close

  • Polsce – służyć, Europę – tworzyć, Świat – rozumieć

     

  • BRAZYLIA

  • Brazylia

    •  

       Informacje o kraju


       

      1.1. Położenie geograficzne, ludność, obszar, stolica, języki urzędowe

       

      Położenie geograficzne
      Brazylia jest największym krajem w Ameryce Południowej (47% powierzchni kontynentu). Posiada granice ze wszystkimi krajami kontynentu, z wyjątkiem Ekwadoru i Chile. Łączna długość granic Brazylii wynosi 14 691 km, przy czym najdłuższe są granice z Boliwią (3400 km) i Wenezuelą (2200 km). 57% powierzchni Brazylii stanowi płaskowyż o wysokości od 200 do 900 m n.p.m., dalsze 40% nie przekracza 200 m n.p.m., a tylko 3% powierzchni kraju przekracza 900 m n.p.m. Najwyższy szczyt Brazylii Pico da Neblina ma wysokość 3014 m.

       

      Ludność
      Ludność Brazylii w 2010 r. (ostatnie dostępne dane) wynosiła 191 732 694 (w tym: 91 mln rasy białej, 82 mln Latynosów, 15 mln rasy czarnej, 2 mln rasy żółtej, 817 tyś. Indian). Roczna stopa przyrostu naturalnego 1,102%. 87% ludności mieszka w miastach. Największe miasta to São Paulo (19,96 mln mieszkańców), Rio de Janeiro (11,84 mln), Belo Horizonte (5,74 mln), Porto Alegre (4,04 mln). Stolicą jest Brasilia (3,79 mln mieszkańców).
      Średnia gęstość zaludnienia wynosi 19,6 mieszkańców na 1 km2, przy czym jest bardzo zróżnicowana – od 2,6 w Amazonii do 127 w stanie São Paulo.


      W Brazylii występuje też duża różnorodność etniczna: 47,7% społeczeństwa stanowi rasa biała, 43,1% to Mulaci, 7,6% reprezentuje rasa czarna.

       

      Obszar
      Pod względem powierzchni (8,5 mln km2) zajmuje 5 miejsce na świecie, po Rosji, Kanadzie, Chinach i USA.

       

      Stolica
      Brasília.

       

      Języki urzędowe
      Językiem urzędowym jest portugalski.

       

      1.2. Warunki klimatyczne

       

      Północna część Brazylii czyli lasy Amazonii, które stanowią ok. połowy terytorium kraju, mają klimat równikowy, gorący i wilgotny, o równomiernych opadach przez cały rok i średnich temperaturach rocznych 25–28°C. Środkowa część kraju ma klimat tropikalny, o dwóch wyraźnie zaznaczonych porach roku – deszczowej w okresie od października do kwietnia i suchej od kwietnia do października. Średnia temperatura roczna w tej strefie wynosi 22°C. Występuje, zwłaszcza w porze suchej, znaczna różnica temperatur między dniem a nocą. Południowa część Brazylii ma klimat umiarkowany, o średniej rocznej temperaturze 17°C i czterech porach roku.


      1.3. Główne bogactwa naturalne

       

      Główne bogactwa naturalne Brazylii to rudy metali (żelaza, manganu, miedzi, aluminium, ołowiu, cynku, niklu, uranu, metali rzadkich), kwarc, diamenty przemysłowe, kamienie półszlachetne i szlachetne, ropa naftowa. Ogromny jest potencjał hydroelektryczny kraju, oceniany na 150 tys. MW.


      1.4. System walutowy, kurs i wymiana

       

      Waluta: real brazylijski (BRL), 1 BRL = 100 centavo. Kurs oficjalny na 05.07.2013 r. wynosił 1 USD = 2,26 BRL.


      1.5. Religia

       

      Dominującą religią Brazylii jest katolicyzm (73,6% ludności), 15,4% wyznaje protestantyzm, poza tym są wyznawcy spirytualizmu (1,3%), religii ezoterycznych i afro brazylijskich.


      1.6. Infrastruktura transportowa

       

      Według danych Spółki ds. Planowania i Logistyki (EPL) aktualna sytuacja branży transportowej w Brazylii jest kryzysowa: pojazdy ciężarowe mają ponad osiemnastoletni okres eksploatacji, tabor kolejowy jest uwsteczniony technologicznie, wciąż brakuje dróg i portów. Na początku lat 2000 w Brazylii wydatki na infrastrukturę wynosiły ok. 1 mld BRL rocznie i przez blisko dwa dziesięciolecia sektor pozostawał niedoinwestowany. Wraz z rozpoczęciem Programu Przyspieszenia Rozwoju (PAC) w 2007 r., sektor zyskał więcej funduszy, a lokowane w infrastrukturę środki zaczęły być administrowane w sposób bardziej przejrzysty, na podstawie rozliczeń kwartalnych. Niemniej wg obliczeń EPL, sektor ten wykazuje deficyt inwestycji na poziomie 400 do 500 mld BRL. W wyniku nowego planu ogłoszonego przez prezydent Dilmę Rousseff, łączne wydatki na infrastrukturę w perspektywie 30-letniej wyniosą 253 mld BRL i zostaną zrealizowane przez EPL w partnerstwie z sektorem prywatnym. Średnie roczne wydatki wyniosą 20 do 100 mld BRL.


      Praktycznie największą część przewozów towarowych na terenie kraju w ostatnich latach przejął transport drogowy (61%), co powoduje przyspieszoną degradację dróg i wzrost liczby wypadków. W przeciągu 5 lat planuje się podwojenie ilości dróg w kraju. Koncesje obejmą budowy dróg na 9 odcinkach o łącznej powierzchni 7,5 tysięcy km. Wartość planowanych inwestycji to 42 mld BRL.


      Transport kolejowy również będzie odbiorcą potężnych inwestycji w nadchodzących latach. Brazylia planuje budowę 10 tysięcy km linii kolejowych w przeciągu 30 lat. Łączna wartość inwestycji wyniesie 91,1 mld BRL. Rząd ogłosi przetarg na budowę i eksploatację na 40 lat linii superszybkich kolei łączących aglomeracje Rio de Janeiro i Campinas. Przewidywana data oddania do użytku linii superszybkich kolei to lipiec 2020 r.


      Zaplanowane na okres 25 lat inwestycje dotyczące instalacji portowych wyniosą 20,2 mld BRL w przypadku portów państwowych oraz 30,6 mld BRL w przypadku portów prywatnych. Planuje się również ogłoszenie przetargów na pogłębianie basenów portowych w kwietniu br. Inwestycja będzie opiewała na kwotę 3,8 mld BRL i jej planowany okres realizacji to 10 lat.


      Rząd planuje oddać w koncesję eksploatację międzynarodowych portów lotniczych Galeão w Rio de Janeiro i Confins w Belo Horizonte. Wartość tego projektu sięga kwoty 11,4 mld BRL. Planuje się również modernizację sieci 689 lotnisk krajowych; której pierwszy etap przewiduje inwestycje rzędu 7,3 mld BRL i obejmuje 270 portów. Przetargi zostaną ogłoszone w sierpniu 2013 r.


      1.7. Wiza, przepisy wjazdowe

       

      Informacje zawarte w kolejnych punktach niniejszego rozdziału opracowane zostały przez Referat Konsularny Ambasady RP w Brasilii (przewodnik Polak za granicą z grudnia 2012 r.).


      Obywatele polscy przybywający do Brazylii jako turyści i/lub biznesmeni na okres do 90 dni w ciągu pół roku są zwolnieni z obowiązku wizowego. Nie ma możliwości przedłużenia pobytu. W razie stwierdzenia nielegalnego pobytu Policja Federalna nakazuje cudzoziemcowi opuszczenie kraju w ciągu 8 dni, obciążając go karą grzywny w wysokości ok. 300 USD (zapłacenie grzywny jest warunkiem wydania pozwolenia na ponowny wjazd do Brazylii). Cudzoziemiec, który nie zastosuje się do nakazu opuszczenia Brazylii, może zostać aresztowany na okres do 60 dni, z możliwością przedłużenia o dalsze 60 dni, do czasu deportacji.


      Przyjazd w celu podjęcia działalności zarobkowej, nauki lub z zamiarem osiedlenia się na stałe wymaga wiz, których wydanie obwarowane jest wieloma wymogami formalnymi. Szczególnie trudne jest uzyskanie wizy z prawem do pracy – wszystkie formalności należy załatwiać, wraz z odbiorem wizy, wyłącznie w Wydziale Konsularnym Ambasady Brazylii w Warszawie. Przyjęcie na studia potwierdzone przez uczelnię jest podstawą do wydania wizy studenckiej na okres nauki. Karta stałego pobytu jest wydawana automatycznie osobie będącej członkiem najbliższej rodziny obywatela brazylijskiego. Przedłużenie wizy pobytowej długoterminowej (ponad 180 dni pobytu) należy zgłosić 30 dni przed upływem terminu jej ważności. Operacje te są płatne. W szczególności powinni pamiętać o tych wymogach studenci i osoby pracujące czasowo w Brazylii. Za niedotrzymanie terminów nakładana jest grzywna. Paszport musi być ważny minimum 180 dni od dnia przekroczenia granicy. Przy przekraczaniu brazylijskiej granicy podróżujący otrzymuje kartę wjazdu. Należy ją bezwzględnie zachować (najlepiej trzymać ją w innym miejscu niż paszport), gdyż okazanie tej karty jest niezbędne podczas kontroli granicznej przy wyjeździe z Brazylii. Służby graniczne mogą żądać okazania biletu powrotnego, jak również odpowiednich środków finansowych na czas pobytu (karty kredytowe, czeki podróżne bądź gotówka). Zdarzają się przypadki skracania przez policję graniczną pobytu bezwizowego poprzez wstawienie specjalnego stempla do paszportu. Policja ma prawo to zrobić – należy pamiętać, że to ona podejmuje ostateczną decyzję w sprawach wjazdu i okresu pobytu, także w przypadku wjazdu z wizą.


      1.8. Przepisy celne

       

      Przy wwozie i wywozie pieniędzy w kwocie do 10 tys. BRL lub jej równowartości w walutach obcych nie ma obowiązku wypełniania deklaracji celnej. Wwiezienie większej kwoty należy zadeklarować. Wywóz więcej niż 10 tys. BRL lub ich równowartości w walutach obcych jest możliwy tylko do wysokości kwoty zgłoszonej przy wwozie. Szczegółowych informacji o obowiązujących procedurach można zasięgnąć w brazylijskich placówkach dyplomatycznych i konsularnych lub na granicy. Podczas odprawy celnej należy wypełnić odpowiednią deklarację i okazać ją służbom celnym. W razie stwierdzenia niezgodności deklaracji ze stanem faktycznym wymierzana jest dotkliwa kara finansowa. Bezcłowo można wwozić upominki o łącznej wartości do 500 USD. Również w sklepach bezcłowych można nabyć towary o łącznej wartości 500 USD. Należy zgłosić wwóz telefonu komórkowego czy innego wartościowego sprzętu elektronicznego, który będzie używany na terenie kraju. Przewożona żywność powinna mieć pieczęć kontroli sanitarnej. Wywożenie okazów fauny i flory oraz produktów wykonanych ze skór zwierząt chronionych jest możliwe jedynie za specjalną zgodą kompetentnych władz. W Brazylii nie ma ogólnokrajowego podatku VAT i brazylijskie prawodawstwo nie przewiduje zwrotu podatków zapłaconych przez podróżującego.


      Szczegółowa informacja w powyższym zakresie dostępna jest na brazylijskiej stronie internetowej: http://www.receita.fazenda.gov.br/aduana/viajantes/viajantechegbrasilsaber.htm


      1.9. Przepisy prawne

       

      Za nielegalny wwóz i wywóz, a także posiadanie narkotyków grozi kara pozbawienia wolności od 5 do 15 lat. W prawie istnieje pojęcie finansującego przemyt narkotyków, za co grozi kara od 8 do 25 lat pozbawienia wolności. Ze względu na działalność zorganizowanych międzynarodowych grup przestępczych należy zachować szczególną ostrożność i w każdej sytuacji bezwzględnie unikać przyjmowania przesyłek, pakunków lub bagażu od przypadkowych osób.
      W Brazylii obowiązuje bardzo rygorystyczne ustawodawstwo z zakresu ochrony środowiska. Osoby planujące indywidualne zwiedzanie obszarów szczególnie chronionych, np. rezerwatów przyrody, powinny wcześniej uzyskać szczegółowe informacje na temat zasad przebywania w tych regionach. Kłusownictwo jest przestępstwem federalnym, za które grożą dotkliwe grzywny, a nawet kara pozbawienia wolności do lat 3. Ścisłą ochroną objęta jest fauna i flora. Przebywanie na obszarze rezerwatów Indian wymaga specjalnego zezwolenia.


      1.10. Meldunek

       

      W Brazylii nie ma obowiązku meldunkowego, jednak osoby podróżujące z wizą długoterminową (ponad 180 dni pobytu) muszą zarejestrować się na posterunku Policji Federalnej w terminie 30 dni od daty wjazdu.


      1.11. Ubezpieczenie

       

      Zaleca się wykupienie w Polsce (lub w innym kraju) ubezpieczenia medycznego, jeśli posiadane przez podróżnego ubezpieczenie nie obejmuje pomocy za granicą. Biura podróży z reguły zapewniają pełne ubezpieczenie w pakiecie, jednak lepiej upewnić się, że istotnie tak jest. Zaleca się wykupienie polis indywidualnych w firmach o międzynarodowej renomie, mających przedstawicielstwa w Ameryce Południowej – w przeciwnym razie ubezpieczenie może nie być honorowane. Wypożyczając samochód, należy bezwzględnie wykupić pełne ubezpieczenie. Większość kierowców w Brazylii nie ma ubezpieczenia OC i w efekcie odzyskanie kosztów naprawy od sprawcy wypadku może nastąpić jedynie na drodze sądowej lub z wykupionego pełnego ubezpieczenia.


      1.12. Szczepienia, służba zdrowia

       

      Nie wymaga się szczepień od osób przybywających z Europy. Szczepienie przeciw żółtej febrze jest jednak szczególnie zalecane osobom podróżującym po następujących stanach: Acre, Amapá, Amazonas, Bahia, Dystrykt Federalny, Goiás, Maranhão, Mato Grosso, Mato Grosso do Sul, Minas Gerais, Pará, zachodnia część stanu Paraná (okolice wodospadów Iguaçu), Rondônia, São Paulo i Tocantins. Świadectwa szczepień przeciw żółtej febrze wymagane są od osób wjeżdżających do Brazylii z krajów dotkniętych tą chorobą (wg władz brazylijskich dotyczy to głównie: Boliwii, Ekwadoru, Gujany Francuskiej, Kolumbii, Peru i Wenezueli). Szczepień należy dokonać co najmniej 10 dni przed przekroczeniem granicy. Pożądane jest również dokonywanie szczepień zgodnie z aktualnymi zaleceniami polskich służb sanitarnych. W porze deszczowej wzrasta liczba zachorowań na roznoszoną przez komary gorączkę denga (zdarzają się przypadki śmiertelne) oraz malarię. Nie ma szczepionek przeciwko dendze. Na obszarze tropikalnym Brazylii należy wystrzegać się picia nieprzegotowanej wody. Przychodnie i szpitale publiczne są bezpłatne w ramach posiadanego ubezpieczenia, ale usługi w nich świadczone są często na niskim poziomie. Ponadto, wykupując polisę należy się upewnić, czy ubezpieczenie dotyczy bezpośredniej płatności czy też refundacji kosztów poniesionych z tytułu usług medycznych (w Brazylii obowiązuje system refundacji kosztów) W szpitalu prywatnym doba kosztuje średnio od 100 do 200 USD (bez opatrunków, badań, analiz). Koszt wizyty u lekarza ogólnego to około 100 USD, wizyta u specjalisty może być droższa (nawet dwu-trzykrotnie). Obowiązuje zakaz wwozu lekarstw do Brazylii. Większość lekarstw w aptekach jest dostępna bez recepty. Nie zawsze nazwa leku polskiego odpowiada nazwie brazylijskiej. Wwożone lekarstwa należy wymienić w deklaracji celnej. Jeśli podróżujący wymaga stałego przyjmowania lekarstw i istnieje potrzeba wwiezienia ich w większej ilości, należy uzyskać stosowne zaświadczenie od polskiego lekarza, zalegalizować je w Ministerstwie Spraw Zagranicznych RP, następnie zgłosić się z oryginałem i tłumaczeniem przysięgłym do Wydziału Konsularnego Ambasady Brazylii w Polsce i uzyskać jego legalizację. Zaświadczenie należy okazać brazylijskim służbom kontrolnym na granicy.


      W miejscach, do których zwykle udają się polscy turyści nie ma problemu z dostępem do służby zdrowia, w tym ze znalezieniem lekarza pediatry, ani z zakupem pokarmu dla niemowląt.


      1.13. Informacje dla kierowców

       

      Wymagane jest międzynarodowe prawo jazdy, dodatkowo wskazane jest posiadanie tłumaczenia tego dokumentu na język portugalski. Brazylia jest krajem o wysokim wskaźniku wypadków drogowych. Należy zachować szczególną ostrożność na drogach, m.in. ze względu na duże natężenie ruchu samochodów ciężarowych, oraz unikać prowadzenia po zmroku. Nawierzchnie dróg są często w złym stanie technicznym, zaś same drogi źle oznakowane.


      1.14. Podróżowanie po kraju

       

      Nie ma ograniczeń – z wyjątkiem rezerwatów przyrody, a także wydzielonych terenów zamieszkanych przez ludność indiańską, do których wjazd jest możliwy jedynie na podstawie specjalnego zezwolenia. W Brazylii podstawowe środki transportu to samoloty (ze względu na ogromne odległości) i autobusy. Sieć połączeń lotniczych jest bardzo rozbudowana, ale opłaty za bilety lotnicze są wyższe niż w Europie. Zdarzają się strajki kontrolerów lotów i inne zdarzenia wpływające na płynność i punktualność ruchu lotniczego. Sieć połączeń autobusowych między stanami jest dobrze rozwinięta, a ich koszt jest stosunkowo niski. Zdarzają się jednak napady rabunkowe na autobusy, szczególnie podczas kursów nocnych. Z uwagi na wysoką przestępczość należy bezwzględnie wykluczyć poruszanie się po kraju autostopem. Wskazane jest zachowanie dużej ostrożności przy wyborze miejsc noclegowych i kierowanie się wskazówkami przewodników międzynarodowych lub brazylijskich mających odpowiednie uprawnienia (należy uważać na osoby podające się za przewodników turystycznych, gdyż za swoje usługi pobierają bardzo wysokie opłaty). Znajomość języków obcych jest w Brazylii bardzo słaba. Poza hotelami i dużymi ośrodkami turystycznymi można się porozumieć praktycznie tylko w języku portugalskim.


      Przyroda w Brazylii jest zdradliwa. Nie należy spożywać nieznanych owoców. Należy unikać kontaktu ze zwierzętami. Zdarzają się ukąszenia węży, skorpionów i owadów. Nie wolno wchodzić do stref zamkniętych w parkach narodowych. Wodospady, nawet niewielkie, mogą stanowić śmiertelne niebezpieczeństwo. Nie wolno przeceniać swoich umiejętności i doświadczenia turystycznego. Przebywanie na słońcu, nawet w dni pochmurne, wymaga stosowania kremu ochronnego z możliwie najwyższym filtrem. Przypadki poparzeń nie należą do rzadkości.


      Zdarzają się kradzieże przedmiotów z bagażu na lotniskach. Przedmioty wartościowe należy przewozić w bagażu podręcznym. Jeśli to możliwe, lepiej korzystać z odpowiednio oznakowanych radiotaksówek, szczególnie na lotniskach. Zawsze warto upewnić się zawczasu, ile będzie kosztował kurs. Na lotnisku międzynarodowym Tom Jobim w Rio de Janeiro zdecydowanie należy korzystać z korporacji taksówkowych lub klimatyzowanego autokaru firmy REAL, który zawozi pasażerów do miejscowych hoteli. Opłata autokarowa wynosi 5 BRL, a kurs taksówką z lotniska do dzielnic turystycznych (Copacabana, Ipanema) – ok. 100–120 BRL.


      1.15. Bezpieczeństwo

       

      We wszystkich, a zwłaszcza w wielkich miastach trzeba zachować szczególną ostrożność. Dotyczy to przede wszystkim miast: Rio de Janeiro, Vitoria, São Paulo, Salvador, Recife, Fortaleza i Manaus. Kradzieże i napaści na turystów są bardzo częste a zagrożenie przestępczością pospolitą bardzo duże. Coraz więcej polskich turystów przyjeżdża do regionu Nordeste (Północny Wschód) – Ambasada RP w Brasilii notuje przypadki pobicia i rabunku w Fortalezie w stanie Ceará.


      W całej Brazylii odnotowuje się napady z bronią w ręku i porwania, w tym również turystów zagranicznych. Osoby zaatakowane powinny bezwzględnie, dla własnego bezpieczeństwa, oddać posiadane przedmioty, nie stawiać oporu i nie dyskutować. Wskazane jest unikanie bocznych ulic oraz dzielnic uważanych za niebezpieczne. Nie należy poruszać się w nocy – jeżeli zaistnieje taka konieczność, trzeba szukać miejsc uczęszczanych i oświetlonych, patrolowanych przez policję. Największe ryzyko jest po zmroku i nad ranem, jednakże napaść może zdarzyć się również w biały dzień. Turyści powinni zachować ostrożność na plażach, w pobliżu hoteli, dyskotek, klubów nocnych, banków i bankomatów, gdyż tam przestępcy najczęściej czekają na swoje ofiary. Przypadki kradzieży w miejskich autobusach, na lotniskach są również bardzo częste. Wskazane jest zachowanie ostrożności, gdy ktoś nieznajomy proponuje pomoc lub podwiezienie. Najlepiej korzystać wyłącznie z taksówek zrzeszonych w korporacjach (zwłaszcza radiotaksówek). Nie należy nosić przy sobie kosztowności, zwłaszcza zegarków i biżuterii oraz innych cennych przedmiotów, szczególnie w miejscach odwiedzanych tłumnie przez turystów, jak np. plaże Copacabana, Leblon, Ipanema w Rio de Janeiro. Na plażę najlepiej zabierać tylko przedmioty absolutnie niezbędne. Ważne dokumenty i większe sumy pieniędzy należy deponować w hotelowych sejfach. Dobrym pomysłem jest zrobienie kserokopii paszportu i pozostawienie oryginału w hotelu. Czas oczekiwania na paszport tymczasowy w miejsce utraconego może być długi, jeśli utrata nastąpiła w miejscu znacznie oddalonym od najbliższej polskiej placówki. Dotyczy to zwłaszcza północy i północnego wschodu Brazylii. Pod żadnym pozorem nie należy wymieniać obcej waluty na reale u przypadkowych osób na ulicy. W większych ośrodkach turystycznych działa policja turystyczna DEATUR, której obowiązkiem jest udzielanie pomocy turystom, którzy stali się ofiarą przestępstw lub wypadków. W przypadku kradzieży należy natychmiast udać się na policję oraz żądać wydania protokołu policyjnego (boletim de ocorrência), co ułatwi ewentualne późniejsze uzyskanie odszkodowania. Jeśli policja nalega na przeprowadzenie badania lekarskiego, trzeba wyrazić zgodę. Zawsze należy prosić o umożliwienie kontaktu z dowolną polską placówką dyplomatyczno-konsularną.


      Podstawową zasadą bezpieczeństwa w miejscach publicznych jest niezwracanie na siebie uwagi i nieposiadanie przy sobie niczego cennego. Dobrze mieć ukrytą kieszonkę pod ubraniem do przechowywania pieniędzy lub tzw. „fałszywy portfel” (zawierający banknot i kilka monet, nieaktywną kartę bankomatową), aby w razie napadu oddać go złodziejowi. Nie należy dyskutować z napastnikiem, ponieważ może się to skończyć tragicznie. Należy również zachować ostrożność, posługując się telefonem komórkowym w miejscach publicznych, zwłaszcza na plażach. Aparaty fotograficzne i kamery wideo lepiej nosić schowane w torbie.


      W Ameryce Łacińskiej żyje ok. 1,6 mln chorych na AIDS, w tym ok. 650 tys. w Brazylii (40% przypadków). W 2007 r. zarażeniu uległo 100 tys. osób w całej Ameryce Łacińskiej; w tym samym roku zmarło 58 tys. osób. W Brazylii 34% zarażonych to kobiety. W niektórych miejscach w Brazylii aż 60% osób uzależnionych od narkotyków to nosiciele wirusa HIV.


      1.16. Święta i dni wolne od pracy w roku 2013

       

      • 12 lutego – Karnawał
      • 29 marca – Wielki Piątek
      • 21 kwietnia – Święto Tiradentesa (brazylijskiego bohatera narodowego)
      • 1 maja – Święto Pracy
      • 30 maja – Boże Ciało
      • 7 września – Święto Niepodległości
      • 12 października – Święto Matki Boskiej Objawionej (patronki Brazylii)
      • 2 listopada – Zaduszki
      • 15 listopada – Dzień Proklamacji Republiki
      • 25 grudnia – Boże Narodzenie


      Ponadto, w poszczególnych stanach obchodzi się święta stanowe i religijne (np. 9 lipca – Dzień Rewolucji Paulistowskiej 1932 roku w São Paulo). Niektóre gminy mogą też ustanawiać dodatkowe dni wolne od pracy (np. 20 listopada – Dzień Świadomości Murzyńskiej). 31 grudnia nie jest oficjalnie dniem wolnym od pracy, jednak większość firm, w tym banków, nie funkcjonuje tego dnia.


      1.17. Przydatne informacje

       

      • Większość brazylijskich urzędów (wydziały komunikacji, urzędy stanu cywilnego, biura notarialne, etc.) pracuje w godzinach od 8.00 do 16:00. Pozostałe instytucje i firmy prywatne zazwyczaj pracują w godzinach 8:00–12:00 i 14:00–18:00. Banki są czynne od 11.00 do 16.00, sklepy od 9.00 do 19.00, centra handlowe od 10.00 do 22.00, w niedziele i święta od 14:00 do 22:00. Niektóre sieci supermarketów działają przez całą dobę.
      • Sprzęt audiowizualny działa w Brazylii w systemie PAL-M.
      • Nie ma jednego standardowego poziomu napięcia, ale większości stanów napięcie wynosi 127 V lub 110 V (Acre, Amapá, Amazonas, Espírito Santo, Mato Grosso do Sul, Maranhao, Pará, Paraná, Rondônia, Roraima, Sergipe i Minas Gerais). W pozostałych, głównie na północnym wschodzie, napięcie wynosi 220 V (Alagoas, Dystrykt Federalny, Ceará, Mato Grosso, Goiás, Paraíba, Rio Grande do Norte, Santa Catarina i Tocantins). W większości miejscowości stanów Bahia, Sao Paulo, Rio de Janeiro i Rio Grande do Sul stosuje się napięcie 127 V, ale w miastach Santos, Jequié, Jundiaí, Sao Bernardo do Campa, Novo Friburgo, Bagé, Caxias do Sul i Pelotas używa się 220 V. Stany Pernambuco i Piauí mają 220 V, oprócz miast Paulista i Teresina (127 V). Ogólnie w Brazylii stosuje się cztery rodzaje wtyczek. Najbardziej rozpowszechnione są z dwoma bolcami płaskimi lub dwoma okrągłymi. W przypadku problemu z podłączeniem urządzenia z wtyczką typu europejskiego trzeba zakupić odpowiednią przejściówkę.
      • Telefony komórkowe przywożone z Polski zwykle działają jedynie w większych miastach i dotyczy to prawie wyłącznie aparatów 3-systemowych (w Brazylii działa zarówno system amerykański, jak i GSM).
      • W okresie karnawału (w roku 2014 przypadnie na okres od 27 lutego do 5 marca) zamknięta jest większość urzędów i firm.


      1.18. Dane teleadresowe polskich placówek w Brazylii

       

      Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Brasilii
      SES, Avenida das Nações, Quadra 809, Lote 33
      CEP: 70423-900, Brasilia-DF
      tel. (+55 61) 3212-8000
      tel. dyżurny (tylko w nagłych wypadkach): (55-61) 8143-1200
      fax: (+55 61) 3242-8543
      e-mail: brasilia.consular@msz.gov.pl, www.brasilia.msz.gov.pl


      Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w São Paulo
      Rua Monte Alegre 1791
      CEP: 05014-002, São Paulo-SP
      tel. (+55 11) 3672-3778, 3672-5778
      fax: (+55 11) 3871-1921
      tel. alarmowy (tylko w nagłych przypadkach): (55-11) 982-386-940, 981-455-714
      e-mail: saopaulo.consulado@msz.gov.pl, www.saopaulo.msz.gov.pl


      Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w Kurytybie
      Rua Agostinho Leão Júnior 234
      CEP: 80030-110, Curitiba-PR
      tel. (+55 41) 3019-4662
      tel. dyżurny (tylko w nagłych wypadkach): (+55 41) 9953-6670
      fax: (+55 41) 3019-7909
      e-mail: curitiba@msz.gov.pl, www.kurytyba.msz.gov.pl
       

      Konsulat Honorowy Rzeczpospolitej Polskiej w Belo Horizonte
      Konsul honorowy: Sérgio Pitchon
      Avenida do Contorno 6594, 7º andar, CEP: 30110-044, Belo Horizonte-MG
      Tel. / Faks (+55 31) 3555-3329 (j. portugalski, j. angielski)
      e-mail: sergio.pitchon@poloniamg.com.br
       

      Konsulat Honorowy Rzeczpospolitej Polskiej w Fortalezie
      Konsul honorowy: Hanna Zborowska Neves
      Av. Dom Luis 880 sala 305, CEP: 60160-230, Fortaleza-CE
      Tel. / Faks (+55 85) 9991-0729 (j. polski, j. portugalski, j. angielski, j. hiszpański)
      e-mail: hanna@escalaproperties.com
       

      Konsulat Honorowy Rzeczpospolitej Polskiej w Manaus
      Konsul honorowy: José de Moura Teixeira Lopes
      Rua João Valério, 250, Premium Center, no. 20 – São Geraldo, CEP 69053-358, Manaus-AM
      Tel. (+55 92) 3636-8336 (j. portugalski)
      Tel. (+55 92) 9987-5070 (j. angielski)
      Faks (+55 92) 3223-7072
      e-mail: consuladopolonia.am@josemoura.com.br
       

      Konsulat Honorowy Rzeczpospolitej Polskiej w Salvador de Bahia
      Konsul honorowy: Antônio Carlos Menezes Rodrigues
      Av. Tancredo Neves, 1632, Salvador Trade Center, Torre Sul, 19º andar, Salvador-BA
      Tel. (+55 71) 3273-3002, 3273-3005 (j. portugalski)
      Faks (+55 71) 3341-7799
      e-mail: acmenezes@mmcz.adv.br
       

      Konsulat Honorowy Rzeczpospolitej Polskiej w Vitoria
      Konsul honorowy: Adam Emil Czartoryski
      Rua Lauro Soares Machado Casa 12, CEP: 29025-110, Mata do Praia, Vitória-ES
      Tel. kom. (+55 27) 9816 9766 (j. polski, j. portugalski)
      e-mail: adam.consul@bol.com.br
       

      Konsulat Honorowy Rzeczpospolitej Polskiej w Porto Alegre
      Konsul honorowy: Wilson Carlos Rodycz
      Rua General Lima e Silva 1066, sala 204
      CEP 90050-970, Porto Alegre – RS
      Tel. (+55 51) 3224-7069, kom. (+55 51) 9606-2440 (j. portugalski, j. angielski)
      e-mail: wilsonrodzycz@uol.com


      1.19. Ważne informacje

       

      • Z dniem 30 października 2008 r. został zlikwidowany Konsulat Generalny RP w Rio de Janeiro. Jego kompetencje przejął Konsulat Generalny RP w São Paulo.

       

       

      System administracyjny


       

      2.1. Ustrój polityczny


      Federacyjna Republika Brazylii jest republiką związkową o systemie prezydencko-parlamentarnym podzieloną na 26 stanów i Dystrykt Federalny. Głową państwa a jednocześnie szefem rządu jest prezydent, wybierany w wyborach powszechnych na 4-letnią kadencję. Aktualnie jest nim od 1.01.2011 r. Dilma Vana Rousseff. Przy Urzędzie Prezydenta działają dwa główne organy konsultacyjne: Rada Republiki i Narodowa Rada Obrony. Prezydent posiada silną pozycję ustrojową. Samodzielnie tworzy rząd i kieruje jego pracami. Kongres nie ma realnych instrumentów odwołania rządu, takich jak wotum nieufności. Proces impeachmentu jest środkiem nadzwyczajnym.
       

      2.2. Władza ustawodawcza i sądownicza
       

      Władza ustawodawcza należy do dwuizbowego Kongresu (Izba Deputowanych i Senat). Senat składa się z 81 senatorów (po 3 senatorów z 26 stanów i Dystryktu Federalnego). Liczba członków Izby Deputowanych wynosi 513. Deputowani wybierani są na 4 lata w wyborach powszechnych, a senatorowie na 8 lat, również w wyborach powszechnych (z tym, że co 4 lata następuje wymiana 1/3 lub 2/3 składu Senatu).


      Władzę sądowniczą sprawują niezależne sądy. Organy władzy sądowniczej wymieniane przez Konstytucję to: Najwyższy Sąd Federalny, Rada Narodowa Sprawiedliwości, Wyższy Sąd Sprawiedliwości, Wyższy Sąd Wojskowy, Wyższy Sąd Pracy, Wyższy Sąd Wyborczy, regionalne sądy federalne, sądy pracy i ich sędziowie, sądy wyborcze i ich sędziowie, sądy wojskowe i ich sędziowie, sądy stanowe i Dystryktu Federalnego. Sędziowie pełnią swoje funkcje dożywotnio, a ten przywilej uzyskują po dwóch latach pracy.
       

      2.3. Władza wykonawcza
       

      Władza wykonawcza federalna jest bardzo rozbudowana. Obejmuje ona Kancelarię Prezydenta, 18 rad konsultacyjnych, 23 ministerstwa, 12 agencji rządowych. Stany posiadają duży zakres autonomii, swoje organy ustawodawcze i sądownicze oraz władzę wykonawczą, na której czele stoi gubernator.


      2.4. Struktura administracji gospodarczej
       

      Organem koordynującym działania administracji gospodarczej jest Kancelaria Prezydenta (Casa Civil). Główne resorty gospodarcze to Ministerstwo Rozwoju, Przemysłu i Handlu Zagranicznego, Ministerstwo Rolnictwa, Hodowli i Zaopatrzenia, Ministerstwo Górnictwa i Energetyki, Ministerstwo Finansów. W stosunkach gospodarczych z zagranicą dużą rolę odgrywa Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Wśród agencji rządowych ważne funkcje spełniają: Narodowa Agencja Nadzoru Sanitarnego (ANVISA), Narodowa Agencja Ropy Naftowej, Gazu i Biopaliw (ANP), Narodowa Agencja Energii Elektrycznej (ANEEL), Narodowa Agencja Telekomunikacji (ANATEL).


      Bankiem emisyjnym jest Bank Centralny Brazylii. Funkcję głównego banku kredytowego spełnia Narodowy Bank Rozwoju Gospodarczego i Społecznego (BNDES).


      Ważniejsze przedsiębiorstwa państwowe to Petrobras (ropa naftowa i gaz), Eletrobras (produkcja i dystrybucja energii elektrycznej), Imbel (przemysł obronny), Telebras (telekomunikacja), Embrapa (działalność badawczo-rozwojowa w rolnictwie i hodowli).


      Sektor prywatny zrzeszony jest w czterech głównych konfederacjach federalnych (przemysłu, handlu, rolnictwa i transportu), którym podlegają federacje stanowe oraz stowarzyszenia branżowe. Szczególną rolę odgrywa Federacja Przemysłu Stanu São Paulo z uwagi na znaczenie tego stanu w gospodarce Brazylii.


      Na mocy ustawy z 1996 r. powstała Brazylijska Izba Mediacji i Arbitrażu Gospodarczego, której podlegają izby w poszczególnych stanach i gminach. Do tego czasu przedsiębiorcy brazylijscy musieli korzystać z sądownictwa państwowego, nieefektywnego i drogiego. Obecny system zapewnia łatwiejszy dostęp do arbitrażu dla małych i średnich firm oraz niższe koszty postępowania.

       

       

      Gospodarka


       

      3.1. Ogólna charakterystyka sytuacji gospodarczej

       

      Jakkolwiek światowy kryzys finansowy w 2008 r. wpłynął niekorzystnie na rozwój gospodarczy kraju, który zamknął 2009 r. ujemnym wzrostem PKB rzędu -0,3%, już w 2010 r. wzrost gospodarczy Brazylii kształtował się na wysokim poziomie 7,5% co sprawiło, że była jednym z państw który najlepiej poradził sobie z międzynarodowym kryzysem. Ten osiągnięty podczas ostatniego roku drugiej kadencji prezydenta L. I. Luli da Silvy wynik był najlepszym od 1985 r. W 2011, pierwszym roku sprawowania urzędu przez prezydent Dilmę Rousseff, w wyniku pogłębienia kryzysu międzynarodowego oraz restrykcyjnych działań podjętych przez rząd w celu zapobieżenia przegrzaniu gospodarki, tempo wzrostu PKB wyhamowało do 2,7% rocznie.

       

      Pomimo osiągniecia słabszego wzrostu niż w roku poprzednim, w 2011 r. Brazylia wytworzyła PKB rzędu 2,47 bln USD wyprzedzając Wielką Brytanię i osiągając status szóstej gospodarki świata (według rankingu World Economic League Table CEBR).


      W kolejnym roku (2012) stopa wzrostu PKB w Brazylii wyniosła jedynie 0,9% rocznie. Zastosowane przez rząd środki (m.in. stopniowe obniżanie stopy bazowej Selic, która w grudniu sięgnęła 7,25% rocznie, ulgi fiskalne dla kilkunastu gałęzi przemysłu oraz ułatwienie dostępu i obniżenie cen kredytów konsumenckich) okazały się niewystarczające, żeby pobudzić wzrost gospodarki. Niski wzrost gospodarczy Brazylii w 2012 r. był zaskoczeniem nie tylko dla opinii międzynarodowej, wywołał on także frustrację obywateli, którzy określili wynik PKB tego roku mianem „pibinho” (PIB: Produto Interno Bruto). Wielka Brytania ponownie wyprzedziła Brazylię, która powróciła na siódme miejsce w rankingu CEBR. Wartość PKB wyniosła 2,26 bln USD a PKB per capita kształtowało się na poziomie 11,3 tys. USD i sytuowało się na 106 miejscu w skali światowej.


      Brazylia w 2012 r. odnotowała najniższy wzrost gospodarczy w grupie gospodarek wschodzących BRICS (Chiny 7,8%, Indie 5%, Rosja 3,4%, RPA 2,5%) oraz osiągnęła niższy wzrost od Japonii (1,9%), USA (2,2%) i Meksyku (3,9%). W obrębie Ameryki Łacińskiej Brazylia znalazła się na przedostatnim miejscu pod względem wzrostu PKB, za Paragwajem (-1,2%). Stopa inflacji Brazylii w ub.r. wyniosła 5,8% sytuując kraj na szóstym miejscu wśród państw o najwyższej inflacji w Ameryce Łacińskiej według rankingu CEPAL. Według szacunków Komisji z kwietnia 2013 r. średni wzrost PKB w tym roku w Ameryce Łacińskiej wyniesie 3,5%, natomiast w Brazylii 3%. Najwyższy wzrost gospodarczy według CEPAL miałby osiągnąć Paragwaj (10%), następnie Panama (8%), Peru i Haiti (po 6%), Boliwia, Chile i Nikaragua (po 5%), Kolumbia (4,5%) i Urugwaj (3,8%).


      Od ponad roku prognozy makroekonomiczne odnośnie wzrostu PKB i stopy inflacji, początkowo bardzo optymistyczne, w miarę ich weryfikacji przez rzeczywistość, stawały się coraz ostrożniejsze. Pod koniec 2011 r. zarówno prezes Banku Centralnego, Minister Finansów jak większość analityków prognozowało że w 2012 r. Brazylia osiągnie wzrost PKB rzędu 4,5%, stopę inflacji na poziomie 5% i nadwyżkę budżetową na poziomie 3,1%. Już w połowie roku cześć ekonomistów zaczęła obniżać swoje prognozy, jednak ostateczne wyniki makroekonomiczne za ub.r. (PKB 0,9%, inflacja 6,5% nadwyżka budżetowa 2%) kształtowały się poniżej wszelkich prognozowanych wyników.
       

      3.2. Produkt Krajowy Brutto

       

      Brazylia koncentruje blisko 45% PKB Ameryki Łacińskiej.


      Według danych udostępnionych przez Brazylijski Instytut Geografii i Statystyki (IBGE), w 2012 r. sektor usług w Brazylii odnotował wzrost o 1,7% podczas gdy sektor rolniczy i przemysłowy zaobserwowały spadek odpowiednio o 2,3% i 0,8%. Udział sektora usług w gospodarce był najwyższy od 2000 r. i sytuował się na poziomie 68,5% PKB. Deficyt sektora rolniczego częściowo tłumaczy spadek cen commodities na światowych rynkach i uzależnieniu gospodarki od eksportu surowców. Przemysł brazylijski odnotował spadek głównie z powodu niskiego poziomu inwestycji – nakłady brutto na środki trwale zaobserwowały spadek o 4% – i spowolnienia na rynku wewnętrznym. Konsumpcja gospodarstw domowych odnotowała umiarkowany wzrost rzędu 3,1% – jest to najgorszy wynik od 2003 r. Utrzymujący się wysoki poziom konsumpcji nie był w stanie zastąpić dochodów z eksportu dóbr przemysłowych i wysoko przetworzonych.


      Wzrost PKB Brazylii w ujęciu rocznym od 2000 do 2012 r. (w %)

      źródło: IBGE

       

      Zdaniem prezesa Związku Ekonomistów w Brazylii prof. Universidade de São Paulo Manuela E. Garcii, „polityka gospodarcza stosowana przez rząd od 2009 r. jest błędna i opiera się wyłącznie na zadłużaniu rodzin brazylijskich”. Brazylijczycy zwiększyli poziom konsumpcji zaciągając kredyty, lecz nie są stanie w stanie pokryć zobowiązań finansowych z nich wynikających. Według Banku Centralnego długi Brazylijczyków sięgają 25% PKB i 60% rodzin brazylijskich jest zadłużonych. Poziom niewypłacalności społeczeństwa sięga 7,5%. Dodatkowo podwyższanie przez Bank Centralny stopy bazowej Selic w celu wyhamowania rosnącego tempa inflacji doprowadzi do podrożenia rat kredytów konsumenckich, co pogłębi problem.


      Jednocześnie do słabego wyniku PKB w 2012 r. przyczynił się niski poziom inwestycji publicznych i prywatnych, które w 2010 r. wyniosły 19,5% PKB, w 2011 r. 19,3% PKB, a w 2012 r.: 18,1% PKB. Według ekonomisty z Fundacji Instytutu Administracji Celso Grisiego, żeby osiągnąć wzrost PKB rzędu 3% w ub.r., Brazylia powinna była zainwestować 21% PKB.


      Rok 2012 rozpoczął okres, kiedy Brazylia staje się wyjątkowo widoczna na arenie międzynarodowej nie tylko w sferach ekonomicznej i politycznej, lecz również z punktu widzenia szeroko pojętej popularności. Składa się na to splot czynników. W czerwcu 2012 r. Brazylia była gospodarzem największej jak dotąd zorganizowanej przez ONZ konferencji – Konferencji NZ ds. Zrównoważonego Rozwoju Rio+20. W zrealizowanej w Rio de Janeiro konferencji – 20 lat po Szczycie Ziemi, który odbył się w tym samym mieście – wzięło udział 57 głów państw i 45 tysięcy uczestników z całego świata (źródło: ONZ Brazylia). Następnymi wydarzeniami, które przyciągną do Brazylii miliony cudzoziemców są wielkie imprezy sportowe: Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej w 2014 r. i Letnie Igrzyska Olimpijskie w 2016 r. Podczas ceremonii zakończenia Igrzysk Olimpijskich w Londynie w 2012 r. burmistrz Rio de Janeiro oficjalnie przejął olimpijski sztandar. W 2013 r. w Rio de Janeiro odbywają się Światowe Dni Młodzieży z udziałem Papieża Franciszka w których, według wstępnych szacunków, weźmie udział 2 mln osób. W 2016 r. Brazylia będzie również gospodarzem Międzynarodowego Kongresu Górnictwa, którego zarząd na stałe rezyduje w Katowicach.
       

      3.3. Inwestycje
       

      Inwestycje w infrastrukturę i logistykę
      Brazylia ma bardzo ambitne plany inwestycyjne na najbliższe lata. Kraj znajduje się w światowej czołówce państw realizujących największe inwestycje portowe, w związku z projektem rozbudowy portu w Santos (2,9 mld USD) oraz budowy największego w Ameryce Łacińskiej superportu w Açu w stanie Rio de Janeiro (1,8 mld USD). Inwestycje koncernu paliwowego Petrobras, skierowane na eksploatację niedawno odkrytych złóż ropy naftowej pré-sal (236,5 mld USD), sprawią, że do 2030 r. produkcja ropy w Brazylii odnotuje największy wzrost w skali światowej (wyłączając państwa OPEC). Sektor energetyczny jest traktowany priorytetowo przez rząd brazylijski. Na szczególną uwagę zasługuje budowa elektrowni wodnej w Belo Monte (16,0 mld USD) oraz elektrowni wodnej São Luiz do Tapajos (12,6 mld USD), które są odpowiednio drugim i trzecim największym projektem inwestycyjnym w tej branży w skali światowej. Brazylia inwestuje również w infrastrukturę transportową (koleje, metro, drogi krajowe i transport lotniczy). W lutym 2013 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych Brazylii zorganizowało seminarium dla korpusu dyplomatycznego, podczas którego zaprezentowano rządowy program inwestycji w sektory infrastruktury, logistyki, ropy i gazu na najbliższe lata, opiewające na łączną kwotę 100 mld USD. Rząd poszukuje zagranicznych partnerów do współpracy długoterminowej na zasadzie koncesji lub partnerstwa publiczno-prywatnego. Inwestorzy będą mogli ubiegać się o niskooprocentowane kredyty banku państwowego.


      W sierpniu 2012 r. prezydent Dilma Rousseff ogłosiła plan mający na celu zwiększenie inwestycji w sektorze infrastruktury i logistyki i powołała do działania Spółkę ds. Planowania i Logistyki (Empresa de Planejamento e Logistica – EPL), która ma nadzorować realizację projektów w kraju. Według danych Spółki ds. Planowania i Logistyki (EPL) aktualna sytuacja branży transportowej w Brazylii jest kryzysowa: pojazdy ciężarowe mają ponad osiemnastoletni okres eksploatacji, tabor kolejowy jest uwsteczniony technologicznie, wciąż brakuje dróg i portów. Na początku lat 2000 w Brazylii wydatki na infrastrukturę wynosiły ok. 1 mld BRL rocznie i przez blisko dwa dziesięciolecia sektor pozostawał niedoinwestowany. Wraz z rozpoczęciem Programu Przyspieszenia Rozwoju (PAC) w 2007 r., sektor zyskał więcej funduszy, a lokowane w infrastrukturę środki zaczęły być administrowane w sposób bardziej przejrzysty, na podstawie rozliczeń kwartalnych. Niemniej wg obliczeń EPL, sektor ten wykazuje deficyt inwestycji na poziomie 400 do 500 mld BRL. W wyniku nowego planu ogłoszonego przez prezydent, łączne wydatki na infrastrukturę w perspektywie 30-letniej wyniosą 253 mld BRL i zostaną zrealizowane przez EPL w partnerstwie z sektorem prywatnym. Średnie roczne wydatki wyniosą 20 do 100 mld BRL.


      Transport drogowy:
      W przeciągu 5 lat planuje się podwojenie ilości dróg w kraju. Koncesje obejmą budowy dróg na 9 odcinkach o łącznej powierzchni 7,5 tysięcy km. Wartość planowanych inwestycji to 42 mld BRL.


      Transport kolejowy:
      Brazylia planuje budowę 10 tysięcy km linii kolejowych w przeciągu 30 lat. Łączna wartość inwestycji wyniesie 91,1 mld BRL.
       

      Porty:
      Zaplanowane na okres 25 lat inwestycje dotyczące instalacji portowych wyniosą 20,2 mld BRL w przypadku portów państwowych oraz 30,6 mld BRL w przypadku portów prywatnych. Planuje się również ogłoszenie przetargów na pogłębianie basenów portowych w kwietniu 2013 Inwestycja będzie opiewała na kwotę 3,8 mld BRL i jej planowany okres realizacji to 10 lat.
       

      Lotniska:
      Rząd planuje oddać w koncesję eksploatację międzynarodowych portów lotniczych Galeão w Rio de Janeiro i Confins w Belo Horizonte. Wartość tego projektu sięga kwoty 11,4 mld BRL. Planuje się również modernizację sieci 689 lotnisk krajowych, której pierwszy etap przewiduje inwestycje rzędu 7,3 mld BRL i obejmuje 270 portów. Przetargi zostaną ogłoszone w sierpniu 2013 r.
       

      Superszybkie koleje (TAV):
      Rząd ogłosi przetarg na budowę i eksploatację na 40 lat linii superszybkiej kolei łączącej aglomeracje Rio de Janeiro i Campinas. Przewidywana data oddania do użytku linii superszybkiej kolei to lipiec 2020 r.
      Dodatkowe informacje dla inwestorów można uzyskać pod adresem spółki EPL: www.epl.gov.br
       

      Inwestycje w sektor ropy i gazu
      Kolejna transza planowanych inwestycji to projekty dot. sektora ropy i gazu. W maju 2013 r. Krajowa Agencja Ropy, Gazu Ziemnego i Biopaliw (ANP) rozstrzygnęła jeden przetarg na sprzedaż koncesji poszukiwawczo-wydobywczych na eksploatację złóż ropy naftowej i gazu (11. rundę), a kolejne dwa (12. runda i 1. runda Pré-sal) są zaplanowane w październiku i listopadzie 2013 roku. Obiektem licytacji 12. rundy będą złoża konwencjonalne i niekonwencjonalne gazu, z kolei 1. runda Pré-sal będzie aukcją na sprzedaż koncesji poszukiwawczo-wydobywczych w reżimie Production Sharing Agreement w obrębie odkrytego niedawno gigantycznego podmorskiego złoża Libra (od 26 do 42 mld baryłek). W wyniku rozstrzygniętej aukcji (11. rundy) sprzedano 142 bloki eksploracyjne firmom z 12 państw i rząd otrzymał 1,4 mld USD tytułem premii od sprzedaży koncesji (bonus de assinatura). Według ANP same prace poszukiwawcze w wylicytowanych złożach przyniosą inwestycje rzędu 3,5 mld USD. Wysokość premii od sprzedaży koncesji Pré-Sal ustalono na rekordowym poziomie 7,5 mld USD. Wszystkie informacje na temat realizowanych przetargów w sektorze ropy i gazu w Brazylii znajdują się na dedykowanej stronie internetowej: www.brasil-rounds.gov.br

       

      3.4. Masowe wydarzenia sportowe w Brazylii
       

      W związku ze zbliżającymi się Mistrzostwami Świata w Piłce Nożnej, które odbędą się w Brazylii w 2014 r., przewidziane są inwestycje w różnych sektorach gospodarki. Największy strumień inwestycyjny zostanie skierowany na rozbudowę infrastruktury i obejmie wydatki rzędu 17 mld USD. Ponadto, oryginalny budżet (który ulegnie rozszerzeniu) przewidziany w 2009 r. na inwestycje pod kątem Igrzysk Olimpijskich w Rio de Janeiro w 2016 r. to 23 mld USD.


      Według opracowania agencji Ernst&Young i Fundacji Getulio Vargas, wpływ Mistrzostw Świata w Pilce Nożnej w 2014 na gospodarkę Brazylii można oszacować na 71 mld USD. W podobnym opracowaniu Instytut Badań Administracji Uniwersytetu São Paulo obliczył, że Igrzyska Olimpijskie przyniosą gospodarce Brazylii 51 mld USD. Sukces masowych imprez sportowych w Brazylii będzie zależał od stopnia przygotowania lokalnej infrastruktury i usług, w szczególności hotelarskich, do tych wydarzeń. Doradca Specjalny Ministra ds. Sportu Joel Benin podkreśla, że dzięki nadchodzącym masowym imprezom Brazylia ma szansę na przeprowadzenie modernizacji infrastruktury i transportu, które to sektory od ponad 20 lat pozostają niedoinwestowane. Prezes Syndykatu Architektury i Inżynierii (Sinaenco) João Viol alarmuje jednak, że spośród 109 zaplanowanych projektów w ramach Responsibility Matrix for the 2014 World Cup, jedynie 15 zostało sfinalizowanych (stan na czerwiec 2013 r.): 6 stadionów, 9 remontów lotnisk i modernizacja sieci transportu publicznego w mieście Natal. Ponadto, 19 projektów nie zostało jeszcze rozpoczętych, a 74 jest w fazie rozwoju. W opinii J. Violi, ta sytuacja odzwierciedla nieumiejętność długoterminowego planowania ze strony rządu.

       

      Wpływ Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej w 2014 na gospodarkę Brazylii.

      Razem 71 mld dolarów (2,9% brazylijskiego PKB)

      Wydatki

      - inwestycje
      - wydatki operacyjne
      - wydatki na turystykę

      15 mld USD

      11 mld USD
      1 mld USD
      3 mld USD

      Przychody

      32 mld USD

      Dochody podatkowe

      9 mld USD

      Źródło: Ernst & Young i FGV Projects, 2010

       


      Wpływ gospodarczy Igrzysk Olimpijskich w 2016 roku w Brazylii.

      Wpływ na gospodarkę Brazylii

      51 mld dolarów (2% PKB)

      Dodatkowe przychody podatkowe do 2027 roku

      Podatki municypalne

      270 mln USD

      Podatki stanowe

      583 mln USD

      Podatki federalne

      4,8 mld USD

      Źródło: (FIA/USP), 2009

       

      Obok wydatków, organizacja masowych imprez sportowych przyniesie ze sobą wiele korzyści dla kraju. Szacuje się, że udział sportu w PKB Brazylii wzrośnie z aktualnych 1,6% do 2% w 2016 r. Ministerstwo Turystyki oczekuje zwiększenia liczby zagranicznych turystów w Brazylii z 5,8 mln w 2012 r. do 7,9 mln w 2016 r. (8% wzrost r/r). Turyści, którzy aktualnie wydają 6,7 mld USD rocznie w Brazylii, powinni wydać w kraju 10,3 mld USD w 2016 r. (12% wzrost r/r). Ponadto, według obliczeń Sebrae, Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej stworzą ponad tysiąc możliwości biznesowych dla małych przedsiębiorstw w miastach, gdzie rozgrywane będą mecze. Według Prezes Spółki Olimpijskiej z Rio de Janeiro Marii Silvii Bastos, do końca 2016 r. w mieście powstanie 10 tysięcy nowych miejsc pracy w samej branży hotelarskiej.


      3.5. Inflacja

       

      Oficjalne dane podają, że w 2012 r. inflacja w Brazylii mierzona wskaźnikiem IPCA wyniosła 5,84%. Uzyskany wynik mieści się w ustalonym przez Bank Centralny przedziale celu inflacyjnego (2,5-6,5%). Wzrost cen w największym stopniu dotyczył: kosztów transportu (19,52%), wydatków osobistych (10,17%) oraz jedzenia i napoi (9,86%).


      Jak podaje IBGE, w czerwcu 2013 r. indeks mierzący inflację IPCA-15 (mierzony od połowy poprzedzającego miesiąca do połowy danego miesiąca) w ujęciu 6-miesięcznym (styczeń-czerwiec) wyniósł 3,45%, natomiast w ujęciu 12-miesiecznym (06.2012 – 06.2013) wykazał wzrost rzędu 6,67%. Wskaźnik IPCA za czerwiec 2013 r. wykazał wzrost rzędu 0,26% (0,37% za maj). W ujęciu 12-miesiecznym wzrost stopy inflacji mierzony wskaźnikiem IPCA wyniósł 6,70%. Ceny jedzenia i napoi w ujęciu 12-miesiecznym wzrosły o 12,6% (wskaźnik IPC-S), a owoce i warzywa podrożały o 51,9%.Tym samym inflacja w Brazylii przekroczyła górną granicę celu Banku Centralnego (6,5%) i sięgnęła najwyższego poziomu od października 2011 r. (6,97%).


      Wzrost stopy inflacji jest skorelowany m.in. z faktem umacniania się amerykańskiej waluty, której wartość w czerwcu 2013 r. wzrosła o 10%. Według szacunków Banku Centralnego, deprecjacja BRL rzędu 10% przyniesie negatywny skutek w postaci wzrostu stopy inflacji o ok. 0,5 punktu procentowego. Prognozowany wzrost wynikający z umocnienia się amerykańskiej waluty może spowodować, że stopa inflacji wyniesie 7,17% już na początku trzeciego kwartału 2013 r.


      Banki prywatne i ekonomiści prognozują, że Brazylia zamknie 2013 r. ze stopą inflacji powyżej 6% (6,1–6,3%). Prognozowany przez Bank Centralny wynik to 6%.
      Od marca 2003 r. do marca 2013 r. skumulowany wzrost inflacji w Brazylii wyniósł 73%, a średnie roczne tempo wzrostu stopy inflacji wyniosło 5,6%.

       

      Ewolucja wskaźnika IPCA mierzącego inflację w Brazylii w latach 2003‒2012.

      źródło: IBGE

       

      3.6. Pensja minimalna i stopa bezrobocia

       

      Pensja minimalna w 2011 r. wynosiła 545 BRL, w 2012 r. rząd podwyższył ją do poziomu 622 BRL, a w 2013 r. do 678 BRL miesięcznie. W tym roku podwyżka pensji minimalnej wyniosła 9% i stanowi zastrzyk 32,7 mld BRL dla rodzimej gospodarki (według szacunków instytutu DIEESE). Wzrost pensji minimalnej w 2013 r. swoim zasięgiem obejmie 20 mln Brazylijczyków. Od 2003 do 2013 r. pensja minimalna w Brazylii wzrosła o 183%, a jej średnie roczne tempo wzrostu wynosiło 10,9%.

       

      Wysokość płacy minimalnej w Brazylii w latach 2003‒2013. (waluta: BRL)

      źródło: IPEA, IBGE

       

      Według danych IBGE obliczanych dla sześciu głównych aglomeracji miejskich: Recife, Salvadoru, Belo Horizonte, Rio de Janeiro, São Paulo i Porto Alegre średnia roczna krajowa stopa bezrobocia w 2012 r. wyniosła 5,5% (w porównaniu do 6%0 w 2011 r. i 6,7% w 2010 r.), natomiast w miesiącu grudniu osiągnęła 4,6% – jest to najniższy zanotowany dotychczas poziom od początku prowadzenia przez ten urząd statystyk. W okresie od 2004 do 2012 r. oficjalny wskaźnik bezrobocia w Brazylii spadł z poziomu 12,0% do aktualnych 5,5%. W 2012 r. w Brazylii zarejestrowano 1,3 mln bezrobotnych, czyli o 6% mniej niż w 2011 r. (1,4 mln). W porównaniu do 2003 r. (2,6 mln), ilość bezrobotnych spadla o 48,7%. W grudniu 2012 r. zarejestrowano 23,4 mln zatrudnionych.


      Obok danych oficjalnych, niezależny instytut związkowy DIEESE podaje stopę bezrobocia wysokości 10,5% w 2012 r. (10,4% w 2011 r.) dla siedmiu głównych aglomeracji miejskich: Salvadoru, São Paulo, Recife, Porto Alegre, Fortalezy, Belo Horizonte i Dystryktu Federalnego (w porównaniu do danych IBGE, DIEESE w swoich statystykach uwzględnia dodatkowo jeszcze jedną aglomerację: Dystrykt Federalny).


      Poziom bezrobocia według oficjalnych danych IBGE w maju 2013 r. wyniósł 5,8%, natomiast według DIEESE sytuował się na poziomie 11,2%.


      Należy również wspomnieć o istnieniu rozległej szarej strefy w gospodarce brazylijskiej. Szacuje się, że ok. 30% rynku pracy to osoby pracujące w sposób nierejestrowany. Ponadto, 19,3% rynku pracy to osoby samozatrudnione (głównie dotyczy sprzedawców ulicznych lub pracowników świadczących drobne usługi). Według badania Fundacji Getulio Vargas z 2010 r. roczny dochód zatrudnionych w szarej strefie sięga 578,4 mld BRL, czyli 18,4% PKB. Wysoki poziom podatków, wciąż rosnąca liczba przepisów dot. prawa pracy i zjawisko korupcji częściowo tłumaczą wysoką częstotliwość prowadzenia działalności nieewidencjonowanej w Brazylii.

       

      Stopa bezrobocia w Brazylii w latach 2003‒2012. (%)

      źródło: IBGE

       

      Brazylia aktywnie walczy z wykluczeniem społecznym dążąc do włączania coraz szerszych grup do systemu konsumpcji. Od 2003 r. utworzono w Brazylii 17,3 mln nowych miejsc pracy. Od inauguracji programu Brasil sem Miséria (Brazylia bez biedy) w czerwcu 2011 r. 22 mln Brazylijczyków wyszło ze skrajnej biedy (według definicji rządu występuje kiedy dochód od osoby nie przekracza 70 BRL miesięcznie). Brazylia bez Biedy ma na celu dystrybucję dochodów w ramach programu Bolsa Familia (Zasiłek rodzinny), który funkcjonuje od 10 lat i swoim zasięgiem objął 13,8 mln rodzin.


      Optymistyczne informacje rządu nie znajdują potwierdzenia w analizie dokonanej przez jeden z najważniejszych krajowych dzienników Folha de São Paulo. Wedle danych uzyskanych dzięki Prawu o Dostępie do Informacji (Lei de Acceso à Informação), próg biedy na poziomie 70 BRL per capita nie uległ zmianie od czerwca 2011 r. i nie został skorygowany o stopę inflacji, która od tego czasu do marca 2013 r. wzrosła o 10,8%. Uwzględniając inflację, nowy próg biedy per capita powinien aktualnie wynosić 77,56 BRL. Według badań gazety, przy uwzględnieniu nowego progu, 22,3 mln osób żyje w skrajnej biedzie. To ta sama ilość osób, które wyszły ze skrajnej biedy od inauguracji programu Brasil sem Miséria.


      W okresie od 2002 do 2010 r. udział brazylijskiej klasy średniej, tzw. klasy C (rodzin osiągających miesięczny dochód w przedziale między 291 i 1019 BRL), w społeczeństwie wzrósł z 38,8% do 52%. Szacuje się, że do 2014 r. do klasy średniej dołączy kolejne 17 mln obywateli i kategoria ta stanowiła będzie 60% całego społeczeństwa.

       

      Struktura społeczna w Brazylii ‒ podział na klasy w latach 2002 i 2010.

      źródło: Fundacja Getulio Vargas

       

      Mierzony przez UNDP wskaźnik rozwoju społecznego (HDI) Brazylii w 2010 r. wyniósł 0,741 w skali od 0 do 1 sytuując ją na 85 miejscu wśród 187 krajów.


      Mierzący nierównomierność rozkładu dochodów współczynnik Giniego Brazylii powoli się obniża, według danych The World Factbook obecnie kształtując się na poziomie 0,519, co sytuuje kraj na siedemnastym miejscu na świecie pod względem nierównomierności rozkładu dochodów. Pomimo stopniowych postępów, wskaźnik Brazylii jest nadal bardzo wysoki. Nierównomierność rozkładu dochodów w Brazylii jest zaakcentowana również w wymiarze geograficznym. Najbogatszy w kraju stan São Paulo wytwarza 33,9% PKB, podczas gdy położony na północy kraju najbiedniejszy stan Roraima ma jedynie 0,15% udziału w brazylijskim PKB.


      3.7. Handel zagraniczny


      W 2012 r. obroty handlu zagranicznego Brazylii wyniosły 465,7 mld USD, z czego kraj wyeksportował 242,6 mld USD i zaimportował 223,2 mld USD. Obroty towarowe odnotowały spadek rzędu 4,6% w porównaniu do 2011 r., kiedy osiągnięto rekordowe wyniki związane z wysokimi cenami commodities na świecie. Po zestawieniu wartości obrotów handlowych z wartością PKB w 2012 r. (obroty handlowe w 2012 r./PKB w 2012 r.) otrzymujemy stopień otwartości brazylijskiej gospodarki równy 20,67%. Wynik ten jest poniżej osiągniętego w 2008 r. (23,6%) i sytuuje się o wiele niżej od uzyskanych przez Chile czy Meksyk.


      Według raportu Banku Światowego z 2010 r. gospodarka brazylijska należy do zamkniętych. W rankingu barier handlowych stosowanych przez 183 państwa Brazylia znalazła się na 100 miejscu. Jak wynika z raportu, średnia ceł importowych w Brazylii wynosi 8,7%, czyniąc ten rynek jednym z najbardziej protekcjonistycznych w obszarze Ameryki Łacińskiej i Karaibów, gdzie średnia stosowanych ceł wynosi 8,2%. Od rozpoczęcia kryzysu światowego Brazylia wciąż podnosi cła importowe, których średnia według WTO wynosiła 13,7% w 2011 r. Ponadto kraj stosuje szereg środków pozataryfowych, jak m.in. wymogi dot. licencji nieautomatycznych importowych, minimalne ceny dla produktów importowanych, najczęstsze stosowanie środków antydumpingowych wśród członków WTO, ograniczenia sanitarne i fitosanitarne, regulacje techniczne i dot. własności intelektualnej, normy jakości i ograniczenia dot. transportu morskiego. Według raportu stosowane przez Brazylię bariery pozataryfowe dotyczą 46,1% importowanych dóbr, co sytuuje ją powyżej średniej regionalnej (35,7%).


      Jedną z najbardziej charakterystycznych cech handlu zagranicznego Brazylii w ostatnich latach jest dążenie do dywersyfikacji rynków, tzw. „nowa geografia handlowa”. W ten sposób kraj próbuje zmniejszyć wagę krajów rozwiniętych w swoich relacjach handlowych. W ostatnich latach coraz większe znaczenie dla Brazylii zyskali partnerzy z Chin, Indii, Wenezueli i regionów Ameryki Łacińskiej, Bliskiego Wschodu i Azji. Niemniej jednak, USA, Japonia i UE pozostają głównymi eksporterami dóbr kapitałowych do Brazylii.


      Tak jak w latach poprzednich, głównymi partnerami handlowymi Brazylii są Chiny, USA, Argentyna, Holandia, Japonia, Niemcy, Włochy i Chile.

       

      Eksport brazylijski w 2012 r. (w mld USD)

      źródło: MDIC

       

      Eksport brazylijski w większości opiera się na sprzedaży commodities. W 2012 Brazylia sprzedała surowce o wartości 113,5 mld USD (spadek o 7,4% w porównaniu do 2011 r.) i stanowiły one 46,8% jej eksportu, podczas gdy dobra przetworzone miały 37,4% (90,7 mld USD), a półprodukty 13,6% (33,0 mld USD) udziału w sprzedaży zagranicznej Brazylii. Według rankingu WTO światowych eksporterów z 2011 r. Brazylia sytuowała się na 22 miejscu na świecie.


      Udział eksportu w PKB Brazylii w 2012 r. wyniósł 10,8%. W 2012 r. w kraju zarejestrowanych było 18 630 eksporterów. Głównymi produktami, które Brazylia wyeksportowała w 2012 r. były: ruda żelaza (13,7%), ropa i paliwa (12,8%), samochody i części samochodowe (10,1%), soja i produkty sojowe (10,8%), produkty metalurgiczne (6,4%), cukier i etanol (6,2%), mięso (6,3%) i kawa (2,7%). Pierwsze cztery wymienione produkty składają się na 50% brazylijskiej sprzedaży zagranicznej, co wskazuje na jej duże uzależnienie od tych pozycji.

       

      Import brazylijski w 2012 r. (w mld USD)

      źródło: MDIC

       

      Według rankingu WTO światowych importerów z 2011 r. Brazylia sytuowała się na 21 miejscu na świecie. Brazylia w największym stopniu importuje ropę i paliwa (18%), następnie sprzęt mechaniczny (15,5%), sprzęt elektroniczny (11,4%), samochody i części samochodowe (9,5%) i produkty chemiczne i farmaceutyczne (5,6%). Udział importu w PKB Brazylii w 2012 r. wyniósł 9,9%. W 2012 r. w kraju zarejestrowanych było 42 458 importerów.


      Nadwyżka handlowa, jaką Brazylia osiągnęła w 2012 r. (19,4 mld USD) jest najniższym wynikiem od 2002 r. i oznacza spadek o 34,7% w porównaniu do 2011 r.(29,8 mld USD).

       

      Handel zagraniczny w 2013 r. (styczeń–czerwiec)

      Według danych udostępnionych przez Ministerstwo Rozwoju, Przemysłu i Handlu Zagranicznego w pierwszym półroczu 2013 r. eksport brazylijski wyniósł 114,5 mld USD, a import 117,5 mld USD. Bilans handlu zagranicznego Brazylii był ujemny i wyniósł -3mld USD. Tak slaby wynik jest niepokojący zwłaszcza w przyrównaniu go do wartości nadwyżki handlowej w analogicznym okresie 2012 r. (7,0 mld USD). Jest to również najgorszy wynik bilansu handlowego (w ujęciu 6-miesiecznym), jaki Brazylia osiągnęła w przeciągu ostatnich 18 lat, od 1995 r. W ciągu pierwszych pięciu miesięcy 2013 r. na negatywny wynik bilansu handlowego Brazylii miały wpływ rozliczenia z tytułu zakupów ropy przez koncern Petrobras na kwotę 4,6 mld USD dokonanych jeszcze w 2012 r. W czerwcu 2013 r. doszło odwrócenia utrzymującej się przez pierwsze miesiące roku negatywnej tendencji, jako że kraj zarejestrował pozytywny bilans handlowy rzędu 2,4 mld USD (wzrost o 196,6% w porównaniu do czerwca 2012 r.).


      W omawianym okresie w porównaniu do pierwszego półrocza 2012 r. sprzedaż produktów przetworzonych wzrosła o 0,4% (do 42,8 mld USD), podczas gdy eksport surowców i półproduktów spadły odpowiednio o 0,9% (54,5 mld USD) i 2,2% (14,7 mld USD). W przypadku surowców, w związku z załamaniem się cen commodities na rynkach światowych, dochody Brazylii z eksportu ropy, bawełny, kawy i mięsa spadły odpowiednio o 48,5%, 27,3%, 13% i 7%. W grupie półproduktów największy spadek wartości eksportu zarejestrowały olej sojowy (-48,7%), produkty z żelaza i stali (-34,0%) i stopy żelaza (-24,6%). Największy wzrost eksportu w grupie produktów przetworzonych dotyczył platform do wydobycia ropy naftowej (509,1%), etanolu (67,6%), węglowodorów i ich pochodnych (34,8%), soków mrożonych pomarańczowych (32,6%) oraz samochodów osobowych (32,0%).


      W przypadku importu, największy wzrost dotyczył następujących grup towarowych: ropa i paliwa (12,5%), surowce i półprodukty (8,5%), dobra kapitałowe (8,4%) i dobra konsumpcyjne (4,3%).

       

      3.8. Bilans płatniczy Brazylii w 2012 r.

       

      Bilans płatniczy Brazylii (mld USD)

      2012

      styczeń–maj 2013

      Bilans handlowy (FOB)

      19,42

      -5,39

      Bilans usług

      -41,05

      -18,95

      Dochody netto z własności za granicą

      -35,45

      -16,53

      Transfery bieżące

      2,85

      1,27

      Rachunek obrotów bieżących

      -54,23

      -39,59

      Rachunek obrotów kapitałowych

      -1,88

      -0,51

      Rachunek obrotów finansowych

      72,03

      45,72

      Saldo błędów i opuszczeń

      -2,97

      -0,96

      Saldo bilansu płatniczego

      18,90

      7,59

      Rachunek obrotów bieżących/PKB (%)

      -2,41

      -4,18

      Źródło: Bank Centralny Brazylii
       
       

      Deficyt obrotów bieżących wyrażony w procentowym udziale PKB (-2,41%), kształtował się na podobnym poziomie jak w 2011 r. (- 2,12%). Pozytywne saldo bilansu płatniczego Brazylia uzyskała dzięki nadwyżce bilansu obrotów finansowych, a w szczególności bezpośrednim inwestycjom zagranicznym, których wartość częściowo zrekompensowała deficyt rachunku obrotów bieżących. Osiągnięty wynik bilansu płatniczego to mniej więcej jedna trzecia wartości salda uzyskanego w 2011 r. (58,54 mld USD).

       

      3.9. Dług zagraniczny i rezerwy dewizowe

       

      Według danych Banku Centralnego Brazylii dług zagraniczny tego kraju wzrósł na przestrzeni 2011 r. o 40,5 mld USD (15,8% wzrost w stosunku do 2010 r.), kształtując się pod koniec roku na poziomie 297,3 mld USD (13,0% PKB).

       

      W 2012 r. dług zagraniczny Brazylii wzrósł o 18,6 mld USD (6,2% w stosunku do 2011 r.) plasując się na poziomie 316,8 mld USD pod koniec grudnia 2012 r. (14,0% PKB).

       

      Rezerwy dewizowe Banku Centralnego Brazylii wzrosły w 2011 r. o 63,4 mld USD i wyniosły pod koniec 2011 r. 352,0 mld USD (14,2% PKB). W 2012 r. rezerwy dewizowe Brazylii wzrosły o 7,5% w stosunku do 2011 r. (o 26,6 mld USD) do poziomu 378,6 mld USD (16,8% PKB). Pod koniec czerwca 2013 r. rezerwy dewizowe Brazylii wyniosły 371,1 mld USD.

       

      Saldo rezerw dewizowych przewyższa wartość zadłużenia zagranicznego Brazylii, czyniąc z niej w pełni wypłacalnego partnera handlowego.

       

      3.10. Stopa procentowa bazowa Selic

       

      Po 8 miesiącach utrzymywania stopy procentowej bazowej na poziomie 8,75%, w kwietniu 2010 r. została ona podwyższona do 9,5%, w czerwcu 2010 r. do 10,75% i utrzymywała się na tym poziomie do końca 2010 r. Na koniec 2010 r. Brazylia miała najwyższą stopę procentową realną (po potrąceniu inflacji) na świecie. Po kolejnym cyklu podwyżek (w styczniu, marcu, kwietniu, czerwcu i lipcu 2011 r.), skierowanych głównie na wyhamowanie tempa wzrostu inflacji, stopa Selic osiągnęła najwyższy historycznie poziom 12,5% rocznie. W związku z pogłębiającym się na świecie kryzysem finansowym, Komitet Polityki Pieniężnej Banku Centralnego Brazylii (Copom) uznał za konieczne stopniowe obniżanie Selic w drugim półroczu 2011. W wyniku cięć w sierpniu, październiku i listopadzie pod koniec 2011 r. stopa Selic wyniosła 11%. Brazylia drugi rok z rzędu prowadziła na liście krajów o najwyższej stopie procentowej realnej, która wyniosła 6,7%. W 2012 r. miały miejsce kolejne obniżki (styczeń, marzec, kwiecień, maj, lipiec) a w październiku Copom ogłosił redukcję stopy bazowej do 7,25% rocznie. Jest to najniższy historycznie poziom Selic od rozpoczęcia działalności Komitetu w 1996 r. W 2013 r. w związku z rosnąca inflacją BC rozpoczął kolejną serię podwyżek stopy Selic (w kwietniu o 0,25 p.p. i maju o 0,5 p.p.), która w czerwcu 2013 r. kształtowała się na poziomie 8% r/r.

       

      Referencyjna stopa procentowa Selic w Brazylii. (w %)

      źródło: Bank Centralny Brazylii

       

      3.11. Bezpośrednie Inwestycje Zagraniczne (BIZ)

       

      Według raportu World Investment Report (WIR), opublikowanego 26 czerwca 2013 r. przez Konferencję NZ ds. Handlu i Rozwoju (UNCTAD), przepływ BIZ na świecie w 2012 r. zarejestrował spadek rzędu 18% w porównaniu do 2011 r. Jak wynika z opublikowanych danych, w 2012 r. po raz pierwszy kraje rozwijające się były odbiorcami większej liczby inwestycji (52%) od krajów rozwiniętych (42%). Z kolei gospodarki wschodzące zainwestowały 35% światowych BIZ. Chiny awansowały z szóstego na trzecie miejsce na liście największych światowych inwestorów lokując za granicą 84 mld USD.

       

      Co prawda Brazylia nie znalazła się w czołówce światowych inwestorów, jednak była ona jednym z głównych odbiorców BIZ w 2012 r., zajmując czwartą pozycje w rankingu WIR (za USA, Chinami i Hongkongiem). W 2012 r. do Brazylii wpłynęło 65,3 mld USD z tytułu BIZ. Ta liczba oznacza 2% spadek w porównaniu do 2011, kiedy w kraju zainwestowano rekordową sumę 66,7 mld USD (o 37% więcej niż w 2010 r., kiedy BIZ wyniosły 48,5 mld USD). W 2012 r. Brazylia odpowiadała za 4,8% przepływu inwestycji na świecie (w 2011 r. 4,4% i w 2010 r. 3,7%).

      Największymi inwestorami w Brazylii w 2012 r. byli: USA (12,3 mld USD), Holandia (12,2 mld USD), Luksemburg (5,9 mld USD), Szwajcaria (4,3 mld USD) i Hiszpania (2,5 mld USD). W ujęciu sektorowym największy strumień inwestycyjny ulokowano w branży usługowej (51,9%), następnie w przemyśle (36,7%) i rolnictwie (10,8%).

       

      Jak podaje Komisja Gospodarcza Narodów Zjednoczonych ds. Ameryki Łacińskiej i Karaibów (CEPAL) w 2012 r. wartość BIZ w Ameryce Łacińskiej wyniosła 173,4 mld USD (6,7% wzrost w porównaniu do 2011 r.). W Brazylii ulokowano 41% wszystkich zainwestowanych środków w regionie. Najwyższy wzrost inwestycji w obrębie Ameryki Łacińskiej miał miejsce w Peru (49%) i Chile (32%). Gwałtowny spadek BIZ dotknął Meksyku (-35%). Ogółem, wartość BIZ ulokowana w krajach AŁ i Karaibów w 2012 r. wyniosła 244 mld USD, a odpływ inwestycji z tego regionu wyniósł 103 mld USD. CEPAL prognozuje, że w 2013 r. wzrost inwestycji w regionie wyniesie 3,5%.

       

      Kraje bloku BRICS w 2012 r. odpowiadały za 19,5% przepływu inwestycji na świecie (w 2011 18,4%). Według raportu UNCTAD, państwa BRICS pozostają preferowanym kierunkiem do lokowania inwestycji.

       

       

      W badaniu UNCTAD dotyczącym perspektyw na lata 2012–2014 Brazylia spadła z czwartego na piąte miejsce wśród gospodarek wymienianych jako przyszłe lokalizacje inwestycji. W 2012 r. był to jedyny kraj w Ameryce Południowej, który odnotował spadek (-2%) BIZ. Ten wynik kontrastuje zwłaszcza z osiągniętym w 2011 r., kiedy Brazylia wysunęła się na pierwsze miejsce w Ameryce Łacińskiej pod względem wzrostu napływu BIZ (15,8%) w porównaniu do 2010 r. Czynnikami wewnętrznymi, które osłabiają atrakcyjność Brazylii wśród zagranicznych inwestorów są: brak przejrzystości w polityce monetarnej administracji D. Rousseff, duży stopień ingerencji rządu w gospodarkę, brak efektywności ogłoszonych pakietów stymulacyjnych w kierunku zwiększenia konkurencyjności przemysłu oraz tzw. custo Brasil (wysokie koszty, zacofana infrastruktura, nadmierna biurokracja, nieprzejrzysty system podatkowy).

       

      Według prezesa Brazylijskiego Towarzystwa Studiów dot. Korporacji Międzynarodowych i Globalizacji Gospodarczej (SOBEET), Luísa Afonso Limy, inwestycje zagraniczne Brazylii nie odnotowują wzrostu od czterech lat, a w 2012 r. wykazały spadek rzędu 3 mld USD w porównaniu do 2011 r. i kształtowały się na poziomie 13,7 mld USD. Ten fakt częściowo tłumaczy duży popyt na rynku wewnętrznym, co skłania firmy do lokowania na nim kapitału zamiast inwestowania za granicą. Zdaniem L. Limy istnieją bariery wewnętrzne i zewnętrzne utrudniające odpływ inwestycji z Brazylii. Do wewnętrznych zalicza brak polityki dotyczącej unikania podwójnego opodatkowania i umów dwu i wielostronnych, które ułatwiałyby Brazylijczykom inwestowanie poza granicami kraju. Bariery zewnętrzne to m.in. wysoka konkurencyjność rynków zagranicznych.

       

      Struktura sektorowa napływających BIZ do Brazylii w 2012 r. (w %)

      źródło: Bank Centralny Brazylii

       

       

      Napływ BIZ do Brazylii według kraju pochodzenia w 2012 r. (w %)

      źródło: Bank Centralny Brazylii

       

       

      Odpływ BIZ z Brazylii według lokalizacji w 2012 r. (w %)

      źródło: Bank Centralny Brazylii


      3.12. Kurs brazylijskiej waluty (BRL)

       

      W 2012 r. średni kurs wymiany kształtował się na poziomie 1,95 BRL/USD, a pod koniec roku wyniósł 2,04 BRL/USD. W ciągu roku waluta brazylijska uległa deprecjacji o 8,94%. W 2011 r. można rozdzielić dwie fazy w kształtowaniu się kursu brazylijskiej waluty. Od stycznia do lipca BRL umocnił się o 6,63% (z 1,67 do 1,56 BRL/USD). Od lipca do grudnia brazylijska waluta uległa deprecjacji rzędu 17,47% i pod koniec roku jej kurs sięgnął 1,836 BRL/USD. Średnia deprecjacja reala w 2011 r. wyniosła 9,68%. W pierwszym półroczu 2013 r. wartość amerykańskiej waluty wzrosła o 9,10% względem reala. 28 czerwca 2012 r. kurs BRL/USD wyniósł 2,22.

       

      3.13. Perspektywy i zagrożenia

       

      Według Ministra Finansów Guido Mantegi Brazylia dobrze radzi sobie z światowym kryzysem i pomimo słabego wzrostu w 2012 r. osiągnie znacznie lepszy wynik w 2013 r. (prognozuje wzrost rzędu 3 do 4%) Jego zdaniem, polityka gospodarcza kraju zmierza w dobrym kierunku i większość rodzin brazylijskich nie odczuła kryzysu w roku 2012. Średnia pensja Brazylijczyków w 2012 r. wzrosła o 4% i stworzono 1,3 mln nowych miejsc pracy. Optymistyczne prognozy Ministra G. Mantegi od ponad roku są obiektem krytyki prasy zarówno krajowej, jak i zagranicznej (m.in. The Economist). Media zarzucają mu, że wprowadza on w błąd inwestorów, którzy tracą zaufanie do rynku i odczuwają brak stabilności w związku z wciąż pogarszającymi się, wbrew zapewnieniom ministra Mantegi, wskaźnikami makroekonomicznymi w Brazylii. Krajowa Konfederacja Przemysłu (CNI) zaniżyła prognozy odnośnie wzrostu PKB Brazylii w 2013 r. z 3 do 2%.

       

      Według raportu Perspektywy Ekonomiczne OECD z maja 2013 r. sytuacja gospodarcza Brazylii w tym roku jest „bardzo niepewna”. Organizacja prognozuje, że stopa inflacji w 2013 r. osiągnie poziom 6,2%, a w 2014 r. 5,2%. OECD zaniżyła również prognozy dotyczące wzrostu gospodarczego Brazylii z 4 do 2,9% w tym roku oraz z 4,1% do 3,5% w przyszłym roku. Według organizacji nasycenie rynku pracy, ekspansja kredytów i zmiany cen żywności na rynku wewnętrznym i międzynarodowym wywołują wysoką presję inflacyjną w Brazylii.

       

      OECD skrytykowała zwiększenie stawek celnych na import produktów przez Brazylię i nawołuje rząd do zweryfikowania skuteczności takich działań, jak również ograniczenia środków wspomagających przemysł krajowy.

      Jakkolwiek od kilku lat Brazylia zyskiwała pozytywne oceny agencji ratingowych (Fitch, Standard&Poors), które podniosły klasyfikację kraju na notę BBB w 2011 r., to w związku ze spowolnieniem gospodarki i brakiem stabilizacji brazylijskiej waluty w czerwcu 2013 r. agencja Standard&Poors obniżyła prognozy dotyczące sytuacji ekonomicznej w Brazylii ze „stabilnych” do „negatywnych”.

       

      Widoczną tendencją jest wielokrotnie krytykowany przez WTO (m.in. w zakończonym 26 czerwca 2013 r. szóstym przeglądzie polityki handlowej) rosnący protekcjonizm Brazylii, który w opinii rządu stanowi recepturę na zwalczanie postępującego procesu deindustrializacji kraju. W konsekwentnym dążeniu do ochrony rodzimych producentów, coraz częściej sięga on po środki antydumpingowe, zajmując aktualnie pierwsze miejsce na światowej liście państw sięgających najczęściej po te środki. Rząd Brazylii stosuje również inne postępowania ochronne przed nadmiernym przywozem (safeguards – zwłaszcza w przypadku sektora win oraz tekstyliów), zaostrzył zasady postępowań dot. obejścia środków (circumvention) oraz kontrole importowanych produktów na granicach (przez brazylijską Receita Federal – urząd mający łączone kompetencje skarbowe i celne). Niestety, działania rządu nie są skierowane na konkretne reformy strukturalne, co prowadzi do hamowania rozwoju aktywności gospodarczej.

       

      Według szefa Goldman Sachs i twórcy akronimu BRIC J. O’Neilla, jeżeli Brazylia nie uzyska wzrostu rzędu 4,5–5% PKB rocznie w tej dekadzie, to jej obecność w bloku gospodarek wschodzących BRICS nie znajdzie dłużej usprawiedliwienia.

       

      3.14. Tabela głównych wskaźników makroekonomicznych

       

       

      2010

      2011

      2012

      PKB wartość globalna PPP (w mld USD)

      2078

      2475

      2252

      PKB wartość na 1 mieszkańca PPP (w tys. USD)

      10,9

      12,6

      11,3

      Tempo wzrostu PKB w %

      7,5

      2,7

      0,9

      Relacja deficytu finansów publicznych do PKB w %

      -2,5

      -2,6

      -2,5

      Relacja długu publicznego do PKB w %

      39,1

      36,4

      35,1

      Stopa inflacji w %

      5,9

      6,5

      5,8

      Stopa bezrobocia w %

      6,7

      6,0

      5,5

      Wartość obrotów handlu zagranicznego (w mld USD)

      383,7

      482,3

      465,8

      Wartość eksportu (w mld USD)

      201,9

      256,0

      242,6

      Wartość importu (w mld USD)

      181,8

      226,2

      223,2

      Relacja nadwyżki na rachunku obrotów bieżących bilansu płatniczego do PKB w %

      -2,2

      -2,1

      -2,4

      Wartość rocznego napływu zagranicznych inwestycji bezpośrednich (w mld USD)

      48,5

      66,7

      65,3

      Wartość rocznego odpływu zagranicznych inwestycji bezpośrednich (w mld USD)

      30,2

      23,5

      13,7

      Skumulowana wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich w kraju urzędowania (w mld USD)

      419,7

      486,4

      551,7

      Skumulowana wartość inwestycji zagranicznych bezpośrednich kraju urzędowania za granicą (w mld USD)

      188,6

      212,1

      225,8

      Źródło: Bank Centralny Brazylii, IBGE, The World Factbook, Bank Światowy, UNCTAD STAT

       

      3.15. Główne sektory gospodarki

       

      Udział poszczególnych sektorów gospodarki w PKB Brazylii kształtował się w 2012 r. następująco: rolnictwo 4,45% przemysł 22,34%, usługi 58,2%.


      Główne gałęzie przemysłu brazylijskiego to: górnictwo, hutnictwo żelaza i metali nieżelaznych, przemysł motoryzacyjny, lotniczy, spożywczy, elektrotechniczny, celulozowo- papierniczy, chemiczny. W rolnictwie dominują uprawy soi, kawy, trzciny cukrowej, bawełny, kukurydzy, manioku, ryżu. Brazylia należy do czołowych światowych producentów i eksporterów rudy żelaza, cukru, kawy, soi, soku pomarańczowego, tytoniu, mięsa wołowego i drobiowego. W ostatnich latach dynamicznie rozwija się produkcja bioetanolu z trzciny cukrowej, którego zużycie jako paliwa samochodowego przekroczyło na początku 2008 r. zużycie benzyny.


      Rolnictwo

      Ok. 21% zatrudnionych w Brazylii osób pracuje w sektorze rolniczym (19 mln). Brazylia posiada 22% obszarów uprawnych w skali światowej i przeznacza 64 mln hektarów pod uprawy. Jest trzecim światowym eksporterem produktów rolniczych. Brazylia jest największym producentem kawy, soku pomarańczowego i cukru oraz drugim producentem soi, będąc jej największym eksporterem. Inne dominujące w Brazylii uprawy to kukurydza, tytoń, owoce tropikalne, zboże, kakao i ryż.


      Będąc drugim największym światowym producentem wołowiny i trzecim drobiu, Brazylia jest pierwszym globalnym eksporterem obydwu produktów. Brazylia posiada 220 mln hektarów pastwisk oraz zajmuje drugie miejsce pod względem liczebności pogłowia bydła (200 mln szt.). Wciąż nękającym brazylijskie rolnictwo problemem jest nielegalna deforestacja (pod zwiększenie obszarów uprawnych), niska wydajność produkcji i niedoskonały system śledzenia bydła (SISBOV), który utrudnia eksport m.in. do UE, piątego odbiorcy brazylijskiej wołowiny.

       

      Rybołówstwo

      Sektor rybołówstwa w Brazylii jest wciąż słabo rozwinięty pomimo że kraj posiada 7408 km wybrzeża i 12% zasobów słodkiej wody w skali światowej. FAO szacuje, że potencjał produkcyjny Brazylii sięga 20,0 mln ton ryb rocznie. Obecnie kraj produkuje jedynie 1,3 mln ton na rok, co spowodowane jest m.in. nieliczną i zacofana flotą rybacką (wiek większości statków rybackich ok. 35–40 lat) oraz niskim poziomem konsumpcji ryb w społeczeństwie. W 2010 r. przeciętna roczna konsumpcja ryb przez Brazylijczyka wyniosła 9 kg.


      Przemysł
      Okres świetności przemysłu brazylijskiego rozpoczął się po II WŚ i trwał do czasu kryzysów naftowych w latach 1973 i 1979. We wspomnianym okresie Brazylia – m.in. wskutek wdrożenia Programu Substytucji Importu – stała się potentatem, osiągając wzrost produkcji przemysłowej powyżej wzrostu PKB. Na początku lat 90. kraj rozpoczął stopniowy proces otwierania się na zewnętrzną konkurencję. W konsekwencji wiele lokalnych mało konkurencyjnych spółek upadło i rodzima gospodarka przeszła przez serię głębokich transformacji oraz falę prywatyzacji, m.in. w sektorze hutniczym, petrochemii i telekomunikacji.


      Obecnie sektor przemysłowy ma istotne znaczenie w brazylijskiej gospodarce (27,5% PKB w 2011 r.). W sierpniu 2011 r. rząd ogłosił Plan Brasil Maior na lata 2011–2014, mający na celu podwyższenie konkurencyjności rodzimego przemysłu. W dniu 3 kwietnia 2012 r., podczas inauguracji drugiego etapu Brasil Maior, minister finansów Brazylii Guido Mantega ogłosił pakiet środków tymczasowych, które rząd zamierza zastosować w celu obniżenia wartości pobieranych podatków z tytułu składek ubezpieczeniowych w wybranych sektorach przemysłu. Projekt, który wszedł w życie w lipcu 2012 r., obejmuje 15 gałęzi przemysłu: tekstylia, odzież, skóry i obuwie, meble, plastiki, urządzenia elektryczne, części samochodowe, autobusy, przemysł morski, dobra kapitałowe, mechanika, hotele, technologie informatyczne, call center i design house. Głównym celem środków tymczasowych jest obniżenie wydatków na składki ubezpieczeniowe płaconych przez pracodawców na rzecz pracowników, z aktualnych 20% do zera. Pozytywne skutki wdrożenia projektu obejmują: możliwość tańszego zatrudnienia większej liczby pracowników i obniżenie cen produktów przemysłowych w związku z uzyskanymi oszczędnościami rzędu 4,9 mld reali do końca 2012 r.

       

      We wrześniu 2012 r. prez. D. Rousseff ogłosiła obniżki cen energii elektrycznej w ramach programów Luz para Todos i Tarifa Social de Energia. Brazylia jest aktualnie czwarta na światowej liście pod względem kosztów energii elektrycznej. Obniżki wynoszą średnio 16% dla gospodarstw domowych oraz do 28% dla przedsiębiorstw. Utrzymanie tańszych cen energii elektrycznej będzie wymagało od rządu Brazylii inwestycji rzędu 3,3 mld BRL rocznie.

       

      Przemysł samochodowy
      W latach 50. podczas prezydencji Juscelino Kubitschka, VW, Mercedes Benz, Ford, GM, Scania, Willys i SIMCA, Fiat i Volvo ulokowały swoje oddziały produkcyjne w Brazylii. W kolejnym dziesięcioleciu w Brazylii zainstalowały się również koncerny Chrysler, Farmann Ghia, Toyota, Ford tractors, Massey Ferguson i Valmet. Pod koniec lat sześćdziesiątych branża samochodowa stała się flagową gałęzią brazylijskiego przemysłu. W 2012 r. Brazylia z produkcją bliską 4 mln sztuk, była szóstym największym światowym producentem samochodów i czwartym najwięcej fakturującym z tytułu sprzedaży pojazdów krajem. W 2010 r. sprzedaż samochodów w Brazylii osiągnęła wartość 80 mld USD (5% PKB). W Brazylii istnieje 25 producentów samochodowych i 50 fabryk na terenie całego kraju. W 2011 r. Fiat posiadał największy udział w rynku (20,76%), kolejne miejsca zajmowały Volkswagen (19,37%), General Motors (17,4%) Ford (9,47%) i Renault (5,35%).


      Górnictwo
      Brazylia posiada ogromne złoża mineralne i jest pierwszym światowym eksporterem rudy żelaza i niobu oraz jednym z największych eksporterów cyny, boksytu, magnezu, manganu, talku i złota. Najważniejsze inwestycje w tym sektorze pochodzą z Chin i Kanady.


      Przemysł energetyczny
      47% koszyka energetycznego Brazylii pochodzi ze źródeł odnawialnych (światowa średnia wynosi 13%). Produkcja energii elektrycznej w tym kraju w 82% pochodzi z hydroelektrowni. Brazylia jest czwarta na światowej liście państw o największym potencjale energii wodnej.


      Aktualnie realizowane są trzy wielkie budowy hydroelektrowni w Amazonii (ośrodki w Jirau i Santo Antonio na rzece Madeira oraz Belo Monte na rzece Xingu), których inauguracja przewidziana jest w 2015 r. Wspólnie nowe hydroelektrownie będą generowały moc 18000 MW.


      Brazylijski sektor ropy naftowej przeżywa niezwykle ważny moment historyczny w związku z odkryciem w 2007 r. nowych złóż ropy i gazu pré-sal na Oceanie Atlantyckim. Koncern paliwowy Petrobras ogłosił plany inwestycyjne na lata 2012–2016, opiewające na kwotę 236,5 mld USD, które koncentruje się głównie na eksploatacji podwodnych złóż ropy. Więcej informacji dostępnych na stronach: http://www.petrobras.com.br/en/ oraz http://www.anp.gov.br/


      Brazylia jest drugim największym producentem ropy w Ameryce Łacińskiej i trzynastym w skali światowej. Kraj jest trzecim największym światowym producentem biodiesla.


      3.16. Uczestnictwo w wielostronnych organizacjach i porozumieniach o charakterze gospodarczym


      Członek : AfDB, BIS, BRICS, CAN (stowarzyszony), CELAC, CPLP, FAO, FATF, G-15, G-20, G-24, G-77, IADB, IAEA, IBAS, IBRD, ICAO, ICC, ICRM, IDA, IFAD, IFC, IFRCS, IHO, ILO, IMF, IMO, IMSO, Interpolu, IOC, IOM, IPU, ISO, ITSO, ITU, ITUC, LAES, LAIA, LAS (obserwator), Mercosul, MIGA, MINURSO, MINUSTAH, NAM (obserwator), NSG, OAS, OECD (formuła wzmożonej współpracy), OPANAL, OPCW, Klubu Paryskiego (stowarzyszony), PCA, SICA (obserwator), UN, UNASUR, UNCTAD, UNESCO, UNFICYP, UNHCR, UNIDO, Union Latina, UNISFA, UNITAR, UNMIL, UNMISS, UNMIT, UNOCI, UNWTO, UPU, WCO, WFTU, WHO, WIPO, WMO, WTO. (źródło: The World Factbook, CIA)


      Brazylia, wraz z Argentyną, Urugwajem i Paragwajem tworzą blok Mercosul, powstały w 1991 r. Dnia 31 lipca 2012 r. Wenezuela została przyjęta do Wspólnego Rynku Południa jako piąty pełnoprawny członek tego ugrupowania. Akt inkorporacji dokonał się podczas specjalnego szczytu bloku w Brasilii. Przyłączenie stało się możliwe dzięki zawieszeniu Paragwaju w prawach członkowskich; Kongres tego ostatniego kraju od kilku lat sprzeciwiał się ratyfikacji traktatu akcesyjnego. Członkami stowarzyszonymi bloku są Chile, Peru, Boliwia, Ekwador i Kolumbia. Meksyk i Nowa Zelandia odgrywają rolę obserwatorów w Mercosul. Obecnie negocjowany jest protokół akcesyjny Ekwadoru, który po podpisaniu powinien zostać ratyfikowany przez parlamenty pięciu państw członkowskich (również Paragwaj). Na tym etapie znajduje się również Boliwia, która podpisała protokół akcesyjny w grudniu 2012 r. podczas ostatniego szczytu Mercosul w Brasilii. Aktualnie trwają również negocjacje dotyczące możliwości członkostwa w bloku Surinamu i Gujany. Decyzja w tej kwestii może zostać podjęta podczas Szczytu Mercosul w lipcu 2013 r. w Montevideo.


      Brazylia odegrała jedną z czołowych ról w negocjacjach Rundy Doha, działając w ramach grupy reprezentującej interesy krajów rozwijających się. W końcowej fazie negocjacji – w lipcu 2008 r. – Brazylia, starając się doprowadzić do pozytywnego zakończenia negocjacji, przyjęła pakiet zaproponowany przez WTO, czyli zajęła bardziej kompromisowe stanowisko niż Indie, Chiny i Argentyna. W końcu 2010 r. stanowisko Brazylii w negocjacjach uległo zaostrzeniu na skutek problemów z waloryzacją BRL wobec dolara USA.


      W dniu 08 maja 2013 r. kandydat brazylijski Ambasador Roberto Carvalho de Azevêdo zwyciężył eliminację dyrektora generalnego Światowej Organizacji Handlu. Od września 2013 r. przejmie on urząd od ustępującego Pascala Lamy. Wybór Brazylijczyka na stanowisko DG WTO jest zwycięstwem dyplomatycznym Brazylii, która w ostatnim etapie eliminacji rywalizowała z Meksykiem Niemniej jednak misja R. Azevêdo na czele WTO będzie pełna wyzwań. Pierwszą trudnością, z jaką będzie musiał się zmierzyć, to zdobycie zaufania UE i USA, które w finalnym etapie konkursu nie poparły go w staraniach o stanowisko DG. Powinien udowodnić, że jest przedstawicielem nie tylko państw rozwijających się i najbiedniejszych, lecz również reprezentuje i broni interesów państw rozwiniętych. W tym kontekście istotnym będzie rozgraniczenie jego pochodzenia i zarzutów o protekcjonizm coraz częściej stawianych pod adresem Brazylii. Największym jednak wyzwaniem, jakie stoi przed R. Azevêdo, jest konferencja WTO w Bali w grudniu 2013 r., która zdaniem wielu analityków zadecyduje o dalszych losach tej instytucji. Od objęcia urzędu w dniu 1 września br. nowy DG rozpocznie szereg spotkań z 159 członkami w próbie znalezienia konsensusu, który doprowadziłby do przełamania impasu negocjacji rundy Doha – naczelnej misji nowego DG. Jeżeli nie nastąpi to w Bali, instytucja może ulec dalszemu zmarginalizowaniu, dyskredytacji i stracić znaczenie na arenie międzynarodowej prowadząc państwa na drogę umów bilateralnych, które w ostatnim czasie przeważają nad tymi negocjowanymi w ramach WTO. W tym kontekście kolejnym wyzwaniem będzie dla R. Azevêdo próba nakłonienia UE i USA do sformalizowania umowy o wolnym handlu w ramach, a nie poza strukturami WTO, co w chwili obecnej wydaje się być celem niedoścignionym.


      Brazylia nie jest członkiem OECD, ale współpracuje z OECD od lat. Od 1999 r. wchodzi w skład kilku komitetów tej organizacji, niemniej nie jest zainteresowana przystąpieniem na warunkach wymuszających określone działania dostosowawcze np. przyjęcie kodeksu liberalizacji przepływu kapitałów, norm zwalczania korupcji w transakcjach międzynarodowych czy przyjęcia międzynarodowych standardów sanitarnych w zakresie owoców i warzyw.
      Brazylia, jako członek grupy G20, bierze udział w spotkaniach szefów państw i rządów grupy i działa na rzecz przekształcenia G20 w stałe forum na szczeblu państw i rządów oraz na rzecz zapewnienia krajom rozwijającym się większego udziału w Międzynarodowym Funduszu Walutowym i Banku Światowym. W dniach 18–19 czerwca 2012 r. odbył się VII Szczyt G20 w San José de los Cabos. Podczas Szczytu prez. D. Rousseff zaznaczyła, że Brazylia chce ponownego otwarcia Rundy z Doha w 2014 r. Dyplomacja brazylijska jest przeciwna utrzymywaniu w tej sprawie tzw. standstill do 2015 roku. W komunikacie końcowym znalazł się zapis o przedłużeniu zawieszenia negocjacji do roku 2014. Kolejny szczyt G20 na najwyższym szczeblu odbędzie się we wrześniu 2013 r. w Petersburgu w ramach rosyjskiej prezydencji.


      3.17. Relacje gospodarcze z UE


      W lipcu 2007 r. została podpisana Wspólna Deklaracja o partnerstwie strategicznym UE – Brazylia. Dla Brazylii najważniejszym punktem Deklaracji było postanowienie o współpracy w zakresie nowych technologii produkcji biopaliw.


      W dniu 4 października 2011 r. odbył się V Szczyt UE-Brazylia w Brukseli, podczas którego podpisano plan wspólnych działań (Joint Action Plan) na lata 2012–2014, listy intencyjne w sferze współpracy turystycznej, lotniczej i naukowej oraz program współpracy kulturalnej na lata 2011–2014. W dniu 24 stycznia 2013 r. w Brasilii odbył się VI Szczyt UE-Brazylia. Podczas Szczytu nie doszło do podpisania oczekiwanej umowy dotyczącej „otwartego nieba”, w związku z brakiem konsensusu co do niektórych jej klauzul (dot. środowiska i liczby lotów). Pod presją krajowych koncernów lotniczych Brazylia wstrzymuje się z podpisaniem umowy od blisko dwóch lat. W przyszłości może dojść do podpisania umowy na szczeblu ministerialnym. Podpisano umowę o współpracy między brazylijskim Ministerstwem Nauki i Technologii a europejskim Joint Research Center. Doszło do podpisania memorandum o porozumieniu między Ministerstwem Rolnictwa Brazylii a UE w kwestii powołania grupy roboczej w celu wymiany informacji dot. hodowli zwierząt. Powołano komisję dwustronną jako platformę mającą na bieżąco podejmować kwestie współpracy między UE i Brazylią, zwłaszcza w obszarze inwestycji.


      W stosunkach gospodarczych z Brazylią UE kładzie coraz większy nacisk na problemy ochrony środowiska i zmian klimatycznych (zwłaszcza problem niszczenia lasów Amazonii). Z ogólnej sumy 61 mln euro przeznaczonych na pomoc rozwojową dla Brazylii w latach 2007–2013, 18 mln euro ma być przeznaczone na projekty mające na celu ochronę środowiska (w latach 2002–2006 blisko połowę przyznanych środków, tj. ok. 30 mln euro, UE przeznaczyła na promowanie współpracy gospodarczej, głównie małych i średnich przedsiębiorstw).


      W ostatnich latach relacje handlowe między UE i Brazylią można określić jako bardzo dobre. UE jest największym partnerem handlowym tego kraju (22% udziału w obrotach handlowych Brazylii). Eksport towarów z Brazylii do UE w 2012 r. wyniósł 47,7 mld USD (wzrost o 2,7% w porównaniu do 2011 r.), a import 48,9 mld USD (spadek o 7,7% w porównaniu do 2011 r.). Tym samym UE odnotowała dodatnie saldo obrotów z Brazylią na poziomie 1,2 mld USD. UE ma udział rzędu 20,2% w brazylijskim eksporcie (będąc zarazem największym importerem produktów brazylijskich) oraz 21,4% w brazylijskim imporcie (Brazylia jest na 9. miejscu na liście kierunków eksportu UE).


      Brazylia eksportuje do UE przede wszystkim: rudy żelaza (15,5% wartości eksportu), ziarna kawy (8,1%), śrutę sojowa i pozostałości (7,7%), soję (5,3%), ropę naftową (5,1%), ścier drzewny (4,9%) i sok z pomarańczy (2,3%).


      Na strukturę eksportu Brazylii do UE składają się w 46% dobra finalne, w 33% surowce i w 21% dobra pośrednie.
      Najważniejszymi odbiorcami brazylijskiego eksportu w UE są: Holandia (26,3% udziału), Niemcy (17,0%), Włochy (10,3%), Wielka Brytania (9,8%), Hiszpania (8,4%), Francja (8,3%), Belgia (7,5%) i Portugalia (3,9%).


      Główne produkty sprowadzane przez Brazylię z obszaru UE to: lekarstwa (7,2% udziału), części motoryzacyjne (6,3%), samochody osobowe (3,6%), związki heterocykliczne (2,6%), urządzenia elektryczne (2,5%), instrumenty pomiarowe (2,4%) i nawozy (1,9%).


      Ogółem, dobra finalne stanowią 89% wartości całego importu Brazylii z UE.


      Największymi dostawcami europejskimi na tutejszy rynek są: Niemcy (32,9% całości importu z UE), Włochy (13,5%), Francja (11,6%), Hiszpania (7,2%), Wielka Brytania (7,1%), Szwecja (4,8%), Holandia (4,6%), Belgia (4,0%), Austria (3,2%) i Portugalia (1,7%).


      Negocjacje umowy handlowej między UE i Mercosul
      Podczas ostatniego spotkania stron w styczniu 2013 r., po blisko trzech latach wznowionych negocjacji, po raz kolejny nie doszło do wymiany ofert. Dla UE w negocjacjach umowy o wolnym handlu z Mercosul podstawowym problemem jest rosnący protekcjonizm w handlu Brazylii i Argentyny, z kolei dla członków Mercosul jest nim przedłużenie okresu subsydiowania unijnego rolnictwa do końca 2020 r. Oczekiwana wymiana ofert powinna nastąpić w grudniu 2013 r.

       

       

      Dwustronna współpraca gospodarcza


       

      Opracowanie: Wydział Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Brasilii z siedzibą w São Paulo

       

      4.1. Gospodarcze umowy dwustronne


      Stosunki gospodarcze między Polską a Brazylią regulują następujące umowy:

       

      • Porozumienie między rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Federacyjnej Republiki Brazylii w sprawie transportu morskiego z dnia 26 listopada 1976 r.
      • Umowa handlowa między rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacyjnej Republiki Brazylii z 10 maja 1993 r. (zastąpiła Umowę handlową i płatniczą polsko-brazylijską podpisaną w Rio de Janeiro 19 marca 1960 r.
      • Umowa rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacyjnej Republiki Brazylii o współpracy naukowo-technicznej z dnia 5 września 1996 r.
      • Umowa rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacyjnej Republiki Brazylii o ruchu bezwizowym podpisana 14 lipca 1999 r.
      • Umowa rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacyjnej Republiki Brazylii o usługach lotniczych podpisana 13 marca 2000 r.
      • Umowa między PAIiIZ i brazylijską Agencją Promocji Eksportu i Inwestycji APEX o współpracy we wzajemnej promocji gospodarczej ze stycznia 2008 r.
      • Deklaracja Ministerstwa Rozwoju, Przemysłu i Handlu Zagranicznego Brazylii i Ministerstwa Gospodarki RP o wzajemnej współpracy z sierpnia 2009 r. Dokument przewiduje odbywanie cyklicznych spotkań grupy roboczej.

      Z ważniejszych umów normujących współpracę gospodarczą pozostają do negocjacji:

       

      • Umowa o wzajemnej ochronie inwestycji
      • Umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania

      4.2. Handel zagraniczny


      Wstępne dane GUS uzyskane z Ministerstwa Gospodarki, jak i z brazylijskiego Ministerstwa Rozwoju, Przemysłu i Handlu Zagranicznego (Secex MDIC) za 2012 rok wskazują, że doszło do utrzymania polsko – brazylijskiej wymiany handlowej na podobnym poziomie do analogicznego okresu roku 2011. Polska zwiększyła znacznie swój eksport i ograniczyła import. Dwustronne obroty handlowe między naszymi krajami w roku 2012 r. osiągnęły jeden z najwyższych (aczkolwiek nieznacznie niższy niż w roku 2011) poziomów w historii naszych stosunków handlowych z Brazylią.

       

      Według polskich danych GUS za 2012 rok obroty wyniosły 1387,1 mln USD, co oznacza spadek jedynie o 0,93% w porównaniu do roku 2011, kiedy osiągnęły 1400,1 mln USD. Polski eksport w analizowanym okresie wyniósł 478,7 mln USD (wzrost o 27,3% do roku poprzedniego, kiedy wynosił 376,1 mln USD), import natomiast 908,4 mln USD (spadek o 11,3%, w 2011 roku wynosił 1024,1 mln USD). Zmniejszyło się ujemne saldo obrotów handlowych (w 2012 r. wyniosło -429,7 mln USD w porównaniu do -647,996 mln USD w 2011 r.).


      Natomiast obroty handlowe polsko-brazylijskie, wg danych brazylijskich (Secex MDIC) wyniosły w 2012 r. 1016,5 mln USD, a w roku poprzednim 947,8 mln USD (co oznacza wzrost w stosunku do 2011 r. o 6,75%). Polski eksport w 2012 r. był najwyższy w historii obrotów handlowych brazylijsko-polskich i wyniósł 626,5 mln USD (wzrósł o 25,6% stosunku do 2011 r., kiedy osiągnął wartość 466,3 mln USD), a import 390,0 mln USD (spadek o 19,0% – w 2011 w import wynosił 481,5 mln USD). Saldo obrotów handlowych w 2012 r. było również najwyższe i wyniosło +236,5 mln USD a w roku poprzednim 2011: -15,2 mln USD.


      Różnica w danych SECEX i polskich wynika głównie z realizacji niektórych transakcji handlowych za pośrednictwem innych krajów, głównie Holandii i Niemiec. Dotyczy to głównie naszego importu produktów rolno-spożywczych z Brazylii.
      Utrzymanie poziomu obrotów handlowych w roku 2012 między Polską a Brazylią było spowodowane przede wszystkim dobrą kondycją polskiej gospodarki i otrzymującym się zapotrzebowaniem na commodities (Brazylia jest ich znaczącym eksporterem).


      Brazylia odnotowała w 2012 r. ogólne obroty handlowe w wysokości 465,7 mld USD, co stanowi nieznaczny spadek o 3,43% w porównaniu do rekordowego 2011 r. (482,3 mld USD). Eksport kształtował się na poziomie 243,6 mld USD (5,25% spadek w stosunku do r. ub.), a import 223,1 mld US (1,37% spadek w porównaniu do 2011 r.). Pozwoliło to Brazylii na osiągniecie dodatniego bilansu handlowego na poziomie 19,4 mld USD. Uzyskana nadwyżka handlowa jest jednak najsłabszym wynikiem od dziesięciu lat i oznacza spadek o 34,8% w stosunku do poziomu z 2011 r.


      Spadek rzędu 5,3% poziomu eksportu brazylijskiego uważa się za fakt jeszcze nie alarmujący, bo obroty handlu zagranicznego wciąż utrzymują się na rekordowo wysokim poziomie. Jego spadek tłumaczy się przede wszystkim spadkiem cen międzynarodowych, spowolnieniem popytu na rynkach europejskich i zwiększeniem barier handlowych przez niektóre kraje ważne z punktu widzenia eksportu brazylijskiego. Należy jednak odnotować, że oprócz wymienionych czynników zewnętrznych, oddziałujących na handel zagraniczny Brazylii, istnieją również przyczyny wewnętrzne, jak słaba konkurencyjność lokalnego przemysłu i podnoszący koszty eksportowanych dóbr Custo Brasil (jest to termin określający zespół trudności strukturalnych, ekonomicznych i biurokratycznych, w tym wysoką korupcję, przesadną biurokrację, wysokie podatki i wiele innych czynników).


      Szczegółowe dane brazylijskie wg. SECEX dotyczące ogólnej wymiany handlowej w momencie pisania sprawozdania dostępne były jedynie za okres styczeń–czerwiec 2012.


      Wg SECEX w stosunku do analogicznego okresu roku 2011 udział w sprzedaży za granicę surowców w okresie styczeń–czerwiec 2012 r. spadł o 0,6% (kształtując się na poziomie 55,838 mld USD), półproduktów spadł o 5,8% (15,241 mld USD), z kolei produktów finalnych spadł o 0,2% (43,288 mld USD).


      Główne produkty eksportowe Brazylii w okresie styczeń-czerwiec 2012 r. to: ropa naftowa (8,6% wzrost w porównaniu do analogicznego okresu 2011 r.), ziarno soi (+25,3%), ruda żelaza (-18,3%), środki transportowe (-4,2%), wyroby metalurgiczne (-8,8%), produkty chemiczne (+0,6%), mięso (-2,3%), maszyny i wyposażenie (+7,1%), cukier i etanol (-7,8%), papier i celuloza (-6,6%), kawa (-19,9%).


      Najważniejszymi pozycjami w imporcie brazylijskim (za okres styczeń–czerwiec 2012) były: paliwa i oleje (wartość importu: 22 mld USD, udział w całości: 19,8%), urządzenia mechaniczne (17 mld USD, 15,8%), urządzenia elektroniczne (13 mld USD, 11,4%), samochody i części (10 mld USD, 9,1%), chemia organiczna i nieorganiczna (5,75 mld USD, 5,2%), wyroby z plastiku (3,9 mld USD, 3,5%), żelazo i stal (3,85 mld USD, 3,5%), farmaceutyki (3,5 mld, 3,2%), nawozy (3,2 mld USD, 3%), sprzęt optyczny (3,2 mld USD, 2,9%), opony i wyroby z kauczuku (2,3 mld USD, 2,1%).


      Udział Polski w ogólnej wymianie handlowej Brazylii pozostaje niewielki i nieznacznie przekracza 0,2% (0,28% w imporcie i 0,16% w eksporcie). Podobnie udział Brazylii w obrotach handlu zagranicznego Polski jest niewielki i wynosił w roku 2011 jedynie 0,37% (w eksporcie 0,26% i imporcie 0,46%). Udział Polski w obrotach Unii Europejskiej z Brazylią stanowi 1,1% (0,9% w brazylijskim eksporcie i 1,2% w imporcie).


      Według danych brazylijskich główne pozycje w naszym eksporcie w 2012 r. to węgiel koksowy (udział w eksporcie 16,74%), siarczan amonu (6,8%), elementy mebli do siedzenia (3,64%), nawozy mineralne lub chemiczne (3,50%), aparatura telekomunikacyjna (2,58%).
      W imporcie największą pozycją był tytoń Virginia (udział 24,58%). Kolejne pozycje to samoloty (18,02%), makuchy i oleje sojowe (9,0%), krzem (4,16%), tytoń Burley (4,44%), części samochodowe (3,64%), amortyzatory do traktorów i samochodów (2,87%), kawa niepalona w ziarnach (2,70%).


      Analizując strukturę towarową polskiego eksportu na podstawie polskich danych za 2012 r., w porównaniu do analogicznego okresu roku 2011 możemy stwierdzić, że już od kilku lat, występuje dominacja trzech grup towarowych: wyrobów przemysłu maszynowo-elektrycznego (205,26 mln USD w 2012 roku, w roku poprzednim 150,9 mln USD), przemysłu mineralnego (91,25 mln USD w 2012 roku, 26,77 mln USD w 2011 roku) oraz wyrobów przemysłu chemicznego (117,88 mln USD w poprzednim 127,96 mln USD) – stanowiły łącznie 86,6% całości naszego eksportu w 2012 r. na rynek brazylijski. Duży skok zaliczył węgiel koksowy zaliczany do grupy produktów mineralnych. Jego eksport w 2012 wzrósł o 500% stawiając go na pierwszym miejscu wśród wszystkich produktów sprzedanych do Brazylii. Niestety w 2012 roku nastąpił spadek o 16% w eksporcie grupy wyrobów metalurgicznych (w 2011 r. w porównaniu do 2010 r. spadek w tej kategorii produktów wyniósł aż 64%), których dostarczono w 2012 roku za 21,73 mln USD (4,54% naszego eksportu do Brazylii), a w roku 2011 za 25,72 mln USD (6,84% naszego eksportu do Brazylii). Na liście produktów metalurgicznych w 2012 roku zabrakło przede wszystkim szyn kolejowych, co może być spowodowane opóźnieniami w rozbudowie infrastruktury kolejowej w Brazylii.


      Wśród wyrobów przemysłu elektro-maszynowego, których dostawy stanowiły prawie 43% naszego eksportu do Brazylii, tj. 205,26 mln USD, ważną pozycją w roku 2012 na naszej liście eksportowej były maszyny i urządzenia elektryczne. Wśród nich na pierwszym miejscu znajduje się aparatura do telefonii przewodowej dostarczona za 25,27 mln USD (wzrost o 1216% w stosunku do roku 2011). Poza tym części i akcesoria do pojazdów samochodowych dostarczono za 21,40 mln USD (spadek o prawie 18% w stosunku do roku ub.). Nastąpił spadek o 25% dostaw elektrod węglowych, których dostarczono za sumę 10,78 mln USD. Pozycji żarówki i lampy wyładowcze dostarczono za 10,72 mln USD (wzrost dostaw o 29% w stosunku do 2011 r). O 20% wzrosły dostawy silników spalinowych, których dostarczono za kwotę 8,26 mln USD. Natomiast o 60% wzrosły dostawy kotłów wytwarzających parę wodną – sprzedano ich za 10,46 mln USD.


      W sekcji produktów chemicznych, których dostawy wyniosły 82,6 mln USD (spadek o prawie 15%) największą pozycję w 2012 r. stanowił siarczan amonu, którego dostarczono za kwotę 33,94 mln USD (spadek wartości dostaw o 2,2%).
      Nawozy mineralne lub chemiczne, azotowe sprzedano za 33,94 mln USD (spadek o 2,2%). Inne nawozy zawierające dwa lub trzy pierwiastki (azot, fosfor, potas) sprzedano za 10,84 mln USD (spadek o 49%). Leków dostarczono za kwotę 12,25 mln USD (spadek dostaw o 25%). Związki z inną azotową grupą funkcyjną dostarczono za 12,35 mln USD (wzrost o 52%).


      W sekcji tworzywa sztuczne dostawy wyniosły 35,28 mln USD (wzrost o prawie 13%), a sprzedaż dotyczyła głównie kauczuku syntetycznego, którego dostawy wyniosły 16,8 mln USD, opon – 5,97 mln USD, innych art. z tworzyw sztucznych – 5,0 mln USD. Na liście za 2012 r. brakuje polamidów, które w 2011 roku zostały dostarczone za kwotę 4,5 mln USD.


      W sekcji produkty mineralne, których dostawy w 2012 r. wyniosły 91,25 mln USD, najważniejszą pozycją był węgiel koksowy za 87,26 mln USD (wzrost o ponad 500% w stosunku do 2011 r. Był to również najważniejszy ogólnie produkt eksportowy w 2012. Odnotowano kolejny spadek, tym razem o 30%, dostaw paku i koksu pakowego otrzymywanego ze smoły węglowej dostarczonego w roku 2012 za 4,0 mln USD, podczas gdy w roku 2011 dostawy wyniosły – 5,6 mln USD, w 2010 – 6,4 mln USD, a w roku 2009 – 12,1 mln USD.


      Stałą pozycją w naszym eksporcie są nadal meble do siedzenia, których eksport tym razem znacząco zmalał o 64% do 7,13 mln USD (w 2011 r. wynosił on 19,84 mln USD).


      Towarem, którego eksport wzrósł najwięcej w ujęciu procentowym w stosunku do roku 2011 są wyroby cukiernicze z białą czekoladą, niezawierające kakao z 0,2 mln USD w 2011 r. do 4,05 mln USD w 2012 r. W 2012 roku w polskim eksporcie produktami nowymi były warzywa przetworzone (wartość eksportu 4,3 mln USD) oraz odpady aluminiowe i złom (wartość eksportu 1,3 mln USD).


      Analiza obrotów handlowych w 2012 roku wskazuje, że tradycyjne produkty eksportowane do Brazylii (m.in. nawozy, podzespoły samochodowe, elektrody węglowe oraz wyroby z grupy maszyn i urządzeń), utrzymują poziom dostaw z lat ubiegłych (tj. żadna z grup nie zaliczyła dużego spadku rok do roku, jedynie eksport wyrobów metalurgicznych spadł o ok. 16% w stosunku do roku 2011 i produktów chemicznych o ok. 8%), potwierdzając określoną pozycję na tutejszym rynku.


      Import w ciągu 2012 r. wyniósł 908,4 mln USD i spadł w porównaniu do roku 2011 o 11,3%. Na wzrost poziomu eksportu wpłynęła głównie dobra kondycja gospodarki brazylijskiej, mimo kryzysu światowego. Gorsze wyniki w imporcie są spowodowane głównie spadkiem wartości zakupów samolotów Embraer, części i akcesoriów samochodowych oraz celulozy.


      Polska dokonywała zakupów tradycyjnie już importowanych z Brazylii artykułów rolno-spożywczych za 413,07 mln USD (wzrost o 1,88% w stosunku do 2011 r.), w tym tytoniu (134,12 mln USD w 2012r., 134,77 mln USD w 2011 r.), kawy (67,6 mln USD w 2012 r., 87,4 mln USD w 2011 r.), śruty i olejów sojowych (119,24 mln w 2012 r., 79,7 mln USD w 2011 r.), soków owocowych (44,1 mln w 2012 r., 58,8 mln USD w 2011 r.), cukru (6,08 mln USD w 2012 r., 15,6 mln USD w 2011 r.). PLL LOT dokonało kolejnych zakontraktowanych wcześniej zakupów samolotów pasażerskich EMBRAER, m.in. użytkowanych przez polski rząd (167,9 mln USD w 2012 r, 210,9 mln w 2011 r.). Znaczącą pozycją na liście importowej były leki (82,9 mln USD w 2012 r., 73,9 mln USD w roku 2011). Zmalały zakupy celulozy (55,5 mln USD w 2012 r., 77,2 mln USD w 2011 r.) oraz części i akcesoriów samochodowych (w 2012 roku 39,5 mln USD, 56,7 mln w 2011 r.). Wzrosły zakupy kauczuku (3,83 mln USD w 2012 r., 0,4 mln USD w 2011 r.), skóry (20,09 mln USD w 2012 r., 13,3 mln USD w 2011 r.), herbaty mate (10,6 mln USD w 2012 r., 5,41 mln USD w 2011 r.) oraz pieprzu (5,9 mln USD w 2012 r., 1,6 mln USD w 2011 r.).


      Podobnie jak w latach ubiegłych, polski import z Brazylii skoncentrowany był na 5 głównych grupach towarowych: wyroby przemysłu elektromaszynowego (samoloty, dostawy kooperacyjne przemysłu motoryzacyjnego), produkty rolno-spożywcze (tytoń, makuchy, oleje sojowe, kawa, soki owocowe i owoce tropikalne), surowce mineralne (ruda żelaza, magnezyty, aluminium) oraz produkty chemiczne i tworzywa sztuczne.

       

      4.3. Inwestycje


      Współpraca inwestycyjna
      W roku 2011 roku Bank Narodowy Brazylii wprowadził nowe zasady dotyczące gromadzenia i publikowania informacji na temat inwestycji zagranicznych w Brazylii. Nie jest już możliwe – jak miało to miejsce wcześniej – uzyskanie informacji o danych inwestora, a jedynie o rodzaju inwestycji oraz jej wartości. Z drugiej strony, do inwestycji zalicza się od teraz pozycje „zakup i sprzedaż nieruchomości”, a zatem zakupy nieruchomości przez nie-rezydentów, bez konieczności zaangażowania w nie podmiotu gospodarczego zarejestrowanego w Brazylii. Z kolei w 2012 roku doszło do dalszego okrojenia przekazywanych danych, które od tego roku są publikowane w mało precyzyjnym przedziale milionów USD (patrz tabela poniżej).


      Według danych przekazanych WPHI w São Paulo przez Bank Narodowy Brazylii w 2012 roku polskie firmy zainwestowały w Brazylii kwotę ok. 500 tys. USD. W opinii WPHI, mając na uwadze potencjał i uwarunkowania rynku brazylijskiego, jest to kwota niesatysfakcjonująca. Z drugiej strony, obserwując coraz większe zainteresowanie polskich firm tutejszym rynkiem, rozwój polskich inwestycji w kolejnych latach wydaje się być prawdopodobny.
      Rozkład inwestycji, według nowych zasad, oraz w porównaniu z nowo ujętymi danymi za 2011 rok, przedstawia poniższa tabela:

       

       

      2011 (miliony USD)

      2012 (miliony USD)

      Budownictwo

      -

      -

      Handel, bez pojazdów samochodowych

      -

      0,2

      Usługi turystyczne

      -

      -

      Usługi technologii informatycznych

      0,1

      0,1

      Nieruchomości

      -

      -

      Usługi architektoniczne i inżynieryjne

      -

      -

      Agencje turystyczne i operatorzy turystyczni

      0,1

      -

      Zakup i sprzedaż nieruchomości

      0,5

      -

      Świadczenie usług informacyjnych

      -

      0,1

      Naprawy i instalacja maszyn i sprzętu

      -

      0,1

      RAZEM:

      0,8

      0,5

      Źródło: Bank Narodowy Brazylii


      Swoją działalność w Brazylii kontynuują firmy, które w latach 2011–2012 otworzyły swoje biura w Brazylii – eSKY (branża internetowa), Medcom (branża kolejowa) i LUG (branża oświetleniowa).


      Działalność w branży dystrybucji produktów branży kosmetycznej zawiesiła polska firma FM Group, największy inwestor w 2009 r. Nie doszło do reaktywacji zawieszonej w roku 2009 działalności firmy Ciech America Latina, której oferta na rynek brazylijski obejmowała ponad 60 różnych produktów chemicznych, w tym TDI, sodę kalcynowaną i nawozy fosforowe.


      Według ostatnich dostępnych danych NBP napływ brazylijskich inwestycji bezpośrednich do Polski wyniósł w 2011 roku 3,1 mln USD.


      Od lipca 2000 roku istnieje w Brazylii filia firmy KOMANDOR SA z Radomia, działająca w branży meblarskiej. Wg otrzymanych informacji od dyrekcji KOMANDOR DO BRASIL LTDA, spółka została utworzona przez kanadyjską filię polskiej spółki z dwoma współudziałowcami brazylijskimi. Dlatego też nie figuruje jakikolwiek zapis w danych Banku Centralnego Brazylii, że jest to inwestycja polska. Filia kanadyjska w 2002 roku scedowała swoje udziały w spółce KOMANDOR DO BRASIL LTDA spółce matce z Radomia.


      Od 2010 roku w Brazylii (Kurytyba) działa Grupa Chemiczna Boryszew pod nazwą Maflow do Brasil Ltda. Została ona nabyta przez włoski Maflow BRS, w 100% zależny od Boryszewa w październiku 2010 roku. Maflow do Brazil dostarcza przewody klimatyzacyjne i wspomagania kierownicy do globalnych producentów samochodów z fabrykami zlokalizowanymi w Brazylii i Argentynie (m.in. VW, Fiat, GM, Nissan, PSA, Volvo).


      Skala polskich inwestycji w Brazylii jest znikoma, w porównaniu do innych krajów Unii Europejskiej.

       

       

      Dostęp do rynku


       

      Opracowanie: Wydział Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Brasilii z siedzibą w São Paulo


      5.1. Warunki dostępu do rynku dla polskich towarów i usług oraz działania interwencyjne na rzecz polskich podmiotów gospodarczych

       

      Stosunki gospodarcze między Polską a Brazylią regulują następujące umowy:

       

      • Porozumienie między rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Federacyjnej Republiki Brazylii w sprawie transportu morskiego z dnia 26 listopada 1976 r.
      • Umowa handlowa między rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacyjnej Republiki Brazylii z 10 maja 1993 r. (zastąpiła Umowę handlową i płatniczą polsko-brazylijską podpisaną w Rio de Janeiro 19 marca 1960 r.
      • Umowa rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacyjnej Republiki Brazylii o współpracy naukowo-technicznej z dnia 5 września 1996 r.
      • Umowa rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacyjnej Republiki Brazylii o ruchu bezwizowym podpisana 14 lipca 1999 r.
      • Umowa rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacyjnej Republiki Brazylii o usługach lotniczych podpisana 13 marca 2000 r.
      • Umowa między PAIiIZ i brazylijską Agencją Promocji Eksportu i Inwestycji APEX o współpracy we wzajemnej promocji gospodarczej ze stycznia 2008 r.
      • Deklaracja Ministerstwa Rozwoju, Przemysłu i Handlu Zagranicznego Brazylii i Ministerstwa Gospodarki RP o wzajemnej współpracy z sierpnia 2009 r. Dokument przewiduje odbywanie cyklicznych spotkań grupy roboczej.

      Z ważniejszych umów normujących współpracę gospodarczą pozostają do negocjacji:

       

      • Umowa o wzajemnej ochronie inwestycji
      • Umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania

      Brazylia jest jednym z krajów najbardziej rygorystycznie chroniących dostępu do swojego rynku. Od lat polskie firmy napotykają się na wiele barier w dostępie do tego rynku. Pod względem likwidacji barier dla działania przedsiębiorstw zagranicznych na rynku brazylijskim, Brazylia nie uczyniła w ostatnim roku żadnych postępów. Przeciwnie, polityka gospodarcza Brazylii zmierza konsekwentnie w kierunku progresywnego protekcjonizmu.


      We wrześniu 2012 roku rząd Brazylii zdecydował o wzroście podatku importowego na 100 produktów z takich sektorów jak dobra kapitałowe, wyroby stalowe, petrochemia i farmaceutyki. W ten sposób rząd chce uchronić rynek krajowy przed konkurencją produktów zagranicznych. Ze względu na międzynarodowy kryzys, kraje strefy Mercosul zatwierdziły stworzenie listy wyjątków od wspólnej taryfy zewnętrznej (Tarifa Externa Comum – TEC) w celu ochrony rynków krajowych przed importem.


      Na liście znajdują się m.in.: ziemniaki, opony, cegły, szkło, różnego rodzaju maszyny, reaktory do lamp, wagony, wyłączniki, liny, kable, meble oraz niektóre zasady stosowane przy produkcji farmaceutyków.


      Znaczna część stawek podatkowych, które dotychczas wahały się pomiędzy 12% a 18%, wzrośnie do 25%. Nowe wartości podatku będą stosowane do brazylijskiego importu z krajów, które nie należą do strefy Mercosul. Zdaniem rządu brazylijskiego podniesienie podatku importowego nie narusza zasad ustalonych przez Światową Organizację Handlu (WTO) i przyczyni się do znacznego ożywienia krajowego przemysłu.


      Na podstawie danych WTO wynika, że Brazylia – pomimo zaledwie 2-procentowego udziału w światowym handlu – jest liderem jeśli chodzi o ilość wszczynanych postepowań antydumpingowych. W sytuacji postępującego wzmacniania miejscowej waluty oraz ogromnego napływu zagranicznej waluty do Brazylii, bardzo widoczne są działania rządu w celu wzmocnienia ochrony handlowej. W 2012 roku rząd zatrudnił 120 dodatkowych pracowników w zakresie ochrony handlowej.


      W raporcie Doing Business 2012 Banku Światowego z listopada 2012 r. klasyfikującego 183 kraje pod względem warunków dla działalności przedsiębiorstw zagranicznych Brazylia jest na 130 miejscu (w 2011 r. była 128). Dodatkowo, Brazylia zanotowała spadki w ponad połowie stosowanych w rankingu kryteriów. W Brazylii potrzeba m.in. 121 dni na otwarcie oddziału firmy zagranicznej – 10 razy dłużej niż średnia w państwach OECD i najdłużej z krajów BRICS. Spośród wszystkich krajów na świecie dłużej zakłada się firmę tylko w Wenezueli, Gwinei Równikowej, Republice Kongo i Surinamie. Podobnie złe oceny występują w obszarach związanych z płacenie podatków i procedurami związanymi z pozwoleniem na budowę. Średni koszt założenia firmy w Brazylii wynosi ok. 1000 Euro, a proces przechodzi przez 3 instancje – federalną, stanową i miejską. W sumie potrzebnych jest 13 kolejnych czynności prawnych/etapów.


      Główne – stosowane od lat – bariery w dostępie do rynku to:

       

      1. Własność intelektualna – w Brazylii brakuje efektywnego zastosowania legislacji chroniącej oznaczenia geograficzne produktów, marki i patenty. Dotyczy to zwłaszcza produktów żywnościowych, tekstyliów i wyrobów skórzanych, farmaceutyków oraz filmów i płyt muzycznych. Odpowiedzialne państwowe instytucje – Narodowy Instytut Własności Intelektualnej (INP) i Krajowa Agencja Nadzoru Sanitarnego (ANVISA) działają opieszale. Brazylia dotychczas nie ratyfikowała Protokołu Madryckiego z 1981 r. w sprawie międzynarodowej rejestracji marek i nie widać perspektyw jego ratyfikacji. Działania przedstawicielstwa KE w Brasilii w tym zakresie nie przyniosły dotychczas wymiernych rezultatów.

       

      2. Cła i bariery pozataryfowe – Duża ilość importowanych pozycji taryfowych (głównie żywność i artykuły związane z ochroną zdrowia) podlega tzw. licencjom nieautomatycznym wydawanym na podstawie kontroli Narodowej Agencji Ochrony Sanitarnej (ANVISA). Urząd ten, oprócz opisu produktu, wymaga od firm eksportujących podawania cen produktu na innych rynkach, przewidzianych cen na rynku brazylijskim, planowanych wydatków marketingowych, listy podobnych produktów i ich ceny itp. Są to informacje, które nie są potrzebne do kontroli produktu, a w firmach traktowane jako poufne, gdyż związane są z polityką handlową prowadzoną przez daną firmę. W wielu przypadkach urzędy celne kwestionują ceny podawane przez eksporterów w fakturach i wyliczają cła wg własnych wskaźników. Brazylijscy celnicy stosują również kary w przypadku zaniżania cen przez eksporterów oraz zatrzymują towary do czasu zapłacenia kary. Proces rejestracji firm w elektronicznym systemie SISCOMEX (obowiązkowy dla firm zagranicznych) jest długotrwały i kosztowny zniechęcając wiele firm, zwłaszcza małych i średnich, do podejmowania eksportu na rynek brazylijski. Podatki w poszczególnych stanach Brazylii różnią się, co stwarza warunki do nieuczciwej konkurencji między firmami. Importerzy brazylijscy podlegają bardzo skomplikowanym przepisom podatkowym (44 różne podatki – federalne, stanowe i miejskie), co utrudnia małym i średnim firmom dokonywanie bezpośredniego importu i zmusza do korzystania z pośredników (traderów). Firmy unijne skarżą się również na duże trudności z promocją swoich produktów na rynku brazylijskim z uwagi na nieprecyzyjną definicję „wzoru handlowego” w miejscowych przepisach.

       

      3. Bariery weterynaryjne i fitosanitarne – władze brazylijskie prowadzą politykę utrudniania importu produktów pochodzenia roślinnego i zwierzęcego. W przypadku produktów pochodzenia zwierzęcego warunkiem dopuszczenia firmy do eksportu na rynek brazylijski jest uprzednia inspekcja weterynaryjna specjalistów brazylijskich w danej firmie i na jej koszt. W praktyce takie inspekcje są często przekładane na skutek, jak twierdzą władze weterynaryjne Brazylii, braku odpowiedniej ilości specjalistów (casus polskiego mleka w proszku). Ponadto szereg firm unijnych sygnalizowało w 2009 r. wstrzymywanie przez brazylijskie urzędy celne przywozu mięsa wieprzowego i wędlin z tych krajów, co Komisja Europejska uznała za sprzeczne z regułami WTO. Generalnym problemem jest stosowanie przez brazylijskie Ministerstwo Rolnictwa i agencje rządowe długich i skomplikowanych procedur przyznawania firmom zagranicznym licencji na eksport produktów rolnych.

       

      4. Inwestycje, zamówienia publiczne, usługi – Przedsiębiorstwa z krajów członkowskich UE, które mają największe inwestycje w Brazylii (Francja, Holandia, Hiszpania) podkreślają, że niektóre sektory usług w Brazylii są praktycznie zamknięte dla inwestycji zagranicznych. Dotyczy to architektury, porad prawnych, usług pocztowych, reklamy, służby zdrowia, bezpieczeństwa. Szereg restrykcji jest stosowanych również w transporcie lotniczym i w sektorze usług komunalnych (wodociągi, kanalizacja, wywożenie śmieci itp.).

       

      Przeszkodą dla inwestycji UE w Brazylii i współpracy handlowej są także restrykcyjne przepisy wizowe dotyczące pozwoleń na pracę. Tylko wysoko wykwalifikowani specjaliści, których nie można znaleźć w Brazylii, mogą uzyskać pozwolenie na czasowe zatrudnienie w tym kraju. W niektórych sektorach gospodarki stosuje się wymóg zatrudnienia, co najmniej 2/3 personelu brazylijskiego.

       

      Na skutek negatywnego stanowiska Kongresu Brazylii z 2002 r., Brazylia nie ma obecnie ważnej umowy o wzajemnym popieraniu i ochronie inwestycji z żadnym państwem. Zgodnie z aktualnymi wytycznymi Międzyresortowej Izby Handlu zagranicznego Brazylii CAMEX, tego typu umowy mogą być zawierane wyłącznie w ramach umów o szerszym zakresie np. w odniesieniu do państw członkowskich UE – w ramach umowy UE – Mercosul.
      Brazylia nie jest sygnatariuszem Wielostronnego Porozumienia o Zamówieniach Publicznych. Przepisy brazylijskie teoretycznie dają równe szanse w przetargach firmom lokalnym i zagranicznym, jednak w praktyce, w przypadku niewielkiej różnicy w oferowanych cenach, preferowane są firmy brazylijskie. Również w przetargach organizowanych przez instytucje międzynarodowe stosowane są kryteria preferujące udział lokalnych firm w wykonaniu projektów.


      Najwyższa stawka skonsolidowana dla wyrobów przemysłowych zgłoszona przez Brazylię do WTO wynosi 35% i taka jest faktycznie pobierana np. od samochodów.


      Poza koniecznością opłacenia ceł i różnorodnych podatków polski eksport natrafia w Brazylii na szereg ww. ograniczeń pozataryfowych.


      Jednak największą barierę dla polskich eksporterów stanowią nie tyle przepisy, ile biurokracja oraz powolność i dowolność działania miejscowych urzędników. Stąd też kluczem do zwiększenia udziału polskich podmiotów gospodarczych w rynku brazylijskim jest posiadanie dobrze wprowadzonego miejscowego agenta, pośrednika a nawet samego importera, który w swoim własnym interesie ułatwi przejście wszystkich barier.


      Najczęściej problemy zgłaszane przez polskich przedsiębiorców do WPHI w roku sprawozdawczym wiązały się przede wszystkim z odzyskiwaniem niezapłaconych należności od firm brazylijskich. Miały miejsce również przypadki zawierania przez polskie firmy transakcji bez dostatecznych zabezpieczeń prawnych i finansowych, które skutkowały utratą wpłaconych zaliczek. Interwencje WPHI w Sao Paulo w tych przypadkach sprowadzały się głównie do pomocy w egzekwowaniu płatności lub częściej kierowaniu polskich firm do biur adwokackich, firm windykacyjnych oraz zasięgania opinii w odpowiednich instytucjach.

       

       

      Przydatne linki i kontakty


       

      6.1. Administracja gospodarcza


      Ministério do Desenvolvimento, Indústria e Comércio Exterior
      (Ministerstwo Rozwoju, Przemysłu i Handlu Zagranicznego)
      www.desenvolvimento.gov.br

       

      Ministério de Agricultura, Pecuária e Abastecimento
      (Ministerstwo Rolnictwa, Hodowli i Zaopatrzenia)
      www.agricultura.gov.br


      Ministério de Minas e Energia
      (Ministerstwo Górnictwa i Energetyki)
      www.mme.gov.br


      Banco Central do Brasil
      (Bank Centralny Brazylii)
      www.bc.gov.br


      Agência de Promoção de Exportações e Investimentos APEX
      (Agencja Promocji Eksportu i Inwestycji)
      www.apexbrasil.com.br


      6.2. Samorządy gospodarcze

       

      Federação das Indústrias do Estado de São Paulo
      (Federacja Przemysłu stanu São Paulo)
      www.fiesp.com.br


      Associação Comercial de São Paulo
      (Stowarzyszenie Handlowe São Paulo)
      www.portal.acsp.com.br


      Confederação Nacional do Comércio, Serviços e Turismo
      (Krajowa Konfederacja Handlu, Usług i Turystyki)
      www.portaldocomercio.org.br


      Confederação Nacional de Indústria
      (Krajowa Konfederacja Przemysłu)
      www.cni.org.br


      6.3. Oficjalna prasa ekonomiczna


      Valor Econômico (dziennik)
      www.valoronline.com.br

       

      12 lipca 2013 (ostatnia aktualizacja: 17 lipca 2013)

      Drukuj Drukuj Podziel się treścią: