close

  • Polsce – służyć, Europę – tworzyć, Świat – rozumieć

     

  • MAROKO

  • Maroko

  •  

     Informacje o kraju


     

    1.1. Położenie geograficzne, ludność, obszar, stolica, języki urzędowe

    Maroko leży w północno-zachodniej Afryce nad Oceanem Atlantyckim i Morzem Śródziemnym. Na wschodzie graniczy z Algierią, na południu de facto z Mauretanią, a na północy z hiszpańskimi enklawami Ceutą i Melillą. Maroko zajmuje powierzchnię 446,55 tys. km⊃2; [1]. Według szacunków Wysokiego Komisariatu ds. Planowania w kwietniu 2017 roku Maroko liczyło prawie 34,8 mln osób. Dane ostatniego spisu powszechnego z 2014 roku wskazują, że liczba ludności wynosiła 33,848 mln osób (w tym 60,3% to mieszkańcy miast), przyrost naturalny – 1,25%, a współczynnik dzietności – 2,2. Maroko liczyło 7,3 mln gospodarstw domowych. Ludność w wieku produkcyjnym (15-59 lat) stanowiła 62,4% ogółu ludności, a współczynnik aktywności zawodowej osiągnął 47,6%. Wskaźnik analfabetyzmu był na poziomie 32,2%.

    Ok. 99% ludności Maroka stanowią Arabowie i Berberowie.

    Stolicą kraju jest Rabat. Do największych miast należą: Casablanca, Rabat, Tanger, Agadir, Tetouan, Fez, Marrakesz, Meknes, Safi. Językiem urzędowym jest arabski, którym posługuje się około 75% ludności. Jednocześnie językiem narodowym jest – obok arabskiego – tamazight, jeden z języków berberskich. Różne dialekty berberskie są w użyciu głównie w regionach wiejskich. Oficjalnie używanym językiem jest też francuski (w biznesie, administracji państwowej i dyplomacji). Natomiast język hiszpański jest w użyciu na północy kraju oraz w Saharze Zachodniej.

     

      1.2. Warunki klimatyczne

    Maroko charakteryzuje się zróżnicowanym klimatem. Na północy panuje klimat śródziemnomorski, na zachodzie oceaniczny (wpływ chłodnego Prądu Kanaryjskiego), w głębi kraju kontynentalny suchy, a na południu skrajnie suchy, pustynny. Centralna część Atlasu Średniego i Wysokiego charakteryzuje się klimatem górskim, a w wyższych partiach gór występują zimą obfite opady śniegu.

     

    1.3. Główne bogactwa naturalne

    Do głównych eksploatowanych surowców mineralnych należą: fosforyty, baryt, fluoryt, sól, bentonit, cynk, ołów, miedź, mangan, żelazo.

    KM jest trzecim światowym producentem i pierwszym eksporterem fosforytów. Ocenia się, że marokańskie zasoby tego surowca stanowią 60% rezerw światowych.

    Kraj ten dysponuje też zasobami ryb.

     

    1.4. System walutowy, kurs i wymiana

    Walutą w Maroku jest dirham marokański (MAD, DH), który dzieli się na 100 centymów. Kurs MAD w stosunku do walut obcych ustala się na podstawie koszyka walut składającego się z euro (80%) i dolara amerykańskiego (20%).

    Średnioroczne kursy dirhama w stosunku do euro i dolara amerykańskiego kształtowały się w ostatnich latach następująco:

    2008 rok: 1 EUR = 11,348 MAD, 1 USD = 7,7503 MAD,

    2009 rok: 1 EUR = 11,249 MAD, 1 USD = 8,0886 MAD,

    2010 rok: 1 EUR = 11,153 MAD, 1 USD = 8,4172 MAD,

    2011 rok: 1 EUR = 11,249 MAD, 1 USD = 8,0898 MAD,

    2012 rok: 1 EUR = 11,103 MAD, 1 USD = 8,586 MAD,

    2013 rok: 1 EUR = 11,158 MAD, 1 USD = 8,3895 MAD,

    2014 rok: 1 EUR = 11,143 MAD, 1 USD = 8,449 MAD,

    2015 rok: 1 EUR = 10,821 MAD, 1 USD = 9,796 MAD.

    2016 rok: 1 EUR » 10,849 MAD, 1 USD » 9,808 MAD.

    Maroko stopniowo liberalizuje przepisy dotyczące operacji handlu zagranicznego, gwarancji transakcji dewizowych i inwestycji za granicą. Stosowne okólniki publikowane są na bieżąco na stronie internetowej urzędu ds. obrotu dewizowego – Office des changes (www.oc.gov.ma).

    Wwóz i wywóz dewiz przez osoby fizyczne reguluje Ogólna Instrukcja Operacji Dewizowych z 31.12.2013 roku.

    Przy wjeździe do Maroka osoby zamieszkałe za granicą (non-résidents) mają obowiązek pisemnego zadeklarowania przywozu dewiz w formie banknotów i/lub zbywalnych papierów na okaziciela, jeśli:

    • ich równowartość wynosi 100 lub więcej tys. MAD (tj. ok. 9 lub więcej tys. EUR),
    • zamierzają ponownie wywieźć przywiezione do Maroka dewizy,
    • rozważają wpłacenie dewiz na swój rachunek bankowy otwarty w dewizach lub dirhamach wymienialnych w Maroku.

    Deklaracja taka, ważna 6 miesięcy i na jedną podróż, będzie potwierdzeniem źródła pochodzenia dewiz przy ich ewentualnym wywozie z KM.

    Niewykorzystane w Maroku dirhamy można wymienić powtórnie na dewizy tylko na podstawie zaświadczenia o wcześniejszej wymianie obcej waluty na MAD.

    Ponadto podróżni mają prawo do przywozu i wywozu dirhamów, w formie banknotów, do wartości 2.000 MAD (ok. 180 EUR).

     

    1.5. Religia

    Religią państwową jest islam. Wśród mieszkańców Maroka 98,7% stanowią muzułmanie (głównie sunnici), 1,1% chrześcijanie i 0,2% wyznawcy judaizmu.

     

    1.6. Infrastruktura transportowa

    Przejścia graniczne lądowe: do hiszpańskich enklaw Ceuty (przez Fnideq) i Melilli (przez Nador), do Mauretanii koło Dakhla (Fort Guerguerat); granica z Algierią jest zamknięta od 1994 roku.

    Obecna sieć drogowa liczy około 60 tys. km, z których ok. 2/3 pokrytych jest nawierzchnią bitumiczną. Drogi krajowe stanowią ok. 20% sieci, regionalne – 18%, a prowincjonalne – 63%.

    Długość dynamicznie rozwijającej się marokańskiej sieci autostradowej wynosi aktualnie 1630 km. W użytkowaniu są następujące autostrady: Rabat-Casablanca-Marrakesz-Agadir, Rabat-Tanger-Oued Rmel (port Tanger Med), Casablanca-El Jadida, Rabat-Meknes-Fez-Oujda, Tetouan-Fnideq.

    Liczba lotnisk: 56 (w tym 31 z pasami startowymi o sztucznie utwardzonej nawierzchni).

    Główne lotniska: Casablanka, Marrakesz, Agadir, Rabat, Tanger, Fez, Oujda, Nador, Ouarzazate oraz Laayoune (Sahara Zachodnia).

    Główne porty: Casablanca, Tanger, Jorf Lasfar, Safi, Mohammedia, Nador, Agadir, Laayoune

     

    1.7. Obowiązek wizowy

    Obywatele polscy udający się turystycznie do Maroka są zwolnieni z obowiązku wizowego na okres do 90 dni. Przy przekraczaniu granicy władze marokańskie mogą żądać udokumentowania odpowiednich środków finansowych na pobyt (gotówka, karty kredytowe, wyciąg z konta itp.). Nie ma obowiązku okazania biletu powrotnego. Jedynym dokumentem uprawniającym do przekroczenia granicy i wjazdu na terytorium Maroka jest paszport, który powinien być ważny jeszcze przez minimum 6 miesięcy od planowanej daty wjazdu.

    Sahara Zachodnia jest terytorium administrowanym przez Maroko od 1975 r. Prawo wjazdu na teren Maroka bez wizy obejmuje też Saharę Zachodnią. Dokumenty podróżnego mogą być tu kontrolowane przez siły porządku publicznego częściej niż w innych regionach Maroka. Należy unikać przygodnych znajomości i wdawania się w dyskusje na tematy polityczne, m.in. na temat przynależności tego obszaru do Maroka.

    Nie ma obowiązku meldunkowego.

    Powyższe informacje są opublikowane w poradniku „Polak za granicą” na stronie MSZ (http://polakzagranica.msz.gov.pl/).

     

    1.8. Wykaz świąt państwowych (i religijnych)

    Oficjalnie dniami wolnymi od pracy są: 1 stycznia (Nowy Rok), 11 stycznia (Manifest Niepodległości), 1 maja (Święto Pracy), 30 lipca (Święto Tronu), 14 sierpnia (Święto Odzyskania Oued Eddahab), 20 sierpnia (Rocznica Re­wolucji Króla i Narodu), 21 sierpnia (Święto Młodości – urodziny króla Mohamme­da VI), 6 listopada (Rocznica Zielonego Marszu), 18 listopada (Święto Niepodległości).

    Ponadto dniami wolnymi od pracy są święta religijne (ruchome): święto kończące Ramadan – Aid El Fitr (dwudniowe, w 2017 r. ok. 26 czerwca), Święto Ofiarowania – Aid Al Adha (dwudniowe, w 2017 r. ok. 2 września), muzułmański nowy rok – 1 Moharram (w 2017 r. ok. 22 września), urodziny proroka Mohammeda – Aid Al Maoulid (dwudniowe, w 2017 r. ok. 1 grudnia).

     

     

    [1] Pod administracją Maroka znajduje się również Sahara Zachodnia (264,3 tys. km⊃2;).

     

    System administracyjny


     

    2.1. Ustrój polityczny

     

    Królestwo Maroka jest dziedziczną monarchią konstytucyjną odwołującą się do islamu i demokracji. Najwyższym reprezentantem państwa jest król (od 1999 r. Mohammed VI).

    Organizowane w Maroku od lutego 2011 roku protesty społeczne skłoniły monarchę do powołania Komisji Konsultacyjnej ds. Rewizji Konstytucji w celu opracowania projektu nowej ustawy zasadniczej. Nowa konstytucja została przyjęta w referendum w dniu 1 lipca 2011 roku. Zwiększyła ona prerogatywy szefa rządu i wzmocniła rolę Parlamentu, a zwłaszcza Izby Reprezentantów.

     

    2.2. Władza ustawodawcza

     

    Władzę ustawodawczą stanowi dwuizbowy Parlament. Zgodnie z nową konstytucją Izba Reprezentantów (izba niższa) liczy 395 członków wybieranych w wyborach powszechnych na pięcioletnią kadencję lat (ostatnie wybory miały miejsce 07.10.2016 r.). 305 deputowanych wyłanianych jest z list lokalnych, a 90 – z listy krajowej (60 mandatów zarezerwowano dla kobiet, a 30 dla młodych mężczyzn, których wiek nie przekracza 40 lat). Natomiast liczba członków Izby Doradców (izba wyższa) została zmniejszona z 270 do 120 członków wybieranych w wyborach pośrednich na 6 lat (ostatnie wybory odbyły się 02.10.2015 r.).

    Ustawy przyjęte przez Parlament ogłaszane są w Dzienniku Urzędowym.

     

    2.3. Władza wykonawcza

     

    Władza wykonawcza należy do rządu, na którego czele stoi szef rządu.

    W ostatnich wyborach do Izby Reprezentantów kolejny raz zwyciężyła islamistyczna partia PJD (Partia Sprawiedliwości i Rozwoju). Nowy rząd, na którego czele stoi dr Saad-Eddine El Othmani z PJD, został powołany przez króla Mohammeda VI w dniu 05.04.2017 r. Proces tworzenia aktualnego gabinetu był wyjątkowo długi i trudny. Początkowo, po wyborach z października 2016 r., monarcha powierzył misję sformowania przyszłego rządu dotychczasowemu premierowi A. Benkirane’owi z PJD. Ponieważ w ciągu ponad 5 miesięcy nie udało mu się stworzyć koalicji większościowej, 17.03.2017 r. król desygnował na szefa rządu S. El Othmaniego. W skład obecnego gabinetu wchodzą przedstawiciele 6 partii: PJD, RNI (Narodowe  Zgromadzenie Niezależnych), USFP (Socjalistyczny Sojusz Sił Ludowych), MP (Ruch Ludowy), UC (Unia Konstytucyjna) i PPS (Partia Postępu i Socjalizmu). Nowy rząd dysponuje bezpieczną większością mandatów (240) w 395-osobowej izbie niższej parlamentu.

    Rząd jest odpowiedzialny przed królem i Parlamentem. Ważnym posiedzeniom Rady Ministrów przewodniczy król.

     

    2.4. Struktura administracji gospodarczej

     

    Za politykę gospodarczą Maroka odpowiedzialny jest rząd. Decyzje rządowe w istotnych sprawach, przedkładane Parlamentowi do zatwierdzenia, przygotowywane są w oparciu o dyrektywy królewskie.

    W sprawach gospodarczych główne zadania realizowane są przez:

    • Ministerstwo Gospodarki i Finansów
    • Ministerstwo Rolnictwa, Rybołówstwa Morskiego, Rozwoju Wsi oraz Wód i Lasów
    • Ministerstwo Zagospodarowania Przestrzennego Kraju, Urbanistyki, Mieszkalnictwa i Polityki Miejskiej
    • Ministerstwo Przemysłu, Inwestycji, Handlu i Gospodarki Cyfrowej
    • Ministerstwo Infrastruktury, Transportu, Logistyki i Wody
      • Ministerstwo Energii, Górnictwa i Zrównoważonego Rozwoju
      • Ministerstwo Turystyki, Transportu Lotniczego, Rzemiosła i Gospodarki Społecznej  

         

        2.5. Sądownictwo gospodarcze

         

        Kodeks handlowy i Karta inwestycji opublikowane są na Portalu Prawnym i Sądowniczym Ministerstwa Sprawiedliwości (www.adala.justice.gov.ma).

        Trybunały handlowe zostały ustanowione w KM na mocy ustawy nr 53-95 z dnia 06.01.1997 roku ogłoszonej Dahirem (dekret króla Maroka) nr 1.97.65 z 12.02.1997 roku. Obecnie w Maroku działa 8 trybunałów handlowych (Rabat, Casablanca, Fez, Tanger, Marrakesz, Agadir, Oujda et Meknes) oraz 3 sądy apelacyjne handlowe (Casablanca, Fez, Marrakesz). Od decyzji trybunałów handlowych można odwoływać się do sądów apelacyjnych handlowych, których decyzje mogą być z kolei przedmiotem skarg kasacyjnych wnoszonych do sądu najwyższego. Sędziowie trybunałów handlowych są sędziami zawodowymi. Słabości systemu wynikają m.in. z braku odpowiednich kwalifikacji sędziów i urzędników sądowych w zakresie orzekania w sprawach handlowych, a także znacznej liczby niewyegzekwowanych wyroków.

        W gestii trybunałów handlowych leży orzekanie we wszystkich sporach handlowych, w tym w kwestiach dotyczących kontraktów handlowych, relacji handlowych pomiędzy kupcami, papierów handlowych, spraw spornych pomiędzy wspólnikami, firm handlowych (jako wartości majątkowej i niematerialnej /klientela, reputacja itp./).

        Do zadań trybunałów handlowych należy również nadzór nad formalnościami załatwianymi w rejestrze handlowym.

        Alternatywnymi formami regulowania sporów są arbitraż i mediacja konwencjonalna (umowna). Ustawa nr 08-05, ogłoszona Dahirem nr 1-07-169 z dnia 30 listopada 2007 roku, anulowała przepisy  kodeksu postępowania cywilnego odnoszące się do arbitrażu i ustanowiła nowe mechanizmy arbitrażu i mediacji konwencjonalnej (umownej).   

         

     

    Gospodarka


     

    3.1. Ogólna charakterystyka sytuacji gospodarczej

    Znaczne osiągnięcia gospodarcze KM w ostatnich latach były m.in. wynikiem realizowanych reform i strategii sektorowych (turystyka, przemysł, rolnictwo, rzemiosło) mających na celu wzmocnienie ram makroekonomicznych, zwiększenie konkurencyjności gospodarki, zdywersyfikowanie źródeł wzrostu gospodarczego, tworzenie nowych miejsc pracy i rozszerzenie marokańskiej oferty eksportowej. Kontynuowana modernizacja i rozbudowa infrastruktury gospodarczej przyczyniły się do poprawy wyników sektorów tradycyjnych oraz do zdynamizowania nowych branż o wysokiej wartości dodanej (technologie informacji i komunikacji, przemysł samochodowy, podwykonawstwo dla przemysłu elektronicznego i lotniczego). Wysiłki marokańskiego rządu skierowane są głównie na wspieranie wzrostu gospodarczego oraz przyśpieszenie tempa realizacji reform i strategii sektorowych m.in. dla poprawy konkurencyjności i atrakcyjności inwestycyjnej krajowej gospodarki. Stopniowa liberalizacja gospodarki realizowana jest w ramach umów o wolnym handlu, w tym z UE, Turcją, USA, a także z Tunezją, Egiptem i Jordanią (umowa z Agadiru ) oraz z krajami EFTA.

    Według wstępnych danych marokańskich, w 2015 roku wzrost PKB wyniósł 4,5% (wobec 2,6% w roku 2014). Wynik ten był efektem zwiększenia się wartości dodanej w rolnictwie o 12,8% (po spadku o 2,2% w roku 2014), głównie dzięki rekordowym zbiorom zbóż (11,5 mln ton), przy dalszym osłabieniu tempa wzrostu w sektorach pozarolniczych (wzrost wartości dodanej o 1,9% w 2015 roku wobec 2,5% rok wcześniej). Inflacja mierzona wskaźnikiem cen konsumpcyjnych wzrosła z 0,4% w roku 2014 do 1,6% w 2015 roku. Stopa bezrobocia osiągnęła 9,7% (wobec 9,9% w roku poprzednim), w tym w środowisku miejskim – 14,6%, a na obszarach wiejskich – 4,1%. Nieznacznie spadł wskaźnik aktywności zawodowej (do 47,4%, z 48,% w 2014 roku). Deficyt budżetowy (bez wpływów z prywatyzacji) wyniósł w 2015 roku 4,4% PKB (wobec 4,9% rok wcześniej) m.in. dzięki stopniowemu ograniczaniu wydatków z Kasy Kompensacyjnej na subwencjonowanie cen niektórych produktów, zwłaszcza naftowych.

    W ustawie budżetowej na 2016 rok założono, że wzrost PKB wyniesie 3%. Wynik ten ma być m.in. efektem spadku wartości dodanej w rolnictwie o 1,8% i jej wzrostu o 3,5% w sektorach pozarolniczych. Wśród priorytetów zawartych w ustawie przewidziano działania na rzecz: wzmacniania fundamentów zrównoważonego rozwoju gospodarczego poprzez przez przyśpieszenie industrializacji oraz wspieranie inwestycji i biznesu, umacniania zintegrowanej gospodarki zmniejszającej nierówności społeczne i regionalne oraz wspierającej zatrudnienie, wdrażania planu regionalizacji i przyśpieszenia tempa realizacji dużych reform strukturalnych, stopniowego przywracania równowagi makroekonomicznej.

    W czerwcu 2016 roku marokański Wysoki Komisariat ds. Planowania (HCP) szacował, że w roku 2016 wzrost PKB będzie na poziomie 1,5% (przy spadku wartości dodanej w rolnictwie o 9,7% i wzroście w sektorach pozarolniczych o 3,1%), a w 2017 r. osiągnie 3,5%. W ocenie MFW (kwiecień 2016 r.) wzrost PKB wyniesie 2,3%, deficyt budżetowy obniży się do 3,5% PKB, inflacja osiągnie 1,5%, a stopa bezrobocia ukształtuje się na poziomie 9,7%.

    Według wstępnych danych marokańskiego urzędu ds. obrotu dewizowego (Office des changes), w ciągu I półrocza 2016 roku wpływy z turystyki wyniosły 26,2 mld MAD /2,4 mld EUR/, tj. zwiększyły się o 3,3% w stosunku do analogicznego okresu poprzedniego roku. Wartość przekazów pieniężnych MRE (Marokańczycy mieszkający za granicą) ukształtowała się na poziomie 29,1 mld MAD /2,7 mld EUR/, co oznacza wzrost o 3,9% w ujęciu rocznym. Natomiast o 11,2% spadły wpływy z tytułu bezpośrednich inwestycji zagranicznych w KM, które osiągnęły 17,3 mld MAD /1,6 mld EUR/.

    Jednocześnie w I półroczu 2016 roku wartość marokańskiego eksportu towarów (FOB) zwiększyła się o 1,8% w stosunku do tego samego okresu 2015 roku i wyniosła 115,0 mld MAD /10,6 mld EUR/, a importu (CIF) – o 3,9%, do 200,6 mld MAD /18,4 mld EUR/. W efekcie deficyt handlowy pogłębił się o 7,0%, a stopa pokrycia importu eksportem obniżyła się z 58,5% w I półroczu 2015 roku do 57,3% w tym samym okresie 2016 roku.

    Wzrost eksportu KM w I półroczu 2016 roku był wynikiem zwiększonej wartości wywozu towarów z takich sektorów, jak samochodowy (+14,9%), rolno-spożywczy (+7,2%), tekstylno-skórzany (+5,2%), lotniczy (+9,7%) i elektroniczny (+6,7%) oraz farmaceutyczny (+2,8%), przy spadku odnotowanym w zakresie sprzedaży fosforytów i produktów pochodnych (-12,1%). Natomiast na zwiększenie się wartości marokańskiego importu złożył się wzrost przywozu dóbr inwestycyjnych (+15,8%) i konsumpcyjnych (+15,8%), półproduktów (+9,1%) i artykułów spożywczych (+14,2%) oraz obniżenie się zakupów produktów energetycznych (-30,6%) i surowców (-14,1%).

    W 2015 roku obroty towarowe KM z zagranicą wyniosły 590,3 mld MAD /54,5 mld EUR/ wobec 592,1 mld MAD /53,1 mld EUR/ rok wcześniej. Marokański eksport towarów (FOB) osiągnął 218,0 mld MAD /20,1 mld EUR/ (wzrost o 8,6% w stosunku do poprzedniego roku), a import (CIF) – 372,2 mld MAD /34,4 mld EUR/ (spadek o 4,9%). Deficyt handlowy zmniejszył się o 19,1% w ujęciu rocznym, a stopa pokrycia importu eksportem wzrosła z 51,3% w 2014 roku do 58,6% w roku 2015.

    W ujęciu wartościowym, w marokańskim eksporcie dominowały: gotowe dobra konsumpcyjne (29,3%), półprodukty (23,1%), żywność, napoje i tytoń (18,5%) oraz gotowe dobra inwestycyjne (17,5%). Natomiast w imporcie KM największy udział miały: gotowe dobra inwestycyjne (23,8%), półprodukty (23,5%), dobra konsumpcyjne (19,2%) oraz produkty energetyczne i smary (18,1%).

    Do głównych towarów eksportowanych przez Maroko należały: fosforyty (4,6% wartości wywozu) i produkty pochodne (16,0%), samochody osobowe (10,5%), druty, kable i inne izolowane przewody elektryczne (10,3%), wyroby odzieżowe (9,3%), skorupiaki i mięczaki (3,5%), artykuły dziane (3,2%), przetwory i konserwy z ryb i skorupiaków (3,0%), urządzenia do przełączania i łączenia obwodów elektrycznych i rezystorów (2,2%), pomidory świeże (2,0%), podzespoły elektroniczne (tranzystory) (1,8%).

    Przedmiotem importu KM były przede wszystkim: olej napędowy i opałowy (7,1% wartości przywozu), LPG i inne węglowodory (3,6%), tworzywa sztuczne i wyroby z nich (3,3%), ropa naftowa (3,0%), samochody osobowe (2,9%), produkty chemiczne (2,5%), pojazdy przemysłowe (2,4%), pszenica (2,3%), druty, kable i inne izolowane przewody elektryczne (2,2%), urządzenia do przełączania i łączenia obwodów elektrycznych i rezystorów (1,9%), siarka surowa i nierafinowana (1,8%).

    W 2014 roku w strukturze geograficznej marokańskiej wymiany towarowej z zagranicą tradycyjnie główne miejsce przypadło krajom Europy (63,5% całkowitej wartości obrotów KM) i Azji (18,0%). Kolejne pozycje zajmowały państwa Ameryki (10,9%) i Afryki (6,4%).

    Najważniejszymi partnerami handlowymi Maroka w 2014 roku (zarówno wśród odbiorców marokańskich produktów, jak i dostawców towarów do KM) pozostały Hiszpania (22,0% wartości marokańskiego eksportu i 13,4% – importu KM) i Francja (odpowiednio 20,5% i 13,3%). Ważnymi partnerami były też: Stany Zjednoczone (3,6% i 7,0%), Chiny (1,1% i 7,6%), Włochy (4,3% i 5,0%), Niemcy (2,8% i 5,2%), Arabia Saudyjska (0,5% i 5,4%), Turcja (2,3% i 3,7%), Rosja (0,9% i 4,2%), Brazylia (4,6% i 1,2%).

    3.2. Tabela głównych wskaźników makroekonomicznych

    Wyszczególnienie

    2007

    2008

    2009

    2010

    2011

    2012

    2013

    2014

    2015

    (dane wstępne)

    2016

    (dane szacunk.)

    Wartość globalna PKB (mld USD)*

    79,0

    92,5

    92,9

    93,2

    101,4

    98,3

    107,2

    110,0

    103,1

    108,1

    Wartość PKB na 1 mieszkańca (USD)*

    2 563

    2 967

    2 948

    2 927

    3 149

    3 022

    3 264

    3 316

    3 079

    3 196

    Tempo wzrostu PKB (%)**

    3,5

    5,9

    4,2

    3,8

    5,2

    3,0

    4,7

    2,4

    4,5

    2,3

    Relacja deficytu/nadwyżki finansów publicznych do PKB (%)

    -0,1

    0,7

    -1,8

    -4,3

    -6,6

    -7,3

    -5,2

    -4,9

    -4,3

    -3,5

    Relacja całkowitego długu publicznego do PKB (%)

    52,00

    45,4

    46,1

    49,0

    52,5

    58,3

    61,5

    63,4

    63,7

    64,3

    Stopa inflacji (%)

    2,0

    3,9

    1,0

    1,0

    0,9

    1,3

    1,9

    0,4

    1,5

    1,5

    Stopa bezrobocia (%)

    9,8

    9,6

    9,1

    9,1

    8,9

    9,0

    9,2

    9,9

    9,8

    9,7

    Wartość obrotów handlu zagranicznego (mld EUR)

    34,5

    42,2

    33,4

    40,1

    47,4

    51,5

    51,0

    53,1

    54,5

    b.d.

    Wartość eksportu FOB (mld EUR)

    11,2

    13,7

    9,9

    13,4

    15,6

    16,7

    16,6

    18,0

    20,1

    b.d.

    Wartość importu CIF (mld EUR)

    23,3

    28,5

    23,5

    26,7

    31,8

    34,9

    34,4

    35,1

    34,4

    b.d.

    Relacja deficytu/nadwyżki na rachunku obrotów bieżących bilansu płatniczego do PKB (%)

    -2,5

    -7,1

    -5,3

    -4,4

    -7,9

    -9,5

    -7,9

    -5,7

    -1,4

    0,4

    Wartość rocznego napływu zagranicznych inwestycji bezpośrednich (mln USD)

    2 805

    2 487

    1 952

    1 574

    2 568

    2 728

    3 298

    3 582

    b.d.

    b.d.

    Wartość rocznego odpływu zagranicznych inwestycji bezpośrednich (mln USD)

    622

    485

    470

    589

    179

    406

    332

    444

    b.d.

    b.d.

    Skumulowana wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich w Maroku (mln USD)

    38 613

    39 388

    42 581

    45 082

    44 516

    45 246

    51 816

    51 664

    b.d.

    b.d.

    Skumulowana wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich Maroka za granicą (mln USD)

    1 337

    1 699

    1 861

    1 914

    1 981

    2 157

    2 555

    4 194

    b.d.

    b.d.

     

     

     

    * w cenach bieżących            

    ** w cenach stałych

    NB: dane marokańskie wyrażone w MAD zostały przeliczone na EUR według średnich rocznych kursów dirhama do euro

    Źródło: Bank Al-Maghrib (bank centralny), HCP (Wysoki Komisariat ds. Planowania), Ministerstwo Gospodarki i Finansów Maroka, Office des changes (urząd ds. obrotu dewizowego), MFW, UNCTAD

    3.3. Główne sektory gospodarki (o największym znaczeniu/udziale w PKB)

    Według wstępnych danych za 2015 rok wartość dodana w sektorze pierwszym wzrosła o 13,0%, w tym w rolnictwie, leśnictwie i związanych z nimi usługach  – o 12,8%, a w rybołówstwie i akwakulturze – o 15,2%.

    Natomiast w sektorze drugim zwiększyła się ona o 2,8%, w tym o 4,3% w przemyśle przetwórczym (spożywczy i tytoniowy, tekstylno-odzieżowy i skórzany, chemiczny i parachemiczny oraz maszynowy, metalurgiczny, elektryczny i elektroniczny), o 6,0% w branży energii elektrycznej i wody, a o 0,8% w budownictwie i robotach publicznych, przy spadku o 5,1% w przemyśle wydobywczym.

    W sektorze trzecim wartość dodana wzrosła o 1,2%. Zwiększyła się ona w takich branżach, jak: handel (o 1,8%), transport (o 2,4%), poczta i telekomunikacja (o 3,7%), administracja publiczna i ubezpieczenia społeczne (o 0,4%), edukacja, ochrona zdrowia i opieka społeczna (o 0,5%), nieruchomości, najem i usługi świadczone przedsiębiorstwom (o 3,2%) oraz inne usługi niefinansowe (o 4,7%). Jednocześnie spadła ona w zakresie hotelarstwa i gastronomii (o 3,2%) oraz działalności finansowej i ubezpieczeń (o 2,2%).

    Szacuje się, że w 2015 roku udział sektora pierwszego w tworzeniu wartości dodanej ogółem wyniósł 14,5%, drugiego – 29,2%, a trzeciego – 56,3%.

    3.4. Uczestnictwo w wielostronnych organizacjach i porozumieniach o charakterze ekonomicznym  

    Maroko jest członkiem Organizacji Narodów Zjednoczonych, Ligi Państw Arabskich, Światowej Organizacji Handlu, Międzynarodowego Funduszu Walutowego, Unii Arabskiego Maghrebu (UMA), Banku Światowego, Afrykańskiego Banku Rozwoju (BAD).

    KM zawarło umowy o wolnym handlu z Unią Europejską, USA, Turcją, a także z Egiptem, Tunezją i Jordanią (porozumienie z Agadiru) oraz krajami członkowskimi Ligi Państw Arabskich (umowa GAFTA).

    3.5. Relacje gospodarcze z UE

    Stan umowny

    Podpisany w 1996 roku Układ Stowarzyszeniowy Maroko-Unia Europejska, który wszedł w życie 1 marca 2000 roku, stanowi podstawę prawną relacji dwustronnych, w tym gospodarczych. Zgodnie z przyjętym harmonogramem, od 1 marca 2012 roku został całkowicie zliberalizowany handel produktami przemysłowymi między KM a UE.

    W dniu 1 października 2012 roku weszła w życie, zawarta w grudniu 2010 roku, umowa o dalszej liberalizacji handlu produktami rolnymi i rolnymi przetworzonymi oraz produktami rybołówstwa pomiędzy UE a Marokiem.

    Natomiast od 1 listopada 2012 roku obowiązuje umowa w sprawie rozstrzygania sporów handlowych, która wzmacnia ochronę prawną inwestorów z UE i Maroka. Porozumienie to  ustanowiło mechanizm rozwiązywania sporów między państwami (state-to-state). Dotyczy on zagadnień objętych Układem Stowarzyszeniowym (bez kwestii odnoszących się do konkurencji i ochrony handlowej). W ramach rozpoczętych w kwietniu 2013 roku negocjacji w sprawie zawarcia kompleksowej i pogłębionej umowy o wolnym handlu (DCFTA) wypracowany ma być mechanizm regulowania sporów między inwestorem a państwem (investor-to-state), który odnosił się będzie tylko do ochrony inwestycji. Negocjacje w sprawie DCFTA będą kontynuowane w 2015 roku. W lipcu 2014 wszedł oficjalnie w życie negocjowany od końca 2012 roku nowy Protokół do umowy o partnerstwie w sektorze rybołówstwa między UE i KM, który będzie obowiązywał przez 4 lata. Natomiast na początku stycznia 2015 roku UE i Maroko sfinalizowały negocjacje w sprawie umowy o ochronie oznaczeń geograficznych. 

    W październiku 2008 roku Maroko, jako pierwszy z krajów objętych Europejską Polityką Sąsiedztwa, uzyskało zaawansowany status w relacjach z UE. Realizacja przyjętej „mapy drogowej” ma doprowadzić do wypracowania nowej formuły stosunków dwustronnych, będącej czymś pośrednim pomiędzy stowarzyszeniem a członkostwem. UE zachęca KM do kontynuacji działań na rzecz dostosowania marokańskich przepisów prawnych do dorobku wspólnotowego (acquis communautaire). Proces ten jest istotnym elementem statusu zaawansowanego. Harmonizacja ustawodawstwa jest szczególnie ważna w takich dziedzinach, jak usługi finansowe (ubezpieczenia), zamówienia publiczne oraz normy i regulacje techniczne (w zakresie jakości i bezpieczeństwa). W ramach EPS UE wspiera realizację reform podejmowanych przez KM, które korzysta z podobnej pomocy technicznej jak nowe kraje członkowskie UE w okresie przedakcesyjnym przy wdrażaniu dorobku wspólnotowego. Ważną formą współpracy jest instytucjonalna współpraca bliźniacza.

     

    Pomoc finansowa UE dla Maroka

    Maroko jest głównym beneficjentem (nie licząc Autonomii Palestyńskiej) współpracy technicznej i finansowej UE z tytułu Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i Partnerstwa.

    W ramach Krajowego Dokumentu Strategicznego (DSP) na lata 2007-2013 przewidziano następujące wsparcie finansowe Unii Europejskiej dla Maroka:

    • Krajowy Program Indykatywny (PIN) na lata 2007-2010: 654 mln EUR

      Sektorami priorytetowymi dla PIN 2007-2010 były: kwestie społeczne (edukacja, ochrona zdrowia, programy Narodowej Inicjatywy na rzecz Rozwoju Społecznego /INDH/), sprawowanie rządów (prawa człowieka, wsparcie instytucjonalne), gospodarka (sektor prywatny, rolnictwo, zmniejszenie izolacji regionów, energia) i środowisko (zaopatrzenie w wodę pitną i kanalizacja).

    • Krajowy Program Indykatywny (PIN) na lata 2011-2013: 580,5 mln EUR

      W ramach PIN 2011-2013 wsparcie dotyczyło takich dziedzin, jak: kwestie społeczne (rozwój obszarów wiejskich, INDH, zdrowie, edukacja), sprawowanie rządów (finanse publiczne, wdrażanie zaawansowanego statusu, równość płci) i gospodarka (rolnictwo).

      Ponadto w związku z wydarzeniami „arabskiej wiosny”, w ramach programu „SPRING”, Maroko otrzymało dodatkowe środki finansowe (80 mln EUR w latach 2011-2012 i 48 mln EUR w roku 2013) na wsparcie reform demokratycznych i zrównoważonego rozwoju gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu.

      W dniu 5 listopada 2014 roku UE i Maroko podpisały w Rabacie porozumienie dotyczące nowych ram współpracy bilateralnej (tzw. Jednolite Ramy Wsparcia) na lata 2014-2017. Zgodnie z tym wieloletnim programem pomoc finansowa UE dla KM wyniesie w tym okresie od 728 do 890 mln EUR i zostanie przeznaczona na trzy priorytetowe sektory:

    • równy dostęp do podstawowych usług społecznych (ok. 30% środków),
    • wsparcie dla rządów demokratycznych, praworządności i mobilności (ok. 25% środków),
    • zatrudnienie oraz zrównoważony rozwój gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu (ok. 25% środków).

      Pozostałe środki (ok. 20%) będą stanowić dodatkowe wsparcie planu działania i społeczeństwa obywatelskiego.

                  Maroko będzie mogło ponadto korzystać z dodatkowego wsparcia budżetowego (przyznawanego, w ramach programów wielokrajowych, w zależności od postępów realizowanych na rzecz demokracji) oraz z innych instrumentów finansowych UE (Europejski Instrument na rzecz Demokracji i Praw Człowieka, Instrument Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju i jego programy tematyczne, Fundusz Inwestycyjny na rzecz Sąsiedztwa itd.).

      Maroko korzysta również z pomocy finansowej niektórych krajów członkowskich UE (Belgia, Niemcy, Hiszpania, Francja, Włochy, Dania) w ramach współpracy bilateralnej.

       

      Współpraca handlowa i inwestycyjna

      W 2015 roku UE pozostała głównym partnerem handlowym Maroka. Według danych Bank Al-Maghrib unijny eksport do KM osiągnął 193,2 mld MAD /17,9 mld EUR/, a import do UE z Maroka – 137,4 mld MAD /12,7 mld EUR/.

      Dane Office des changes wskazują, że w 2014 roku unijny eksport do Maroka osiągnął 197,1 mld MAD /17,7 mld EUR/ i stanowił 51,0% całkowitej wartości marokańskiego importu. Natomiast eksport z KM do UE wyniósł 126,6 mld MAD /11,3 mld EUR/, co odpowiadało 63,3% całkowitej wartości wywozu Maroka.

      Do głównych towarów importowanych z UE do Maroka w roku 2014 należały: olej napędowy i opałowy, pszenica, samochody osobowe, urządzenia do przełączania i łączenia obwodów elektrycznych i rezystorów, produkty chemiczne, druty, kable i inne izolowane przewody elektryczne, tworzywa sztuczne i wyroby z nich, LPG i inne węglowodory, części zamienne do pojazdów przemysłowych, pojazdy przemysłowe, leki i inne produkty farmaceutyczne.

      Przedmiotem marokańskiego eksportu były w tym okresie zwłaszcza: wyroby odzieżowe, druty, kable i inne izolowane przewody elektryczne, samochody osobowe, artykuły dziane, skorupiaki i mięczaki, urządzenia do przełączania i łączenia obwodów elektrycznych i rezystorów, nawozy naturalne i chemiczne, pomidory świeże, kwas fosforowy, przetwory i konserwy z ryb i skorupiaków.

      Kraje UE znajdują się wśród czołowych inwestorów zagranicznych w Maroku. Od wielu lat pierwszą pozycję zajmuje Francja. W roku 2014 wpływy netto z tytułu francuskich bezpośrednich inwestycji w KM, które wyniosły 8,5 mld MAD /0,8 mld EUR/ (spadek o 25,6% w stosunku do 2013 roku), stanowiły ponad 1/4 całości BIZ w KM. Na szóstym miejscu znalazła się Wielka Brytania (1,6 mld MAD /0,1 mld EUR/), na ósmym – Hiszpania, na dziewiątym – Holandia, a na dziesiątym – Włochy. Dalsze pozycje zajęły: Niemcy, Luksemburg, Belgia, Portugalia, Irlandia, Polska, Austria, Dania, Malta, Cypr.

       

     

    Dwustronna współpraca gospodarcza


     

    4.1. Gospodarcze umowy dwustronne

    Do 2004 roku podpisane zostały między Polską a Marokiem następujące umowy:

    • Międzyrządowe: 
    • Umowa o komunikacji lotniczej (podpisana 29.11.1969 r., weszła w życie z dniem podpisania);
    • Umowa o międzynarodowych przewozach drogowych (podpisana 01.02.1993 r., weszła w życie 17.06.2008 r.);
    • Umowa o wzajemnym popieraniu i ochronie inwestycji (podpisana 24.10.1994 r., weszła w życie dnia 08.07.1999 r.);
    • Konwencja w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku (podpisana 24.10.1994 r., weszła w życie 23.08.1996 r.);
    • Umowa o transporcie morskim (podpisana 20.05.1999 r., weszła w życie 28.05.2004 r.);
    • Umowa o współpracy w dziedzinie turystyki (podpisana 05.05.2000 r., weszła w życie 07.03.2003 r.);
      • Międzyresortowe:
    • między resortami gospodarki:
    • Deklaracja Ministra Gospodarki RP i Ministra Handlu Zagranicznego KM o wzajemnej współpracy podpisana w Warszawie 28.01.2010 r.;
    • między resortami rolnictwa:
    • Umowa o współpracy w dziedzinie kwarantanny i ochrony roślin podpisana dnia 23 listopada 1995 r.;
    • Konwencja sanitarno-weterynaryjna podpisana dnia 23.11.1995 r.;
    • między resortami środowiska:
    • Umowa o współpracy w dziedzinie ochrony środowiska podpisana 05.05.2000 r.

       

      Członkostwo Polski w UE zasadniczo nie ogranicza od 2004 roku możliwości zawierania bilateralnych umów o współpracy gospodarczej. Konieczne jest jednak uwzględnienie dwóch czynników odnoszących się do aspektów zawierania umów: merytorycznego i proceduralnego. Po pierwsze, umowa o współpracy gospodarczej nie może regulować przedmiotu pozostającego w wyłącznej kompetencji UE, w tym przede wszystkim zasad polityki handlowej, a po drugie, zawarcie umowy o współpracy gospodarczej musi być konsultowane z UE i jej państwami członkowskimi zgodnie z decyzją Rady ustanawiającą procedurę konsultacji odnoszącą się do umów o współpracy między Państwami Członkowskimi a państwami trzecimi.

       

      4.2. Handel zagraniczny

      Maroko jest tradycyjnie jednym z głównych partnerów handlowych RP wśród krajów Afryki i Bliskiego Wschodu. Po znaczącym spadku obrotów w 2009 roku od roku 2010 obserwuje się systematyczny wzrost dwustronnej wymiany.

      Według danych opublikowanych przez GUS wartość wzajemnych obrotów osiągnęła w 2016 roku rekordowy poziom 566,2 mln EUR (dynamika 100% w stosunku do poprzedniego roku), w tym polski eksport do KM wyniósł 278,5 mln EUR, a import z tego kraju – 287,7 mln EUR (dynamika odpowiednio 98% i 103%). W efekcie dwustronna wymiana towarowa zamknęła się ujemnym dla RP saldem wynoszącym 9,2 mln EUR.

      Natomiast w ciągu dwóch pierwszych miesięcy 2017 roku polski eksport do Maroka osiągnął 39,2 mln EUR, a import z tego kraju 47,7 mln EUR. Ujemne dla Polski saldo wymiany ukształtowało się na poziomie 8,5 mln EUR.

      Generalnie eksport z RP do KM jest bardziej zdywersyfikowany niż polski import z tego kraju.

       

     

     

    Wartość (mln EUR)

     

    2008

    2009

    2010

    2011

    2012

    2013

    2014

    2015

    2016

    I-II 2017

    Obroty

    425,5

    180,3

    224,9

    311,2

    367,2

    403,0

    537,8

    563,6

    566,2

    86,9

    Eksport do KM

    229,5

    101,4

    106,7

    143,9

    186,7

    214,3

    322,7

    284,6

    278,5

    39,2

    Import z KM

    196,0

    78,8

    118,2

    167,3

    180,5

    188,7

    215,0

    279,0

    287,7

    47,7

    Saldo 

    +33,5

    +22,6

    -11,6

    -23,4

    +6,1

    +25,6

    +107,7

    +5,6

    -9,2

    -8,5

     

    Na podstawie danych Ministerstwa Rozwoju, w 2016 roku w strukturze polskiego eksportu do Maroka dominowały następujące towary:

     

    Kod

    Nazwa

    8703

    samochody osobowe

    2503

    siarka z wyj. sublimowanej, strąconej lub koloidalnej

    8528

    aparatura odbiorcza dla telewizji; monitory, projektory wideo

    4011

    nowe opony pneumatyczne z kauczuku

    2701

    węgiel; brykiety, brykietki, paliwa stałe wytwarzane z węgla

    8212

    brzytwy, maszynki do golenia i żyletki

    1001

    pszenica i meslin

    5903

    tkaniny impregnowane, powlekane, laminowane tworzywem sztucznym

    8418

    chłodziarki, zamrażarki, inne urządzenia chłodzące, zamrażające 

    8544

    izolowane, druty, kable, inne przewody elektryczne

    9028

    liczniki do gazu i elektryczności

    8537

    tablice, panele, konsole, pulpity do sterowania energii elektrycznej

    3304

    preparaty do upiększania, makijażu i pielęgnacji skóry (z wyjątkiem leków)

    8523

    taśmy i dyski  magnetyczne do zapisu dźwięku i innych sygnałów

    3303

    perfumy i wody toaletowe

    8705

    samochody specjalne

    4805

    pozostałe papiery i kartony niepowlekane w zwojach, arkuszach

    9403

    pozostałe meble (bez mebli do siedzenia i lekarskich) i ich części

    9401

    meble do siedzenia i ewentualnie do spania oraz ich części

    8539

    lampy żarowe wyładowcze, łukowe, ultrafioletowe, wkłady reflektorów

    8450

    pralki domowe i profesjonalne, maszyny piorąco-suszące

    8413

    pompy i podnośniki do cieczy

    8704

    samochody ciężarowe

    0405

    masło i inne tłuszcze i oleje  otrzymane z mleka

    2814

    amoniak bezwodny lub w roztworze wodnym

    9405

    lampy i oprawy oświetleniowe, reklamy, znaki informacyjne itp.

    8514

    urządzenia grzewcze, przemysłowe lub laboratoryjne

    4802

    papier, karton niepowlekany do pisania, druku; papier czerpany i karton

    2302

    otręby, śruta, inne produkty obróbki zbóż i roślin strączkowych

    8422

    zmywarki, urządzenia do czyszczenia, napełniania, zamykania butelek

    9015

    przyrządy i aparaty miernicze

    8536

    aparatura elektryczna do przełączania i zabezpieczania obwodów elektrycznych do napięć <=1000 V

    3307

    preparaty perfumeryjne, kosmetyczne i toaletowe, dezodoranty do pomieszczeń

    7326

    pozostałe artykuły z żeliwa lub stali

    8525

    aparatura nadawcza dla radiotelefonii, radiotelegrafii, radiofonii i telewizji

    8466

    części i akcesoria do obrabiarek

    2710

    oleje ropy naftowej niesurowe, benzyna, nafta, oleje napędowe, opałowe, inne 

     

     

    Jednocześnie w 2016 roku przedmiotem polskiego importu z KM były głównie:

     

    Kod

    Nazwa

    8703

    samochody osobowe

    2510

    naturalne fosforany wapniowe, glinowo-wapniowe i kreda fosforanowa

    6204

    zestawy ubraniowe i odzieżowe, żakiety, blezery, suknie, spódnice, spodnie, bryczesy i szorty, damskie lub dziewczęce

    6403

    obuwie z cholewkami skórzanymi na podeszwie skórzanej lub innej  

    0702

    pomidory, świeże lub schłodzone

    2603

    rudy miedzi i koncentraty

    8704

    samochody ciężarowe

    6206

    bluzki, koszule i bluzki koszulowe, damskie lub dziewczęce

    6202

    palta, kurtki &frac34;, peleryny, skafandry, wiatrówki i podobne artykuły, damskie lub dziewczęce, inne niż w poz. 6204

    2809

    pięciotlenek fosforu; kwas fosforowy i kwasy polifosforowe

    6203

    zestawy ubraniowe i odzieżowe, marynarki, blezery, spodnie, bryczesy i szorty, męskie lub chłopięce

    3105

    nawozy mineralne lub chemiczne wieloskładnikowe,

    6104

    zestawy ubraniowe i odzieżowe, żakiety, blezery, suknie, spódnice, spódnico-spodnie, spodnie, szorty damskie z dzianin

    6109

    T-shirts, koszulki trykotowe i pozostałe trykoty, z dzianin

    6402

    pozostałe obuwie z gumy lub z tworzyw sztucznych

    6211

    dresy, ubiory narciarskie, stroje kąpielowe, pozostała odzież

    0805

    owoce cytrusowe świeże lub suszone

    6110

    bluzy, pulowery, swetry rozpinane, kamizelki i podobne artykuły, z dzianin

    6212

    biustonosze, pasy, gorsety, szelki, podwiązki

    8544

    izolowane, druty, kable, inne przewody elektryczne

    3103

    nawozy fosforowe

    8542

    elektroniczne układy scalone i mikroasemblery

    0709

    warzywa oprócz strączkowych, grzyby uprawne, szparagi, oliwki

    6205

    koszule męskie lub chłopięce

    6114

    pozostała odzież z dzianin, inna niż w poz. 6101-6113

    6106

    bluzki, koszule i bluzki koszulowe, damskie lub dziewczęce, z dzianin

    7616

    inne artykuły z aluminium

    6102

    palta, kurtki &frac34;, peleryny, skafandry, wiatrówki, damskie lub dziewczęce, z dzianin, inne niż w poz. 6104

     

     

    4.3. Inwestycje

    Według danych NBP napływ kapitału z tytułu marokańskich inwestycji bezpośrednich w Polsce przedstawiał się w ostatnich latach następująco:

     

    2010

    2011

    2012

    2013

    2014

    2015

    Marokańskie inwestycje bezpośrednie w RP (napływ kapitału netto w mln EUR)

    0,3

    -0,7

    0,9

    -0,5

    0,1

    -5,8

     

     

    Natomiast wartość polskich inwestycji bezpośrednich w Maroku w latach 2010-2015 wyniosła:

     

    2010

    2011

    2012

    2013

    2014

    2015

    Polskie inwestycje bezpośrednie w Maroku netto

    (odpływ kapitału netto w mln EUR)

    7,5

    15,0

    3,7

    12,2

    9,9

    1,0

     

     

    4.4. Współpraca regionalna

    Od lat osiemdziesiątych XX wieku istnieje umowa o współpracy między Krakowem i Fezem, a w roku 2008 podpisana została umowa o współpracy pomiędzy gminą miejską Casablanka-Maarif i Sosnowcem.

     

    4.5. Współpraca samorządów gospodarczych

    Kontakty pomiędzy samorządami gospodarczymi Polski i Maroka obejmują przede wszystkim organizację misji gospodarczo-handlowych przez izby obu krajów (m.in. w ramach realizacji zawartych umów o współpracy lub z okazji wizyt oficjalnych delegacji państwowych) oraz wzajemne wizyt kierownictw instytucji samorządu gospodarczego RP i KM.

    Krajowa Izba Gospodarcza ma podpisane dwustronne umowy z Izbami Handlowo-Przemysłowo-Usługowymi w Casablance (1992 rok) i Rabacie (1994 rok) oraz z Federacją Marokańskich Izb Handlowo-Przemysłowo-Usługowych (1999 rok).

    Umowy o współpracy zawarły również:

    • Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych „Lewiatan” i Generalna Konfederacja Przedsiębiorstw Maroka – CGEM (2000 rok),
    • Warszawska Izba Gospodarcza i Izba Handlowo-Przemysłowo-Usługowa w Marrakeszu (2001 rok),
    • Regionalna Izba Gospodarcza w Katowicach i Izba Handlowo-Przemysłowo-Usługowa w Casablance (2002 rok).

      W 2007 roku w ramach roboczych kontaktów z PKPP „Lewiatan” przebywała w Polsce wiceprezes CGEM. Maroko odwiedziły natomiast misje gospodarcze Izby Przemysłowo-Handlowej Polska-Maghreb i RIG w Katowicach oraz misja szkoleniowa KIG dla polskich eksporterów zainteresowanych rynkiem marokańskim. W KM przebywała też delegacja Krajowej Rady Izb Rolniczych.

      W 2008 roku Izba Handlowo-Przemysłowo-Usługowa w Casablance – w ramach realizacji podpisanych umów o współpracy z Krajową Izbą Gospodarczą i Regionalną Izb Gospodarczą w Katowicach – zorganizowała misję marokańskich biznesmenów, która przebywała w Polsce w dniach 23-29 listopada 2008 roku.

      W dniu 5 lipca 2009 roku, w czasie wizyty w Polsce ministra handlu zagranicznego KM, podpisane zostało porozumienie o zacieśnieniu współpracy pomiędzy Konfederacją Pracodawców Polskich (KPP) i Generalną Konfederacją Przedsiębiorstw Maroka (CGEM).

      W dniach 3-6 listopada 2010 roku przebywała w Maroku misja handlowa Krajowej Izby Gospodarczej zorganizowana w ramach projektu BATIMED realizowanego przez KIG wspólnie z Izbą Handlowo-Przemysłowo-Usługową w Casablance i Konfederacją Pracodawców Algierskich. Projekt ten, dotyczący sektora budownictwa i infrastruktury, wchodzi w skład programu Invest in Med, który jest współfinansowany ze środków Komisji Europejskiej i koordynowany przez konsorcjum europejskich organizacji biznesowych. Głównym celem programu jest zwiększanie inwestycji europejskich w regionie śródziemnomorskim i rozwijanie trwałej współpracy partnerskiej między firmami z Maghrebu i przedsiębiorstwami europejskimi. Program misji obejmował konferencje i spotkania biznesowe w Casablance, Tangerze i Fezie, wizytę na Międzynarodowym Salonie Budownictwa (SIB) w Casablance, zwiedzanie nowego portu Tanger Med oraz specjalnych stref ekonomicznych w regionie Tangeru. W kontaktach B2B z polskimi przedsiębiorcami brali udział przedstawiciele marokańskich firm zrzeszonych w izbach działających w poszczególnych odwiedzanych miastach oraz członkowie CGEM.

      W dniach 22-28 października 2011 roku Maroko odwiedziła misja gospodarcza, której członkami byli przedstawiciele samorządów (w tym ze Śląska) i polskich firm. Delegacja uczestniczyła m.in. w targach Pollutec Maroc 2011 poświęconych ochronie środowiska oraz w seminarium gospodarczym i spotkaniach B2B w Izbie Handlowo-Przemysłowo-Usługowej w Casablance.

      Natomiast w ramach Programu Promocji Branży Budowlanej MG misja gospodarcza KIG przebywała w Maroku w dniach 21-25 listopada 2012 roku Przedsiębiorcy z RP wzięli udział w Międzynarodowym Salonie Budownictwa (SIB) w Casablance. Uczestniczyli też w polsko-marokańskich forach biznesowych i spotkaniach plenarnych oraz rozmowach B2B, które zostały zorganizowane w Casablance, Rabacie i Marrakeszu we współpracy z tamtejszymi izbami handlowo-przemysłowo-usługowymi. Spotkali się również z przedstawicielami Krajowej Federacji Budownictwa i Infrastruktury (FNBTP) oraz dużych firm budowlanych działających w Maroku.

      W dniach 28-29 listopada 2013 r. przebywała w Maroku misja gospodarcza KIG, która towarzyszyła oficjalnej delegacji Ministerstwa Gospodarki składającej wizytę w KM. Przedstawiciele polskich firm wzięli udział w forach biznesu i spotkaniach B2B, które zostały zorganizowane w Rabacie i Casablance. Zostali także przyjęci w siedzibie Ministerstwa Przemysłu, Handlu, Inwestycji i Gospodarki Cyfrowej, gdzie przedstawiono im możliwości prowadzenia współpracy gospodarczej z marokańskim rynkiem.

      Misja gospodarcza KIG towarzyszyła też marszałkowi Senatu RP, który w dniach 8-12 grudnia 2014 roku złożył wizytę w Maroku. Przygotowany dla członków misji program w Casablance, Agadirze i Meknesie obejmował uczestnictwo w forach biznesu i spotkaniach B2B z marokańskimi przedsiębiorcami oraz wizyty w miejscowych firmach. Podczas forum w Agadirze podpisane zostało porozumienie o współpracy między KIG a tamtejszą Izbą Handlu, Przemysłu i Usług.

      W ramach zawartej umowy i kontynuacji nawiązanych kontaktów misja gospodarcza z regionu Agadiru gościła w dniach 6-12 kwietnia 2015 r. w Polsce na zaproszenie KIG. Marokańscy przedsiębiorcy uczestniczyli w Forum Biznesowym, odwiedzili Regionalną Izbę Gospodarczą w Łodzi, odbyli rozmowy B to B oraz złożyli wizytę na Międzynarodowych Targach Opakowań Packaging Innovations 2015 w Warszawie. W części oficjalnej delegacja odbyła rozmowy w Ministerstwie Gospodarki  (spotkanie z wiceministrem) i w Sejmie (spotkanie z Polsko-Marokańską Grupą Parlamentarną).

      W dniach 24-25 listopada 2016 r. przebywała w Casablance misja gospodarcza polskich przedsiębiorstw, która została zorganizowana w ramach programu Euromed Invest Roadshow „Green Batimed” przez KIG oraz Izbę Handlowo-Przemysłowo-Usługową Casablanca-Settat, we współpracy z WPHI w Casablance.

       

     

    Dostęp do rynku


     

    5.1. Dostęp do rynku dla polskich towarów i usług (bariery)

    Członkostwo Polski w Unii Europejskiej otworzyło polskim eksporterom, od 1 maja 2004 roku, dostęp do rynku marokańskiego na zasadach preferencji stosowanych dotąd dla firm z krajów Piętnastki.

    Zgodnie z harmonogramem przewidzianym Układem Stowarzyszeniowym Maroko-Unia Europejska, od 1 marca 2012 roku został całkowicie zliberalizowany handel produktami przemysłowymi między KM a UE. Ponadto 1 października 2012 roku weszła w życie, zawarta w grudniu 2010 roku, umowa o dalszej liberalizacji handlu produktami rolnymi i rolnymi przetworzonymi oraz produktami rybołówstwa pomiędzy UE a Marokiem.

    Natomiast od 1 listopada 2012 roku obowiązuje umowa w sprawie rozstrzygania sporów handlowych, która wzmacnia ochronę prawną inwestorów z UE i Maroka. Porozumienie to  ustanowiło mechanizm rozwiązywania sporów między państwami (state-to-state). Dotyczy on zagadnień objętych Układem Stowarzyszeniowym (bez kwestii odnoszących się do konkurencji i ochrony handlowej). W ramach rozpoczętych w marcu 2013 roku negocjacji w sprawie zawarcia kompleksowej i pogłębionej umowy o wolnym handlu (DCFTA) wypracowany ma być m.in. mechanizm regulowania sporów między inwestorem a państwem (investor-to-state), który odnosił się będzie tylko do ochrony inwestycji.

    Negocjacje w sprawie DCFTA, które będą kontynuowane w 2015, roku dotyczą wielu dziedzin. Umowa ta ma obejmować m.in. takie kwestie, jak: zamówienia publiczne, normy techniczne dla produktów przemysłowych, procedury celne i ułatwianie wymiany handlowej, środki sanitarne i fitosanitarne, prawa własności intelektualnej, polityka konkurencji, handel energią, handlowe aspekty zrównoważonego rozwoju.

    Negocjacje w sprawie DCFTA będą kontynuowane w 2015 roku. W lipcu 2014 wszedł oficjalnie w życie negocjowany nowy Protokół do umowy o partnerstwie w sektorze rybołówstwa między UE i KM, który będzie obowiązywał przez 4 lata. Natomiast na początku stycznia 2015 roku UE i Maroko sfinalizowały negocjacje w sprawie umowy o ochronie oznaczeń geograficznych.

    Dotychczas nie istnieją ograniczenia prawne, które nie pozwalałyby na podjęcie działalności gospodarczej na terenie Maroka m.in. w zakresie usług inżynieryjnych, budowlanych i związanych z nimi usług inżynierskich oraz hotelarskich i gastronomicznych. Natomiast w wielu dziedzinach bądź wymagane jest uzyskiwanie koncesji lub zezwoleń (szkolnictwo wyższe, zaopatrzenie w wodę pitną i kanalizacja, zawody medyczne, paramedyczne i farmaceutyczne), bądź istnieje monopol marokański (usługi pocztowe, eksploatacja targowisk hurtowych owoców i warzyw oraz hal rybnych, zaopatrzenie w energię elektryczną). Negocjacje pomiędzy KM a UE w sprawie liberalizacji handlu usługami i prawa do zakładania firm obejmują usługi świadczone przedsiębiorstwom, usługi odnoszące się do komunikacji, dystrybucji, edukacji, zdrowia i opieki społecznej, ochrony środowiska oraz usługi budowlane i związane z nimi usługi inżynierskie, usługi finansowe, turystyczne, rekreacyjne, kulturalne i sportowe, transportowe. Zobowiązania obu stron mają też dotyczyć działalności w takich sektorach, jak przemysł, energia i górnictwo, rzemiosło, rolnictwo, rybołówstwo i leśnictwo.

    Mimo, że KM odnotowało znaczne postępy w zakresie poprawy swej atrakcyjności pod względem lokowania inwestycji zagranicznych, w opinii inwestorów istnieją nadal przeszkody hamujące wzrost inwestycji.

    W raporcie Banku Światowego „Doing Business 2015”, dotyczącym warunków prowadzenia działalności gospodarczej, Maroko zostało sklasyfikowane na 71. miejscu (wobec 87. pozycji rok wcześniej), wśród 189 ocenianych krajów

     

    5.2. Dostęp do rynku pracy, świadczenie usług i zatrudnienie obywateli RP

    Przepisy obowiązujące przy zatrudnianiu pracowników w Maroku są zawarte w Kodeksie pracy (tekst dostępny na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości KM: www.justice.gov.ma).

    Po szerokim otwarciu marokańskiego rynku pracy w latach siedemdziesiątych, gdy zatrudniano zagranicznych specjalistów, w tym z Polski (lekarzy, inżynierów, nauczycieli), obecnie realizowana polityka zatrudniania cudzoziemców w Maroku ma charakter restrykcyjny. Wynika to z faktu, że istnieje relatywnie wysokie nasycenie rynku pracy własnymi kadrami. Stąd szanse na ewentualne zatrudnienie występują wtedy, gdy okresowo pojawiają się specyficzne potrzeby zatrudniania zagranicznych specjalistów w związku z realizacją konkretnych projektów.

    Podjęcie przez cudzoziemca pracy w Maroku uwarunkowane jest zatwierdzeniem umowy o pracę przez Wydział Zatrudnienia Migrantów w Dyrekcji Zatrudnienia Ministerstwa Zatrudnienia i Kształcenia Zawodowego (zarządzenie ministra z dnia 09.02.2005 r. opublikowane w Dzienniku Urzędowym z dnia 17.03.2005 r., które weszło w życie w dniu 15.05.2005 r.). Stosowne podanie o zgodę na podjęcie pracy musi zawierać szereg dokumentów, w tym m.in. obowiązujące formularze prośby o zatwierdzenie umowy o pracę, obowiązujące formularze umowy o pracę dla cudzoziemców, kopie dokumentów potwierdzających kwalifikacje zawodowe pracownika, a także zaświadczenie wystawione przez Krajową Agencję Promocji Zatrudnienia i Kwalifikacji – ANAPEC (www.anapec.org), stwierdzające brak kandydatów miejscowych mogących podjąć pracę proponowaną pracownikowi zagranicznemu.

    Z obowiązku wystąpienia o zaświadczenie do ANAPEC zwolnieni są m.in.

    • małżonkowie obywateli marokańskich,
    • osoby urodzone w Maroku, które zamieszkiwały w tym kraju przynajmniej 6 miesięcy,
    • osoby zarządzające lub współzarządzające firmami oraz akcjonariusze,
    • eksperci wykonujący ekspertyzy techniczne w okresie nie przekraczającym 6 miesięcy.

    Umowy o pracę dotyczące zawodów regulowanych przekazywane są do zaopiniowania przez Sekretariat Generalny Rządu, a w niektórych przypadkach przez kompetentne ministerstwo. Cudzoziemcy mogą wykonywać w Maroku niektóre z zawodów regulowanych pod warunkiem, że w kraju, z którego pochodzą pracownicy zagraniczni, obowiązuje zasada wzajemności w dostępie obywateli marokańskich do tych zawodów. 

    W przypadku pierwszego wystąpienia o zgodę na podjęcie pracy ewentualne zezwolenie jest zazwyczaj wydawane na okres jednego roku. Przedłużenie może dotyczyć 1-2 lat w zależności od potrzeb pracodawcy.

    Istnieje również możliwość uzyskania zezwolenia czasowego na wykonywanie pracy w okresie 3, 6 lub maksymalnie 9 miesięcy. Stosowne podanie musi zawierać formularz prośby o zezwolenie czasowe i kopię paszportu. Niezbędne jest uzyskanie zezwolenia na podjęcie pracy zarobkowej nawet w przypadku pobytu nie przekraczającego 90 dni, który nie wymaga dopełnienia formalności związanych z wystąpieniem o kartę pobytową. Należy zaznaczyć, że osoby, które nie spełniają wymogów uzyskania niezbędnych zezwoleń mogą podlegać wydaleniu z terytorium Maroka.

    Firmom polskim, starającym się o podwykonawstwo kontraktów w Maroku, zaleca się przy negocjowaniu umów z firmami zagranicznymi położenie nacisku na konieczność załatwienia wszystkich formalności związanych z pobytem i zatrudnieniem polskich specjalistów przez zagranicznego zleceniodawcę lub jego lokalnego partnera. Bowiem nawet w przypadku przedsiębiorstw zagranicznych, które wygrały przetargi na realizację zamówień publicznych w Maroku, liczba zatrudnionych cudzoziemców nie może w zasadzie przekroczyć 30% ogółu pracowników.

     

    5.3. Nabywanie i wynajem nieruchomości.

    W Maroku prawo zakazuje cudzoziemcom nabywania ziemi poza obszarami miejskimi. Tereny te są bowiem zaliczane do rolniczych.

    Jednakże, dla zachęcenia inwestorów zagranicznych, uwzględnia się możliwość zmiany natury prawnej danego terenu poprzez zaliczenie go do klasy „przeznaczenie nierolnicze” (V.N.A.). Procedura ta jest jednak bardzo złożona.

    Generalnie procedura zakupu terenów pod inwestycje jest uciążliwa. Zakup terenu należącego do państwa może zająć 4 miesiące, a ziemi rolniczej – rok, jeśli projekt nie jest związany z rolnictwem, i nawet 2 lata, gdy chodzi o tereny nadmorskie. Poważną przeszkodę dla inwestora może również stanowić czas oczekiwania na pozwolenie na budowę lub na inwestowanie wynoszący odpowiednio 2 i 8 miesięcy.

    Procedura rejestracji nabytej nieruchomości jest zdecentralizowana. Dokonuje się jej w jednym z 19 regionalnych urzędów ksiąg wieczystych (odpowiadających siedzibom trybunałów pierwszej instancji) podlegających administracji centralnej (Agence nationale de la conservation foncière, du cadastre et de la cartographie).

    Zakup nieruchomości pociąga za sobą obowiązek uiszczenia pewnej liczby opłat i podatków zależących od sytuacji prawnej nieruchomości.

    Tworzenie licznych stref przemysłowych i wolnocłowych oraz parków przemysłowych ułatwia zakup lub dzierżawę terenów przemysłowych. Uruchomiony w 1999 r. Fundusz Hassana II na Rzecz Rozwoju Gospodarczego i Społecznego uczestniczy w finansowaniu zarówno infrastruktury przyjmującej inwestycje (tworzenie nowych i renowacja już istniejących stref przemysłowych), jak i projektów inwestycyjnych w konkurencyjnych sektorach gospodarki. Fundusz wspiera inwestorów bezpośrednio (pokrywanie części kosztów zakupu terenu, budynków) i pośrednio (oddanie do dyspozycji przedsiębiorców, w zagospodarowanych strefach przemysłowych, gotowych do użytku lokali o przystępnej wysokości czynszu).

    Nie ma natomiast ograniczeń w zakresie nabywania lokali mieszkalnych i wynajmu nieruchomości przez cudzoziemców.

    Wynajem nieruchomości odbywa się najczęściej za pośrednictwem działających na rynku agencji nieruchomości.

     

    5.4. System zamówień publicznych

    Dekret o zamówieniach publicznych z 30 grudnia 1998 roku został zastąpiony dekretem nr 2-06-388 z dnia 5 lutego 2007 roku określającym warunki i formy przyznawania zamówień publicznych oraz niektóre zasady odnoszące się do ich zarządzania i kontroli. Nowe dyspozycje weszły w życie w dniu 19 października 2007 roku.

    Dekret został opublikowany w Dzienniku Urzędowym (Bulletin officiel) nr 5518 z 19 kwietnia 2007 roku (www.sgg.gov.ma).

    Wprowadzone zmiany były częścią realizowanego od wielu lat procesu reform dotyczących warunków prowadzenia działalności gospodarczej w Maroku.

    Reforma systemu zamówień publicznych miała na celu przede wszystkim:

    • pobudzenie konkurencji,
    • zwiększenie przejrzystości procesu przyznawania zamówień,
    • ochronę praw przedsiębiorstw m.in. dzięki uproszczeniu i uporządkowaniu obowiązującej procedury.

    Pobudzeniu konkurencji i zwiększeniu udziału firm w przetargach ogłaszanych w KM miały sprzyjać m.in.:

    • bezpłatny dostęp do dokumentacji przetargowej publikowanej na Marokańskim Portalu Zamówień Publicznych (www.marchespublics.gov.ma) oraz w 2 dziennikach (w języku francuskim i arabskim) o zasięgu krajowym, wybranych przez zleceniodawcę,
    • możliwość składania ofert drogą elektroniczną poprzez ww. portal, który ma być stopniowo rozbudowywany (zamieszczanie informacji nt. planowanych programów zamówień oraz ogłoszonych przetargów i ich wyników, publikowanie fragmentów protokołów z posiedzeń komisji przetargowych i raportów z realizacji zamówień),
    • w przypadku dużych zamówień (od wartości netto w wysokości 1,8 mln MAD /0,16 mln EUR/ dla dostaw dóbr i usług i od 65 tys. MAD /5,7 tys. EUR/ dla wykonywanych robót), wydłużenie z 21 do 40 dni okresu, który musi upłynąć od publikacji informacji o ogłoszonym przetargu do terminu składania ofert.

    Do zwiększenia przejrzystości procesu przyznawania zamówień miały się przyczynić przyjęte postanowienia dotyczące:

    • zakazu korupcji (aktywnej i pasywnej),
    • obowiązku zachowania powściągliwości i tajemnicy służbowej,
    • określenia kryteriów oceny ofert,
    • wymogu przedstawienia odrzuconym oferentom stosownego uzasadnienia decyzji komisji przetargowej, które ma być zachowane przez zleceniodawcę przez 5 lat,
    • obowiązku publikowania na portalu zamówień publicznych głównych dokumentów i decyzji dotyczących przeprowadzonej procedury przetargowej.

    Proces uproszczenia i uporządkowaniu obowiązującej procedury objął m.in.:

    • zebranie w jednym tekście rozproszonych wcześniej dyspozycji,
    • podanie brakujących w poprzednim dekrecie definicji niektórych terminów oraz wprowadzenie nowych pojęć,
    • uregulowanie podwykonawstwa (nie może ono m.in. przekroczyć 50% wartości zamówienia),
    • zmniejszenie czasu trwania niektórych etapów procedury,
    • wprowadzenie równego traktowania krajowych i zagranicznych oferentów w zakresie wymaganych do przedstawienia dokumentów.

    Dekret przewiduje następujące formy udzielania zamówień publicznych: przetarg, konkurs i procedurę negocjacji. Natomiast zamówienia o niewielkiej wartości mogą być rozliczane na podstawie wystawionego kwitu zamówienia.

    W ramach kontynuacji reformy marokańskiego systemu zamówień publicznych w dniu 1 stycznia 2014 roku wszedł w życie nowy dekret (nr 2-12-349 z 20 marca 2013 roku). Został on opublikowany w Dzienniku Urzędowym (Bulletin officiel) nr 6140 z 4 kwietnia 2013 roku (www.sgg.gov.ma). Nowy dekret dotyczy zamówień publicznych udzielanych nie tylko przez administrację centralną, ale także przez samorządy terytorialne i ich ugrupowania oraz przedsiębiorstwa państwowe o charakterze administracyjnym. Dokument ten stanowi ważny etap w procesie poprawy zarządzania publicznymi pieniędzmi oraz zwiększenia przejrzystości i równości w dostępie do zamówień.

    Nowy dekret wprowadza jednak możliwość stosowania zasady preferowania krajowych firm. Przy rozpatrywaniu złożonych ofert finansowych te przedstawione przez oferentów zagranicznych  firmy będą mogły być bowiem podwyższane (o maksymalnie 15%).

    Informacje nt. ogłaszanych w KM przetargów dotyczących zamówień publicznych są już często dostępne w wersji elektronicznej m.in. na Marokańskim Portalu Zamówień Publicznych (www.marchespublics.gov.ma) oraz na stronach internetowych poszczególnych urzędów państwowych, w tym ONEE (www.one.org.ma; www.onep.org.ma) i ONCF (www.oncf.ma).

     

    5.5. Ochrona własności przemysłowej i intelektualnej

    Od 1971 roku Maroko jest członkiem Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO). Jest też stroną następujących konwencji i porozumień:

    • Konwencji berneńskiej o ochronie dzieł literackich i artystycznych (od 1917 roku),
    • Konwencji paryskiej o ochronie własności przemysłowej (od 1917 roku),
    • Porozumienia madryckiego o międzynarodowej rejestracji znaków towarowych (od 1917 roku),
    • Porozumienia madryckiego dotyczącego zwalczania fałszywych. i oszukańczych oznaczeń pochodzenia towarów (od 1917 roku),
    • Porozumienia haskiego dotyczącego międzynarodowego depozytu wzorów przemysłowych (od 1930 roku),
    • Porozumienia nicejskiego dotyczącego międzynarodowej klasyfikacji. towarów i usług dla celów rejestracji znaków (od 1966 roku),
    • Powszechnej konwencji o prawie autorskim (od 1972 roku),
    • Konwencji brukselskiej dotyczącej przekazywania sygnałów przenoszących programy drogą satelitarną (od 1983 roku),
    • Traktatu z Nairobi w sprawie ochrony symbolu olimpijskiego (od 1993 roku),
    • Układu o Współpracy Patentowej (PCT) (od 1999 roku),
    • Protokołu do Porozumienia madryckiego o międzynarodowej rejestracji znaków (od 1999 roku),
    • Międzynarodowej Konwencji Ochrony Nowych Odmian Roślin (UPOV) (od 2006 roku).

    Na mocy ustawy nr 13-99 z dnia 3 stycznia 2000 roku utworzony został (z połączenia istniejącego wcześniej urzędu oraz Centralnego Rejestru Handlowego) Marokański Urząd Własności Przemysłowej i Handlowej (OMPIC), który podlega Ministerstwu Przemysłu, Handlu (Wewnętrznego) i Nowych Technologii. Do zadań OMPIC należy m.in. rejestracja i zarządzanie własnością przemysłową (patenty na wynalazki, wzory przemysłowe, znaki towarowe, nazwy handlowe).

    Prawami autorskimi i prawami pokrewnymi zajmuje się podlegające Ministerstwu Informacji Marokańskie Biuro Prawa Autorskiego (BMDA), utworzone dekretem nr 2.64.406 z dnia 8 marca 1965 roku, a ochroną nowych odmian roślin – Ministerstwo Rolnictwa i Rybołówstwa Morskiego.

    Zobowiązania Maroka wynikające z Porozumienia w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej (TRIPS) przyczyniły się do rewizji całego krajowego ustawodawstwa obowiązującego w tym zakresie od dziesięcioleci.

    Zmiany w dziedzinie ochrony własności przemysłowej wniosła ogłoszona Dahirem nr 1-05-190 z dnia 14 lutego 2006 roku ustawa nr 31-05 nowelizująca ustawę nr 17-97 o ochronie własności przemysłowej.

    W zakresie ochrony własności literackiej i artystycznej, ustawa nr 34-05 ogłoszona Dahirem nr 1-05-192 z dnia 14 lutego 2006 roku znowelizowała wcześniej obowiązującą ustawę nr 2-00 o prawach autorskich i prawach pokrewnych.

    Natomiast ochronę nowych odmian roślin reguluje ustawa nr 9-94 ogłoszona Dahirem nr 1-96-255 z dnia 21 stycznia 1997 roku.

    Najczęściej spotykanymi w Maroku przestępstwami z zakresu własności intelektualnej są podrabianie i piractwo kaset audio i wideo, znaków oraz wzorów przemysłowych.

    Rynek marokański jest zarówno odbiorcą towarów podrabianych (pochodzących głównie z Azji), jak i miejscem ich tranzytu. W niektórych sektorach (tekstylno-odzieżowy i skórzany) KM jest nawet producentem tego typu wyrobów.

     

    5.6. Informacja o aktach prawnych

     

    • Akty prawne regulujące aktywność inwestorów zagranicznych

    Karta inwestycji (Charte de l'investissement) została opublikowana w Dzienniku Urzędowym (Bulletin officiel) nr 4336 z 6 grudnia 1995 roku. Jej tekst jest dostępny na stronie internetowej Sekretariatu Generalnego Rządu (www.sgg.gov.ma/CHARTE_INVES_FR.pdf) oraz na portalu prawno-sądowym marokańskiego Ministerstwa Sprawiedliwości (http://adala.justice.gov.ma/production/legislation/fr/affaire/la%20charte%20de%20l%20investissement.htm).

    Wysiłki podejmowane w ostatnich latach przez rząd mają na celu rozszerzenie i zwiększenie atrakcyjności marokańskiej oferty inwestycyjnej dotyczącej sektorów priorytetowych. Oferta skierowana do inwestorów jest kompleksowa. Do jej atutów należą propozycje w zakresie odpowiedniej infrastruktury z wysoką jakością usług towarzyszących, zachęty inwestycyjne, programy kształcenia zawodowego. Opierając się na wcześniejszych doświadczeniach w zakresie stref przemysłowych, rozwinięto nową koncepcję zagospodarowania obszarów przeznaczonych pod inwestycje. Obecnie tworzone strefy oferują pełną gamę usług towarzyszących, które mają przyczynić się do obniżenia kosztów i zwiększenia konkurencyjności firm. Systemem zachęt objęte są inwestycje przemysłowe m.in. w takich sektorach, jak podwykonawstwo dla przemysłu samochodowego, elektronicznego i lotniczego oraz produkcja związana z nanotechnologią, mikroelektroniką i biotechnologią.

    Ze wsparcia Funduszu Hasana II na rzecz Rozwoju Gospodarczego i Społecznego mogą korzystać projekty inwestycyjne na sumę ponad 5 mln MAD /450 tys. EUR/ przy nakładach na wyposażenie przekraczających 2,5 mln MAD /225 tys. EUR/. Jednak maksymalny wkład Funduszu nie może przekroczyć 10% wartości inwestycji, ani sumy 20 mln MAD /1,8 mln EUR/.

    Natomiast pomoc dla dużych inwestycji przekraczających 200 mln MAD /18 mln EUR/ i tworzących 250 bezpośrednich i stałych miejsc pracy obejmuje:

    • zwolnienie z ceł i podatku VAT produktów importowanych przeznaczonych na realizację projektu inwestycyjnego,
    • wkład w zakup gruntów,
    • pomoc w realizacji infrastruktury zewnętrznej,
    • wsparcie w zakresie kształcenia zawodowego.

    Całkowita wielkość pomocy nie może być jednak wyższa od 5% wartości inwestycji.

    Wśród argumentów przemawiających za inwestowaniem w KM wymienia się m.in.:

    • ewoluujący system zachęt,
    • te same zachęty przewidziane dla inwestorów krajowych i zagranicznych,
    • korzystne regulacje celne (w tym maksymalne cło na import dóbr inwestycyjnych wynoszące 2,5%, zerowa stawka celna dla dóbr inwestycyjnych importowanych z UE lub w ramach inwestycji o wartości przekraczającej 18 mld EUR, możliwość korzystania z procedury odprawy czasowej przy przywozie surowców, które po przeróbce zostaną powrotnie wywiezione, stosowanie procedury składu wolnocłowego dla firm eksportowych),
    • sprzyjający system dewizowy (prawo do posiadania konta w dirhamach wymienialnych, możliwość zachowania 50% wpływów w dewizach, swobodny transfer zysków, dywidend, kapitału),
    • ulgi podatkowe (zwolnienie eksportu dóbr i usług z podatku od dochodów firm, w ciągu pierwszych 5 lat i obniżenie podatku do 17,5% w następnych latach, całkowite zwolnienie z opłat rejestracyjnych przy nabywaniu gruntów, zwolnienie z podatku miejskiego w ciągu pierwszych 5 lat).

    Marokańskie władze podkreślają, że uregulowania prawne dotyczące inwestycji mają na celu uproszczenie procedur administracyjnych, redukcję kosztów inwestycji, obniżenie obciążeń podatkowych, preferencyjne traktowanie firm eksportowych oraz działalności w niektórych sektorach.

     

    • Kwestie podatkowe

    Ustawa ramowa z 1984 radykalnie zreformowała marokański system podatkowy i dostosowała go do nowoczesnych standardów. W 1986 roku wprowadzono podatek VAT (taxe sur la valeur ajoutée – TVA), w 1987 roku podatek od dochodów firm (impôt sur les sociétés – IS), a w 1989 roku ustanowiono ogólny podatek dochodowy od osób fizycznych (impôt général sur le revenu – IGR), który został zastąpiony od 1 stycznia 2006 roku podatkiem dochodowym od osób fizycznych (impôt sur le revenu – IR).

    Rozpoczynając stopniowe znoszenie ceł przewidziane postanowieniami Układu Stowarzyszeniowego z Unią-Europejską, Maroko weszło w drugą fazę reformy mającej na celu poprawę struktury podatków i usprawnienie zarządzania systemem podatkowym. Kontynuowana jest też rozpoczęta kilka lat temu reorganizacja i modernizacja marokańskiej administracji skarbowej.

    Kolejny postęp w reformowaniu systemu podatkowego odnotowano w roku 2007. Ustawa budżetowa usankcjonowała przyjęcie Ogólnego kodeksu podatków, który wszedł w życie 1 stycznia 2007 roku. Jego opracowanie było ukoronowaniem rozpoczętego w 2004 roku procesu uproszczenia i harmonizacji systemu podatkowego. Kodeks zgrupował całość przepisów znajdujących się dotąd w różnych aktach prawnych. Stanowi on jedyną referencję w zakresie przeprowadzania kontroli i rozwiązywania sporów podatkowych.

    Z uwagi na złożoność systemu podatkowego i zmiany wprowadzane w kolejnych ustawach budżetowych, w przypadku rzeczywistego zainteresowania konieczne jest korzystanie z usług lokalnego doradztwa podatkowego i finansowego.

    Do podstawowych podatków obowiązujących w Maroku należą:

    Podatek od dochodów firm (IS)

    Opodatkowaniu podatkiem IS podlegają dochody uzyskiwane przez przedsiębiorstwa i inne osoby prawne. Od 1 stycznia 2008 roku podstawowa stawka podatku została obniżona z 35% do 30%, a dla firm z sektora finansowego z 39,6% do 37%. Istnieją też stawki specyficzne (8,75%, 10%, 17,5%). Dla przedsiębiorstw zagranicznych nie mających stałej siedziby w Maroku możliwe jest stosowanie podatku zryczałtowanego (8%) lub potrącanego u źródła (10% i 20%).

    Podatek od dochodów firm charakteryzuje się licznymi zwolnieniami podatkowymi całkowitymi lub częściowymi, które mogą być stałe lub czasowe, regionalne lub sektorowe.

    W ustawie budżetowej na 2011 rok podatek IS dla bardzo małych firm (o obrotach do 3 mln MAD bez VAT) został obniżony do 15%. Ma to m.in. zachęcić przedsiębiorstwa do wyjścia z szarej strefy. Ponadto dla MŚP o obrotach do 50 mln MAD, które powiększą swój kapitał, do 2012 roku przedłużono ulgę dotyczącą obniżenia podatku IS z 30% do 20%.

    Podatek dochodowy od osób fizycznych (IR)

    Podatek IR obowiązuje osoby fizyczne i spółki osób fizycznych. Opodatkowaniem objęte są zarobki i dochody uzyskane z tytułu wykonywanej pracy zawodowej oraz dochody z nieruchomości ziemskich i kapitałowe. Dochody rolnicze były zwolnione z podatku do końca 2013 roku.

    Od 01.01.2010 roku stawki podatku od wynagrodzeń wynoszą 0% (zwolnione z IR są dochody roczne, które nie przekraczają 30 tys. MAD[1]), 10%, 20%, 30%, 34% oraz 38% (dla dochodów powyżej 180 tys. MAD).

    Podobnie jak w przypadku podatku IS, istnieje szereg środków derogacyjnych stosowanych dla podatku IR (szczególnie w zakresie działalności związanych z eksportem, nieruchomościami i turystyką).

    Podatek solidarnościowy

    W ustawie budżetowej na 2012 rok wprowadzono nowy podatek – społeczną kontrybucję solidarnościową m.in. od zysków firm (od 2013 roku wynosi od 0,5%-2% i pobierany jest od rocznych zysków netto równych lub wyższych od 15 mln MAD) i dochodów osób fizycznych (od 2013 roku waha się od 2%-6% i płacony jest od rocznych dochodów równych lub wyższych niż 360 tys. MAD).

    Podatek VAT

    Podatek od towarów i usług jest pobierany przy wszystkich operacjach związanych z działalnością handlową, przemysłową i rzemieślniczą, ze świadczeniem usług, z wykonywaniem wolnych zawodów i przeprowadzaniem transakcji importowych.

    Stawka podstawowa wynosi 20%, a stawki zredukowane 14%, 10% i 7%. Specyficzne podatki VAT (obliczane w oparciu o wolumen towarów) stosowane są m.in. przy dostawach i sprzedaży napojów alkoholowych, wyrobów (innych niż narzędzia) z metali szlachetnych (złoto, srebro, platyna).

    Z podatku VAT zwolniona jest znaczna liczba produktów przeznaczonych do konsumpcji wewnętrznej. Opodatkowanie to nie dotyczy również działalności rolniczej. Dla eksporterów (produktów lub usług) przewidziane są procedury zawieszające.



    [1] Średni kurs dirhama w stosunku do euro: 2010 r.: 1 EUR = 11,15 MAD; 2011 r.: 1 EUR = 11,25 MAD; 2012 rok: 1 EUR = 11,10 MAD; 2013 rok: 1 EUR = 11,16 MAD.

     

     

    Przydatne linki i kontakty


     

    6.1. Administracja gospodarcza.

     

    Kancelaria Premiera:                                                             www.pm.gov.ma/fr

    Ministerstwo Gospodarki i Finansów :                                 www.finances.gov.ma

    Dyrekcja Studiów i Prognoz Finansowych:                      www.finances.gov.ma/depf/depf.htm

    Wysoki Komisariat ds. Planowania:                                     www.hcp.ma

    Ministerstwo Infrastruktury, Transportu, Logistyki i Wody: www.equipementransport.gov.ma

    Sekretariat Stanu przy Ministrze Infrastruktury, Transportu, Logistyki i Wody, ds. Wody: www.water.gov.ma  

    Ministerstwo Turystyki, Transportu Lotniczego, Rzemiosła i Gospodarki Społecznej: www.tourisme.gov.ma

    Ministerstwo Energii, Górnictwa i Zrównoważonego Rozwoju: www.mem.gov.ma

    Sekretariat Stanu przy Ministrze Energii, Górnictwa i Zrównoważonego Rozwoju, ds. Zrównoważonego Rozwoju: www.environnement.gov.ma

    Ministerstwo Rolnictwa, Rybołówstwa Morskiego, Rozwoju Wsi oraz Wód i Lasów: www.agriculture.gov.ma ; www.mpm.gov.ma

    Ministerstwo Przemysłu, Inwestycji, Handlu i Gospodarki Cyfrowej: www.mcinet.gov.ma

    Sekretariat Stanu przy Ministrze Przemysłu, Inwestycji, Handlu i Gospodarki Cyfrowej, ds. Handlu Zagranicznego: www.mce.gov.ma

    Ministerstwo Zagospodarowania Przestrzennego Kraju, Urbanistyki, Mieszkalnictwa i Polityki Miejskiej: www.mhpv.gov.ma

    Sekretariat Generalny Rządu:                                               www.sgg.gov.ma

     

    6.2. Samorządy gospodarcze

     

    Generalna Konfederacja Przedsiębiorstw Maroka (CGEM): www.cgem.ma

     

    6.3. Oficjalna prasa ekonomiczna

     

    „L’Economiste” (dziennik):                                                  www.leconomiste.com         

    „La vie économique” (tygodnik):                                         www.lavieeco.com

    „Finances News Hebdo” (tygodnik):                                   www.financenews.press.ma

    „Challenge” (tygodnik):                                                        www.challenge.ma

    „L’Economie et entreprises” (miesięcznik):                          www.economie-entreprises.com

     

    6.4. Oficjalne strony o charakterze ekonomicznym

     

    Bank Al-Maghrib (bank centralny) :                                     www.bkam.gov.ma

    Marokańska Agencja Rozwoju Inwestycji (AMDI):            www.invest.gov.ma

    Państwowy Urząd Kolei:                                                      www.oncf..ma  

    Państwowy Urząd Energii Elektrycznej i Wody Pitnej:       www.one.org.ma ; www.onep.ma

    Państwowy Urząd Węglowodorów i Kopalń:                      www.onhym.com

    Marokański Urząd Własności Przemysłowej i Handlowej (OMPIC): www.ompic.org.ma  

    Marokański Zarząd Ceł i Podatków Pośrednich (ADII):     www.douane.gov.ma

    Office des changes (urząd dewizowy):                                www.oc.gov.ma

    Państwowa Agencja Regulacji Telekomunikacji (ANRT):   www.anrt.ma

    Biuro Targów i Wystaw w Casablance (OFEC):                  www.ofec.ma  

    Regionalne Ośrodki Inwestycji (CRI):

    Oued Eddahab-Lagouira:                                                     www.dakhla-lagouira.ma/centre-regional-investissement-dakhla

    Laayoune-Sakia El Hamra:                                                   www.laayouneinvest.ma

    Guelmim-Oued Noun:                                                          www.guelmiminvest.ma

    Souss-Massa:                                                                         www.agadirinvest.com

    Gharb-Chrarda-Beni Hssen:                                                  www.kenitrainvesti.ma

    Marrakesz-Safi:                                                                     http://investinmarrakech.gov.ma

    Oriental:                                                                                www.orientalinvest.ma 

    Casablanca-Settat:                                                                www.casainvest.ma

    Rabat-Sale-Kentitra:                                                             www.rabatinvest.ma

    Doukala-Abda:                                                                     www.doukkalaabdainvest.com

    Beni Mellal-Khénifra:                                                           www.coeurdumaroc.ma

    Fez-Meknes:                                                                          http://fesmeknesinvest.ma

    Tanger-Tetouan-AI Hoceima:                                               www.investangier.ma

    Izby Handlowo-Przemysłowo-Usługowe (CCIS):

    Rabat-Sale-Kenitra:                                                              www.rabat.cci.ma

    Souss-Massa:                                                                         www.ccis-agadir.com

    Fez-Meknes:                                                                          www.ccisfes.org

    Oriental – aneks Nador:                                                        www.ccisn.ma

    Tanger-Tetouan-AI Hoceima:                                               www.ccistanger.gov.ma

     

    18 lipca 2013 (ostatnia aktualizacja: 9 maja 2017)

    Drukuj Drukuj Podziel się treścią: