close

  • Być wiernym Ojczyźnie mej, Rzeczypospolitej Polskiej

     

  • LIBERIA

    •  

       Informacje o kraju


       

      Republika Liberii – państwo położone w Afryce Zachodniej kilkaset kilometrów na północ od równika.. Sąsiaduje z Gwineą, Wybrzeżem Kości Słoniowej oraz Sierra Leone. Połowa powierzchni pokryta jest lasem tropikalnym. Ukształtowanie terenu zmienia się wraz z oddaleniem od wybrzeża, równina przechodzi stopniowo w pofałdowany płaskowyż, a następnie w niewysokie góry w północno-wschodniej części kraju. W Liberii jest 40% dżungli Zachodniej Afryki. Średnia temperatura 21 stopni Celsjusza, maksymalna 37 °C. Występują dwie pory roku: sucha i deszczowa; pora deszczowa od kwietnia do października i sucha od listopada do marca.


      Kraj jest administracyjnie podzielony na 15 hrabstw (counties): Bomi, Bong, Gbarpolu, Grand Bassa, Grand Cape Mount, Grand Gedeh, Grand Kru, Lofa, Margibi, Maryland, Montserrado, Nimba, Rivercess, River Gee, Sinoe. Stolicą i centrum finansowo-administracyjnym jest Monrovia.
      Liczba obywateli wynosiła pod koniec 2014 r. 3 mln 480 tysięcy, roczny przyrost naturalny 2,1%. Około 47%  mieszka w miastach.


      Liczne grupy etniczne. Żyją tam potomkowie uwolnionych amerykańskich niewolników oraz niewolników z Karaibów (ok. 5%), nazywanych Amerykano-liberyjczykami, którzy stanowili w Liberii wyższą warstwę społeczną, a także liczne plemiona tubylcze (95%), w tym: Kpelle, Bassa, Gio, Kru, Grebo, Mano, Krahn, Gola, Gbandi, Loma, Kissi, Vai, Dei, Bella, Mandingo oraz Mende. Ponad 20 języków (urzędowym jest język angielski). Blisko 40% ludności kultywuje animizm, ale wg oficjalnych danych: protestantyzm – 76,0%, islam – 12,0%, katolicyzm – 7,2%.


      Najstarsza republika w Afryce, powstała w 1821 r. w wyniku umowy między Amerykańskim Towarzystwem Kolonizacyjnym i tubylcami.

      Wyzwoleni niewolnicy ze Stanów Zjednoczonych mieli się osiedlać na wykupionych przez Towarzystwo terenach i żyć w zgodzie z plemionami tubylczymi. Początkowo Liberia była mocno zależna od Stanów Zjednoczonych. W 1847 r. Amerykano-liberyjczycy uchwalili konstytucję, deklarując niepodległość. Przez ponad stulecie ludność tubylcza stanowiła drugą kategorię mieszkańców, często wykorzystywaną jako niewolnicza siła robocza i pozbawioną praw wyborczych. Rdzenni Afrykańczycy uzyskali prawo do głosowania  w 1947 roku, Amerykano-liberyjczycy sprawowali jednak władzę nieprzerwanie do 1980 roku.
       

       

      System administracyjny


       

       

      W wyborach w roku 2005 zwyciężyła Ellen Johnson-Sirleaf, pierwsza w Afryce kobieta-prezydent. W 2011 r. Liberyjczycy wybrali ją na drugą kadencję. Prezydent cieszy się poparciem i szacunkiem międzynarodowym, ale jej poparcie spada, co wynika z dużej różnicy między zapowiedziami i planami, a praktycznymi wynikami w terenie. 12 lat po wojnie społeczeństwo nadal boryka się z podstawowymi problemami: jak odbudować domy i zniszczona infrastrukturę, jak przeżyć za kilka dolarów dziennie. Głównymi celami rządu są odbudowa infrastruktury, w tym transportowej, mieszkaniowej, szkół i szpitali, zmniejszenie masowego bezrobocia, reintegracja uchodźców i byłych żołnierzy oraz ustanowienie funkcjonującej administracji państwowej na terenie całego kraju.

       

      System sądowy ma podobną organizację do systemu USA. Prawo jest oparte na prawie zwyczajowym anglosaskim. Najwyższa instytucją jest Sąd Najwyższy. Zasady  i precedensy prawa zwyczajowego często wchodzą w konflikt z często stosowanym prawem lokalnym, opartym o niepisane praktyki, tradycje. Z tego powodu dochodzi do sporów między interpretacją prawa miedzy sądami w Monrovii i sądami na prowincji. Personel sądowy jest słabo wyszkolony i wykształcony, brakuje sędziów i innych urzędników sadowych, którzy są ponadto słabo nagradzani. Stwarza to warunki dla korupcji. Otrzymanie daty w sądzie może się ciągnąć miesiącami, z powodu zaległości i powolności systemu.


      W przypadku gdy firma zagraniczna wchodzi w spór prawny z firmą lokalną, a nawet z rządem Liberii, strony mogą zdecydować o wyborze instancji arbitrażu poza Liberia. Jest to dozwolone w Investment Act of 2010.


      Jako element reformy systemu sądownictwa, parlament przyjął nowy Commercial Code oraz powołał Commercial Court w 2011 r. W teorii Sąd ten rozstrzyga sprawy z zakresu finansów, kontraktów i handlowe, jednak w praktyce brakuje przepisów i legislacji w tych dziedzinach ,co powoduje że niektóre sprawy pozostają nierozstrzygnięte. Np. przepisy o bankructwie są dopiero na etapie przygotowania. Bez nich brakuje podstaw by rozstrzygać w sądzie skargi ze strony wierzycieli firm które zbankrutowały.
       

      Od odejścia Charlesa Taylora w 2003 r., wolność prasy i mediów jest znacznie wieksza, ale rząd poddano krytyce w 2011 r. za zamknięcie po wyborach czterech stacji radiowych i TV. Pod naciskiem związku dziennikarzy prasowych The Press Union of Liberia i polityków opozycji, stacje otwarto ponownie pod koniec roku. Międzynarodowa organizacja Freedom House opisuje Liberię jako „częściowo wolny” kraj w rankingu Freedom of Press Report za 2013 r. W 2010 r. przyjęto ustawę o wolności informacji  - The Freedom of Information Bill, która gwarantuje obywatelom dostęp do informacji. Wg Freedom House,  zdarzają przypadki prześladowania i dyskryminacji  dziennikarzy  którzy krytykują polityków, w formie napaści fizycznych lub pozwów sądowych.

       

       

      Gospodarka


       

      Kraj kontynuuje odbudowę po wojnach domowych. Strategia jest określona w Vision Liberia Rising 2030 – celem jest stanie się krajem średniozamożnym (middle-income country) poprzez rozwój sektora prywatnego opartego o przemysł wydobywczy, oraz szeroko zakrojone reformy sektora publicznego. Przyjęty przez rząd strategiczny plan rozwoju Agenda for Transformation 2012-2017 (PRSP II) ma poparcie międzynarodowe  i określa pięć podstawowych obszarów poprawy: 1) pokój, sprawiedliwość, bezpieczeństwo i rządy prawa; 2) ekonomiczna transformacja przez rozwój gospodarki rynkowej, sektora prywatnego i odbudowę infrastruktury; 3) służba zdrowia i szkolnictwo; 4) dobre zarządzanie, w tym walka z  korupcją; 5) podniesienie umiejętności  i wiedzy młodego pokolenia, ochrona dzieci, równouprawnienie płci i prawa człowieka.


      Epidemia eboli, która pojawiła się w Liberii w marcu 2014 r. , zagroziła przyspieszającemu rekonstrukcji gospodarczej kraju. Skutki gospodarcze  wynikają z wysokich kosztów opieki zdrowotnej oraz zaniechania działalność gospodarczej na wsiach i w miastach. Epidemia pogorszyła deficyt budżetowy i podniosła ceny żywności. W rezultacie wzrost PKB, który w 2014 r. przewidywano na poziomie 5,8% , spadł do 2,3%. Sektory najmocniej dotknięte przez zagrożenie ebolą to rolnictwo, usługi i górnictwo. Wzrost gospodarczy w 2013 r. był napędzany głównie przez wydobycie rud żelaza oraz budownictwo. Ponadto w 2014 r. spadła produkcja i eksport kauczuku spadły z powodu eboli lecz niższych cen światowych, a produkcja przemysłu drzewnego spadła z powodu moratorium na eksport drewna, wprowadzonego przez rząd z powodu wydawania licencji niezgodnie z prawem. Przemysł i wytwórczość drobna są spowalniane przez braki w energii elektrycznej. W rezultacie eboli zamknięto wiele ważnych targów z żywnością oraz wzrosły ceny ryżu i innych podst. produktów. Średnia cena ryżu importowanego wzrosła w całym kraju w 2014 r. o 18%, (w 2013 r. o 12%).  Wzrost cen żywności był szczególnie znaczny w rejonach bezpośrednio zagrożonych ebolą: wzrost między 25 i 79% w 2014 r.


      Kryzys odbił się też na wynikach budżetowych, w 2013 r. deficyt wyniósł nieznaczne 1,6% PKB, w porównaniu z 3,4% PKB w 2012 r. Udało się to głównie dzięki ograniczonym nakładom kapitałowym (na budynki, maszyny, sprzęt). Jednak kryzys eboli spowodował wyraźny sadek dochodu budżetu , w wyniku spadku aktywności gosp. Oraz niższych wpływów podatkowych. Dochody z podatków w roku fiskalnym 2014-2015 będą prawdopodobnie niższe o 10% od normalnych, przy wzroście o kilkanaście procent wydatków budżetu na opiekę zdrowotną i programy opieki socjalnej. Krótko – i średnio-terminowe perspektywy rozwoju gospodarczego kraju zostały poważnie utrudnione. Planowane inwestycje zagraniczne zostały odłożone. Przewidywany deficyt budżetowy na koniec br. wyniesie ok. 11% PKB.


      Zmniejszenie produkcji oraz inwestycji doprowadzi do spadku eksportu, co przy jednoczesnym wzroście importu pogorszy deficyt handlowy, z około  760  mln USD w 2014 r. do 850 mln USD w 2015 r.


      wskaźniki  makroekonomiczne (wg Międzynar. F. Walutowego)


      PKB (parytet siły nabywczej):
      2 mld USD (2014 r.)


      stopa rzeczywistego wzrostu PKB:
      7% (2014 r.)
      8% (2013 r.)
      8,2% (2012 r.)


      roczny PKB  per capita:
      511 USD (2014 r.)


      źródła PKB wg sektorów (2012 r. – wg CIA World Factbook):
      rolnictwo: 69%
      przemysł: 6%
      usługi: 15%


      rolnictwo – główne produkty:
      kauczuk, kawa, kakao, ryż, maniok, trzcina cukrowa, banany, owce, drewno 

       
      przemysł – główne produkty:
      górnictwo fosfatów, przetwórstwo kauczuku, rzemiosło, drewno, diamenty


      zatrudnienie (2013 r.):
      w rolnictwie: 60%
      w przemyśle: 7%
      w usługach: 33%


      stopa bezrobocia:
      65% (2012 r.)


      ludność poniżej progu ubóstwa
      50% (2012 r.)


      dług zagraniczny:
      438,1mln USD (2013 r.)

       

      dług publiczny (długi brutto rządu jako % PKB):
      33% PKB (2014 r.)
      29% PKB (2013 r.)


      stopa inflacji:
      8% (2014 r.)
      7,6% (2013 r.)


      wartość exportu:
      930 mln USD (2013 r.)


      główne towary eksportowe:
      kauczuk, drewno, rudy żelaza, diamenty, kakao

       

      główni partnerzy eksportowi (2013 r.):
      China 24%, USA, Hiszpania 


      wartość importu:
      2,457 mld USD (2013 r.)


      główne towary importowane:
      produkty naftowe, chemiczne,  maszyny, żywność


      główne kierunki importu: (2013 r.)
      Korea Płd (26%), Chiny, Singapur, Japonia


      rezerwy walutowe
      493 mln USD (2013 r.) (wg Banku Światowego)


      bilans rach. bieżącego:
      minus 1,03 mld USD (2014 r.)


      zagraniczne inwestycje bezpośrednie (FDI):
      1,06 mld USD (2013 r.)
      900 mln USD (2012 r.)


      Wzrost gospodarczy opiera się na rosnącym eksporcie rud żelaza i kauczuku oraz produkcji przemysłu drzewnego. Rośnie FDI. Ogólny strony stan gospodarki jest jednak bardzo zły, kraj nadal silnie zależy od pomocy zagranicznej, która w 2013 r. wyniosła prawie 39% wartości PKB. Poziom bezrobocia jest bardzo wysoki i nie wykazuje tendencji zniżkowej, 2/3 obywateli żyje w skrajnej nędzy (za mniej niż 2 USD dziennie). 


      W 2008 r., rząd z sukcesem wynegocjował plan redukcji długu program z Bankiem Światowym i MFW. W 2012 r., po realizacji przez Liberie zadań czteroletniego Extended Credit Facility (ECF) (2008 - 2012), MFW  zaakceptował drugi, 3-letni ECF, warty 78,9 mln USD. Główne cele obecnego  Extended Credit Facility to makroekonomiczna stabilizacja, poprawa infrastruktury oraz inwestycje w sferę socjalną.


      W 2013 r. zawarto umowę z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym o odbudowie hydroelektrowni z zapory Mt. Cofee, w celu  zwiększenia do 2016 r. liczby gospodarstw domowych z dostępem do prądu z 10 do 100 tysięcy.  Niemiecka firma  Voith Hydro GmbH & Co. KG jest realizatorem projektu.


      Finanse


      Od początku swojej prezydencji Sirleaf uczyniła redukcję krajowego długu zagranicznego kwestią priorytetową dla swojego rządu. Dług w 2006 r. wynosił  4,9 mld USD. USA jako pierwszy kraj anulowały Liberii dług, w pełnej kwocie 391 mln USD. Państwa G-8  spłaciły Międzynar. Funduszowi Walutowemu 324,5 mln USD, redukując 60% długu Liberii wobec MFW. W 2009 r. zredukowano dług o kolejne 1,2 mld USD. Od 2008 r. kraj korzysta z międzynarodowego programu dla biednych państw mocno zadłużonych (Heavily Indebted Poor Countries initiative). Do końca 2010 r. Bank Światowy, MFW i Klub Paryski stopniowo anulowały cały dług Liberii. Prezydent Sirleaf zobowiązała się ograniczyć zaciąganie pożyczek przez wprowadzenie rocznego limitu 3% PKB oraz branie pożyczek tylko na celów infrastrukturalne.


      W Liberii działa 9 licencjonowanych banków i 19 licencjonowanych firm ubezpieczeniowych. W ostatnich dwóch latach banki otworzyły kilkadziesiąt oddziałów na terenie całego kraju, jednak szczególnie na obszarze południowo-wschodnim usługi bankowe są mało dostępne. MFW kontynuuje techniczna pomoc dla Banku Centralnego (BCL), który utworzył departament ochrony klientów, w celu zwiększenia zaufania obywateli do banków. Wg danych Banku Centralnego Liberii, w latach 2013 i 2014 rosła wartość aktywów bankowych, kapitału, pożyczek i depozytów, co w opinii BCL jest zasługą wzrostu gospodarczego. Płynność banków jest na wysokim poziomie.

       

      Poważnym problemem jest wysoki odsetek niespłacanych (przeterminowanych) pożyczek. Wprawdzie banki nadal udzielają inwestorom pożyczek na rynnowych zasadach, rosnące pożyczki niespłaconych w terminie powodują wprowadzanie kredytów krótkoterminowych i o wysokim oprocentowaniu. Banki mają małe doświadczenie w udzielaniu kredytów, brakuje skutecznego i aktualizowanego systemu ratingu kredytów, wiele lokalnych firm nie ma też danych biznesowych które mogą przekonać bank do udzielenia pożyczki. Nie pomaga brak dobrych połączeń drogowych w kraju, trudne warunki pogodowe prze wiele miesięcy i częste wątpliwości dot. własności ziemi. 

       

      Amerykańska Overseas Private Investment Corporation (OPIC) w 2007 r. utworzyła Liberian Enterprise Development Finance Company (LEDFC). LEDFC posiada fundusz w wysokości 20 mln USD. Zainwestowała 5 mln USD w szereg małych i średnich liberyjskie przedsiębiorstwa i kontynuuje dawanie pożyczek.

       

      transport


      - kolejowy : brak. 


      - drogowy: 11 000 km, w tym asfaltowane: 900 km. Bardzo zły stan, z powodu deszczów oraz zniszczeń. Trwają prace nad autostradą  Trans–West African Coastal Highway , która połączy Liberię z Freetown w Sierra Leone, Abidżanem  i innymi państwami  ECOWAS.


      - morski: National Port Authority of the Republic of Liberia jest rządową agencją która zarządza portami morskimi w Liberii. 4 porty: w Monrovii, Buchanan, Greenville i Harper. Rząd inwestuje miliony USD w rozbudowę terminali portu w Monrovii oraz modernizację parku kontenerowego. W 2011 r. utworzono w porcie centrum "One-Stop Shop", co umożliwia ograniczenie biurokratycznych procedur i kontakt z urzędnikami Min. Handlu i Przemysłu oraz Banku Centralnego na terenie portu. Modernizowany jest też port w Buchanan, drugi największy port Liberii, 270 km na południowy wschód od Monrovii. Wg danych władz portowych Liberii, wartość przeładunków w portach w Monrovii i Buchanan rosła w latach 2012-13 w tempie 100% rocznie. Port w Greenville jest położony ok. 500 km od Monrovii. Służy głównie do wywozu drewna. Port Harper znajduje się blisko granicy z Wybrzeżem Kości Słoniowej, ok 600 km od Monrovii;  podobnie jak port w Greenville, służy do wywozu drewna.


      - Lotniczy: 29 lotnisk (2013 r.), z tego tylko dwa z utwardzonymi pasami startowymi: międzynarodowy port lotniczy Roberts w Monrovii (Roberts International Airport)  oraz James Spriggs Payne Airport pod Monrowią. W 2014 r. Europejski Bank Inwestycyjny zapowiedział pakiet pomocy o wartości  19,6 mln Euro dla lotniska Roberts, w celu modernizacji pasa startowego i systemu drenażu wody.


      tania bandera


      Liberia jest międzynarodową tanią banderą dla  statków handlowych. Obecnie pod banderą Liberii jest zrejestrowanych ok. 3,5 tys. statków, co daje Liberii drugie miejsce na świecie, za Panamą. W 1999 r. rząd prezydenta Taylora podpisał kontrakt z Liberian Shipping and Corporate Registry (LISCR) od tamtej pory firma ta prowadzi rejestrację statków pod banderą narodową Liberii. Stanowi to poważne źródło dochodu narodowego. Siedziba główna LISCR jest w Virginii w USA.


      Liberian International Ship & Corporate Registry oraz amerykańska firma konsultingowa Efficient Ship Finance opracowały nową ofertę dla armatorów, chcących pływać pod tą tanią banderą. Oferują zniżki podatkowe dla jednostek, które spełniają kryteria przyjaznych środowisku naturalnemu. W pierwszym roku statek korzysta z 50 proc. rabatu, w drugim i trzecim – z 25 proc. W ten sposób Liberia ma szansę zostać liderem pod względem liczby zarejestrowanych statków przyjaznych środowisku.


      Statki pod banderą Liberii powinny  zatrudniać obywateli Liberii, ale wg danych Liberian Seafarers and Port Workers Union of Liberia jest to bardzo rzadkie.


      W 2014 r. pod liberyjską banderą pływało 13 polskich statków. Najwięcej niemieckich: 1185, greckich: 505, rosyjskich: 109 i japońskich: 110. 
      W 2009 r. przyjęto rządowy program którego celem jest zrównanie kobiet w prawach z mężczyznami. Zakłada się poważne przybliżenie do tego celu do 2025 r. Indeks Mo Ibrahim w 2013 r. daje Beninowi pod tym względem 28-e miejsce na 52 kraje Afryki. Kobiety stanowią 25% zatrudnionych w sektorze usług publicznych i 11% na wyższych stanowiskach. Stanowią większość klientów IM, co wynika przed wszystkim z tego, iż kobiecie trudniej uzyskać pożyczkę w banku. 


      podsumowanie


      Wojna domowa zniszczyła większość infrastruktury, zwłaszcza wokół stolicy kraju. Liberia posiada bogate zasoby wody pitnej, surowców mineralnych, kauczuku, lasy, klimat korzystny dla rolnictwa i duży potencjał turystyczny. Prezydent Johnson Sirleaf, wykształcona w Harvardzie bankier i zdolna administrator, stara się ograniczyć korupcję i przyciągać zagraniczne inwestycje. Gospodarka osiągnęła wysokie tempo wzrostu w latach 2010-13, jednak stało się tak głównie dzięki wysokim cenom światowym surowców. Liberia w 2015 r. jest krajem kompletnie innym niż jeszcze 10 lat wcześniej, kiedy ekonomia była zrujnowana, nie było sił porządkowych, administracji ani podstawowych usług sanitarnych, a  z lotniskiem w Monrovii było tylko jedno połączenie tygodniowo. Dzisiejsza Liberia, mimo że bardzo biedna,  jest funkcjonującą wielopartyjną demokracją z gospodarką rynkową. Wprowadzane przepisy prawa dot. zarządzania, prowadzenia interesów, własności prywatnej, swobody informacji są jednymi z nowocześniejszych na kontynencie. Lotnisko w Monrovii ma kilkadziesiąt połączeń tygodniowo do Europy, USA i Azji, obsługiwanych przez uznane linie lotnicze.


      Wyraźne zmiany na lepsze doceniają zagraniczni inwestorzy. Rok 2014 był zły dla gospodarki kraju z powodu epidemii eboli, ale inwestycje zagraniczne i gospodarka powinny szybko odrobić te straty. 


      W 2014 r. Liberia zajęła 174-te miejsce (na 189) w indeksie Doing Business Banku Światowego. W poszczególnych kategoriach:
      -łatwość rozpoczęcia biznesu: 30 miejsce
      -egzekwowanie kontraktów: 174 m.
      -rejestracja własności: 177 m.
      -uzyskanie kredytu: 160 m.
      -ochrona inwestorów należących do mniejszości (etnicznych/religijnych): 181 m.
      -handel transgraniczny: 149 m.
      -płacenie podatków: 77 m.
      -uzyskiwanie pozwoleń budowlanych: 143 m.
      -dostępność energii el.: 166 m.    

       

       

      Dwustronna współpraca gospodarcza


       

      W 2014 r. eksport Polski do Liberii spadł o ponad 83 % do poziomu nieco ponad 41,5 mln Euro. Import z Liberii w tym samym okresie zmalał o 66,7 % do poziomu ok. 100 mln Euro.


      Towary o największej wartości eksportu z Polski do Liberii:
       wyroby przemysłu elektromaszynowego (36 mln Euro),
       artykuły rolno-spożywcze  (4,5 mln Euro),
       wyroby metalurgiczne (0,5 mln Euro).
       produkty mineralne (0,2 mln Euro).


      Towary o największym wzroście eksportu z Polski do Liberii:
       wyroby metalurgiczne (wzrost o 7 000 % - niewielka wartość),
       wyroby ceramiczne (wzrost o 116 % - prawdopodobnie jedna transakcja; niewielka wartość na poziomie 4,5 tys. Euro),
       artykuły rolno-spożywcze (wzrost o 61 %)
       produkty mineralne (wzrost o 31 % - niewielka wartość).


      Towary, których eksport  z Polski do Liberii zanotował spadek:
       wyroby przemysłu lekkiego (spadek o 98 % - niewielka wartość na poziomie 1 tys Euro),
        wyroby przemysłu elektromaszynowego (spadek o 86 %),
       wyroby przemysłu chemicznego (spadek o 70% - niewielka wartość na poziomie 91 tys Euro),
       wyroby przemysłu drzewno-papierniczego (spadek o 41 % - niewielka wartość na poziomie 57,9 tys Euro)

       

      Obroty handlowe Polski z Liberią w 2014 r. wyniosły 142,2 mln Euro (spadek o 392% w stosunku do 2013 r., gdzie obroty osiągnęły poziom 557,4 mln Euro).


      W 2014 r. znacznie spadły obroty w handlu w związku z kryzysem wywołanym przez epidemię eboli. Liczba statków zawijających do Liberii drastycznie spadła.  Epidemia odbiła się fatalnie na obrotach handlowych kraju i pokazała też, że władze Liberii słabo sobie radzą z tego typu kryzysem.


      W związku z wprowadzeniem przez Rosję w sierpniu 2014r. embarga na eksport z UE, w tym i Polski na szereg towarów rolno-spożywczych, w II połowie 2014r. odnotowano wzrost dynamiki eksportu (wartościowo) z Polski do Liberii na mięso i podroby drobiowe (CN 0207).  

       

      Dostęp do rynku


       

      Liberia jest jedynym krajem w Afryce Zachodniej który nie należy do WTO. Negocjacje są w toku, z poparciem Unii Europejskiej. Liberia przewiduje wystąpienie do ECOWAS o zgodę na wyłączenie kraju z pewnego stosowania CET przez kilka lat, w celu stopniowego dostosowania się. Liberia stosuje wysokie taryfy, średnia ważona plasuje je na 12-tym miejscu w świecie.  Ministerstwo Handlu i Przemysłu oraz Ministerstwo Finansów, w celu dostosowania taryf oraz reorganizacji administracji celnej i granicznej, korzystają z pomocy z firmy IBI and Deloitte. Celem jest przygotowanie kraju do przystąpienia do WTO oraz do pełnej realizacji reżimu taryfowego ECOWAS. Liberia przystąpiła do wspólnej taryfy zewnętrznej strefy ECOWAS (Common External Tariff). W związku z tym powinna stosować 4 podstawowe stawki taryf: 0, 5%, 10%  i 20%, zależnie od grupy towarów, plus piąta stawka 35%.


      Import do Liberii wymaga procedury Pre-Shipment Inspection (PSI), w celu uzyskania zezwolenia importowego (Import Permit Declaration - IPD). Inspekcja jest przeprowadzana w porcie w kraju eksportera i jest dokonywana przez agentów BIVAC International/ Bureau Veritas Group  – agencji inspekcyjnej która zawarła umowę z rządem Liberii. Nadzór nad PSI sprawuje Ministerstwo Finansów Liberii.


      BIVAC International - oddział w Monrovii:
      Broad Street
      Tel. +231 77080670    www.bureauveritas.com/gsit


      Koszt inspekcji wynosi ok. 1,5% wartości importowanego towaru.


      Dodatkowo, przed inspekcją PSI importer powinien wystąpić do Ministerstwa Handlu Liberii (Ministry of Commerce) o zezwolenie na import do Liberii danej partii danego towaru.


      Czas przekraczania granicy Liberii z importowanym towarem uległ skróceniu w 2012 r. , wraz z wprowadzeniem formularzy celnych on-line w systemie automatycznej wymiany danych celnych ASYCUDA.


      Bureau of Standards w Min. of Commerce odpowiada za jakość towarów sprzedawanych w Liberii, jednak nie ma obecnie w kraju odpowiedniego laboratorium do przeprowadzania kontroli.


      Inspekcja PSI jest obowiązkowa dla importu o wartości powyżej 3500 USD (cena FOB).


      Zwolniony z P-SI jest:
      - import poniżej 3500 USD (FOB),
      - żywych zwierząt,
      - żywności pochodzącej z Zachodniej Afryki, 
      - używanych samochodów.
      Import następujących towarów wymaga dodatkowych zezwoleń:
      -oleje napędowe   -   Liberia Petroleum Refinery Corporation
      -środki wybuchowe   -   Environmental Protection Agency
      -lodówki, klimatyzatory i kuchenki gazowe   -  Min. Of Justice and Land,  Min. Of Mines and Energy
      -lekarstwa  -  Pharmaceutical Board
      -żywność  -    Bureau of Customs & Excise,  Min. Of Agriculture


      prowadzenie biznesu


      Podstawowe akty prawne:
      The National Investment Commission Act of 2010
      The Investment Act of 2010
      Liberia Revenue Code (Approved September 14, 2009)
      Consolidated Tax Amendment
      Investment Law z 2010 oraz Revenue Code of 2000, z poprawkami w formie Consolidated Tax Amendment Act z 2010 r., regulują inwestowanie w Liberii. Zagraniczni inwestorzy mają prawa i obowiązki równe z inwestorami miejscowymi, ale istnieją wyjątki.

       

      Prowadzenie dział gospodarczej jest zarezerwowane dla Liberyjczyków w następujących specjalnościach:
      - dostarczanie piasku,
      - bloki budowlane,
      - handel obnośny,
      - agencje turystyczne,
      - produkcja lodu,
      - punkty naprawy opon,
      - warsztaty samochodowe,
      - naprawa obuwia,
      - stacje benzynowe,
      - wypożyczalnie filmów DVD,
      - firmy taksówkowe,
      - import odzieży używanej,
      - import samochodów używanych,
      - sprzedaż i dystrybucja produktów wytworzonych w Liberii
      - sprzedaż detaliczna ryżu, cementu, drewna i desek. 

       

      Zagr. inwestorzy mogą inwestować w następującą działalność, pod warunkiem, że zainwestują nie mniej niż pół mln USD: kamieniołomy, produkcja lodu, kina, drobiarstwo, piekarnie, sprzedaż farmaceutyków, obsługa dużych ciężarówek, sprzedaż karmy dla zwierząt i drobiu, centra rozrywki niezwiązane z hotelami, fabryki uzdatniania i butelkowania wody, agencje reklamowe. Jeśli liberyjski partner posiada przynajmniej 25% udziałów, zagr. inwestor musi zainwestować tylko 300 tys. USD.

       

      Investment Act z 2010 r. oficjalnie skończył z wymogiem zatrudnienia Liberyjczyków na każdym poziomie w firmie, łącznie z poziomem zarządzania. W praktyce jednak większość umów inwestycyjnych wymusza taką sytuacje.

       

      W celu uzyskania koncesji, obcokrajowcy muszą wchodzić w długie procedury przetargowe. Międzyministerialna Komisja Koncesyjna (IMCC) jest odpowiedzialna za te procedury. Przygotowany tekst umowy koncesyjnej jest przesyłany do Prezydenta kraju, który wysyła go do parlamentu w celu ratyfikacji. Może to trwać długo, czasem może być potem konieczna renegocjacja i kolejna ratyfikacja.

       

      Oficjalną walutą jest zarówno dolar liberyjski (LD) jak i USD. Większe transakcje oraz transakcje z udziałem rządu są przeprowadzane w USD, umowy podatkowe również kalkuluje się w USD.

       

      Investment Act zezwala na nieograniczony transfer kapitału, zysków i dywidend zagranicę, za pośrednictwem konta w liberyjskim banku i w dowolnie wybranej walucie powszechnie uznawanej w świecie. Bank Centralny Liberii często interweniuje na rynku walutowym za pośrednictwem tygodniowych aukcji wymiany walut i miesięcznych aukcji bonów skarbowych, w celu stabilizacji kursy wymiany i regulacji inflacji. Wprawdzie nie ma ograniczeń ilościowych odnośnie wymiany waluty, w praktyce inwestorzy mogą czekać nawet tydzień aby wymienić większą sumę. Ponadto środki muszą być zdeponowane w banku liberyjskim na co najmniej 3 robocze dni przed dokonaniem transferu zagranicę.

       

      Investment Act gwarantuje, że zagr. firmy nie stracą własności w drodze wywłaszczenia czy nacjonalizacji, „chyba że będzie to w interesie narodowym” - ale wtedy musi to być przeprowadzone w sposób jak najmniej szkodliwy dla firmy, niedyskryminacyjnie i w zgodzie z prawem.

      Rząd powołał Commercial Court, w celu poprawy klimatu inwestycyjnego i zwiększenia bezpieczeństwa transakcji handlowych.

       

      Kraj jest członkiem The International Centre for Settlement of Investment Disputes (ICSID) i sygnatariuszem Multilateral Investment Guarantee Agency Convention, która gwarantuje ochronę zagranicznych inwestycji. Ponadto utworzono komitet Business Reform Committee: złożony z przedstawicieli ministerstw, sektora prywatnego i organizacji międzynarodowych, który odbywa konsultacje  odnośnie potrzebnych zmian w legislacji, uproszczenia procedur i generalnie ułatwienia biznesu.


      Zagraniczna firma zainteresowana w robieniu interesów w Liberii powinna zatrudnić agenta, prawnika lub dystrybutora ze znajomością lokalnego rynku. W rankingu Doing Business kraj poprawił miejsce na 144-te ze 149-tego rok wcześniej. Mimo że nadal jest poniżej średniej regionalnej, znacznie poprawiły się procedury rejestracji własności, płacenie podatków, egzekwowanie kontraktów.

       

      Wyeliminowano opłaty licencyjne dla nowych firm, stworzono komputerowy system danych - Center for National Documents and Records Agency (CNDRA). Ilość procedur biurokratycznych potrzebnych do rejestracji firmy zmniejszyła się do 2 z 4, a czas oczekiwania z 6 dni do 48h. Zmiany te stawiają Liberię na 2-gim miejscu w Afryce pod względem łatwości rejestracji nowej firmy, za Ruandą.

       

      Rząd Liberii preferuje zawieranie umów o koncesji na grunt na zasadzie nie-wyłączności, w celu umożliwienia podpisania podobnych umów dot. tego samego obszaru z innymi inwestorami, których interesują inne zasoby. Np. rząd może podpisać umowę w celu uprawy ziemi, ale jednocześnie zawrzeć inne umowy z innym inwestorem dot. wydobycia minerałów na tym samym terenie.

       

      The Revenue Code 2000 wraz z Consolidated Tax Amendment z 2010 r. wprowadzają zwolnienia z podatków na okres do 15 lat i ulgi inwestycyjne, w przypadku następujących sektorów priorytetowych:
      - kurorty turystycznych, hotele i centra kultury;
      - wytwórczość z udziałem min. 30 % surowców liberyjskich, poza wodą i energią;
      - szpitale i kliniki;
      - zabudowa mieszkaniowa dla ubogich i średniozamożnych;
      - infrastruktura transportowa, w tym porty;
      - nowoczesna technologia informacyjna i komunikacyjna;
      - bankowość w południowo-wschodniej części kraju;
      - drobiarstwo i sadownictwo;
      - eksport owoców morza;
      - uprawy, w tym kakao i kawy;
      - produkcja kauczuku i oleju palmowego oraz ich przerób;
      - produkcja przeznaczona na eksport;
      - utylizacja odpadów.

       

      Ulgi inwestycyjne i zwolnienia są następujące:
      30% kosztu sprzętu i maszyn (ulga kapitałowa)
      30% kosztu budowy nowego hotelu lub kurortu
      10% kosztu postawienia budynku
      10% kosztu produkcji o ile 60% wykorzystanych surowców było pochodzenia miejscowego; 


      Dodatkowe ułatwienia, wg stref ekonomicznych:
      Strefa (zone) 1 (rzeka Gee, Gbarpolu, Kru and Rivercess) – 12,5%
      strefa 2 (Maryland, Gr. Gedeh, Sinoe, Bong, Nimba, Lofa) –5%
      strefa 3 (Bomi, Margibi, Bassa, Cape Mt., Mont.) – 5%


      Dodatkowe ułatwienia, wg zatrudnienia – stworzenie każdych 100 miejsc pracy:
      strefa 1 (River Gee, Gbarpolu, Gr. Kru and Rivercess) – 10%
      strefa 2 (Maryland, Gr. Gedeh, Sinoe, Bong, Nimba, Lofa) –5%
      strefa 3 (Bomi, Margibi, Bassa, Cape Mt., Mont.) – 5%


      Zwolnienia z opłat celnych:
      sprzęt i maszyny, pojazdy specjalistyczne, surowce, kapitałowe części zamienne – zwolnienie ze 100% cła.


      Zwolnienie z opłaty manipulacyjnej:1,5% i opłaty handlowej ECOWAS: 0,5%.
      Minimalny wymagany kapitał, by obcokrajowiec mógł posiadać firmę, wynosi 1 mln USD. W przypadku gdy firma jest własnością Liberyjczyka min. wymagany kapitał wynosi 300 tys. USD. Poziom ten jest znacznie niższy w przypadku szpitala lub kliniki: 50 tys. USD.

       

      W latach 70-tych rząd utworzył państwową Liberia Industrial Free Zone Authority (LIFZA), która jest typową państwową firmą istniejącą bez większego uzasadnienia. Nie ma obecnie działających stref wolnego handlu ani specjalnych stref inwestycyjnych, poza Monrovia Industrial Park (MIP). MIP to obszar 450 ha na którym działa już kilka fabryk, w tym rafineria. Obszarem tym zarządza Liberia National Investment Commission (LNIC) Zachęca się inwestorów zagranicznych do dokonywania tam bezpośrednich inwestycji lub otwierania firm na zasadzie spółki ze skarbem państwa.

       

      W przygotowaniu jest ustawa o specjalnych strefach inwestycyjnych, gdzie będą oferowane pakiety zwolnień i ułatwień dla inwestorów  (Special Investment Zones (SEZ) Act). Celem jest uruchomienie przez LIFZA nowej strefy ekonomicznej, w której powstanie produkcja przemysłowa na rynek krajowy oraz na eksport. Eksport ze strefy ma być zgodny z wytycznymi National Export Strategy (NES) - koncepcją rozwoju eksportu, opracowaną przez Min. Handlu w 2014 r. NES przewiduje zwiększenie produkcji oleju palmowego, kauczuku, kakao i owoców morza oraz modernizację sektora przetwórstwa i pakowania tych produktów, w celu ich eksportu nie tylko w formie podstawowej lecz także jako produktów o wyższej wartości dodanej. 

       

      W Liberii jest ponad 20 państwowych przedsiębiorstw, które w swoich sektorach odgrywają kluczową role. Do najważniejszych należą National Port Authority, Liberia Electricity Corporation, Roberts International Airport, Liberia Civil Aviation Authority, National Oil Company of Liberia, Forestry Development Authority oraz Liberia Maritime Authority. Charakteryzuje je korupcja, złe zarządzanie, nepotyzm i niska rentowność.

       

      Rząd Liberii wymaga od prywatnych firm by świadczyły usługi socjalne dla społeczności w której działają. Przewidują to zapisy w umowach koncesyjnych. Może to być naprawa dróg i infrastruktury, budowa szkoły lub świadczenie podst. usług zdrowotnych. Nawet po ratyfikowaniu umowy koncesyjnej, lokalna społeczność może oczekiwać od inwestora dodatkowych negocjacji na ten temat. Może to znacznie podwyższyć koszty.


      rejestracja biznesu


      Liberyjska Krajowa Komisja Inwestycyjna (Liberian National Investment Commission - LNIC) ustala zasady rejestracji firm w Liberii. Jest agencją rządową, która  prowadzi Liberia Business Registry (LBR) – biuro zorganizowane na zasadzie ”wszystko w jednym” (One-stop-shop) dla rejestracji przedsiębiorstw w Liberii (www.lbr.gov.lr). Inwestor może tam załatwić wszystkie potrzebne formalności. Czas potrzebny na formalności rejestracyjne nie powinien przekroczyć  2 dni, a koszt dla firm zagranicznych waha się miedzy  400 i 900 USD. Inwestor może wybrać jedna z następujących form prawnych przedsiębiorstwa:

      Sole Proprietorship
      -Partnership or Limited Partnership
      -Business Corporation
      -Limited Liability Company (LLC)
      -Non Profit
      -Foreign Corporation
      -Foreign Maritime Entity

       

      Aby zdecydować która formę wybrać, należy odwiedzić stronę  Liberia Business Registry: www.lbr.gov.lr .


      Inwestorzy rejestrujący się mogą wybrać jedną z trzech ścieżek:


      standard (bez ułatwień)
      Inwestor nie występuje o żadne ułatwienia/ulgi ze strony rządu Liberii
      Dotyczy małych firm,  z kapitałem mniejszym niż 500 000 USD
      Rejestracja i wpis do rejestru firm zajmuje do 1 tygodnia 
      Zależnie od sektora, mogą być wymagane osobne licencje i zezwolenia.


      specjalne zachęty inwestycyjne (Special Investment Incentives)
      Przedsiębiorstwa  o kapitale początkowym poniżej 10 mln USD , które chcą specjalnych ułatwień inwestycyjnych 
      Uzyskanie takich ułatwień inwestycyjnych  zajmuje do 3 miesięcy
      Przyśpieszony tryb jest możliwy poprzez LNIC; w tym celu należy skontaktować LNIC.


      koncesje
      Przedsiębiorstwa która chcą zainwestować więcej niż 10 mln USD i zależy im na szczególnym wsparciu ze strony rządu Liberii
      proces może zabrać do 30 miesięcy.
      Wnioskodawca proponuje nazwę pod jaką firma ma być zarejestrowana, sprawdza dostępność nazwy online lub  osobiście w biurze Liberian Business Registry (LBR). Rezerwacja nazwy kosztuje 1,400 LRD i trwa do 120 dni.
      Następnie wnioskodawca lub jego liberyjski przedstawiciel (upoważniony notarialnie) składa w biurze LBR wniosek rejestracji, wraz z wymaganymi załącznikami.
      Urzędnicy LBR sprawdzają treść wniosku i zał. dokumentów oraz występują do przedstawiciela Ministerstwa Finansów o przyznanie numeru identyfikacji podatkowej (Tax Identification Number - TIN).
      Przedsiębiorca opłaca w banku koszt rejestracji.
      Po przedstawieniu dowodu opłaty w LBR, urzędnik LBR uruchamia proces rejestracji. Przedsiębiorca może śledzić stan procesu online. Po rejestracji firma otrzymuje świadectwo rejestracji (Business Registration Certificate). Świadectwo kosztuje 4,000 LRD.


      kwestie własności ziemi

       

      Są trzy rodzaje własności ziemi w Liberii: publiczna (państwowa), prywatna i plemienna (komunalna). Weryfikacją tytułów własności ziemi zajmują się Archiwa Państwowe.


      Posiadanie ziemi jest zarezerwowane dla obywateli Liberii, zgodnie z art. 22 Konstytucji. Wszystkie surowce mineralne są własnością państwa, nawet te wydobywane na terenie prywatnym. Cudzoziemcy mogą korzystać z ziemi jedynie w formie dzierżawy. Wprawdzie władze wprowadziły moratorium na sprzedaż ziemi państwowej w 2010 r., ale rząd udziela koncesji na korzystanie z gruntów prywatnym przedsiębiorcom i wydobywanie kopalin. Jest wiele przypadków gdzie rząd wydał koncesje ale wg miejscowych tradycji ziemia ta jest własnością wsi czy lokalnej wspólnoty. Jest to wynikiem krzyżowania się praw statutowych do ziemi (statutory) i zwyczajowych (customary). Dochodzi wówczas do sporów i konfliktów, strajków, a nawet przemocy.

       

      W celu regulacji kwestii własności nieruchomości, powstałych w wyniku wojen domowych oraz konfliktu miedzy prawami statutowymi i zwyczajowymi, utworzono Land Commission (LC). LC przygotowała projekt zbioru przepisów pod nazwą Land Rights Policy, na podstawie którego rząd opracował projekt ustawy Lands Rights Law. Było to w 2012 r,. ale nadal projekt nie został przyjęty przez parlament.

       

      ochrona praw autorskich

      Liberia należy do World Intellectual Property Organization i African Regional Intellectual Property Organization oraz jest stroną konwencji i traktatów o ochronie praw intelektualnych, w tym z Berna, Paryża oraz Madrytu. Konstytucja kraju gwarantuje ochronę własności prywatnej, a ustawa New Copyright Law of Liberia z 1997 r. gwarantuje prawa autorskie i własności przemysłowej. Ministerstwo Handlu i Przemysłu (Min. of Commerce and Industry) przygotowuje poprawioną wersję New Copyright Law of Liberia, która przewiduje scalenie  dwóch instytucji zajmujących się ochroną praw własności, czyli The Copyright Office i Industrial Property Office. Import własności intelektualnej musi być wyraźnie zaznaczony na zezwoleniu importowym (import permit), a przedsiębiorstwa zajmujące się własnością intelektualną muszą to napisać na wniosku rejestracyjnym. Mimo to przepisy i prawa dot. własności intelekt., znaków firmowych i patentów są często łamane i lekceważone. Brakuje świadomości co stanowi własność intelektualną. Stacje radiowe nie płacą za korzystanie z cudzego materiału muzycznego, powszechna jest sprzedaż nielegalnych kopii filmów, albumów muzycznych i książek, podrobionych lekarstw, kosmetyków, telefonów kom. i sprzętu komputerowego.  

       

      korupcja


      W 2014 r. w indeksie Transparency International’s Corruption Perception Index Liberia była na dalekim 94-tym miejscu.
      Jedną z konsekwencji lat wojen domowych było załamanie się rządów prawa i sądownictwa. W społeczeństwie zanikł nawyk posłuszeństwa dla przepisów prawa, w dodatku brakuje przepisów odnoszących się do wielu sektorów gospodarki, jak leśnictwo, przemysł wydobywczy i rybołówstwo. Mimo braku podstaw prawnych, w sektorach tych od kilku lat czynione są znaczne inwestycje; w sytuacjach spornych i niejasnych mogą być podejmowane mylne decyzje. Prezydent Sirleaf musiała nałożyć moratorium na eksport drewna z powodu wydawania licencji w sprzeczności w reformowanymi przepisami.

       

      W celu ograniczenia korupcji w sektorze wydobywczym, Liberia należy do Extractive Industries Transparency Intitiative (EITI) i była pierwszym państwem afrykańskim, które spełniło wymogi EITI. Liberyjska Extractive Industries Transparency Intitiative od 2007 r. udostępnia coroczny raport na temat procedur i kontraktów w przemyśle wydobywczym.

      Mimo wysiłków rządu, korupcja jest zjawiskiem powszechnym. Wg Transparency International, Liberia jest pod tym względem poniżej średniej regionalnej. Często urzędnicy otwarcie żądają łapówek (nazywanych „cold water” lub „my Saturday”). Postęp w tej mierze jest znikomy, z powodu niskiego wykształcenia społeczeństwa, biedy, wieloletniej kultury korupcji oraz niewydolnego sądownictwa. 

       

      Przyczyny dla których warto rozważyć inwestowanie w Liberii:


      -stabilna sytuacja polityczna,
      -bezpośrednie połączenia lotnicze z Europą, USA i Azją
      -korzystne położenie: porty dające dostęp do Afryki zachodniej,
      -duży potencjał turystyczny  (579 km piaszczystego wybrzeża, ciepły klimat, dżungla),
      -rząd wprowadza zachęty i ulgi dla inwestorów oraz przepisy chroniące własność prywatną i transfer środków zagranicę.
      -brak przepisów dyskryminujących inwestorów zagranicznych - z pewnymi wyjątkami,
      -pomoc rządowa w uzyskaniu dzierżawy terenu w celach inwestycyjnych, 
      -bogactwo surowców naturalnych, w tym rud żelaza, drewna, złota i diamentów, 
      -dobre warunki  klimatyczne dla rolnictwa,
      -wiele produktów wyprodukowanych w Liberii ma bezcłowy dostęp do niektórych rynków światowych, (np .USA - na podstawie umowy handlowej  AGOA). 
      -tania siła robocza.  

       

      Przydatne linki i kontakty


       

      The Liberian National Investment Commission
      Sekou Toure Avenue
      Monrovia
      info@investliberia.gov.lr
      +231 770-INVEST   +231 770468378


      Liberia Business Registry
      1 Enterprise square,  Front & Nelson Streets,
      P.O. Box 9041 Monrovia
      Tel: +231 27007000    info@lbr.gov.lr  


      Liberian Chamber of Commerce (LCC)
      Capital Hill, Monrovia
      Massa R. Lansanah, Acting Secretary General
      + 231 77 857-805    liberiachamber2006@yahoo.com 


      Ministry of Commerce & Industry
      Liberia Industrial Property Office
      Carey & Mechlin Streets
      Monrovia, Liberia
      P.O. Box 9031
      + 231 886525562   +231 886728174


      Liberian Business Association (LIBA)
      C/o Corina Hotel, Tubman Boulevard, Monrovia
      Sam Mitchell, President,
      Mobile: +231 6 514708;  77514708   samamitchelljr@yahoo.com


      Liberian International Ship and Corporate Registry (LISCR)
      80 Broad St, Monrovia
      Telephone: +231 7700 0400   +231 7700 0403
      Fax: +231 7 7000 422   info@liscr.com   
       

      10 kwietnia 2015 (ostatnia aktualizacja: 10 kwietnia 2015)

      Drukuj Drukuj Podziel się treścią: