close

  • Polsce – służyć, Europę – tworzyć, Świat – rozumieć

     

  • GWINEA BISSAU

  • Gwinea Bissau

    •  

       Informacje o kraju


       

      1. Informacje ogólne

       

      1.1. Położenie geograficzne, ludność, obszar, stolica, języki urzędowe

      Gwinea Bissau leży w Afryce Zachodniej nad Oceanem Atlantyckim, a do jej terytorium należy też Archipelag Bijagos. Od północy graniczy z Senegalem, a na wschodzie i południu – z Gwineą.

      Gwinea Bissau zajmuje powierzchnię 36,125 tys. km⊃2;. Ludność, która liczy 1,7 mln osób /2014/, jest zróżnicowana etnicznie. Kraj zamieszkują gównie ludy Balante (27%), Fulanie (23%), Mandingo, Mandżaka i Pepel. Portugalczycy i Mulaci stanowią ok. 1% mieszkańców. Stolicą kraju jest Bissau (0,43 tys. mieszkańców). Językiem urzędowym jest portugalski. W użyciu jest także język kreolski (powstały na bazie portugalskiego) oraz języki plemienne.

       

      1.2. Warunki klimatyczne

      W Gwinei Bissau panuje klimat podrównikowy wilgotny. Pora deszczowa trwa od czerwca do listopada, a sucha – od grudnia do maja. Średnie temperatury miesięczne wahają się od 24°C do 26°C. roczna suma opadów wynosi ok. 1300 mm.

       

      1.3. Główne bogactwa naturalne

      Do bogactw naturalnych Gwinei Bissau należą: fosforyty, boksyty, ropa naftowa, drewno. Kraj ten dysponuje też zasobami ryb.

       

      1.4. System walutowy, kurs i wymiana

      Walutą Gwinei Bissau jest XOF (frank CFA będący walutą obiegową w krajach Zachodnioafrykańskiej Unii Gospodarczej i Walutowej – WAEMU[1]), który dzieli się na 100 centymów. Ustalony stały parytet wobec euro wynosi: 1 EUR = 655,957 XOF (1000 XOF ≈ 1,52 EUR).

       

      1.5. Religia

      Około 50% ludności Gwinei Bissau wyznaje animizm, resztę stanowią muzułmanie (głównie sunnici, ok. 30%) i katolicy (5%).

       

      1.6. Infrastruktura transportowa

      Przejścia graniczne lądowe: Pirada-Wassadou (do Senegalu).

      Długość sieci drogowej: 3,455 tys. km (w tym 965 km z nawierzchnią asfaltową).

      Liczba lotnisk: 8 (w tym 2 z pasami startowymi o sztucznie utwardzonej nawierzchni).

      Międzynarodowy port lotniczy znajduje się w Bissau, a inne główne lotniska w miastach Buba, Cacheu, Farim.

      Porty morskie są w Bissau i Bolama.

       

      1.7. Obowiązek wizowy

      Wizy wystawiane są przez placówki dyplomatyczne Gwinei Bissau (Bruksela, Paryż, Berlin). Turysta podróżujący przez Senegal może ubiegać się o wizę w Dakarze lub w konsulacie GB w Ziguinchor. W Polsce akredytowana jest Ambasada Gwinei Bissau w Moskwie: 117556 Moscow, Simferopolsky Blvd. (Ent. 4, Fl. 10), kv. 183, tel./faks: + 7 095 31795 82.

      Przepisy wjazdowe i celne ulegają zmianom. Przed podróżą należy zaktualizować szczegółowe informacje celne i wjazdowe bezpośrednio w przedstawicielstwie tego kraju.

      Powyższe informacje są opublikowane w poradniku „Polak za granicą” na stronie MSZ (http://polakzagranica.msz.gov.pl/).

       

      1.8. Wykaz świąt państwowych (i religijnych)

      Święto Narodowe: 24 września (Dzień Niepodległości Gwinei Bissau).

      Dni wolne od pracy i święta tradycyjne: 1 stycznia (Nowy Rok), 20 stycznia (rocznica śmierci Amilcara Cabrala), 8 marca (Międzynarodowy Dzień Kobiet), Wielkanoc /ruchome/, 1 maja (Święto Pracy), 3 sierpnia (rocznica Masakry Pindjiquiti), Korité (święto na zakończenie Ramadanu) /ruchome/, Tabaski (Święto Ofiarowania) /ruchome/, 14 listopada (rocznica Ruchu Dostosowania), 25 grudnia (Boże Narodzenie).



      [1] Do WAEMU należą : Senegal, Mali, Benin, Burkina Faso, Wybrzeże Kości Słoniowej, Gwinea Bissau, Togo i Niger.

       

       

      System administracyjny


       

      2.1. Ustrój polityczny

      Gwinea Bissau jest republiką wielopartyjną. Prezydent jest wybierany w wyborach powszechnych na pięcioletnią kadencję. Od 8 września 2009 r. funkcję prezydenta sprawował Malam Bacai Sanha, który zmarł 9 stycznia 2012 roku. Funkcję prezydenta pełnił tymczasowo Raimundo Pereira, przewodniczący Ludowego Zgromadzenia Narodowego. Pierwsza tura wyborów prezydenckich odbyła się 18 marca 2012 roku, a drugą zaplanowano na 22 kwietnia. Jednak w dniu 12 kwietnia doszło do wojskowego zamachu stanu. Zamachowcy aresztowali m.in. prezydenta i premiera, których uwolnili po 15 dniach. Na czele Gwinei Bissau stanął Manuel Serifo Nhamadjo jako tymczasowy prezydent. W 2014 roku zostały przeprowadzone wybory parlamentarne (kwiecień) i prezydenckie (I tura w kwietniu, a II – w maju), początkowo zaplanowane na maj 2013 roku. Wybory parlamentarne wygrała zdecydowanie Afrykańska Partia na rzecz Niepodległości Gwinei i Zielonego Przylądka (PAIGC), a w wyborach prezydenckich zwyciężył lider tej  formacji – Jose Mario Vaz.

      2.2. Władza ustawodawcza

      Władza ustawodawcza należy do stuosobowego jednoizbowego parlamentu – Ludowego Zgromadzenia Narodowego. Jego członkowie są wybierani na okres 4 lat (ostatnie wybory parlamentarne odbyły się w kwietniu 2014 roku).

      2.3. Władza wykonawcza

      Władzę wykonawczą sprawuje rząd, na którego czele stoi premier mianowany przez prezydenta (z uwzględnieniem rezultatów wyborów parlamentarnych i po konsultacjach z głównymi partiami politycznymi). Członków rządu (ministrów i sekretarzy stanu) mianuje prezydent na wniosek premiera. Przyjęcie stanowiska ministerialnego pociąga za sobą zawieszenie mandatu parlamentarnego. Rząd jest odpowiedzialny przed parlamentem.

      Od 2 stycznia 2009 r. do chwili zamachu stanu, przeprowadzonego 12 kwietnia 2012 roku, funkcję premiera sprawował Carlos Gomes Junior. W dniu 22 maja 2012 roku utworzony został rząd tymczasowy. Na jego czele stanął Rui Duarte Barros. Natomiast 6 czerwca 2013 roku powołany został nowy tymczasowy rząd jedności narodowej, w którego skład weszli  przedstawiciele wojska, głównych partii politycznych i mniejszych formacji oraz członkowie niezależni. Premierem pozostał Rui Duarte Barros. Jednym z podstawowych zadań tej ekipy było zorganizowanie wyborów. Po przeprowadzonych w kwietniu i maju 2014 roku wyborach, na początku lipca został powołany nowy rząd, którym kieruje premier Domingos Simoes Pereira. W skład tego gabinetu weszli także członkowie największej opozycyjnej formacji – Partii Odnowy Społecznej (PRS).

      W dniu 12 sierpnia 2015 roku, po miesiącach napięć między głową państwa i premierem, prezydent Jose Mario Vaz rozwiązał rząd, a 20 sierpnia – mianował nowego premiera, którym został Baciro Dja. Sformowany przez niego rząd został powołany 7 września 2015 roku. Jednak 2 dni później Baciro Dja podał się do dymisji (Sąd Najwyższy nie zatwierdził bowiem jego sierpniowej nominacji). W dniu 17 września 2015 roku kolejnym premierem został Carlos Correia.

      2.4. Struktura administracji gospodarczej

      Od lipca 2014 roku struktura ta była następująca:

      • Ministerstwo Finansów i Gospodarki
      • Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich
      • Ministerstwo Energii i Przemysłu
      • Ministerstwo Rybołówstwa i Gospodarki Morskiej   
      • Ministerstwo Zasobów Naturalnych
      • Ministerstwo Robót Publicznych, Infrastruktury i Rozwoju Obszarów Miejskich
      • Ministerstwo Handlu i Rzemiosła
      • Ministerstwo Transportu i Komunikacji

      2.5. Sądownictwo gospodarcze

      W Gwinei Bissau nie działają oddzielne trybunały handlowe.

      Organami sądowniczymi są: sądy pierwszej instancji (24), trybunały regionalne (w każdym z 9 regionów kraju) i Sąd Najwyższy.

      Trybunały regionalne pełnią rolę sądów apelacyjnych i rozpatrują sprawy dotyczące przestępstw kryminalnych oraz sporów cywilnych, w których wysokość kwoty stanowiącej przedmiot sporu jest wyższa od 1 tys. USD. Sądy pierwszej instancji są kompetentne w zakresie drobnych przestępstw kryminalnych i w sprawach cywilnych, gdy sporna suma nie przekracza 1 tys. USD. Sąd Najwyższy jest ostatnią instancją prawną orzekającą w sprawach karnych i cywilnych.

       

       

      Gospodarka


       

      3.1. Ogólna charakterystyka sytuacji gospodarczej

      Gwinea Bissau (GB) jest jednym z najbiedniejszych państw świata i miejscem częstych konfliktów i zamachów stanu. Do długotrwałej niestabilności w tym kraju przyczynił się wieloletni brak rządów prawa w połączeniu z plagą przemytu narkotyków, korupcji i biedy. Negatywny wpływ na krajową gospodarkę wywarła wojna domowa (1998-1999) i recesja, która po niej nastąpiła. W latach 1997-2003 Gwinea Bissau odnotowała ujemny wzrost PKB. Sytuacja w tym zakresie poprawiła się od 2004 roku.

      Realizacja reform strukturalnych i gospodarczych jest w dużym stopniu uzależniona od międzynarodowej pomocy finansowej (wielostronnej i bilateralnej). Wsparcie to przyczyniło się do modernizacji infrastruktury drogowej, poprawy zaopatrzenia w wodę pitną i wzrostu produkcji energii elektrycznej. Jednak z powodu przeprowadzonego 12 kwietnia 2012 roku wojskowego zamachu stanu i utrzymującego się wpływu armii na zarządzanie sprawami państwa, swoje programy w Gwinei Bissau zawiesili  m.in. europejscy donatorzy pomocy i Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW). Pozytywny wpływ na ustabilizowanie się sytuacji w GB miało przeprowadzenie w kwietniu-maju 2014 roku relatywnie uczciwych i transparentnych wyborów parlamentarnych i prezydenckich. Jednym z głównych wyzwań stojących przed nowym rządem jest poszerzanie cywilnej kontroli nad armią dla zapobieżenia kolejnemu zamachowi stanu z udziałem wojskowych. W ustabilizowaniu sytuacji społecznej pomogło wznowienie w połowie 2014 roku zagranicznej pomocy finansowej (UE, Portugalia, Chiny, USA, Kanada, ECOWAS, Nigeria, Angola) dla rządu GB.

      Międzynarodowy kryzys gospodarczy i finansowy a zwłaszcza zmniejszenie się popytu zewnętrznego i spadek cen eksportowych, miały niekorzystny wpływ na rozwój gospodarczy GB, jej bilans płatniczy i tak już trudną sytuację budżetową. W opanowaniu inflacji pomaga rygorystyczna polityka pieniężna Banku Centralnego Państw Afryki Zachodniej (BCEAO).

      Według szacunków MFW w 2014 roku wzrost PKB osiągnął 2,6% wobec 0,3% rok wcześniej. Średnia roczna inflacja, która w roku 2013 ukształtowała się na poziomie 0,8%, w 2014 roku wyniosła -1,0%. Deficyt na rachunku obrotów bieżących bilansu płatniczego osiągnął w 2014 roku 10,0% PKB (po deficycie na poziomie 14,1% w roku poprzednim), a dług publiczny wzrósł z 57,7% PKB w roku 2013 do 61,0% PKB w 2014 roku.

      MFW szacuje, że w 2015 roku wzrost PKB wyniesie 4,5%, a inflacja osiągnie 1,3%. 

      Odnotowany od 2008 roku wzrost wartości eksportu Gwinei Bissau był wynikiem zwiększenia wywozu orzechów nerkowca. Przyczyniły się do tego reformy podjęte przez krajowe stowarzyszenie rolników (ANAG) i władze Gwinei Bissau. Efektem tych działań były: liberalizacja cen (umożliwiła ona trzykrotny wzrost cen skupu orzechów nanercza od ich producentów), zakaz barteru oraz wzmocnienie kontroli na granicach dla zwalczania przemytu. Negatywny wpływ na rozwój branży orzechów nerkowca wywarły napięcia polityczne spowodowane przewrotem wojskowym z kwietnia 2012 roku, ale także konkurencja ze strony innych producentów (Indie, Wietnam, Nigeria, Wybrzeże Kości Słoniowej) i spadek cen nanercza na światowych rynkach. Sytuacja zaczęła poprawiać się w 2013 roku dzięki rządowemu programowi wsparcia.

      W ocenie The Economist Intelligence Unit (EIU) wartość eksportu GB wzrosła ze 152,8 mln USD w roku 2013 do 162,2 mln USD w 2014 roku, a importu odpowiednio ze 182,8 mln USD do 227,5 mln USD.

      Głównymi towarami eksportowanymi przez GB w 2013 roku były orzechy nerkowca (130,8 mln USD) oraz ryby i krewetki (7,6 mln USD). Natomiast w imporcie tego kraju dominowały w tym okresie dobra inwestycyjne (61,9 mln USD), produkty naftowe (57,0 mln USD) i artykuły żywnościowe (56,2 mln USD).

      W 2014 roku wśród najważniejszych dostawców towarów do Gwinei Bissau znalazły się: Portugalia (24,0% ogólnej wartości importu GB), Senegal (20,4%), Wielka Brytania (18,8%), Hiszpania (4,9%) i Indie (4,9%). Natomiast do głównych odbiorców eksportu GB należały: Indie (53,7% całkowitej wartości eksportu GB), Nigeria (21,3%), Chiny (16,7%), Togo (5,7%) i Holandia (1,0%).

       

      3.2. Tabela głównych wskaźników makroekonomicznych

       

       

      Wyszczególnienie

      2007

      2008

      2009

      2010

      2011

      2012

      2013*

      2014*

      2015**

      Wartość globalna PKB (mld USD) 1

      0,697

      0,868

      0,828

      0,849

      1,105

      0,959

      0,947

      1,024

      0,982

      Wartość PKB na 1 mieszkańca (USD) 1

      469

      572

      534

      535

      680

      578

      557

      589

      553

      Tempo wzrostu PKB (%) 2

      3,2

      3,2

      3,3

      4,4

      9,0

      -2,2

      0,3

      2,5

      4,5

      Relacja deficytu/nadwyżki finansów publicznych do PKB (%)

      -7,2

      0,5

      4,1

      1,6

      -0,8

      -1,8

      -1,4

      -1,8

      0,1

      Relacja całkowitego długu publicznego do PKB (%)

      177,3

      163,4

      159,2

      52,9

      49,6

      54,1

      57,7

      61,0

      63,8

      Stopa inflacji, średnia roczna (%)

      4,6

      10,4

      -1,6

      1,1

      5,1

      2,1

      0,8

      -1,0

      1,3

      Stopa bezrobocia (%)

      6,9

      6,8

      6,8

      6,8

      6,8

      6,9

      7,1

      b.d.

      b.d.

      Wartość obrotów handlu zagranicznego (mln USD)

      274,9

      326,9

      323,9

      323,2

      478,2

      313,2

      335,6

      389,7

      b.d.

      Wartość eksportu FOB (mln USD)

      107,0

      128,1

      121,6

      126,6

      238,0

      131,4

      152,8

      162,2

      b.d.

      Wartość importu FOB (mln USD)

      167,9

      198,8

      202,3

      196,6

      240,2

      181,8

      182,8

      227,5

      b.d.

      Relacja deficytu/nadwyżki na rachunku obrotów bieżących bilansu płatniczego do PKB (%)

      -4,4

      -3,3

      -5,8

      -8,3

      -1,3

      -8,7

      -14,1

      -10,0

      -11,3

      Wartość rocznego napływu zagranicznych inwestycji bezpośrednich (mln USD)

      19

      5

      17

      33

      25

      7

      15

      b.d.

      b.d.

      Wartość rocznego odpływu zagranicznych inwestycji bezpośrednich (mln USD)

      -0

      -1

      -0

      6

      1

      -0

      0

      b.d.

      b.d.

      Skumulowana wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich w Gwinei Bissau (mln USD)

      10

      16

      14

      63

      84

      92

      112

      b.d.

      b.d.

      Skumulowana wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich Gwinei Bissau za granicą (mln USD)

      0

      b.d.

      b.d.

      5

      5

      5

      6

      b.d.

      b.d.

       

       

       

      1 ceny bieżące

      2 ceny stałe

      * dane szacunkowe, ** prognozy

      Źródło: MFW, EIU, BŚ, UNCTAD

      3.3.Główne sektory gospodarki (o największym znaczeniu/udziale w PKB)

      Gospodarka Gwinei Bissau jest zdominowana przez sektor nieformalny i uzależniona w dużym stopniu od rolnictwa i rybołówstwa (przemysł i usługi dają zatrudnienie tylko ok. 20% ludności).

      Ocenia się, że w 2014 roku udział sektora pierwszego (rolnictwo, leśnictwo i rybołówstwo) w tworzeniu PKB wyniósł 45,0%, drugiego (przemysł) – 7,5%, a trzeciego (usługi) – 47,5%.

      Największy wpływ na wyniki w sektorze rolnictwa ma uprawa orzechów nerkowca (GB jest jednym z największych światowych producentów). Eksport nanercza stanowi ponad 4/5 wartości całkowitego eksportu GB. Ocenia się, że branża orzechów nerkowca jest bezpośrednio lub pośrednio źródłem dochodów dla prawie 80% ludności tego kraju. Jednak tylko niewielka część produkcji nanercza jest przetwarzana lokalnie, a reszta za granicą, głównie w Indiach.

      W kampanii 2013-2014 odnotowano wzrost produkcji głównych upraw rolnych w stosunku do poprzedniego sezonu. Zwiększyła się m.in. produkcja orzechów nerkowca (o 24,3%, do 145,7 tys. ton), orzeszków ziemnych (o 19,8%, do 53,1 tys. ton) i ryżu (o 7,6%, do 209,7 tys. ton). Produkcja bawełny (3,25 tys. ton) pozostała na podobnym poziomie jak w kampanii 2012-2013. 

      Potencjał rybołówstwa (200-300 tys. ton/rok), które jest kolejnym ważnym źródłem dochodów dla ludności (120 tys. zatrudnionych w tej branży), nie jest wystarczająco wykorzystywany (wielkość połowów osiąga ok. 50 tys. ton rocznie). Do poprawy sytuacji w tej dziedzinie miały przyczynić się działania na rzecz promocji zrównoważonych połowów i zwalczania nielegalnego rybołówstwa, finansowane dzięki wpłatom należności z tytułu umowy połowowej z UE. Jednocześnie od 2011 roku nowy port dla rybołówstwa przemysłowego w Bandim (na peryferiach Bissau) pozwala na zwiększenie wolumenu wyładunków ryb.

      Gwinea Bissau dysponuje znacznymi zasobami złóż surowców, w tym fosforytów i boksytów, ale ich eksploatacja wymaga globalnego zagospodarowania obszarów ich występowania i zrealizowania dużych inwestycji. W projekt dotyczący eksploatacji boksytu i budowy portu w Bubie dla eksportu wydobytego surowca zaangażowała się od 2009 roku firma z Angoli.

      Słabo rozwinięty jest sektor drugi, którego główną część stanowi przemysł przetwórczy.

      W 2008 roku najbardziej dynamiczną branżą było budownictwo i roboty publiczne, dzięki realizacji nowej siedziby rządu przez chińskie przedsiębiorstwo Beijing Construction Engineering oraz renowacji siedziby sztabu sił zbrojnych. Podpisane też zostało porozumienie z chińską spółką Geocapital w sprawie projektu produkcji biopaliw.

      W latach 2009-2010 znaczny wkład we wspieranie wzrostu gospodarczego wniosła realizacja inwestycji publicznych (w 2010 roku stanowiły one 12,8% PKB), w tym wdrażanie programu modernizacji infrastruktury, a zwłaszcza renowacja i rozbudowa sieci elektrycznej wysokiego i średniego napięcia (m.in. dzięki subwencji Banku Światowego). Produkcja energii elektrycznej w bardzo niewielkim stopniu pokrywa lokalne potrzeby (wskaźnik elektryfikacji kraju wynosi 12%).

      Na poprawę wyników sektora trzeciego w latach 2009-2010 miało głównie wpływ ożywienie działalności w zakresie handlu hurtowego i detalicznego. Dzięki rosnącym inwestycjom rozwija się turystyka, ale potencjał tej branży jest nadal słabo wykorzystany. Obiecujące są perspektywy rozwoju telefonii komórkowej.

      3.4. Uczestnictwo w wielostronnych organizacjach i porozumieniach o charakterze ekonomicznym

       Gwinea Bissau jest członkiem AKP (Kraje Afryki, Karaibów i Pacyfiku), Zachodnioafrykańskiej Unii Gospodarczej i Walutowej (WAEMU), Wspólnoty Gospodarczej Państw Afryki Zachodniej (ECOWAS), Wspólnoty Państw Sahelu i Sahary (CEN-SAD), Światowej Organizacji Handlu (WTO), ONZ, Organizacji NZ ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO), Międzynarodowego Funduszu Walutowego, Konferencji NZ ds. Handlu i Rozwoju (UNCTAD), Banku Światowego, Afrykańskiego Banku Rozwoju (BAD).

       

      3.5. Relacje gospodarcze z UE

       

      Pomoc finansowa

      Współpraca między Unią Europejską a Gwineą Bissau realizowana była najpierw na zasadach ustalonych w Konwencji z Lome z 1975 (przedłużona w 1979, 1984 i 1989 roku). Obecnie opiera się ona na Porozumieniu z Cotonou pomiędzy UE a krajami AKP podpisanym w 2000 roku na okres 20 lat. Jego instrumentem finansowym jest Europejski Fundusz Rozwoju (EFR).

      Strategia wsparcia UE dla Gwinei Bissau uwzględnia zarówno zadania nakreślone w Krajowym Programie Redukcji Ubóstwa (DENARP) i programie rządowym, jak również cele pomocy rozwojowej UE i opinie innych instytucji udzielających wsparcia finansowego. Pomoc UE koncentruje się wokół takich obszarów, jak zapobieganie konfliktom w krajach o mało ustabilizowane sytuacji politycznej oraz energia i woda. Ponadto udzielana jest bezpośrednia pomoc budżetowa, której towarzyszy wsparcie instytucjonalne. Ma ona sprzyjać uzdrowieniu finansów publicznych.

      Dotacja z tytułu 9. EFR (2002-2007) wynosiła 92,3 mln EUR, a w ramach 10. EFR (2008-2013) przewidziana jest wypłata 100 mln EUR, głównie na sfinansowanie działań na rzecz zapewnienia stabilizacji politycznej, bezpieczeństwa oraz dostępu do wody pitnej i energii elektrycznej. 1/3 część dotacji z 10. EFR przeznaczona jest na pomoc bezpośrednią, a reszta na wsparcie administracji i sektora bezpieczeństwa.

      Zatwierdzony we wrześniu 2008 roku, w ramach 10. EFR, pierwszy roczny program działań – PAA 2008 (21 mln EUR) był kontynuacją poprzednich programów wsparcia. Pomoc ta miała być przeznaczona na wsparcie budżetowe w latach 2009-2011 (18 mln EUR) oraz realizację projektu infrastrukturalnego dotyczącego zaopatrzenia w wodę pitną i asenizacji 80 mniejszych ośrodków miejskich i wsi wewnątrz kraju (3 mln EUR).

      W lipcu 2011 roku UE zakończyła konsultacje z GB, przeprowadzone zgodnie z art. 96 Porozumienia z Cotonou. Pozwoliły one na opracowanie mapy drogowej, która przewiduje stopniowe wznowienie unijnej pomocy rozwojowej. Ma ona jednak zależeć od postępów osiąganych przez GB w realizacji programu reform oraz w zwalczaniu bezkarności i przestępczości zorganizowanej.

      Po zamachu stanu z kwietnia 2012 roku UE zrewidowała współpracę z GB z tytułu art. 96. Nie zawiesiła jednak działań i projektów humanitarnych, których bezpośrednim beneficjentem jest ludność, a w lipcu 2013 roku uruchomiła nowy zintegrowany program dot. zdrowia matek i dzieci o budżecie w wysokości 5,5 mln EUR

      Po wyborach parlamentarnych (kwiecień/maj 2014 roku) i powrocie do porządku konstytucyjnego w GB, UE zdecydowała w dniu 14 lipca 2014 roku o wznowieniu współpracy z Gwineą Bissau. Decyzja ta pozwala UE na udzielenie wsparcia nowo wybranym władzom, pomagając im w wypełnianiu głównych funkcji państwa i zapewnieniu podstawowych usług społecznych dla ludności. Utrzymane jednak zostały wcześniej przyjęte środki restrykcyjne, w tym sankcje indywidualne obejmujące zamrożenie aktywów oraz ograniczenia w dostępie do terytorium UE.

      W ramach 11. EFR (2014-2020) przewidziano wsparcie w wysokości 127,5 mln EUR,

      W związku z wygaśnięciem w 2011 roku umowy połowowej pomiędzy UE i Gwineą Bissau, która została zawarta w maju 2007 roku, podpisany został protokół w sprawie przedłużenia porozumienia na jeden rok na dotychczas obowiązujących warunkach. Jednocześnie strona unijna zgodziła się na zwiększenie rocznego wkładu finansowego UE z 7,0 mln EUR do 7,5 mln EUR. Większa część przyznanych środków (4,55 mln EUR) stanowi rekompensatę za prawo do połowów, a reszta (2,95 mln EUR) – wsparcie finansowe na rzecz rozwoju sektora rybołówstwa GB.

      Zatwierdzony w lutym 2012 roku, na okres 3 lat, nowy protokół do umowy przewidywał rekompensatę w wysokości 9,2 mln EUR rocznie (3 mln z tej sumy miały być przeznaczone na rozwój rybołówstwa) za udostępnienie łowisk GB unijnym statkom. Jednak procedura przyjęcia protokołu została zawieszona z powodu zamachu stanu, do którego doszło w kwietniu 2012 roku.

       

      Wymiana handlowa

      Wg danych UE w 2014 roku wartość unijnego eksportu do Gwinei Bissau wyniosła 160 mln EUR, a importu z GB – 3 mln EUR. W zakresie importu kraj ten był 182. partnerem UE, a pod względem eksportu – 148.  

      Wg EIU do głównych unijnych partnerów handlowych Gwinei Bissau zalicza się Portugalia, która w ostatnich latach była głównym dostawcą towarów do GB. W roku 2014 jej udział w imporcie GB wyniósł 24,0%. Jednocześnie w 2014 roku Wielka Brytania i Hiszpania zajęły odpowiednio 3. i 4. miejsce wśród dostawców (z udziałem 18,8% i 4,9%), a Holandia – 5. miejsce wśród odbiorców towarów eksportowanych przez GB  (z udziałem 1,0%).

       

       

      Dwustronna współpraca gospodarcza


       

      4.1.Gospodarcze umowy dwustronne

      Infrastruktura prawno-traktatowa między Polską i Gwineą Bissau nie istnieje.

       

      4.2. Handel zagraniczny

      Wartość obrotów towarowych między Polską a Gwineą Bissau utrzymywała się w ostatnich latach na bardzo niskim poziomie (do 2,5 mln EUR). Znaczącą część tej wymiany stanowił polski eksport do GB.

      W 2014 roku i w I półroczu 2015 roku dwustronne obroty ograniczały się w zasadzie do eksportu towarów z RP do Gwinei Bissau, a jego przedmiotem były głównie cygara, cygaretki i papierosy z tytoniu lub namiastek tytoniu oraz maszyny budowlane.

       

      4.3. Inwestycje

      Brak jest wzajemnych inwestycji na terenie Polski i Gwinei Bissau.

       

      4.4. Współpraca regionalna

      Nie została dotąd nawiązana dwustronna współpraca regionalna.

       

      4.5. Współpraca samorządów gospodarczych

      Nie istnieje współpraca samorządów gospodarczych Polski i Gwinei Bissau.

       

       

      Dostęp do rynku


       

             5.1. Dostęp do rynku dla polskich towarów i usług (bariery)

      Gwinea Bissau jest krajem otwartym na wymianę handlową. Celem polityki handlowej tego kraju jest wzmocnienie relacji z wieloma państwami i organizacjami dla zwiększenia obrotów handlu zagranicznego. Działania podejmowane przez rząd, w tym na rzecz liberalizacji cen, prywatyzacji i realizacji programów dostosowania strukturalnego, powinny – w perspektywie długoterminowej – wywrzeć pozytywny wpływ na rozwój wymiany handlowej Gwinei Bissau z zagranicą. Pewną przeszkodę w zwiększeniu obrotów stanowi nieadekwatna infrastruktura i wysokie ceny surowców.

      Od dnia 1 stycznia 2000 roku produkty pochodzące z krajów, które nie są członkami WAEMU, niezależnie od miejsca ich wjazdu na terytorium tej wspólnoty, podlegają cłom przywozowym oraz innym podatkom i opłatom określonym we wspólnej taryfie celnej TEC (Tarif Extérieur Commun).

      Taryfa ta opiera się na trzech założeniach: kategoryzacji produktów, cłach i opłatach stałych oraz cłach i opłatach czasowych.

      Nomenklatura taryfowa dzieli towary na 4 kategorie:

      • kategoria 0: podstawowe dobra socjalne (figurujące na liście obejmującej ograniczoną liczbę produktów),
      • kategoria 1: dobra pierwszej potrzeby, podstawowe surowce, dobra inwestycyjne, specyficzne czynniki produkcji,
      • kategoria 2: czynniki produkcji i dobra pośrednie,
      • kategoria 3: dobra konsumpcyjne i produkty nie objęte innymi kategoriami.

      Cła oraz podatki i opłaty stałe obejmują:

      • cło przywozowe wahające się od 0% do 20% wartości CIF (dla kategorii 0, 1, 2 i 3 odpowiednio 0%, 5%, 10% i 20%),
      • opłatę statystyczną (1%) dotyczącą wszystkich produktów importowanych z wyjątkiem dóbr nabytych w ramach finansowania przyznanego przez zagranicznych partnerów lub dóbr importowanych (pod warunkiem istnienia klauzuli zwalniającej z opłat fiskalnych i parafiskalnych) oraz dóbr importowanych z tytułu przywilejów dyplomatycznych,
      • wspólnotowy podatek solidarnościowy (1%) stosowany do produktów importowanych spoza WAEMU.

      Do ceł oraz podatków i opłat czasowych należą:

      • cło ochronne degresywne – TDP (niskie w wysokości 2,5% oraz wysokie wynoszące 5%), które jest stosowane dla towarów przemysłowych i produktów rolno-spożywczych (ma ono skompensować zmniejszenie ochrony celnej, które nastąpiło w wyniku wprowadzenia taryfy TEC),
      • podatek importowy koniunkturalny – TCI (10% ceny progowej), któremu podlegają produkty rolnictwa, przemysłu rolno-spożywczego, hodowli i rybołówstwa, z wyjątkiem ryb i produktów na bazie ryb (ma on skompensować zmniejszenie ochrony celnej spowodowane fluktuacjami cen tych towarów na światowych rynkach).

      Ponadto w ramach preferencyjnego wspólnotowego systemu taryfowego całkowicie zwolnione z ceł i opłat przywozowych są niektóre towary pochodzące z krajów WAEMU, w tym produkty regionalne, wyroby tradycyjnego rzemiosła oraz produkty przemysłowe posiadające specjalne zezwolenie. Natomiast pozostałe produkty przemysłowe pochodzące z krajów wspólnoty korzystają z redukcji ceł i opłat przywozowych w wysokości 5% w stosunku do tych, którym podlegają te same produkty importowane z krajów trzecich.

      Do innych opłat stosowanych w imporcie należą też:

      • podatek wspólnotowy w ramach ECOWAS (0,5% wartości towaru), który dotyczy wszystkich towarów importowanych do wspólnoty z krajów trzecich i wprowadzonych do obrotu,
      • opłata COSEC (0,2%) stosowana przy imporcie towarów drogą morską,
      • podatek VAT (15%),
      • podatki specyficzne (stawki zależą od rodzaju produktu), któremu podlegają produkty naftowe, alkohole, płyny zawierające alkohol, napoje gazowane, kawa, herbata, tytoń i orzechy kola.

            5.2. Dostęp do rynku pracy, świadczenie usług i zatrudnienie obywateli RP

       Cudzoziemcy posiadający wizę i ważną kartę pobytu mogą mieszkać i pracować w Gwinei Bissau. Jednak w zasadzie brak jest możliwości zatrudnienia przy bezrobociu sięgającym 60 %.

            5.3. Nabywanie i wynajem nieruchomości

      Rynek nieruchomości jest nieistniejący, a nieliczne hotele są stosunkowo drogie. Nie ma więc praktycznie możliwości znalezienia mieszkania w stolicy kraju – Bissau. Ponadto brak jest publicznych sieci dystrybucji wody i energii elektrycznej. Konieczne jest więc posiadanie własnego zespołu prądotwórczego i prywatnej studni. Miesięczny koszt wynajmu willi w dobrym stanie (oferta w tym zakresie jest bardzo niewielka) może wahać się w granicach 2,5-3 tys. EUR. Lokator ponosi dodatkowo koszty eksploatacji i konserwacji generatora i studni. Wszystkie otwory mieszkania (okna, drzwi itp.) muszą być zabezpieczone kratami. Konieczne jest zatrudnienie strażników/dozorców.

            5.4. Ochrona własności przemysłowej i intelektualnej

      Kwestie dotyczące praw autorskich pozostają w gestii Biura Praw Autorskich resortu kultury, a własności przemysłowej – Dyrekcji Własności Przemysłowej w resorcie przemysłu.

      Gwinea Bissau jest członkiem Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO) od 1988 roku. Jest też m.in. stroną następujących konwencji i porozumień:

      • Konwencji berneńskiej o ochronie dzieł literackich i artystycznych (od 1991 roku),
      • Konwencji paryskiej o ochronie własności przemysłowej (od 1988 roku),
      • Układu o Współpracy Patentowej (PCT) (od 1997 roku).

      Od 1997 roku Gwinea Bissau jest także członkiem Afrykańskiej Organizacji Własności Intelektualnej (AIPO).

            5.5. Informacja o aktach prawnych

      • Akty prawne regulujące aktywność inwestorów zagranicznych

      Kodeks inwestycji z 1991 roku został zmodyfikowany w roku 1996. Jego dyspozycjami objęci są wszyscy inwestorzy (osoby fizyczne i prawne, krajowe i zagraniczne). Kodeks oferuje m.in. takie gwarancje, jak jednakowe traktowanie inwestorów bez względu na kraj pochodzenia oraz swobodę transferu kapitału. Wśród zachęt inwestycyjnych są m.in. ulgi podatkowe i zwolnienia celne przy imporcie dóbr inwestycyjnych. Kodeks zawiera też dyspozycje mające zachęcać do rozwoju eksportu i działalności produkcyjnej zastępującej import, a także wspierać kształcenie zawodowe, projekty zadrzewiania oraz decentralizację działalności gospodarczej.

      Informacje nt. dyspozycji Kodeksu inwestycji dostępne są m.in. na portalu Investir en zone franc” (www.izf.net) oraz na stronie francuskiej kancelarii adwokackiej specjalizującej się w prawie afrykańskim (www.droit-africain.com).

       

      • Kwestie podatkowe

      Do podatków bezpośrednich należą:

      • podatki dotyczące przedsiębiorstw: podatek od dochodów firm /IS/ (35-50 %), podatek od dochodów z ruchomości (30 %), podatek dodatkowy (25 %);
      • podatki dotyczące osób fizycznych: podatek od dochodów /IR/ (skala progresywna), podatek dodatkowy (25 %).

      Do podatków pośrednich zalicza się: podatek konsumpcyjny (18 %), opłatę stemplową, podatek od pojazdów, podatek od transakcji.

      Polska i Gwinea Bissau nie podpisały umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

      Informacje nt. prawa podatkowego są dostępne m.in. na portalu „Investir en zone franc” (www.izf.net) oraz na stronie francuskiej kancelarii adwokackiej specjalizującej się w prawie afrykańskim (www.droit-africain.com).

       

      Przydatne linki i kontakty


       

      6.1. Administracja gospodarcza

       

      Oficjalna strona Rządu Gwinei Bissau:                    www.gov.gw

       

      6.2. Samorządy gospodarcze  

       

      brak stron internetowych                              

       

      6.3. Oficjalna prasa ekonomiczna

       

      Bissau Digital:                                                           www.bissaudigital.com

       

      6.4. Oficjalne strony o charakterze ekonomicznym

       

      Portal „Investir en zone franc”:                                 www.izf.net

      Kancelaria adwokacka specjalizująca się w prawie afrykańskim:                                                                                                  www.droit-africain.com

      Organizacja ds. Harmonizacji Prawa Obrotu Gospodarczego w Afryce (OHADA):                                                                                           www.ohada.com

       

      18 lipca 2013 (ostatnia aktualizacja: 23 listopada 2015)

      Drukuj Drukuj Podziel się treścią: