close

  • Polsce – służyć, Europę – tworzyć, Świat – rozumieć

     

  • ETIOPIA

  • Etiopia

    •  

       Informacje o kraju


       

      1.1.      Położenie geograficzne, powierzchnia, ludność, stolica, język urzędowy

       

      Położenie geograficzne: Etiopia (oficjalnie: Federacyjna Demokratyczna Republika Etiopii) leży w regionie Rogu Afryki. Na północnym wschodzie graniczy z Erytreą (912 km),  na zachodzie z Sudanem (723 km) i Sudanem Południowym (883 km), na wschodzie z Somalią (1600 km) i Dżibuti (349 km), a od południa z Kenią (861 km). Kraj nie ma dostępu do morza. Wysokości bezwzględne są bardzo zróżnicowane: od - 116 m p.p.m. (Depresja Danakilska) do 4620 m n.p.m. (szczyt Ras Dashen). Dominującą formą ukształtowania terenu są góry i półpustynne wyżyny. Znaczna część kraju leży na wysokim płaskowyżu na wysokości od 1 800 do 2 400 m n.p.m. Na wschodzie leżą gorące niziny, wraz z terenami depresyjnymi. Wielki Rów Afrykański jest strefą podatną na trzęsienia ziemi i erupcje wulkaniczne. Najważniejszą rzeką jest Nil Błękitny (Abay) przepływający przez północną część kraju.

      Powierzchnia: Powierzchnia Etiopii wynosi 1 127 127 km⊃2; (różnice pomiędzy danymi z różnych źródeł wynikają z niejasności w skutek nieuregulowanej granicy z Erytreą).

      Ludność:  Etiopia jest drugim krajem w Afryce pod względem liczby ludności, która wynosi obecnie ok. 97 mln osób. Połowa ludności ma poniżej 18 lat.  Przyrost naturalny wynosi 2,89% (7. pozycja na świecie). Ludność miejska stanowi 18% ogółu ludności.

      Struktura etniczna: W Etiopii występują liczne grupy etniczne: Oromo (34,5%), Amharowie (26,9%), Somalijczycy (6,2%), Tigrajczycy (6,1%), Sidama (4%), Gurage (2,5%), Wolaytta (2,3%), Hadiya (1,7%), Afarowie (1,7%), Gamo (1,5%), Gedeo (1,3%), Silte (1,3%), Kaficho (1,2%) i inne (8,8%).  Semickie grupy etniczne (głównie Amharowie, Tigrajczycy, Gurage i Harari) stanowią ok. 40% populacji. (Dane: Spis Ludności 2007).

      Stolica: Addis Abeba.

      Główne miasta: Addis Abeba, Dire Dawa, Bahir Dar, Gonder, Mekele, Awassa, Jimma.

      Podział administracyjny: Terytorium Etiopii podzielone jest na 9 regionów administracyjnych (Afar; Amhara; Binshangul Gumuz; Gambela; Hareri; Oromia; Somali; Tigray; Południowe Narody, Narodowości i Ludy - SNNPR) oraz 2 miasta wydzielone (Addis Abeba oraz Dire Dawa).

      Rozmieszczenie ludności wg regionów administracyjnych (szacunek na rok 1999 wg Ethiopia. Country Report. December 2013. Economist Intelligence Unit).

       

      Jednostka administracyjna

      Liczba ludności (tys.)

      Jednostka administracyjna

      Liczba ludności (tys.)

      Oromiya

      27 158

      Afar

      1 411

      Amhara

      17 214

      Benishangul-Gumuz

      670

      SNNPR

      15 042

      Dire Dawa

      341

      Somali

      4 439

      Gambella Peoples

      306

      Tigray

      4 316

      Harari Peoples

      183

      Addis Abeba

      3 560

       

       

      Religia: 41,7% ludności stanowią chrześcijanie należący do Etiopskiego Kościoła Prawosławnego (głównie Amharowie i Tigrajczycy), 35,4% - muzułmanie sunniccy (gł. Somalijczycy, Afarowie oraz większość przedstawicieli ludów Oromo i Harari). Protestanci stanowią 18,9% społeczeństwa, wyznawcy religii tradycyjnych 2,6%, katolicy 0,7%, inni (w tym Żydzi) 0,7%.

      Język urzędowy:  amharski. W biznesie poza amharskim używa się często języka angielskiego. Poza tym występuje ok. 80 języków lokalnych, m.in. oromo, tigrajski, afar, somalijski. W dużych miastach i na wschodzie kraju używa się w pewnym stopniu także języka arabskiego.

      Strefa czasowa: czas wschodnioafrykański (UTC+3) – brak zmiany czasu latem/zimą.

                                                                                                             

      1.2.      Warunki klimatyczne

       

      Etiopia leży w strefie klimatów zwrotnikowych z regularnym sezonem suchym i deszczowym. Warunki klimatyczne kształtowane są w znacznym stopniu przez wyniesienie n.p.m. Na wysokości do 500 m (niewielka część powierzchni Etiopii na północnym-wschodzie) średnia dobowa temperatura nie spada poniżej 28 °C, na rozległych obszarach wyżyn panuje łagodny klimat o temperaturach ok. 16-20°C, natomiast w najwyższych partiach gór średnie dobowe temperatury mieszczą się poniżej 10°C. Średnie roczne sumy opadów wynoszą od 100 mm do 2 000 mm.

      Warunki klimatyczne w Addis Abebie:

       

      kwartał

      Średnie temperatury

      Średnia wilgotność (%)

      Sumy opadów (mm)

      min

      max

      godz. 8:30

      godz. 14:30

      Styczeń-marzec

      9

      26

      61

      36

      39

      Kwiecień-czerwiec

      10

      24

      68

      49

      103

      Lipiec-wrzesień

      10

      21

      84

      70

      257

      Październik-grudzień

      6

      23

      59

      35

      13

       

      Aglomeracja Addis Abeby, położona jest na wysokości ok. 2 500 m n.p.m., co powoduje znaczące złagodzenie warunków klimatycznych mimo bliskości równika. W górach panuje klimat umiarkowany z intensywnym opadami deszczu od połowy czerwca do połowy września.

      Obszar Wielkiego Rowu Afrykańskiego cechuje się rocznymi sumami opadów zbliżonymi do tych na obszarach górskich, chociaż wykazuje skrajne zróżnicowanie przestrzenne. W Górach Bale sumy opadów są dość wysokie (niekiedy w postaci śniegu), a w Depresji Danakilskiej osiągają bardzo niewielkie wartości.

      Na południowych nizinach opady są znacznie mniejsze niż w górach. Na wschodnich nizinach klimat jest gorący i suchy, a na zachodnich gorący i wilgotny. Na południowym zachodzie deszcze padają od marca do czerwca, w mniejszym stopniu w listopadzie. Na wielu obszarach występują susze.

       

      1.3.      Główne bogactwa naturalne

       

      Główne bogactwa naturalne Etiopii to: złoto (niewielkie złoża – ok. 1000 t), platyna, srebro, miedź, potas, gaz ziemny i energia wodna.

      W Etiopii zidentyfikowano 5 obszarów roponośnych i gazonośnych, w tym w południowo-wschodniej części regionu Ogaden oraz na wschodzie regionu Gambela, w pobliżu złóż sudańskich. Zbadane rezerwy gazu szacowane są na 107 miliardów m⊃3;. Do października 2014 r. nie odkryto dużych złóż ropy naftowej.

      Wydobywa się gips (39000 t), sól (19000 t), kaolinit (4000 ton), tantal (100 ton), złoto (3,3 t), srebro (0,9 t) oraz diatomit (dane wg British Geological Survey za 2007 r.). Wydobywane są także na skalę przemysłową minerały budowlane: marmur, granit i wapień.  

      Elektrownie wodne wytwarzają przeważającą część energii elektrycznej. W ostatnich latach wdrażane są projekty hydroelektryczne mające zapewnić Etiopii całkowite zaspokojenie własnych potrzeb energetycznych, a także umożliwić eksport nadwyżek energii do państw sąsiednich – odpowiednia infrastruktura istnieje już na granicach z Sudanem, Kenią i Dżibuti.

       

      1.4.      System walutowy, kurs i wymiana

       

      System walutowy: Prawnym środkiem płatniczym jest etiopski birr (ETB).  1 ETB = 100 centów.

      Średni kurs w styczniu 2014 r. : 1 USD =  20,06 ETB

      Inflacja (sierpień 2013 – sierpień 2014): 8,2% (wg danych Delegacji UE w Addis Abebie)

      Nie ma ograniczeń w przywożeniu dewiz do Etiopii, pod warunkiem złożenia deklaracji walutowej władzom celnym przy wjeździe. Dewizy mogą być legalnie wymieniane jedynie w autoryzowanych bankach i hotelach.  Deklarację dewizową należy okazać władzom celnym przy wyjeździe.  Wywóz etiopskiej waluty za granicę jest niedozwolony powyżej kwoty 200 ETB. Nieprzestrzeganie powyższych przepisów grozi surowymi karami, włącznie z więzieniem.

       

      1.5.       Infrastruktura transportowa

       

      Drogi: Stan sieci drogowej uległ w ostatnich latach znacznemu polepszeniu. W 2014 r. łączna długość dróg kołowych wyniosła 49,5 tys. km. Duża ich część to drogi asfaltowe, które łączą wszystkie większe miasta. Jakość sieci drogowej jest obecnie lepsza niż w części państw sąsiadujących, np. Kenii czy Sudanie Płd.

      Koleje: Jedyna linia kolejowa o długości 781 km, łączy stolicę Etiopii z portem Dżibuti i jest wspólną własnością obu państw. Od roku 1982 linia kolejowa znajduje się pod wspólnym zarządem obu państw. Prace modernizacyjne linii, rozpoczęte w 2004 r., zakładają wzmocnienie jej zdolności przewozowych. Linia prawdopodobnie zostanie ukończona w 2015 r. W 2014 r. rozpoczęto również budowę linii Addis Abeba – Weldiya – Mekele (planowane zakończenie w 2018 r.)

      Od 2011 r. władze miejskie Addis Abeby prowadzą prace nad linią lekkiej kolei, która ma odciążyć infrastrukturę komunikacyjną miasta. Budowa zostanie prawdopodobnie zakończona w 2015 r.

      Drogi wodne:  Na terytorium Etiopii brak jest dużych rzek odpowiednich do transportu wodnego. Na kilku akwenach jeziornych funkcjonuje transport promowy obsługujący ludności zamieszkującą wyspy. Jedynie nizinne rzeki Baro oraz Awash, dzięki odpowiedniej głębokości koryt, stwarzają dogodne warunki dla transportu rzecznego w czasie pory deszczowej. Nil Błękitny w granicach Etiopii nie jest rzeką spławną.

      Transport lotniczy: Transport lotniczy ma kluczowe znaczenie dla wielu regionów Etiopii dzięki  połączeniom stolicy z innymi dużymi miastami. Kraj dysponuje 82 lotniskami, z tego 14 ma pas startowy z utwardzoną nawierzchnią. Poza lokalnymi lotniskami w większości ważnych miast, funkcjonują międzynarodowe porty lotnicze w Addis Abebie i Dire Dawa.

      Linie lotnicze Ethiopian Airlines obsługują liczne połączenia w Afryce (w 2014 r. 49 miast kontynentu), a także z Azją, Europą i Ameryką Północną (w 2014 łącznie 35 połączeń poza Afrykę), i są jednym z największych przewoźników na kontynencie afrykańskim.

      Addis Ababa Bole International Airport odgrywa zasadnicze znaczenie w międzynarodowym transporcie lotniczym i położone jest w bezpośrednim sąsiedztwie stolicy. Lotnisko w 2014 r. obsłużyło 6.7 mln pasażerów. Drugim portem lotniczym Etiopii o istotnym znaczeniu jest Dire Dawa International Airport. Krajowe lotniska z pasem o utwardzonej nawierzchni znajdują się w Mekele, Bahir Dar, Gambela, Gonder, Aksum, Dżimmie, Lalibeli i Arba Minch.

      Porty morskie: Etiopia nie ma dostępu do morza. Do eksportu i importu towarów wykorzystuje się głównie port Dżibuti (rozbudowany w 2009 r. o nowy terminal kontenerowy). Niewielkie ilości towarów przesyłane są przez somalijski port Berbera, a także kenijski port Mombasa.

       

      1.6.       Obowiązek wizowy

       

      Obywatele polscy udający się do Etiopii muszą mieć wizę na przyjazd i pobyt. Wiza turystyczna dla polskich obywateli wydawana jest na lotnisku w Addis Abebie. Wiza turystyczna uzyskana na lotnisku (50 USD) jest jednokrotna i ważna przez 30 dni. W razie potrzeby wizę można jednokrotnie przedłużyć na kolejne 30 dni w Main Immigration Office przy Churchill Road w Addis Abebie. Procedura jest prosta, a wizę odbiera się następnego dnia. Przy wjeździe wymagany jest co najmniej 6-miesięczny okres ważności paszportu. Nie ma możliwości uzyskania wizy na żadnym przejściu granicznym z krajami sąsiadującymi. Kary za pobyt w kraju bez ważnej wizy są wysokie, a procedura uzyskania wizy wyjazdowej w tego typu przypadkach jest długa i uciążliwa.

       

      1.7.       Wykaz świąt państwowych

       

      Dniami wolnymi od pracy, poza niedzielami, są: 7 stycznia – Etiopskie Boże Narodzenie; 19 stycznia - Święto Objawienia (Timket); Narodziny Proroka (Mawlid al-Nabi – święto ruchome); 2 marca - Dzień Zwycięstwa pod Aduą; Etiopski Wielki Piątek (święto ruchome); 1 maja - Święto Pracy; 5 maja - Dzień Zwycięstwa Etiopskich Patriotów; 28 maja - Upadek Dergu; Koniec Ramadanu (Id al Fatyr – święto ruchome); 11 września – Etiopski Nowy Rok (Entutatash); 27 września - Znalezienie Prawdziwego Krzyża (Meskel); Eid al Adha (święto ruchome). W tych dniach biura, urzędy, instytucje, banki i sklepy są zamknięte.

      Uwaga: przy określaniu daty powszechnie stosuje się tradycyjny kalendarz etiopski. Obok niego w użyciu jest kalendarz gregoriański (międzynarodowy).

       

      System administracyjny


       

      2.1. Ustrój polityczny

       

      Etiopia jest republiką federalną. Konstytucja Federalnej Demokratycznej Republiki Etiopii została przyjęta w referendum w grudniu 1994 r i weszła w życie 22 sierpnia 1995 r. 

       

      Terytorium Etiopii podzielone jest na 9 regionów administracyjnych (Afar; Amhara; Binshangul Gumuz; Gambela; Hareri; Oromia; Somali; Tigray; Południowe Narody, Narodowości i Ludy - SNNPR) oraz 2 miasta wydzielone (Addis Abeba i Dire Dawa).

       

      2.2. Władza ustawodawcza

       

      Dwuizbowe Zgromadzenie Federalne składa się z Izby Przedstawicieli Ludowych (izba niższa, 547 członków) oraz z Izby Federalnej (izba wyższa, 108 członków). Izba Federalna jest odpowiedzialna za interpretację konstytucji i kwestie federalne, Izba Przedstawicieli Ludowych natomiast - za proces legislacyjny. Członkowie Izby Federalnej wybierani są przez 9 zgromadzeń stanowych, a członkowie Izby Przedstawicieli Ludowych w wyborach powszechnych, z jedno-mandatowych okręgów, na pięcioletnią kadencję. Ostatnie wybory federalne i regionalne odbyły się w maju 2010 r. i przyniosły wygraną obecnej partii rządzącej - Etiopskiemu Ludowemu Frontowi Rewolucyjno-Demokratycznemu (Ethiopian People’s Revolutionary Democratic Front), który posiada 545 miejsc w parlamencie.

       

      Rządzącą partią polityczną w Etiopii jest Etiopski Ludowy Front Rewolucyjno-Demokratyczny (EPRDF), w którego skład wchodzą: Front Wyzwolenia Tigrajskiego Ludu (TPLF), Amharski Narodowy Ruch Demokratyczny (ANDM), Ruch Demokratyczny Ludów Południowej Etiopii (SEPDM) oraz Demokratyczna Organizacja Oromskiego Ludu (OPDO). Główne partie opozycyjne to: Zjednoczenie dla Demokracji i Sprawiedliwości (UDJ), Etiopska Zjednoczona Partia Demokratyczna – Medhin (UEDP-Medhin), Etiopskie Zjednoczone  Siły Demokratyczne (UEDF), Oromski Federacyjny Ruch Demokratyczny (OFDM) oraz Partia Błękitna (Blue Party).

       

      Partia rządząca utrzymała silną władzę po wygranej w ostatnich wyborach. Opozycja polityczna została odsunięta od prac parlamentarnych wskutek poważnej porażki wyborczej, wskutek której posiada tylko 1 miejsce w parlamencie. Wysokie prawdopodobieństwo całkowitego zwycięstwa rządzącej EPRDF w wyborach zaplanowanych na maj 2015 r.

       

       

      2.3. Władza wykonawcza

       

      Prezydent, wybierany większością 2/3 głosów przez Izbę Przedstawicieli Ludowych, pełni funkcje ceremonialne. Aktualnie funkcję prezydenta pełni Mulatu Teshome Wirtu (od 7.10.2013 r.) Następne wybory przewidziane są na październik 2019 r.

       

      Rząd składa się z premiera i jego gabinetu (rada ministrów). Premier powoływany jest przez partię rządzącą po wyborach parlamentarnych. Aktualnie funkcję premiera pełni Hailemariam Dessalegne (od września 2012 r.). Ministrowie wybierani są przez Premiera i zatwierdzani przez Izbę Przedstawicieli Ludowych.

       

       

      2.4. Struktura administracji gospodarczej

       

      Na szczeblu federalnym za tworzenie i prowadzenie polityki w poszczególnych obszarach gospodarki odpowiedzialne są ministerstwa oraz urzędy centralne. Do najważniejszych należą:

       

      • Ministerstwo Finansów i Rozwoju Gospodarczego (Ministry of Finance and Economic Development),
      • Ministerstwo Handlu (Ministry of Trade),
      • Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich (Ministry of Agriculture and Rural Development),
      • Ministerstwo Górnictwa (Ministry of Mines),
      • Ministerstwo Przemysłu (Ministry of Industry),
      • Ministerstwo Transportu (Ministry of Transport),
      • Ministerstwo Wody i Energii (Ministry of Water and Energy),
      • Ministerstwo Budownictwa i  Rozwoju Obszarów Miejskich (Ministry of Works and Urban Development),
      • Ministerstwo Pracy i Spraw Społecznych (Ministry of Labor and Social Affairs),
      • Ministerstwo Nauki i Technologii (Ministry of Science and Technology),
      • Ministerstwo Telekomunikacji i Technologii Informacyjnych (Ministry of Telecommunication and information Technologies)
      • Ministerstwo Skarbu (Ministry of Revenue),
      • Ministerstwo Spraw Zagranicznych (Ministry of Foreign Affairs),
      • Narodowy Bank Etiopii (National Bank of Ethiopia),
      • Etiopski Urząd Celny (Ethiopian Customs Authority),
      • Federalny Wewnętrzny Urząd Celny (Federal Inland Revenue Authority),
      • Etiopski Centralny Urząd Statystyczny (Central Statistical Authority of Ethiopia – CSA),
      • Etiopska Agencja Prywatyzacyjna (Ethiopian Privatization Agency),
      • Etiopski Urząd ds. Inwestycji (Ethiopian Investment Authority - EIA).

       

      2.5.  Sądownictwo gospodarcze

       

      Wszelkie kwestie sporne odnoszące się do sektora handlowego, które nie mogą zostać rozwiązane drogą polubowną, zostają przedłożone Sądowi Federalnemu, który posiada władzę orzekania w tych sprawach, na mocy Proklamacji nr 25 z 1996 roku, także do arbitrażu międzynarodowego.

       

      Ministerstwo Rozwoju Miasta jest odpowiedzialne za realizację umów dot. projektów konstrukcyjnych na mocy Proklamacji nr 25 z 1996 roku. W wypadku, kiedy jedna lub dwie ze stron nie zgadzają się z decyzją Ministerstwa, mogą się odwołać do kompetentnego etiopskiego sądu.  W wypadku kontraktów międzynarodowych, strony mogą wybrać sędziego rozjemczego, rozwiązać kwestię sporną na drodze sądowej bądź przesłać sprawę do sądu międzynarodowego według porozumienia zawartego w kontrakcie.

      Zgodnie z prawem, każdy spór handlowy może zostać przedłożony Sądowi Federalnemu – łącznie z międzynarodowymi sporami handlowymi. Jest to tradycyjny sposób rozwiązywania konfliktów. Istnieje także droga rozwiązywania kwestii spornych poprzez Izbę Handlową w Addis Abebie.

       

      ACCSA (Addis Ababa Chamber of Commerce and Sectoral Associations Arbitration Institute – Instytut Arbitrażu Izby Handlowej w Addis Abebie i Stowarzyszeń Sektoralnych) został powołany na mocy proklamacji nr 341 z 2003 roku. System rozpatrywania sprawy jest odmienny od sądowego i ma zapewnić równocześnie neutralność, elastyczność i szybki czas rozwiązania problemu. Instytut jest autonomiczną częścią Izby Handlowej. Jego zadaniem jest rozwiązywanie kwestii spornych, a także ułatwianie arbitrażu i podejmowanie decyzji alternatywnych. Partie mogą powoływać własnych arbitrów, jak również instytut może wyznaczyć do tej roli swoich pracowników.

       

      Partie mogą rozwiązać kwestie sporne także przed UNCITRAL (Władzą Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Międzynarodowego Prawa Handlowego), która ma za zadanie  podejmowanie orzeczeń rozjemczych.

       

      Istnieje także szereg innych instytucji zajmujących się rozwiązywaniem sporów, jak np. Komitet Badania Praktyk Handlowych (Trade Practice Investigative Commission - TPIC).

       

      Na mocy proklamacji nr 329 z 2003 r. państwo etiopskie powołało Komisję Śledczą do Badania Nieuczciwych Praktyk Handlowych, w celu promocji konkurencyjnego środowiska przez regulowanie potencjalnych nieuczciwych praktyk. Misją Komisji jest zapewnienie uczciwej konkurencji na polu gospodarczym i handlowym oraz ochrona interesów konsumentów.

       

       

      Gospodarka


       

      3.1.      Ogólny opis sytuacji gospodarczej

       

      Etiopia jest krajem bogatym w grunty rolne i z umiarkowaną ilością bogactw naturalnych oraz o dużym potencjale siły roboczej (56,6 mln osób w wieku produkcyjnym – stan na 2014 r.). Znaczna część zasobów nie jest do tej pory wykorzystywana. 60% ogólnej powierzchni ma potencjalną wartość dla rozwoju rolnictwa, z tego obecnie wykorzystywane jest ok. 22%. Pomimo znacznego potencjału Etiopia zalicza się do najbiedniejszych krajów świata (np. na podstawie PKB wg parytetu siły nabywczej na 1 mieszk.) i jest w istotnym stopniu zależna ekonomicznie od pomocy zagranicznej.

      Gospodarka Etiopii opiera się na rolnictwie, którego wkład w PKB wynosi ok. 42% (2012), równocześnie stanowi 85% wartości eksportu i daje 82% ogółu zatrudnienia (bezpośredniego lub pośredniego).

      Przemysł dostarcza 15% PKB i zatrudnia 7% ogółu pracujących (2012). Ok. 5% PKB pochodzi z sektora produkcji niezmechanizowanej (manufacture). Poziom rozwoju przemysłu przetwórczego można określić, jako bardzo niski. Sektor jest zależny od importu półfabrykatów i surowców, w tym surowców energetycznych. Produkcja przemysłowa uzależniona jest również od infrastruktury, która jest jeszcze niewystarczająca, mimo postępującej rozbudowy, m.in. sieci dróg kołowych.

      Wzrasta znaczenie sektora usług, mimo niskiego udziału w PKB (47% w 2012 r.) oraz w ogóle zatrudnienia (11% w 2012 r.). Braki w rozwoju infrastruktury, mimo wyraźnego postępu w tym zakresie, wpływają wciąż negatywnie na możliwości rozwoju sektora usług.

      Import do Etiopii (ok. 10,7 mld USD w roku budżetowym 2012/13) koncentruje się na produktach petrochemicznych, cywilnym sprzęcie lotniczym, pojazdach, częściach zamiennych, oprzyrządowaniu dla budownictwa, produktach medycznych i farmaceutycznych, maszynerii i oprzyrządowaniu przemysłowym, chemikaliach dla rolnictwa i przemysłu, sprzęcie rolniczym, nawozach sztucznych, sprzęcie do irygacji oraz różnego rodzaju dobrach konsumpcyjnych.

      Wartość eksportu w roku budżetowym 2013/14 r. wyniosła ok. 2,6 mld USD, zaobserwowano kilkuprocentowy spadek w stosunku do roku poprzedniego. Istnieje więc znaczny deficyt handlowy. Głównymi towarami eksportowymi Etiopii są: kawa, rośliny strączkowe i oleiste, złoto, czat[1], kwiaty cięte, skóry zwierzęce i produkty skórzane, żywe zwierzęta hodowlane i produkty mięsne oraz warzywa i owoce.

      Ubóstwo stanowi utrudnienie dla rozwoju Etiopii – szacuje się, że 29,4% ludności żyje poniżej granicy ubóstwa (2013).

      Za politykę kursową odpowiada Narodowy Bank Etiopii. Według analiz The Economist Intelligence Unit inflacja cen konsumenckich w 2014 r. wyniosła 8,2%.  

      Wzrost ekonomiczny Etiopii w 2014 roku utrzymywał się na poziomie ok. 7,5%.

      Dalszy wzrost w rolnictwie (a rok 2014, z swymi regularnymi opadami był rokiem dobrym dla rolnictwa) wpłynie korzystnie na rozwój gospodarczy, i sektor rolno-przemysłowy zyskuje na przechodzeniu rolników w sferę działalności komercyjnej, czemu sprzyja rozbudowa sieci drogowej, energetycznej i handlowej. Ponadto, wzrost powierzchni upraw i szersze zastosowanie nawozów powinny zapewnić wyższe plony. Przemysł skorzysta na ulepszeniu dostaw energii, pochodzącej przede wszystkim z tam. Bariery dla przemysłu wynikające z modelu rozwoju zdominowanego przez państwo będą nadal utrudniać rozwój sektora prywatnego i zniechęcać inwestorów zagranicznych, Etiopia znalazła się też na najniższym od lat, 132 miejscu w rankingu Doing Business prowadzonym przez IFC i Bank Światowy.  

      Deficyt obrotów handlowych utrzymywał się  w 2013 r. na poziomie 7.4 mld USD (65%) i według projekcji utrzyma się na podobnym poziomie w najbliższych latach. Nieistniejący przemysł przetwórczy w rolnictwie i brak produktów przemysłowych na światowy rynek będą trwale ograniczać wzrost eksportu.  Szybki wzrost ekonomiczny, wysokie światowe ceny ropy naftowej i duże zapotrzebowanie na kapitał w celu sfinansowania projektów infrastrukturalnych (tamy, drogi, kolej) wpłyną na wzrost kosztów importu.

      Sytuacja na rynku usług, charakteryzująca się deficytem, uległa jedynie niewielkiemu polepszeniu w wyniku uruchomienia eksportu energii elektrycznej do Dżibuti w 2011 r., Sudanu w 2012 r. i Kenii w 2013 r. Zależność kraju od koncesyjnych pożyczek od dawców i płatności prywatnych utrzyma się, a wzrost transferów z diaspory złagodzi zwiększanie się deficytu handlowego. Ogólnie, deficyt osiągnie wartość średnią ok. 3,5% PKB w latach 2014-2015.

       

      3.2. Tabela głównych wskaźników makroekonomicznych

       

      Wskaźnik

      2011

      2012

      2013

      2014

      PKB (wartość nominalna PPP w mld USD) 1

      29.4

      37,7

      38,2

      b.d.

      PKB (wartość nominalna PPP w mld ETB) 1

      497

      817

      783

      b.d.

      Wartość PKB na 1 mieszkańca (w USD) 1

      1,199

      1194

      1342[2]

      b.d.

      Stopa bezrobocia (%)

      b.d.

      b.d.

      b.d.

      17,5

      Tempo wzrostu PKB (%) 1

      7.5

      8.0

      7,1

      7,3

      Deficyt finansów publicznych netto (w % PKB) 1

      -1,6

      -2.2

      -3,5

      -3,3

      Inflacja cen konsumpcyjnych (w %) 1

      33.0

      23,3

      8,1

      7,2

      Eksport dóbr i usług (w mld USD) 2

      3,0

      3,0

      3,5

      b.d.

      Import dóbr i usług (w mld USD) 2

      8,3

      9,3

      10,4

      b.d.

      Bezpośrednie inwestycje zagraniczne, przypływ netto (w mld USD) 2

      0.6

      b.d.

      b.d.

      b.d.

      Średni kurs wymiany ETB:USD 1

      16.91

      18,11

      18,61

      19,60

       

      3.3. Główne sektory gospodarki

       

      Wkład rolnictwa w całość PKB Etiopii wynosi ok. 41% (2013), równocześnie stanowi 83% wartości eksportu. Głównymi produktami rolniczymi są: kawa, rośliny oleiste i strączkowe, złoto, czat, sezam, bawełna, trzcina cukrowa, zboża, ziemniaki, kwiaty cięte, skóry zwierzęce, bydło, owce i kozy oraz ryby. Pomimo drugiego miejsca w skali kontynentu pod względem wielkości żywego inwentarza, jego wkład do gospodarki narodowej jest bardzo ograniczony. Zjawiskami wpływającymi negatywnie na stan rolnictwa Etiopii są niekorzystne praktyki gospodarowania, rozdrobnienie własnościowe ziemi oraz susze (np. susza z 2002 r. doprowadziła do obniżenia PKB w 2003 r. o 3,3%).

      Przemysł dostarcza 16% PKB. Następuje ciągły, choć powolny rozwój sektora przetwórczego żywności i napojów, przemysłu motoryzacyjnego (produkcji części zapasowych i komponentów) przemysłu tekstylnego i skórzanego, przemysłu nawozów i chemikaliów, przemysłu leków i środków farmaceutycznych. Istotne znaczenie odgrywa także produkcja cementu i przetwórstwo metali. Wiele branży przemysłu pozostaje powiązanych z rolnictwem.

       

      Wzrasta znaczenie sektora usług, mimo niskiego udziału w PKB (43% w 2013 r.) oraz w ogóle zatrudnienia (12% w 2011 r.). Rozwija się handel, transport i komunikacja, sektor usług bankowych, ubezpieczeń, rynek nieruchomości, administracja publiczna i obronna, szkolnictwo, służba zdrowia.

       

       

      3.4. Uczestnictwo w wielostronnych organizacjach i porozumieniach o charakterze ekonomicznym

       

      Etiopia uczestniczy w wielostronnych organizacjach i porozumieniach o charakterze gospodarczym bądź o elementach gospodarczych. Są to m.in.: Unia Afrykańska, Organizacja Narodów Zjednoczonych, Porozumienie ustanawiające Wspólny Rynek Wschodniej i Południowej Afryki (COMESA), East African Cooperation Community (EAC) oraz Intergovernmental Authority on Development (IGAD) skupiająca 7 państw Wschodniej Afryki.

      Etiopia jest sygnatariuszem:

      • Konwencji ustanawiającej Wielostronną Agencję Gwarancji Inwestycji (MIGA), która zabezpiecza przed niekomercyjnym ryzykiem przedsięwzięcia w krajach sygnatariusza;
      • Konwencji dot. Sporów Inwestycyjnych pomiędzy państwem i obywatelami innych państw (ICSID);
      • Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO);
      • Porozumienia ACP-UE z Cotonou z dnia 23 czerwca 2000 roku, zrewidowanego w marcu 2010 r.

       

       

      3.5. Relacje gospodarcze z UE

       

      Oficjalna współpraca gospodarcza Unii Europejskiej z Etiopią rozpoczęła się podpisaniem w 1975 r. Konwencji z Lome. UE utworzyła wtedy pierwszą delegację w Etiopii i rozpoczęła wspieranie jej rozwoju gospodarczego poprzez pomoc finansową i techniczną. Celem UE jest zmniejszenie ubóstwa przez wspomaganie rozwoju gospodarczego, promocję demokracji, pokoju i bezpieczeństwa. Działalność z zakresu współpracy rozwojowej UE koncentruje się na takich sektorach jak rolnictwo, bezpieczeństwo żywnościowe, rozwój infrastruktury (w 2012 r. podjęto decyzję o większym wsparciu rozwoju sektora energii odnawialnej kosztem dróg), zdrowie, edukacja, a także wspieranie sektora prywatnego. Etiopia jest jednym z ważniejszych odbiorców pomocy ze strony UE. W grudniu 2007 r. Etiopia i Komisja Europejska podpisały Country Strategy Paper na okres 2008-2013, o łącznym budżecie 644 mln euro. W 2012 roku UE przyjęła ostateczną wersję wspólnej strategii rozwojowej dla Etiopii, do której odnosić mają się bilateralne strategie rozwojowe państw członkowskich, a w 2013 roku – National Indicative Programme, dokument wskazujące konkretne priorytety i działania. Dokumenty obejmują również kwestię wspólnego programowania pomocy, które ma być wdrożone począwszy od 2016 r. 

       

      Etiopski rząd przywiązuje dużą wagę również do współpracy z międzynarodowymi partnerami w ramach opracowanego wspólnie z IMF pięcioletniego Planu Rozwoju i Transformacji Growth and Transformation Plan (GTP) na lata 2011-2015.

       

      Unia Europejska jest jednym z głównych partnerów handlowych Etiopii zarówno odnośnie eksportu, jak i importu. W 2014 r. pozostawała największym rynkiem eksportowym (ponad 30%).

       

      W okresie 2003-2014 r. pierwszą pozycję na liście inwestorów w Etiopii zajmowały Indie (14,57%), a następne: Unia Europejska  (13,29%), Turcja (12,61) i Chiny (11,49%)[3]. Jednak inwestorzy chińscy byli zdecydowanie najbardziej skuteczni w przeprowadzaniu całego procesu inwestycyjnego do końca, do fazy operacyjnej.  



      [1] Czat lub qat, roślina zawierająca pochodne amfetaminy, używana jako stymulant. Uprawiana przede wszystkim we wschodniej części Etiopii z przeznaczeniem na eksport do Dżibuti, Jemenu, Somalii i Kenii. W latach 2010-13 areał upraw gwałtownie rósł ze względu na stosunkowo wysoką opłacalność czatu w stosunku do innych upraw (zboże, kukurydza).

      [2] Wg danych African Economic Outlook przekazanych przez rząd Etiopii, instytucje niezależne wskazują na kwotę bliższą 440 USD.  

      [3] Dane Etiopskiej Komisji Inwestycyjnej

       

       

      Dwustronna współpraca gospodarcza


       

       

      4.1. Aktualne gospodarcze umowy dwustronne

       

      1) Umowa między Rządem PRL a Tymczasowym Wojskowym Rządem Socjlalistycznej Etiopii o komunikacji lotniczej między oraz poza ich odnośne terytoria (aktualna).
      Data podpisania: 29 lipca 1977 r.
      Data wejścia w życie: 23 sierpnia 1978 r.

      2) Umowa między Rządem RP / zwanym dalej Stroną polską/ a Rządem Federalnej Demokratycznej Republiki Etiopii /zwanym dalej Stroną etiopską/ w sprawie rozliczenia zadłużenia Etiopii wobec Polski, wynikającego z Umowy kredytowej zawartej między PRL a PRL a Tymczasowym Rządem Wojskowym Socjalistycznej Etiopii w dniu 12 grudnia 1978 roku /zwanej dalej Umową z 12 grudnia 1978 roku/ Memorandum of Understanding (aktualna).
      Data podpisania: 13 grudnia 2000 r.
      Data wejścia w życie: 30 maja 2001 r.

      3) Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federalnej Demokratycznej Republiki Etiopii o udzieleniu kredytu w ramach pomocy wiązanej z dnia 25 lutego 2014 r.

      Data podpisania: 25 lutego 2014 r.
      Data wejścia w życie: 8 kwietnia 2014 r.

       

      4.2. Handel zagraniczny

       

      Obroty handlowe z Etiopią w pierwszych 11 miesiącach 2014 roku wyniosły 31.300.488 USD, a za cały 2013 r. wyniosły 23.554.208 USD.

      Eksport polski do Etiopii w pierwszych 11 miesiącach 2014 r. wyniósł 26.103.466 USD, zaś import z Etiopii zamknął się w kwocie 5.197.022 USD, w wyniku czego saldo naszych obrotów handlowych było dodatnie i wyniosło 20.906.444 USD. W całym roku 2013 saldo było dodatnie i wyniosło  11.428.320 USD.

      W 2014 roku w polskim eksporcie do Etiopii dominowały urządzenia mechaniczne i elektryczne, pojazdy oraz przyrządy.

      Główną polską pozycją importową były produkty spożywcze pochodzenia roślinnego, przede wszystkim kawa oraz materiały i wyroby włókiennicze.

       

      4.3. Inwestycje

       

      Działalność inwestycyjna w 2014 r. objęła m. in. związane ze sprzedażą 3000 traktorów firmy URSUS inwestycję w linię montażową firmy METEC w miejscowości Adama, finalizowanie zakupu firmy miejscowej wraz siedzibą w Addis Abebie na potrzeby spółki Asseco Poland oraz wstępne negocjacje dot. budowy farm wiatrowych realizowane przez firmę Airon Investments.

       

      4.4. Współpraca regionalna


      brak

       

      4.5. Współpraca samorządów gospodarczych


      Zaproszenie ze strony Łódzkiej Regionalnej Izby Gospodarczej na konferencję Poland Africa w listopadzie br., wystosowane do kierownictwa Etiopskiej Izby Gospodarczej.

       

      Dostęp do rynku


       

       

      5.1. Dostęp do rynku dla polskich inwestycji, towarów i usług.

       

      Etiopia ubiega się o członkowstwo w Światowej Organizacji Handlu (WTO), obecnie posiada status obserwatora.

       

      Proklamacja Inwestycyjna nr 769 z 2012 roku pozwala zagranicznym inwestorom na przedsięwzięcie działalności inwestycyjnych, jako:

       

      • wyłączny właściciel, z pełnym prawem własności, lub jako:
      • w formie spółki bądź w partnerstwie z lokalnym inwestorem lub rządem.

       

      Obszary zarezerwowane dla inwestycji rządowych, lub inwestycji wspólnych z rządem:

      - przesył i dystrybucja energii elektrycznej przez sieć państwową;

      - usługi pocztowe z wyłączeniem kurierskich;

      - transport lotniczy z udziałem samolotów o ilości miejsc większej niż 50;

      - produkcja broni i amunicji;

      - usługi telekomunikacyjne.

       

      Minimalna kwota inwestycji z zagranicy to 200 tys. USD (inwestycja w pełni zagraniczna) lub 150 tys. USD (inwestycja joint-venture). Kwoty te są zmniejszone w przypadku inwestycji w prace architektoniczne, inżynierskie lub z zakresu doradztwa budowlanego do, odpowiednio, 100 i 50 tys. USD. Kwoty minimalne mogą nie obowiązywać w przypadku reinwestycji zysków.

       

      Zachęty inwestycyjne dla inwestorów zagranicznych obejmują: 100%-owe zwolnienie z cła materiały i urządzenia wwożone w związku z inwestycją, zwolnienie z cła na części zamienne do ww. urządzeń do 15% ich wartości (przez pierwsze 5 lat). Zależnie od sektora i regionu, inwestorzy zwolnieni są z podatków przez okres od 2 do 9 lat. Dodatkowo, inwestorzy zaangażowani w sektor wytwórczy, przetwórstwa rolnego, generację, transmisję lub dystrybucję energii elektrycznej oraz rozwój technologii informacyjnych i komunikacyjnych oraz inwestorzy w odległych regionach Etiopii otrzymują 30% redukcję podatkową przez kolejne 3 lata (5 lat, jeśli będą eksportować co najmniej 60% swej produkcji).   

       

      Więcej informacji na temat możliwości inwestycyjnych w Etiopii: http://www.eia.gov.et/english/

       

      Wszyscy importerzy oraz eksporterzy muszą być zarejestrowani w Ministerstwie Handlu i uzyskać licencję. Państwo etiopskie wymaga przeprowadzania importu poprzez obywateli Etiopii zarejestrowanych w rejestrze oficjalnych importerów i dystrybutorów. Importerzy i agenci muszą uzyskać odpowiednią licencję Ministerstwa Handlu oraz Narodowego Banku Etiopii. Znalezienie doświadczonych agentów i dystrybutorów o wysokiej reputacji nie jest trudne. Zaleca się nawiązanie kontaktów z lokalnymi agentami reprezentującymi obce firmy na terenie Etiopii. Występują utrudnienia wynikające z niedoborów obcych walut. Odnośnie przepisów celnych rząd Etiopii w ostatnim czasie znacznie złagodził obowiązujące wcześniej przepisy, wprowadzając obniżki szeregu stawek celnych, w szczególności tych importowanych dóbr, które pobudzają eksport.

      W rankingu World Bank GroupDoing Business 2015 Etiopia zajmuje 132 miejsce. Korzystne oceny uzyskuje szczególnie w kategoriach: załatwianie pozwoleń budowlanych i egzekwowanie  umów. Ranking niekorzystnie ocenia zwłaszcza warunki rozpoczynania biznesu, handlu transgranicznego, uzyskiwania kredytów, ochrony inwestorów mniejszościowych i rejestracji własności. Wskaźnik swobody ekonomicznej (index of economic freedom) polepszył się w ciągu ostatniego roku i wynosi dla Etiopii 51,5. W kwestii wolności gospodarczej Etiopia zajmuje w porównaniu z innymi krajami Afryki, wg serwisu www.heritage.org, korzystniejszą pozycję (149) niż np. Algieria (157), Demokratyczna Republika Konga (168) czy Zimbabwe (175) Zajmuje natomiast gorszą pozycję w stosunku do m.in. Nigerii (120), Kenii (122), Tanzanii (109) czy Ugandy (92) Wśród głównych kwestii utrudniających działalność gospodarczą w tym kraju wymienia się dostęp do finansowania, korupcję, niewydolną biurokrację państwową i inflację (wg World Economic Forum’s Global Competitiveness Report for 2012-2013). Etiopia zajmuje w tym rankingu 121 pozycję na 144 sklasyfikowane państwa.

       

      5.2. Dostęp do rynku pracy.

       

      Etiopia nie podpisała porozumień dot. integracji rynku pracy z jakimkolwiek krajem. Obcokrajowcy mogą otrzymać pozwolenie na pracę w Ministerstwie Pracy i Spraw Społecznych. Zagraniczni inwestorzy otrzymują zezwolenie na pracę dla pracowników-obcokrajowców bezpośrednio od Etiopskiej Agencji Inwestycyjnej, jako oddelegowani do tego celu przez Ministerstwo Pracy i Spraw Społecznych. Ministerstwo wydaje takie pozwolenie zawsze, gdy odpowiednie kwalifikacje nie są dostępne na miejscu.

       

      5.3. Nabywanie i najem nieruchomości.

       

      W Etiopii ziemia jest własnością państwową. Nie ma możliwości jej nabycia, istnieje natomiast możliwość dzierżawy na określoną liczbę lat. W przypadku dzierżawy bezpośrednio od państwa, jej okres może wynosić do 99 lat. Jeśli ziemia jest dzierżawiona od rolników, okres ten jest krótszy.

       

      5.4. Zamówienia publiczne.

       

      Zamówienia publiczne realizowane są przez system ofert. Do tego celu powołane zostały instytucje rządowe, publikujące informacje o bieżących ofertach:

       

      • www.eepco.gov.et (Etiopska Korporacja Energii Elektrycznej)
      • www.ethionet.et (Etiopska Korporacja Telekomunikacyjna)
      • www.mofed.gov.et (Ministerstwo Finansów i Rozwoju Gospodarczego)
      • www.mowr.gov.et (Ministerstwo Zasobów Wodnych i Energii)
      • www.moa.gov.et/home (Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich)

       

      Informacje o przetargach publicznych zamieszczane są również na witrynach placówek zagranicznych w Etiopii, a także na witrynach prywatnych sieci:

       

       

      5.5. Ochrona własności przemysłowej i intelektualnej

       

      Etiopia jest członkiem Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO), została przyjęta do Konwencji ustanawiającej WIPO dnia 19 lutego 1998 roku. Etiopia jest także członkiem Porozumienia ustanawiającego Wspólny Rynek Wschodniej i Południowej Afryki (COMESA) oraz sygnatariuszem Porozumienia ACP-UE z Cotonu z dnia 23 czerwca 2000 roku.

       

      Prawa autorskie i patentowe chronione są prawnie na podstawie Proklamacji nr 410 z 2004 roku, Proklamacji nr 123 z 1995 roku i Regulacji Rady Ministrów nr 12 z 1997 roku.

       

      5.6. Informacja o aktach prawnych

       

      Wybrane akty prawne mające szczególne znaczenie dla inwestorów zagranicznych:

      • Porozumienie ustanawiające Współny Rynek Wschodniej i Południowej Afryki (COMESA);
      • Konwencji ustanawiającej Wielostronną Agencję Gwarancji Inwestycji (MIGA);
      • Konwencji dot. Sporów Inwestycyjnych pomiędzy państwem i obywatelami innych państw (ICSID);
      • Konwencja ustanawiająca Światową Organizację Własności Intelektualnej (WIPO);
      • Porozumienia ACP-UE z Cotonou z dnia 23 czerwca 2000 roku;
      • Proklamacja Inwestycyjna nr 280 z 2002 roku;
      • Proklamacja nr 410 z 2004 roku;
      • Proklamacja nr 123 z 1995 roku;
      • Regulacja Rady Ministrów nr 12 z 1997 roku;
      • Proklamacji nr 341 z 2003 roku powołująca ACCSA (instytucję arbitrażu).

       

      Przydatne linki i kontakty


       

       

      6.1. Administracja gospodarcza

      ·        Ministerstwo Finansów i Rozwoju Gospodarczego (Ministry of Finance and Economic Development):  infomofed@mofed.gov.et

      ·        Ministerstwo Handlu (Ministry of Trade): moti@telecom.net.et

      ·        Ministerstwo Górnictwa (Ministry of Mines): mm&e@telecom.net.et

      ·        Ministerstwo Zasobów Wodnych i Energii (Ministry of Water and Energy): http://www.mowr.gov.et/

      ·        Ministerstwo Pracy i Spraw Społecznych (Ministry of Labor and Social Affairs):

      moisa-comt@telecom.net.et

      ·        Ministerstwo Spraw Zagranicznych (Ministry of Foreign Affairs) http://www.mfa.gov.et/

      ·        Narodowy Bank Etiopii (National Bank of Ethiopia): http://www.nbe.gov.et/

      ·        Etiopski Urząd Celny (Ethiopian Customs Authority): http://www.ethiomarket.com/ecua/index.htm

      ·        Federalny Wewnętrzny Urząd Celny (Federal Inland Revenue Authority): http://www.ethiomarket.com/fira/index.htm

      ·        Etiopski Centralny Urząd Statystyczny (Central Statistical Authority of Ethiopia -CSA): http://www.csa.gov.et/

      ·        Etiopska Agencja Prywatyzacyjna (Ethiopian Privatization Agency): http://www.ethiomarket.com/

      ·        Etiopski Urząd ds. Inwestycji (Ethiopian Investment Authority - EIA): http://www.ethiomarket.com/eic/

       

      6.2. Samorządy gospodarcze i izby handlowe

       

      ·                    The Ethiopian Chamber of Commerce and Sectoral Associations (ECCSA): http://www.ethiopianchamber.com/

      ·                    Addis Ababa Chamber of Commerce and Sectoral Associations (AACCSA): http://www.addischamber.com/

      ·                    Ethiopian Business Development Services Network (EBDSN) – sieć izb handlowych i regionalnych stowarzyszeń gospodarczych: http://www.bds-ethiopia.net/contact.html

      ·                    Tigray Agriculture and Marketing Promotion Agency (TAMPA): http://www.agrimartg.org

      ·                    Tigray Bureau of Industry, Trade and Transport: http://www.tigrai.org/development/index.htm

      ·                    Tigray Development Association: http://www.tdaint.org

       

      6.3. Oficjalna prasa ekonomiczna

       

      ·                    Ethiopian News Agency: http://www.ena.gov.et/

       

      6.4. Oficjalne strony o charakterze ekonomicznym

       

      ·                    Business Environment Snapshot for Ethiopia – World Bank: http://rru.worldbank.org/BESnapshots/Ethiopia/Print.aspx

      ·                    Doing Business in Ethiopia – World Bank Group: www.doingbusiness.org/Data/ExploreEconomies/ethiopia

      ·                    Doing Business in Ethiopia – opracowanie na stronie Ambasady Stanów Zjednoczonych Ameryki w Addis Abebie: http://ethiopia.usembassy.gov/doing_business_in_ethiopia.html

      ·                    United States African Growth and Opportunity Act (AGOA): http://www.agoa.gov

      ·                    United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD), Ethiopian Investment Guide (Geneva: UNCTAD, 2004): http://www.unctad.org/en/docs/iteiia20042_en.pdf

      ·                    Ethiopia – CIA Factbook 2010: https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/et.html

      ·                    Serwis analiz ekonomiczno-finansowych IHS Global Insight: http://www.ihs.com/

      ·                    2011 Index of Economic Freedom: www.heritage.org

       

      20 kwietnia 2015 (ostatnia aktualizacja: 20 kwietnia 2015)

      Drukuj Drukuj Podziel się treścią: