close

  • Polsce – służyć, Europę – tworzyć, Świat – rozumieć

     

  • JAPONIA

  • Japonia

  •  

     Informacje o kraju


     

    1.1. Położenie geograficzne, ludność, obszar, stolica, języki urzędowe


    Położenie geograficzne: Japonia jest krajem wyspiarskim znajdującym się w Azji Wschodniej na Pacyfiku. Od kontynentu kraj oddzielony jest Morzem Japońskim. Archipelag Japoński rozciąga się od Okinawy na południu, po Hokkaido na północy i składa się z ok. 4000 wysp. Największe z nich to: Honshu, Hokkaido, Kyushu i Shikoku. Ponad 3/4 kraju pokrywają góry. Stąd też Japonia posiada bardzo mało gruntów uprawnych.

    Ludność: 127 288 tys.

    Obszar: 377.835 km2

    Stolica: Tokio (od 1864 r.)

    Język urzędowy: japoński


    1.2. Warunki klimatyczne


    W Japonii można wyróżnić trzy strefy klimatyczne: zwrotnikową na południu, podzwrotnikową w części środkowej, oraz umiarkowaną ciepłą na północy. Na wszystkie strefy klimatyczne ma również wpływ klimat monsunowy, którego zasięg obejmuje wyspy i kształtuje morski charakter klimatu kraju. Poza Okinawą oraz południową częścią Kyushu w Japonii wyraźnie zaznaczają się cztery pory roku. Napływ chłodnych mas powietrza z kontynentu azjatyckiego w zimie oraz ciepłych mas znad Pacyfiku w lecie jest przyczyną znacznego zróżnicowania klimatu w poszczególnych częściach archipelagu.

    1.3. Główne bogactwa naturalne

    Japonia jest krajem ubogim w surowce naturalne. Z nielicznych złóż surowcowych występujących na terenie kraju wymienić należy złoża węgla kamiennego, miedzi, cyny, manganu, cynku, ołowiu oraz pirytu. W północno-zachodniej części Honshu występują także niewielkie zasoby ropy naftowej, których eksploatacja pokrywa jedynie 0,3% potrzeb krajowych. W związku z tym wszystkie paliwa energetyczne oraz rudy metali (głównie żelaza i boksyty) Japonia musi sprowadzać z zagranicy. Prawie 90% produkcji przemysłowej oparte jest na surowcach importowanych.

    1.4. System walutowy, kurs i wymiana

    Jednostką monetarną w Japonii jest jen (100JPY ~ 3,12 PLN wg kursu średniego NBP na dzień 15 stycznia 2015 r.). Wymiany waluty można dokonać we wszystkich międzynarodowych portach lotniczych oraz w kantorach i niektórych bankach w większych miastach w całym kraju.

    1.5. Religia

    Większość Japończyków praktykuje zarówno sintoizm/sinto (83.9%), jak i buddyzm (71.4%). Chrześcijanie stanowią około 2% ludności.

    1.6. Infrastruktura transportowa (przejścia graniczne, lotniska, porty)

    Ze względu na wyspiarskie położenie Japonii jedynymi możliwymi przejściami granicznymi są porty lotnicze oraz morskie. Trzy największe międzynarodowe porty lotnicze to: Narita – port obsługujący aglomerację Tokio, Kansai w Osace oraz Chubu w Nagoi. Połączenia z niektórymi krajami obsługuje również tokijskie lotnisko Haneda. Do największych japońskich portów morskich należą: Nagoja, Chiba, Jokohama, Kitakiushu, Osaka, Tokio oraz Kobe.

    Japonia posiada doskonale utrzymaną sieć dróg, w tym ok. 9.000 km autostrad. Obowiązuje ruch lewostronny.

    UWAGA: Japonia obecnie nie honoruje międzynarodowego prawa jazdy wydawanego przez władze polskie. Natomiast istnieje możliwość wymiany krajowego prawa jazdy na dokument japoński pod warunkiem posiadania zezwolenia na pobyt. Procedura wymiany prawa jazdy obejmuje badania wzroku, zaliczenie testu sprawdzającego podstawowe umiejętności oraz udokumentowanie minimum 3-miesięcznego pobytu w kraju od daty otrzymania prawa jazdy.

    Japonia posiada wszechstronnie rozwinięty oraz najnowocześniejszy system transportu kolejowego na świecie, a długość linii kolejowych przekracza 23.000 km i wciąż rośnie. Dumą Japończyków jest osiągający prędkość 300 km/h Shinkansen. Sieć szybkiej kolei obejmuje ponad 1800 km i nadal jest rozbudowywana. Cztery największe wyspy archipelagu posiadają połączenia kolejowe, na których głównym przewoźnikiem jest grupa Japan Railway (JR).

    Tokio, Jokohama, Osaka, Nagoja, Sapporo, Kobe, Kioto, Fukuoka, a także Sendai posiadają doskonale rozbudowaną sieć metra. Ponadto komunikację podmiejską uzupełniają inne systemy, takie jak napowietrzna kolej jednoszynowa oraz tramwaje. Szczegółowe informacje na temat połączeń metra w największych miastach Japonii oraz połączeń kolejowych na terytorium całego kraju, uwzględniające ceny oraz czas przejazdów na poszczególnych trasach, dostępne są na stronie: http://www.hyperdia.com/ .

    1.7. Obowiązek wizowy

    Obowiązek wizowy dla posiadaczy wszystkich kategorii paszportów przy pobytach do 90 dni został zniesiony na zasadzie wzajemności (umowa dwustronna). Nie dotyczy to przyjazdów w celu podjęcia pracy lub innego zajęcia zarobkowego.

    1.8. Wykaz świąt państwowych i dni wolnych od pracy.

     

    Data

    Nazwa polska

    Nazwa japońska

    1 stycznia

    Nowy Rok

    Ganjitsu

    Drugi poniedziałek stycznia

    Święto Pełnoletności

    Seijin no hi

    11 lutego

    Dzień Założenia Państwa

    Kenkoku Kinen no hi

    Ok. 20 marca

    Równonoc wiosenna

    Shunbun no hi

    29 kwietnia

    Dzień Cesarza Showa

    Showa no hi

    3 maja

    Dzień Konstytucji

    Kenpō Kinenbi

    4 maja

    Dzień Zieleni

    Midori no hi

    5 maja

    Dzień Dziecka

    Kodomo no hi

    Trzeci poniedziałek lipca

    Dzień Morza

    Umi no hi

    Trzeci poniedziałek września

    Dzień Szacunku dla Starszych

    Keiro no hi

    Ok. 23 września

    Równonoc jesienna

    Shubun no hi

    Drugi poniedziałek października

    Dzień Sportu i Zdrowia

    Taiiku no hi

    3 listopada

    Dzień Kultury

    Bunka no hi

    23 listopada

    Dzień Dziękczynienia za Pracę

    Kinro kansha no hi

    23 grudnia

    Urodziny Cesarza

    Tenno Tanjōbi

     

     

    System administracyjny


     

    2.1. Ustrój polityczny

    Japonia jest dziedziczną monarchią konstytucyjną. Zgodnie z konstytucją z 3 listopada 1946 roku , cesarz jest symbolem jedności narodu, nie ma władzy wykonawczej, mianuje premiera i Prezesa Sądu Najwyższego.

    2.2. Władza ustawodawcza

    Najwyższym organem władzy oraz jedynym organem ustawodawczym jest dwuizbowy parlament, zwany Kokkai (Zgromadzenie Narodowe), składający się z niższej Izby Reprezentantów (Shūgiin) oraz wyższej Izby Radców (Sangiin). W izbie niższej parlamentu zasiada 480 posłów, a jej kadencja trwa 4 lata. 300 parlamentarzystów izby niższej wybieranych jest w systemie większościowym z jednomandatowych okręgów wyborczych, natomiast 180 pochodzi z wyborów w systemie proporcjonalnym w ramach list krajowych.

    W izbie wyższej zasiada natomiast 242 radców, którzy wybierani są na 6 lat, przy czym połowa radców podlega reelekcji co 3 lata. 146 członków izby wyższej parlamentu pochodzi z wyborów w 47 prefekturalnych okręgach wyborczych, natomiast 96 z wyborów w systemie proporcjonalnym w ramach list krajowych. Wybory do parlamentu są powszechne i tajne, a odbywające się w nim sesje dzielą się na sesje zwyczajne, nadzwyczajne i specjalne.

    W wyniku wyborów do Izby Reprezentantów, które odbyły się w grudniu 2012 r., do władzy doszła ponownie po trzyletniej przerwie Partia Liberalno-Demokratyczna (LDP), sprawująca władzę w Japonii niemalże nieprzerwanie w ciągu ostatnich 50 lat. Pomimo, że wynik wyborów pozwalałby na samodzielne rządy, LDP zawiązała tradycyjną koalicję z New Komeito. Do największych partii opozycyjnych wchodzących w skład parlamentu należą obecnie centrowa socjał-liberalna Partia Demokratyczna (DPJ), Japońska Partia Odbudowy (JRP) oraz „Your Party” (YP). Największą siłą w izbie wyższej parlamentu pozostaje wciąż DPJ. Wybory do Izby Radców, które odbyły w lipcu 2013 roku wygrała rządząca Partia Liberalno-Demokratyczna (LDP).

    2.3. Władza wykonawcza

    Władzę wykonawczą sprawuje rząd, na czele którego stoi wybierany przez Zgromadzenie Narodowe oraz mianowany przez cesarza premier. Funkcję tę z reguły pełni przywódca wyłonionej w wyborach powszechnych rządzącej partii. W skład rady ministrów, oprócz premiera, wchodzą mianowani i odwoływani przez niego ministrowie. Zgodnie z konstytucją większość członków rządu musi być członkami parlamentu.

     

    2.4. Struktura administracji państwowej

    Od grudnia 2012 roku na czele rządu Japonii stoi premier Shinzo Abe.

    W skład obecnego gabinetu (od października 2015 r.) wchodzą:

     

     

    Premier

    Shinzo ABE

    1.

    Wicepremier, Minister Finansów

    Taro ASO

    2.

    Minister Spraw Wewnętrznych i Komunikacji

    Sanae TAKAICHI

    3.

    Minister Sprawiedliwości

    Mitsuhide IWAKI

    4.

    Minister Spraw Zagranicznych

    Fumio KISHIDA

    5.

    Minister Oświaty, Kultury, Sportu, Nauki i Technologii (MEXT)

    Hiroshi HASE

    6.

    Minister Zdrowia, Pracy i Opieki Społecznej (MHLW)

    Yasuhisa SHIOZAKI

    7.

    Minister Rolnictwa, Leśnictwa i Rybołówstwa (MAFF)

    Hiroshi MORIYAMA

    8.

    Minister Gospodarki, Handlu i Przemysłu (METI)

    Motoo HAYASHI

    9.

    Minister Infrastruktury, Transportu i Turystyki (MLIT)

    Keiichi ISHII

    10.

    Minister Środowiska

    Tamayo MARUKAWA

    11.

    Minister Obrony

    Gen NAKATANI

    12.

    Sekretarz Gabinetu oraz Minister ds. Wzmocnienia Bezpieczeństwa Narodowego

    Yoshihide SUGA

    13.

    Minister ds. Odbudowy

    Tsuyoshi TAKAGI

    14.

    Przewodniczący Komisji Bezpieczeństwa Narodowego

    Taro KONO

    15.

    Minister Stanu ds. Okinawy i Terytoriów Północnych

    Aiko SHIMAJIRI

    16.

    Minister Stanu ds. Malejącego Wskaźnika Narodzin i Równouprawnienia, Minister Stanu ds. Konsumentów i Bezpieczeństwa Żywności oraz Minister ds. Wsparcia Kobiet i Rodziny

    Katsunobu KATO

    17.

    Minister Stanu ds. Rewitalizacji Gospodarki, Reformy Opieki Socjalnej i Podatkowej oraz ds. Polityki Gospodarczej i Fiskalnej

    Akira AMARI

    18.

    Minister ds. Igrzysk Olimpijskich oraz Igrzysk Paraolimpijskich w Tokio

    Toshiaki ENDO

    19.

    Minister ds. Rewitalizacji Lokalnej Gospodarki Japonii oraz ds. specjalnych krajowych stref ekonomicznych

    Shigeru ISHIBA

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    2.5. Struktura administracji gospodarczej

    Za politykę finansową w Japonii odpowiedzialne jest ministerstwo finansów (MF), natomiast polityka przemysłowo-handlowa należy do kompetencji ministerstwa gospodarki, handlu i przemysłu (METI). Oba ministerstwa postrzegane są za dwa najbardziej wpływowe resorty w japońskiej administracji rządowej. Istotną rolę w obszarze formułowania polityki ekonomiczno-finansowej odgrywa również kancelaria premiera.

    W obszarze polityki transportowej, promocji turystyki oraz budownictwa, wiodącą rolę odgrywa ministerstwo gospodarki przestrzennej, infrastruktury, transportu i turystyki (MLIT). Za politykę rolną odpowiedzialne jest ministerstwo rolnictwa (MAFF), natomiast polityka bezpieczeństwa żywności wchodzi w zakres kompetencji ministerstwa zdrowia (MHLW) oraz podlegającej kancelarii premiera, agencji ds. konsumentów, której zwierzchnikiem jest sekretarz stanu ds. ochrony konsumentów.

    W obszarze polityki klimatycznej główną rolę odgrywa ministerstwo środowiska (MOE). Ministerstwo spraw wewnętrznych i komunikacji (MIC) odpowiada za proces decentralizacji władzy publicznej.

    Ministerstwa japońskie prowadzą ścisłą współpracę z organizacjami branżowymi i regionalnymi skupiającymi przedstawicieli sektora prywatnego. Największą i najbardziej wpływową organizacją biznesową w Japonii jest Nippon Keidanren, skupiający największe firmy japońskie.

    Za promocję eksportu japońskiego i inwestycji w Japonii odpowiedzialna jest Japońska Organizacja Handlu Zagranicznego (JETRO).

     

    2.6. Sądownictwo gospodarcze

    Trójpodział władz uzupełniają niezawisłe sądy, niezależne od parlamentu i rządu. Najwyższą instancją tej władzy jest Sąd Najwyższy, a uzupełnia ją 8 sądów wyższych, 50 okręgowych, 50 rodzinnych oraz 438 lokalnych. Prezesa Sądu Najwyższego wyznacza rząd, a mianuje cesarz. Natomiast sędziów niższych instancji wyznacza Sąd Najwyższy, a mianuje rząd.

    Sprawy gospodarcze rozstrzygane są przez sądy lokalne i okręgowe (w pierwszej instancji). Sądy lokalne właściwe są w sprawach, w których przedmiot sporu nie przekracza 1.400.000 jenów. W sprawach przekraczających tę wartość, właściwe są sądy okręgowe. Stronom przysługuje prawo do odwołania się od wyroku sądu pierwszej instancji do sądu wyższego oraz do Sądu Najwyższego.

    W Japonii funkcjonuje również Japońskie Stowarzyszenie Arbitrażu Handlowego (www.jcaa.or.jp), które jest instytucją rozwiązującą spory o charakterze gospodarczym w postępowaniu arbitrażowym.

     

     

    Gospodarka


     

    3.1. Ogólna charakterystyka sytuacji gospodarczej

     

    W ostatnich latach japońska gospodarka poważnie ucierpiała na skutek dwóch wydarzeń – globalnego kryzysu finansowego (2008 r.) i wielkiego trzęsienia ziemi w północno-wschodniej części kraju (2011 r.). Recesja, w której się znalazła, pogorszyła i tak już trudną sytuację finansów publicznych (poziom długu publicznego w relacji do PKB wynosi obecnie ok. 240%), ograniczając możliwość dalszego stymulowania popytu poprzez politykę fiskalną. Jedynym rozwiązaniem zapobiegającym powstaniu kryzysu zadłużeniowego w dłuższym okresie jest wyjście z deflacji i zwiększenie potencjalnej stopy wzrostu za pomocą reform strukturalnych. Cele takie przyświecają ogłoszonemu w 2012 r. przez premiera Abe radykalnemu programowi ożywienia gospodarki (tzw. abenomika oparta na trzech krokach: 1. Stymulacja fiskalna; 2. Łagodzenie polityki pieniężnej; 3. Reformy strukturalne).

    Według danych za III kwartał  2015 r., PKB wzrosło się o 1 % w ujęciu rok do roku. Dane za poprzednie kwartały były negatywne, na co wpływ wywarło spowolnienie gospodarcze w Chinach. Eksperci przewidują, że chińskie spowolnienie odbije się negatywnie również na całym kontynencie, co dodatkowo może spowodować opóźnienie inwestycji japońskich firm w tworzenie nowych zdolności eksportowych, co z kolei wpłynie negatywnie na popyt wewnętrzny.

    Inflacja w Japonii wynosi obecnie 0,8 %,  co w połączeniu z brakiem proporcjonalnego wzrostu płac, powoduje podniesienie realnych kosztów dla mniejszych i średnich firm, które muszą importować część surowców za granicą, a także dla gospodarstw domowych, które doświadczają spadku siły nabywczej. Nawet w firmach, które odnotowały wzrost produkcji i podniosły pensje i premie swoim pracownikom, podwyżki te nie są w stanie wyrównać podwyżek cen towarów. Wiele wskazuje więc na to, że abenomika, a w zasadzie jej monetarna część („ I strzała”), zdołała doprowadzić do lekkiej inflacji, ale nie do wzrostu płac, co zahamowało wzrost i pogorszyło nastroje konsumenckie. Bezrobocie znajduje się obecnie na najniższym poziomie od ponad 20 lat (3,1%).

     

    • 3.2. Główne wskaźniki makroekonomiczne.

     

     

    Źródło

    2011

    2012

    2013

    2014

    PKB wartość ważona PPP (mld USD)

    MFW

    4.419

    4.575

    4.728

    4.866

    PKB wartość na 1 mieszkańca (PPP) (w USD)

    MFW

    34 486

    35 855

    37 135

    38 297

    Tempo wzrostu PKB w cenach stałych (%)

    OECD

    -0,6

    1,9

    1,8

    1,5

    Relacja deficytu finansów publicznych do PKB (%)

    OECD

    -8,9

    -9,5

    -10

    -8,5

    Relacja całkowitego długu publicznego do PKB (%)

    MFW

    230

    238

    243

    242

    Stopa inflacji (CPI)

    OECD

    -0,3

    0,0

    0,2

    2,3

    Stopa bezrobocia (%)

    OECD

    4,6

    4,3

    4

    3,9

    Wartość obrotów handlu zagranicznego (w mld USD)

    JETRO

    1673,9

    1689,7

    1558,1

    -

    Wartość eksportu (w mld USD)

    JETRO

    820,8

    801,3

    719,2

    -

    Wartość importu (w mld USD)

    JETRO

    853,1

    888,4

    838,9

    -

    Relacja nadwyżki na rachunku obrotów bieżących bilansu płatniczego do PKB (%)

    OECD

    2,0

    1,0

    1,0

    1,6

    Roczna wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich w Japonii (w mld USD)

    JETRO

    -1,7

    1,8

    2,4

    -

    Roczna wartość japońskich inwestycji bezpośrednich za granicą (w mld USD)

    JETRO

    108,8

    122,4

    135

    -

    Skumulowana wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich w Japonii od 1983 r. (w mld USD)

    JETRO

    116,2

    118,0

    -

    -

    Skumulowana wartość japońskich inwestycji bezpośrednich za granicą od 1983 r. (w mld USD)

    JETRO

    1.077,4

    1.199,8

    -

    -

    3.3. Główne sektory gospodarki

    Pod względem udziału w PKB do najważniejszych gałęzi gospodarki japońskiej zalicza się: usługi (ok. 74% PKB), przemysł (ok. 25% PKB) oraz rolnictwo (1,4% PKB). Do najważniejszych gałęzi przemysłu należą przemysł motoryzacyjny, elektroniczny, maszynowy, farmaceutyczny, stalowy i chemiczny. Strategiczne gałęzie obejmują również petrochemię, farmaceutykę, bioprzemysł, przemysł stoczniowy i kosmiczny. Obszary, w których Japonia przoduje technologicznie to: elektronika, motoryzacja, półprzewodniki, włókna optyczne, optoelektronika, media optyczne oraz biochemia.

    Do najważniejszych korporacji w sektorze usług należą: NTT, DoCoMo, Tepco, Nomura, Mitsubishi Estate, Tokyo Marine, JR East, ANA. W Japonii znajdują się również największe na świecie banki, Japońska Poczta, Mitsubishi UFJ Financial Group, Mizuho Financial Group, Sumitomo Mitsui Financial Group. Tokijska Giełda Papierów Wartościowych jest pod względem kapitalizacji drugą giełdą na świecie.

    Przykładami wielkich japońskich korporacji przemysłowych są: Toyota Motor, Canon, Fujitsu, Honda, Bridgestone, Takeda, Sony, Sharp, Oji, Softbank, Kyocera, Toray, Asahi Glass, Komatsu, NGK i Nippon Steel. Sześć największych japońskich konglomeratów przemysłowo-handlowo-finansowych (tzw. keiretsu) to: Mitsubishi, Sumitomo, Fuyo, Mitsui, Dai-Ichi Kangyo oraz Sanwa.

    Japoński przemysł samochodowy zajmuje wysoką pozycję zarówno pod względem udziału w rynku światowym (samochody, urządzenia elektroniczne oraz silniki), jak i udziału w japońskim PKB oraz wielkości zatrudnienia. Do największych firm japońskiej branży motoryzacyjnej należą: Toyota, Honda, Nissan, Suzuki, Mazda i Mitsubishi. Wszystkie te firmy znajdują się w światowej czołówce producentów samochodów. Mocną stroną japońskiego przemysłu samochodowego jest jakość, wytrzymałość, oszczędność i konkurencyjność cenowa. Niektóre z japońskich firm motoryzacyjnych należą do keiretsu i mają swój udział w przemyśle elektronicznym.

    W branży elektronicznej największymi firmami są: Sony, Toshiba, Hitachi, NEC, Panasonic, Mitsubishi Electric, Sharp i Fujitsu. Szacuje się, iż udział produkcji firm japońskich w globalnej produkcji sprzętu elektronicznego wynosi 21%.

    Największymi firmami w przemyśle stalowym są Nippon Steel, Sumitomo Metal Industries, Kobe Steel, JFE Holdings, Yodogawa Steel Works, Nippon Denko i Mitsubishi Steel Mfg.

    W związku z dużym wzrostem cen i stale rosnącym popytem na produkty przemysłu petrochemicznego w dynamicznie rozwijających się krajach azjatyckich, japońska petrochemia utrzymuje pozycję jednej z silniejszych gałęzi japońskiego przemysłu. Największymi firmami w przemyśle petrochemicznym są: Nippon Oil, Tonen General Sekiyu, Showa Shell Sekiyu, Cosmo Oil i Nippon Mining Holdings.

    Kolejną mocną stroną japońskiej gospodarki jest biotechnologia i przemysł farmaceutyczny, m.in. dzięki współpracy z USA i Europą, która doprowadziła do dużych fuzji i przejęć. W tym sektorze Japonia jest liderem w wielu dziedzinach, m.in. w technologii fermentacji aminokwasów. Do największych firm tego sektora zalicza się: Takeda, Eisai, Daiichi Sankyo, Yamanouchi Pharmaceutical i Taisho Pharmaceuticals.

    3.4. Członkostwo w organizacjach i porozumieniach o charakterze ekonomicznym

    Japonia jest członkiem:

    # Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ),

    # Grup G7/G8, G4 (wraz z Brazylią, Indiami i Niemcami), G-20

    # Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD)

    # Światowej Organizacji Handlu (WTO),

    # Międzynarodowej Agencji Energii (IEA)

    # organizacji o charakterze regionalnym: APEC, ASEM, ASEAN+3, EAS.

    W ramach polityki handlowej realizowanej przez kolejne rządy Japonii, kraj ten prowadzi z coraz większą ilością partnerów bilateralne i multilateralne negocjacje umów o partnerstwie gospodarczym (EPA) i o wolnym handlu (FTA). Działania takie podyktowane są w dużej mierze ambicją dotrzymania kroku Chinom i Korei, które zawarły szereg umów tego typu.

    Rząd japoński zamierza zintensyfikować dialog gospodarczy wysokiego szczebla z głównymi partnerami handlowymi (w tym z Unią Europejską) przy jednoczesnym wdrożeniu szeregu reform wewnętrznych zwiększających konkurencyjność japońskiego rynku, w tym rynku rolnego. Jednym z priorytetów polityki handlowej Japonii jest utworzenie strefy wolnego handlu w regionie Azji i Pacyfiku, obejmującej kraje APEC, a także inne inicjatywy regionalne, takie jak m.in. Trans-Pacific Strategic Economic Partnership Agreement (TPP).

    Zgodnie ze strategią wzrostu przyjętą w czerwcu br., do 2018 r. rząd zamierza podpisać umowy o wolnym handlu (FTA) z krajami, których udział w handlu zagranicznym Japonii wynosi 70%. Dla porównania, dotychczas zawarte przez Japonię umowy FTA pokrywają zaledwie 19% jej obrotów handlowych.

    W ramach swojej polityki handlowej Japonia realizuje doktrynę mówiącą, że WTO utrzymuje i wzmacnia światowy system handlu, zaś porozumienia o wolnym handlu uzupełniają ten proces. Poniższa tabela przedstawia listę krajów, z którymi Japonia podpisała lub negocjuje umowy FTA / EPA.

     

     

    Partner

    Data podpisania

    Data wejścia w życie

    Singapur

    01/2001

    11/2002

    Meksyk

    10/2002

    04/2005

    Malezja

    12/2005

    07/2006

    Filipiny

    09/2006

    12/2008

    Chile

    03/2007

    09/2007

    Tajlandia

    04/2007

    11/2007

    Brunei

    06/2007

    07/2008

    Indonezja

    08/2007

    07/2008

    ASEAN

    04/2008

    12/2008

    Szwajcaria

    02/2009

    09/2009

    Wietnam

    12/2008

    10/2009

    Indie

    02/2011

    08/2011

    Peru

    05/2011

    03/2012

    Australia

    04/2014

    01/2015

    Korea Pd.

    Negocjacje w toku od 10/2003

    GCC

    Negocjacje w toku od 09/2006

    CJK (Chiny, Japonia, Korea Pd.)

    Negocjacje w toku od 03/2013

    Unia Europejska

    Negocjacje w toku od 04/2013

    TPP

    Negocjacje zakończono 10/2015

    3.5. Relacje gospodarcze z UE

    UE jest trzecim po Chinach i USA partnerem handlowym Japonii, podczas gdy Japonia jest szóstym co do wielkości partnerem UE. Wartość bilateralnych obrotów handlowych w 2013 r. wyniosła ok. 151,2 mld USD. UE jest również drugim co do wielkości inwestorem w Japonii (175 mld USD), natomiast Japonia jest trzecim największym inwestorem w UE (75 mld USD). W UE funkcjonuje ok. 3.300 firm z udziałem kapitału japońskiego, które dają zatrudnienie ok. 400 tys. osób.

    W 2013 r. Japonia wyeksportowała do krajów UE-28 towary o wartości 72,2 mld USD, a import z krajów UE-27 osiągnął wartość 78,9 mld USD.

    Do głównych kategorii eksportu z UE na rynek japoński należą produkty przemysłu motoryzacyjnego, chemicznego, rolno-spożywczego, maszyny i urządzenia, farmaceutyki, urządzenia medyczne oraz tekstylia.

    Zważywszy na fakt, iż Japonia jest trzecią co do wielkości gospodarką świata, dużym rynkiem zbytu z szerokim potencjałem w zakresie FDI, potencjał współpracy Japonii z UE w zakresie handlu i inwestycji pozostaje wciąż niewykorzystany. Choć większość produktów eksportowanych z UE do Japonii zwolniona jest z ceł (ponad 60% eksportu), główną przeszkodę w większej dostępności rynku japońskiego dla towarów europejskich stanowią bariery pozataryfowe – zarówno te o charakterze regulacyjnym, jak i wynikające ze specyfiki rynku. W przypadku eksportu japońskiego na rynek europejski 40% towarów zwolniona jest z ceł. Priorytetem Japonii jest zniesienie barier taryfowych w handlu z UE. Analizy przeprowadzone na zlecenie DG Trade KE wskazują, iż zarówno UE, jak i Japonia mogłyby skorzystać z liberalizacji handlu obejmującej zarówno zniesienie barier taryfowych, jak i pozataryfowych. Środowiska biznesowe również zgodne są co do tego, iż podpisanie umowy FTA Japonii z UE sprzyjałoby zacieśnieniu stosunków gospodarczych pomiędzy partnerami.

    W kwietniu 2013 r., po ponad 2 latach przygotowań, rozpoczęły się negocjacje umowy o wolnym handlu pomiędzy UE i Japonią. Ambicją UE jest całkowita liberalizacja handlu z Japonią, obejmująca zniesienie barier taryfowych i pozataryfowych.

     

    Dwustronna współpraca gospodarcza


     

    4.1. Gospodarcze umowy dwustronne

    # Układ o handlu i żegludze z listopada 1978 r.

    # Umowa między Rządem PRL a Rządem Japonii o unikaniu podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodów z dnia 20 lutego 1980 r.;

    # Porozumienie międzyrządowe ws. japońskiej pożyczki na fundusz stabilizacyjny w Polsce, w wysokości 150 mln USD ze stycznia 1990 r.;

    # Umowa między Rządem RP a Rządem Japonii o transporcie lotniczym z dnia 7 grudnia 1994 r.

    Ponadto:

    # Deklaracja współpracy Polski i Japonii w zakresie implementacji mechanizmów elastycznych z Kioto z dnia 14 października 2008 r.

    # Deklaracja współpracy Polski i Japonii w obszarze pokojowego wykorzystania energii jądrowej w Polsce z dnia 30 marca 2010 r.

    # Deklaracja współpracy w obszarze rozwoju i wykorzystania technologii czystego węgla pomiędzy Głównym Instytutem Górnictwa w Katowicach, Instytutem Chemicznej Przeróbki Węgla w Zabrzu oraz Japońskim Centrum Energii Węglowej (JCOAL) z dnia 7 września 2010 r.

    4.2. Handel zagraniczny (w oparciu o statystyki handlowe JETRO)

    W 2013 r. w handlu pomiędzy Polską i Japonią odnotowano nieznaczny spadek obrotów do poziomu 2,6 mld USD (w porównaniu z 2,7 mld USD w 2012 r.). Wynik taki spowodowany był głównie spadkiem importu z Japonii do Polski (o 5,6% w porównaniu do 2012 r.). Przy utrzymującej się dość wysokiej dynamice wzrostu polskiego eksportu do Japonii (o 5,6%) zaowocowało to znaczną redukcją deficytu w handlu Polski z Japonią z 746 mln USD w 2012 r. do 589 mln USD w 2013 r. Jest to najniższa wartość deficytu odnotowana przez Polskę w handlu z Japonią od 2004 r.

    Wartość importu z Japonii w 2013 r. nieznacznie spadła do 1,6 mld USD z 1,7 mld USD w 2012 r. Przyczyn spadku importu z Japonii do Polski upatrywać należy głównie w silnym kursie jena, który wpłynął negatywnie na konkurencyjność produktów japońskich za granicą. Ponadto, spadek popytu związany z kryzysem finansowym w Unii Europejskiej wpłynął na ograniczenie produkcji w zakładach firm japońskich w Polsce, co miało przełożenie na spadek importu komponentów wykorzystywanych w procesie produkcyjnym.

    Struktura importu wskazuje, iż znaczną część polskiego importu z Japonii stanowi wciąż import związany z działalnością japońskich firm w Polsce. W 2012 r. do głównych kategorii w polskim imporcie z Japonii należały: maszyny i urządzenia mechaniczne (32,1%), przyrządy optyczne (27,4%), produkty przemysłu motoryzacyjnego (16,3%), maszyny i urządzenia elektryczne (5,2%), plastik (4,2%), produkty z żelaza i stali (2%), guma (1,7%), żelazo i stal (0,8%), chemia nieorganiczna i metale rzadkie (0,6%).

    Po stronie eksportu z Polski do Japonii w 2012 r. utrzymywała się tendencja wzrostowa. Wartość polskiego eksportu osiągnęła rekordowy poziom 966,9 mln USD. Po raz pierwszy w historii był to najlepszy wynik wśród państw grupy wyszehradzkiej.

    W 2012 r. największymi pozycjami w polskim eksporcie były wyroby tytoniowe (16,1%), mięso - głównie wieprzowina mrożona (15%), maszyny i urządzenia mechaniczne (w tym części do silników, łożyska itp.) (13,8%), maszyny i urządzenia elektryczne (12,1%), produkty przemysłu motoryzacyjnego (elementy zawieszenia, skrzynie biegów i inne części) (8,7%), chemia przemysłowa (7%), meble (3,9%), produkty ceramiczne (4,3%) oraz przyrządy optyczne (3%).

    Imponującą dynamikę wzrostu zaobserwowano w szczególności w przypadku eksportu maszyn i urządzeń elektrycznych (202%) oraz mięsa wieprzowego (40%). W przypadku mięsa wieprzowego wzrost eksportu związany jest z poszerzaniem kanałów dystrybucyjnych na rynku japońskim przez polskich producentów.

    Szczególnie duży potencjał wzrostu eksportu na rynek japoński obserwujemy w kategorii produktów rolno-spożywczych. Malejąca z roku na rok samowystarczalność Japonii w produkcji rolnej zwiększać będzie potrzeby importowe Japonii w tym sektorze.

    Jednym z dostępnych instrumentów wsparcia eksportu i ekspansji firm europejskich na rynku japońskim, z którego coraz chętniej korzystają przedsiębiorcy polscy, jest program realizowany przez Komisję Europejską „Gateway to Japan”. Program ten przeznaczony jest dla małych i średnich przedsiębiorstw. Szczegółowe informacje nt. zasad udziału w programie i dostępnego wsparcia znajdują się pod adresem: http://www.eu-gateway.eu/ lub na stronie WPHI w Tokio: http://tokyo.trade.gov.pl/pl/

    4.3. Inwestycje

    Według szacunków Ambasady RP w Tokio pod koniec 2013 r. w Polsce funkcjonowało ok.300 firm z udziałem kapitału japońskiego, w tym ok. 85 w sektorze produkcyjnym.

    Ze wstępnych danych wynika, że w I poł. 2013 r. roku firmy japońskie zapowiedziały lub zrealizowały kolejne cztery projekty inwestycyjne w Polsce. W lutym 2013 r. japońska firma Fanuc, produkująca światowej klasy roboty przemysłowe, otworzyła swoją nową siedzibę we Wrocławiu. Oprócz sprzedaży i wdrażania nowoczesnych urządzeń automatycznych firma zajmuje się też szkoleniami, usługami doradczymi oraz serwisem. W kwietniu 2013 r. japoński koncern Denso Corporation zapowiedział uruchomienie produkcji zespołów wskaźników deski rozdzielczej dla motoryzacji w nowym zakładzie w Mysłowicach. Produkcja wystartować ma w sierpniu bieżącego roku. Również firma Sanden Manufacturing Poland zapowiedziała uruchomienie trzeciego zakładu produkcyjnego na terenie Legnickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. W czerwcu br. firma Sumica Ceramics Poland Sp. z o.o., należąca do firmy Sumitomo Chemical Co. Ltd., dokonała uroczystego otwarcia fabryki, w której produkowane będą glinowo-tytanowe filtry cząstek stałych do silników Diesla, zwane w skrócie filtrami AT-DPF (Aluminum Titanate – Diesel Particulate Filter).

     

    Pierwsza fala inwestycji japońskich w Polsce (do 2007 r.) skupiła się głównie na przemyśle samochodowym. Inwestycje w sektorze elektronicznym zapoczątkowane przez takie firmy jak Sharp i Toshiba spowodowały, że dziś Polska stała się bazą produkcyjną ekranów LCD na Europę. Obecnie produkcja modułów LCD w Polsce pokrywa ponad 40% zapotrzebowania Unii Europejskiej na te produkty. W ostatnich latach obserwuje się zdecydowany wzrost zainteresowania firm japońskich realizacją projektów w sektorze energetycznym (JPOWER/Mitsui-Bussan, Chugoku Electric Power Company, Hitachi).

    Z punktu widzenia możliwości wzrostu inwestycji japońskich w Polsce za najbardziej perspektywiczne uważa się inwestycje w sektorze energetycznym, rolno-spożywczym, chemicznym oraz finansowym (w tym centra finansowo-rozliczeniowe). Obserwuje się również rosnące zainteresowanie firm japońskich inwestycjami związanymi z ochroną środowiska (energooszczędność, zarządzanie odpadami, recycling) oraz w sektorze transportowym.

    Obecnie w Japonii funkcjonują oddziały dwóch firm polskich: Fakro Japan oraz NCM Entertainment. Pierwsza z nich zajmuje się sprzedażą okien dachowych, natomiast druga działa w sektorze gier komputerowych. Ponadto, w Japonii funkcjonuje kilka firm prowadzonych przez obywateli polskich rezydujących w tym kraju. Nie stanowią one jednak inwestycji polskiej w Japonii w rozumieniu oficjalnej definicji inwestycji zagranicznych.

    4.4. Współpraca regionalna

    Potencjał współpracy pomiędzy regionami polskimi i japońskimi pozostaje wciąż niezagospodarowany. Przez długi czas jedyną formą aktywności przejawianą przez instytucje o charakterze regionalnym były wizyty przedstawicieli polskich specjalnych stref ekonomicznych w Japonii, których celem jest nawiązanie kontaktów biznesowych z partnerami japońskimi. W ostatnich latach wzrasta jednak zainteresowanie polskich władz samorządowych rozwojem współpracy z partnerami japońskimi celem tworzenia warunków do współpracy pomiędzy podmiotami lokalnymi, wymiany doświadczeń i informacji.

    W 2012 r. i 2013 r. otwarte zostały „Domy Polskie” w Toyamie (Takaoka) i na Okinawie.

    4.5. Współpraca samorządów gospodarczych

    W 2000 roku powstał Polsko-Japoński Komitet Gospodarczy. Po stronie polskiej filarem współpracy jest Komitet Gospodarczy Polska-Japonia, na którego czele stoi prezes Polskiej Konfederacji Pracodawców Prywatnych Lewiatan. Do 2006 roku jego japońskim odpowiednikiem był Komitet Gospodarczy Japonia-Polska działający przy ROTOBO (organizacja semi-rządowa zajmująca się promocją handlu z Rosją i krajami Europy Wschodniej). Od momentu ograniczenia działalności ROTOBO wyłącznie do krajów WNP w 2006 r., zakończył również działalność Komitet Gospodarczy Japonia-Polska. Partnerem strony polskiej jest obecnie Komitet ds. Europy działający w ramach japońskiej organizacji biznesu Nippon Keidanren.

    W bilateralnych kontaktach gospodarczych na odnotowanie zasługuje jednak fakt utworzenia Polskiej Izby Gospodarczej w Japonii (PCCIJ). Izba ta została zarejestrowana przez japońskie ministerstwo gospodarki (METI) w dniu 1 lutego 2007 r. Obecnie skupia ok. 45 członków (z czego 11 korporacyjnych), w tym przedstawicieli biznesu japońskiego oraz Polaków (najczęściej rezydentów) prowadzących działalność gospodarczą na rynku japońskim. PCCIJ, jako jedyna organizacja tego typu z nowych krajów UE, jest członkiem działającej w Japonii Europejskiej Rady Biznesu (EBC) i bierze aktywny udział jej pracach.

     

    Dostęp do rynku


     

    5.1. Dostęp do rynku dla polskich towarów i usług

    Niski poziom zależności Japonii od towarów importowych mógłby wskazywać na istnienie znaczących restrykcji importowych w japońskiej polityce handlowej. Tymczasem, większość barier handlowych zidentyfikowanych dotychczas przez Europejską Radę Biznesu w Japonii wynika z regulacji wewnętrznych oraz z różnic w regulacjach prawnych w UE i Japonii. Do kluczowych problemów wskazywanych przez biznes europejski należą:

    # Różnice w standardach

    W obszarach objętych umowami o wzajemnej uznawalności standardów (mutual recognition agreements - MRA) podnoszą się głosy niezadowolenia z funkcjonowania tych umów. W obszarach, które nie są objęte MRA (większość) procedury zatwierdzania produktów są długie, nieefektywne i kosztowne, tak dla producentów, jak i klientów (np. szczepionki). Często nie jest to jednak dyskryminacja de jure ani de facto, lecz problemy administracyjne, które zgłaszają także przedsiębiorcy japońscy.

    Niski poziom internacjonalizacji standardów w Japonii powoduje, że wiele towarów dopuszczonych do obrotu na świecie, wymaga specjalnych badań lub dostosowania do odmiennych standardów japońskich. Dlatego też proces dopuszczenia nowych towarów na rynek japoński jest z reguły bardzo czasochłonny, kosztowny i uciążliwy. Dotyczy to przede wszystkim artykułów żywnościowych – kwarantanna, przepisy fitosanitarne, dopuszczenie dodatków smakowych lub koloryzujących. Wiele do zrobienia pozostaje też w kwestii wzajemnego uznawania przez Japonię i WHO/FAO dodatków do żywności i substancji spożywczych (proces rozpoczęty w 1981 r.). Z 828 substancji spożywczych dopuszczonych do użytku przez Japonię jedynie 1/3 została uznana jako bezpieczna przez WHO/FAO, podczas gdy ponad 600 substancji dopuszczonych przez WHO/FAO nie jest akceptowanych przez Japonię.

    Utrudnione jest również wprowadzanie na japoński rynek produktów z grupy tzw. quasi leków, które za granicą uznawane są za kosmetyki. Podobnie, standardy uznawane wyłącznie w Japonii utrudniają firmom zagranicznym funkcjonowanie w branżach takich jak: budownictwo, nieruchomości, transport lotniczy, diagnostyka medyczna, aparatura medyczna, weterynaria oraz cięte kwiaty.

    # Różnice w regulacjach rynkowych

    Silna segmentacja rynków w sektorze telekomunikacyjnym, zdominowanym przez japońskich dostawców sprzętu (Sharp, Panasonic, Hitachi) i usług (NTT, DoCoMo), wzmocniona jest dodatkowo odmiennymi standardami technicznymi stosowanymi przez poszczególnych operatorów. Bardzo utrudnia to wejście na rynek przedsiębiorstwom europejskim. Innym przykładem są regulacje na rynku usług bankowych, ubezpieczeniowych i papierów wartościowych, które uniemożliwiają bankom japońskim i jednostkom europejskim funkcjonującym na lokalnym rynku oferowanie zaawansowanych produktów finansowych. Model ten zmienia się jednak stopniowo pod presją japońskich instytucji finansowych.

    # Polityka konkurencji

    Regulacje rynkowe i problemy z dostępem do rynku wynikają często z polityki konkurencji. Japońscy decydenci (w tym Japońska Rada Handlu Zagranicznego – JFTC oraz METI) często odmiennie postrzegają pojęcie konkurencji niż UE. Przykładem tego może być dominująca pozycja poczty japońskiej na rynku przesyłek pocztowych, bankowości detalicznej oraz detalicznych instrumentów finansowych.

    Ponadto, co najmniej dwa czynniki nieformalne wpływają na niską penetrację japońskiego rynku przez produkty importowane:

    # Preferencje konsumentów

    Wysoki poziom awersji konsumentów oraz władz japońskich do produktów zagranicznych wiąże się z problemem bezpieczeństwa żywności i produktów medycznych oraz dominującym przekonaniem, że krajowe produkty lepiej chronią przed zagrożeniami z niego wynikającymi. Pewne przykłady wskazują jednak, iż myślenie takie związane jest z ochroną rynku krajowego przez władze japońskie.

    # Brak konkurencyjności wewnątrz grupy

    System konglomeratów „keiretsu” nadal jest bardzo aktywny w Japonii i pomimo działań podejmowanych w latach 90. celem jego dezintegracji, wciąż posiada znaczny udział w japońskim PKB. Instynktowna niechęć do konkurowania i preferowanie „harmonijnych relacji“ („sprawiedliwy handel“) osłabiają politykę konkurencji w Japonii. Choć konkurencja poza grupą może być bardzo silna (przykładowo na rynkach eksportowych), to ta wewnątrz grupy jest dużo bardziej ograniczona. Silne przenikanie się sektora prywatnego z publicznym wyjaśnia zaangażowanie METI w pomoc sektorową i regulacje rynkowe. Taki układ ogranicza dostęp do japońskiego rynku dla europejskich produktów, usług i inwestycji.

    Z punktu widzenia struktury polskiego eksportu potencjalnie najbardziej uciążliwe dla polskich firm mogą być bariery w dostępie do japońskiego rynku produktów rolno-spożywczych. Ze względu na ochronę rolnictwa japońskiego i wysokie standardy bezpieczeństwa żywności, eksporterzy produktów rolno-spożywczych na rynek japoński mogą napotkać liczne bariery taryfowe i pozataryfowe. Poza wysokimi obciążeniami celnymi, do najczęściej stosowanych form ochrony rynku należą kontyngenty importowe (np. nabiał, zboża), ceny minimalne (wieprzowina) lub specjalne zezwolenia eksportowe, najczęściej związane z wymogami bezpieczeństwa żywności (np. mięso – wieprzowina, wołowina, baranina). Poza barierami o charakterze administracyjno-regulacyjnym, istotne znaczenie mają również ograniczenia o charakterze rynkowym związane z odmiennymi gustami i specyfiką japońskich konsumentów.

    Biorąc pod uwagę bariery regulacyjne, w przypadku mięsa w chwili obecnej na rynek japoński dopuszczone są wołowina oraz drób (import wieprzowiny jest wstrzymany od lutego 2014 r. ze względu na przypadki ASF (afrykańskiego pomoru świń) w Polsce). W odniesieniu do wołowiny, eksportujący swoje wyroby do Japonii muszą zdobyć odpowiednie uprawnienia do eksportu swojej produkcji na rynek japoński, wydawane przez Głównego Lekarza Weterynarii RP. Obecnie uprawnienia takie posiada w Polsce ok. 20 zakładów mięsnych. Utrzymany jest jednak zakaz importu wędlin, w przypadku których stosowane są osłonki z jelit wołowych, owczych oraz kozich.

    Japoński rynek mleka i produktów mlecznych chroniony jest wysokimi stawkami celnymi. Ponadto, produkty takie jak masło, serwatka i mleko w proszku objęte są kontyngentem importowym i dlatego też wielkość importu tych produktów w zasadzie nie przekracza wartości objętej kwotami importowymi.

    W związku z rosnącym zainteresowaniem firm japońskich importem polskich pszczół miodnych oraz jednodniowych piskląt rodzicielskich trwają procedury zmierzające do uzyskania przez Polskę odpowiednich zezwoleń eksportowych.

    Największym utrudnieniem w rozwoju polskiego eksportu do Japonii pozostają jednak uwarunkowania rynkowe:

    # ogromna konkurencja z całego świata i geograficzna bliskość tanich producentów azjatyckich;

    # nieufność Japończyków do nowo pojawiających się towarów – tak konsumpcyjnych, jak i przemysłowych. Wejście na tutejszy rynek, wymaga długiego okresu przekonywania tutejszych odbiorców, promocji, negocjacji, testów itd., co często zniechęca polskich eksporterów;

    # w zakresie artykułów żywnościowych – zasadniczo różna dieta codzienna Japończyków;

    # skłonność konsumentów japońskich, szczególnie kobiet, do kupowania towarów znanych, światowych marek.

    Bariery administracyjne istnieją także w sferze inwestycji (prowadzenia działalności gospodarczej w Japonii). Są one przedmiotem intensywnych działań interwencyjnych zarówno delegatury Unii Europejskiej, jak i Europejskiej Rady Biznesu (European Business Council) oraz Izb Przemysłowo-Handlowych USA, Kanady, Australii itp. Stopniowo, choć bardzo wolno, są dostosowywane do przepisów międzynarodowych.

    Istniejące bariery regulacyjne jak dotąd nie mają większego wpływu na rozwój polskiego eksportu na rynek japoński. Główną przeszkodą w zwiększaniu wymiany handlowej po stronie polskiej jest bowiem słabe przygotowanie firm polskich do ekspansji na rynku japońskim oraz brak wyrobionej marki. Problemem utrudniającym dostęp polskich produktów do rynku japońskiego są również słabo rozwinięte kanały dystrybucji polskich towarów na terenie Japonii oraz niska wiedza konsumentów i przedstawicieli japońskiego biznesu na temat Polski i jej produktów.

    Ze względu na niekonkurencyjne struktury dystrybucji produktów w Japonii, nowym oraz małym i średnim producentom, którzy nie mogą pozwolić sobie na budowę własnej sieci dystrybucji, niezwykle trudno jest zaistnieć na rynku japońskim. Japońscy importerzy, przy ogólnym nasyceniu rynku i bardzo silnej konkurencji, stale poszukują nowych, ciekawych towarów. Spodziewają się jednak w tym trudnym, kosztownym i czasochłonnym procesie wprowadzania nowości na rynek japoński, bardzo aktywnej współpracy ze strony dostawcy. Dlatego jedynie rzeczywiście zainteresowani polscy dostawcy, gotowi przebrnąć przez długotrwały okres próbny, mają szansę zaistnieć na tym rynku.

    Co więcej, rynek japoński w dużym stopniu ukierunkowany jest na markę, która określa pozycję towaru na rynku lokalnym. Wyrobienie marki wymaga dużych nakładów finansowych na promocję i konsekwentnej, wieloletniej strategii sprzedaży.

     

    • 5.2. Dostęp do rynku pracy. Świadczenie usług i zatrudnienie obywateli RP

    Poza utrudnieniami o charakterze administracyjnym, do największych barier dostępu do japońskiego rynku pracy należy język. Bez znajomości języka japońskiego możliwości znalezienia pracy w japońskich firmach są bardzo ograniczone. Bardziej elastyczne i mniej wymagające pod tym względem są firmy zagraniczne prowadzące działalność na rynku japońskim.

    Obcokrajowcy chcący świadczyć pracę na terenie Japonii muszą uzyskać zezwolenie na pracę. W większości przypadków wydanie zezwolenia na pracę i wizy pracowniczej jest ściśle związane posiadaniem przyrzeczenia zatrudnienia przez przyszłego pracodawcę. Dlatego też z reguły z wnioskiem o wydanie zezwolenia na pracę dla cudzoziemca występuje przyszły pracodawca.

    Osoby przebywające poza Japonią, chcące podjąć pracę w tym kraju, muszą wystąpić o wizę pracowniczą. W Japonii funkcjonuje ok. 28 rodzajów wiz pracowniczych. Podstawą uzyskania wizy pracowniczej przez obcokrajowca w Ambasadzie Japonii w danym kraju jest posiadanie „świadectwa kwalifikacji” oraz umowy o pracę. Świadectwo kwalifikacji aplikant otrzymuje od przyszłego pracodawcy, który występuje o nie w imieniu przyszłego pracownika do urzędu imigracyjnego. W zależności od posiadanych kwalifikacji i charakteru pracy, jaka ma być świadczona na terenie Japonii, cudzoziemiec otrzymuje odpowiedni status rezydenta. Zezwolenie na pracę wydawane jest przez urząd imigracyjny z reguły na okres 1-3 lat.

    Obcokrajowcy przebywający w Japonii, którzy nie posiadają wizy pracowniczej, chcąc podjąć zatrudnienie w tym kraju muszą aplikować do właściwego urzędu imigracyjnego o zmianę swojego statusu i o pozwolenie na pracę.

    Więcej informacji na temat zatrudnienia obcokrajowców znajduje się na stronie urzędu imigracyjnego pod adresem: http://www.immi-moj.go.jp/.

    5.3. Nabywanie i wynajem nieruchomości

    Ceny nieruchomości w Japonii są bardzo zróżnicowane. Najdroższe są nieruchomości w Tokio i w dużych miastach takich jak Kobe, Osaka, Jokohama, Sendai, Kioto, Fukuoka Nagoja i Hiroszima, natomiast najtańsze w regionach takich jak Tohoku, Hokkaido, Shimane i Yamaguchi. Zdarza się, że w prefekturach, w których odnotowuje się największy spadek populacji władze lokalne oferują ziemię po preferencyjnych cenach, a w przypadku deklaracji długookresowego zamieszkania, nawet za darmo. Najwyższe ceny osiągają nieruchomości w sąsiedztwie dużych stacji kolejowych i metra. Stare budynki (generalnie powyżej 30 lat) są stale odnawiane ze względu na dostosowywanie ich standardów do norm bezpieczeństwa (tylko budynki wzniesione po 1982 r. spełniają dodatkowe wymogi ochrony przeciwwstrząsowej). Nowe budynki (mniej niż 5 lat) są najdroższe i ich ceny są praktycznie niezmienne.

    Cudzoziemcy, którzy zamierzają sfinansować zakup nieruchomości pożyczką hipoteczną muszą posiadać odpowiednią wizę (najlepiej pozwolenie stałego pobytu, długookresową wizę pracowniczą lub małżeńską). W przypadku płatności gotówką wiza nie jest niezbędna. Należy pamiętać, iż posiadanie nieruchomości w Japonii nie gwarantuje otrzymania/przedłużenia wizy. Pożyczkobiorca potrzebuje żyranta, który zobowiąże się do spłaty kredytu w przypadku nie wywiązania się z obowiązków płatniczych przez osobę zaciągającą kredyt. Dodatkowymi atutami, a czasem wręcz warunkiem koniecznym dla uzyskania kredytu są:

    # doświadczenie minimum kilku lat pobytu w Japonii i biegła znajomość języka;

    # japońskie obywatelstwo współmałżonka / dzieci uczęszczające do japońskich szkół;

    # stała praca w Japonii (na okres spłacania pożyczki);

    # nienaganna historia kredytowa;

    # oświadczenie o chęci pobytu w Japonii przez okres spłaty pożyczki.

    Z kolei przy wynajmie nieruchomości warto zwrócić uwagę na następujące szczegóły: odległość od stacji kolejowej/metra, rodzaj i wiek budynku, powierzchnia, nasłonecznienie, pożądane instalacje i udogodnienia sprzętowe. Najczęściej do wynajmu nieruchomości konieczny jest gwarant. Może nim być osoba fizyczna lub prawna. Umowa najmu podpisywana jest najczęściej na okres dwóch lat. W przypadku najmu nieruchomości z reguły korzysta się z usług agenta nieruchomości, którego wynagrodzenie stanowi część tzw. key money, najczęściej o równowartości dwumiesięcznego czynszu. Koniecznym jest również wpłacenie kaucji (z reguły również w wysokości dwumiesięcznego czynszu).

    5.4. System zamówień publicznych

    Jako sygnatariusz porozumienia WTO o zamówień publicznych, Japonia zobowiązana jest do stosowania zasad niedyskryminacji firm zagranicznych w dostępie do krajowego systemu zamówień publicznych. W celu poprawy dostępu do rynku dla obcokrajowców, rząd japoński podjął również środki wykraczające poza ramy porozumienia WTO. Działania te zmierzały głównie do zwiększenia dostępu do informacji o japońskim systemie zamówień publicznych oraz o konkretnych przetargach, jak również wprowadzały ułatwienia w procedurach kwalifikujących przedsiębiorców do udziału w przetargach.

    Japońskie regulacje w zakresie zamówień publicznych przewidują również niższą w porównaniu ze standardami WTO wartość przedmiotu zamówienia, przy której wymagane jest uruchomienie procedury zamówień publicznych (100 000 SDR). Przy zamówieniach przekraczających wartość 800 000 SDR niezbędne jest natomiast przeprowadzenie odpowiednich działań informacyjnych poprzedzających ogłoszenie przetargu (np. w formie organizacji seminariów i spotkań informacyjnych). W przypadku takich zamówień dostawcy mają możliwość zgłaszania uwag do propozycji specyfikacji przetargowej.

    System zamówień publicznych w Japonii oparty jest na procedurach przetargowych, w których mogą brać udział dostawcy towarów i usług posiadający odpowiednie zezwolenia/kwalifikacje. Dlatego też podmioty zainteresowane realizacją projektów w ramach zamówień publicznych muszą uzyskać odpowiednie zezwolenie jednostki ogłaszającej przetarg, jeszcze przed rozpoczęciem danej procedury przetargowej.

    W praktyce udział firm zagranicznych w procedurze zamówień publicznych ograniczony jest często ze względu na specyfikację techniczną przedmiotu zamówienia lub odpowiednie "klauzule bezpieczeństwa" (np. w sektorze kolejowym). Kwestie ułatwienia dostępu firm europejskich do japońskiego systemu zamówień publicznych jest jednym z priorytetów trwających negocjacji umowy o wolnym handlu pomiędzy UE i Japonią.

    Informacje o przetargach ogłaszane są w oficjalnym publikatorze „Kanpo” oraz w elektronicznej bazie danych na stronie Japońskiej Organizacji Handlu Zagranicznego (JETRO): http://www.jetro.go.jp/en/matching/procurement/procurement.html.

    Przewodnik po japońskim systemie zamówień publicznych dostępny jest pod następującym adresem: www.mofa.go.jp/policy/economy/procurement/q-a.pdf.

    5.5. Ochrona własności przemysłowej i intelektualnej

    Wśród umów międzynarodowych dot. ochrony własności intelektualnej, których Japonia jest sygnatariuszem, najważniejszą jest Konwencja z Berna, która określa przepisy ochrony własności intelektualnej oraz skutki ich łamania. Japonia jest również jedną ze stron porozumienia ACTA (Anti-Counterfeiting Trade Agreement), które podpisane zostało w styczniu 2012 r. w Tokio.

    Zgodnie z krajowym prawem własności intelektualnej (IPR) w Japonii wyróżnia się następujące formy ochrony własności intelektualnej: patenty, modele użytkowe, wzory, znaki towarowe, prawa autorskie, ochronę tajemnicy handlowej oraz ochronę przed nieuczciwą konkurencją. Wnioski patentowe rozpatrywane są przez japońskie biuro patentowe, które przyjmuje przede wszystkim aplikacje w dziedzinach takich jak: inżynieria mechaniczna i chemiczna, elektronika, biotechnologia, programy komputerowe i metody zarządcze.

    Teorie międzynarodowej ochrony prawa własności intelektualnej, a zwłaszcza problem wiążący się z tzw. zasadą jurysdykcji terytorialnej, są obecnie w Japonii w fazie rozwoju. Ma to wpływ m.in. na zwolnienie tempa transakcji pomiędzy japońskimi i zagranicznymi podmiotami gospodarczymi. Z tego też powodu opóźniają się również projekty mające prowadzić do m.in. transferów technologii, na co zwracają uwagę zarówno japoński przemysł, jak i administracja rządowa. Wiele kwestii, takich jak np. łamanie prawa własności intelektualnej za pośrednictwem internetu i transmisji satelitarnych, pozostaje wciąż nierozwiązanych w Japonii.

    5.6. Informacja o aktach prawnych

    Ze względu na ilość i wysoki stopień szczegółowości aktów prawnych związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej w Japonii, Japońska Organizacja Handlu Zagranicznego (JETRO), odpowiedzialna za promocję inwestycji zagranicznych w Japonii, opublikowała anglojęzyczny przewodnik dla inwestorów zagranicznych, który w sposób kompleksowy prezentuje i systematyzuje procedury związane z otwarciem i prowadzeniem działalności gospodarczej w Japonii. W przewodniku znajdują się m.in. informacje dotyczące:

    # form prawnych działalności gospodarczej w Japonii;

    # procedur rejestracji działalności gospodarczej w Japonii;

    # wymogów wizowych dla obcokrajowców prowadzących działalność gospodarczą w Japonii;

    # systemu podatkowego w Japonii;

    # zatrudnienia pracowników oraz ubezpieczeń społecznych;

    # ochrony własności intelektualnej.

    Przewodnik dostępny jest pod następującym adresem: http://www.jetro.go.jp/en/invest/setting_up/

    Na stronie tej dostępna jest również ogólna kalkulacja kosztów związanych z otwarciem działalności gospodarczej w Japonii.

     

     

    Przydatne linki i kontakty


     

    6.1 Administracja i samorządy gospodarcze

    Kancelaria Premiera (Cabinet Office)

    1-6-1 Nagata-cho, Chiyoda-ku, Tokyo

    tel. 03-5253-2111

    Ministerstwo Gospodarki, Handlu i Przemysłu (Ministry of Economy, Trade and Industry - METI)

    3-1, Kasumigaseki,1-Chome, Chiyoda-ku, 100-8901

    tel. 03-3501-1511

    Japońskie Centrum Energii z Węgla (Japan Coal Energy Center – JCOAL)

    3F Daiwa Nishi-Shimbashi Bldg., 3-2-1 Nishi Shimbashi, Minato-ku, 105-0003 Tokyo

    Organizacja Rozwoju Nowych Energii i Technologii Przemysłowych (New Energy and Industrial Technology Development Organization – NEDO)

    18F Muza Kawasaki Centem Tower, 1310 Omiya-cho, Saiwai-ku, Kawasaki City, Kanagawa 212-8554

    Ministerstwo Ziemi, Infrastruktury, Transportu i Turystyki (Ministry of Land, Infrastructure, Transport and Tourism - MLIT)

    Kasumigaseki 2-1-3, Chiyoda-ku, Tokyo, 100-8918 Japan

    tel. 81-3-5253-8008

    Ministerstwo Finansów (Ministry of Finance)

    3-1-1, Kasumigaseki, Chiyoda-ku, Tokuo 100-8940 Japan

    tel. 81-3-3581-2714

    Japońska Organizacja Handlu Zagranicznego (Japan External Trade Organization - JETRO)

    Ark Mori Building 6F, 12-32 Akasaka 1-Chome, Minato-ku, Tokyo 107-6006

    tel. 81-3-3582-5196

    Japońska Federacja Biznesu Keidanren (Nippon Keidanren-Japan Business Federation)

    1-9-4, Otemachi, Chiyoda-ku, Tokyo 100-8188 Japan

    tel. 81-3-5204-1637

    Japońska Izba Handlu i Przemysłu (The Japan Chamber of Commerce and Industry)

    Tokijska Izba Handlu i Przemysłu (The Tokyo Chamber of Commerce and Industry)

    3-2-2, Marunouchi, Chiyoda-ku, Tokyo 100-0005 Japan

    tel.81-3-3216-6497

    Instytut Badań Gospodarki, Handlu i Przemysłu (Research Institute of Economy, Trade, and Industry - RIETI)

    Japońskie Centrum Finansów Międzynarodowych (Japan Center for International Finance – JCIF)

    9-9 Koami-cho, Nihombashi, Chuo-ku, Tokyo 103-0016 Japan

    tel.81-3-4330-1053

    Japońska Rada Handlu Zagranicznego (Japan Foreign Trade Council)

    604 World Trade Center, 4-1, Hamamatsu-cho 2-Chome, Minato-ku, 105-6106

    tel.03-3435-5957

    Instytut Inwestycji i Handlu Zagranicznego (Institute for International Trade and Investment)

    8-10, 1-Chome, Akasaka, Minato-ku, Tokyo 107-0052 Japan

    tel. 81-3-5563-1251

    Japoński Instytut Inwestycji Zagranicznych (Japan Institute for Overseas Investment - JOI)

    102-0073, 3-6, Kudan Kita 2-Chome, Chiyoda-ku, Tokyo, Japan

    tel.81-3-5210-3490

    Japoński Instytut Przemysłu Spożywczego (Japan Food Industry Center - JAFIC)

    1-9-13 Akasaka, Minato-ku, Tokyo Japan

    tel. 03-3224-2387

    Japońskie Stowarzyszenie Budownictwa Zagranicznego (The Overseas Construction Association of Japan, INC. - OCAJI)

    Nichibei Bldg. 2-24-2, Hatchobori, Chuo-ku, Tokyo 104-0032 Japan

    tel. 81-3-3553-1631

    Japońskie Forum Przemysłu Jądrowego (Japan Atomic Industrial Forum, INC.- JAIF)

    2-1-3 Shimbashi, Minato-ku, Tokyo 105-8605 Japan

    tel.81-3-6812-7179

    Konfederacja Japońskich Związków Zawodowych (Japanese Trade Union Confederation (JTUC-RENGO)

    3-2-11, Kanda-Surugadai, Chiyoda-ku, Tokyo 101-0062 Japan

    tel. 81-3-5295-0532

    6.2. Oficjalna prasa ekonomiczna

    Nikkei News Journal (Nikkei shimbun)

    The Sankei shimbun (Sankei Shimbun)

    Market shimbun (Kabushiki Shijo Shinbun)

    The Environmental News (Kankyo Shimbun)

    Sankei Express

    Japan Food Journal (Nihon Shokuryo Shimbun)

    Japan Agriculture Journal

    The Nikkei Business Daily

    The Nikkei Financial Daily

    Business Line Journal

    6.3. Oficjalne strony o charakterze ekonomicznym

    Kancelaria Premiera

    Kancelaria Premiera / Instytut Badań Społeczno-Ekonomicznych

    Ministerstwo Gospodarki, Handlu i Przemysłu

    Ministerstwo Finansów

    Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Komunikacji / Departament Statystyki

    Ministerstwo Ziemi, Infrastruktury, Transportu i Turystyki

    Japońska Organizacja Handlu Zagranicznego (JETRO)

    Bank Centralny Japonii (BOJ)

    Japan Bond Trading Co.

    5 lipca 2013 (ostatnia aktualizacja: 11 stycznia 2016)

    Drukuj Drukuj Podziel się treścią: