close

  • Polsce – służyć, Europę – tworzyć, Świat – rozumieć

     

  • BOŚNIA I HERCEGOWINA

    •  

       Informacje o kraju


       

       

      1.1.Położenie geograficzne, ludność, obszar, stolica, języki urzędowe

      Położenie: Europa Południowo-Wschodnia; zachodnia część Półwyspu Bałkańskiego; granice z: Chorwacją (932 km), Serbią (312 km) i Czarnogórą (215 km).

      Powierzchnia kraju:- 51.209 km2 (całkowita); powierzchnia lądu: 51 197 km2; powierzchnia morza: 12,2 km2

      Ludność: 3.8392.737 (dane szacunkowe z 2011 r., źródło Agencja Statystyczna BiH)

      Stolica: Sarajewo (400 tys. mieszkańców). Inne główne miasta: Banja Luka (195 tys.), Bijelina (150 tys.), Mostar (150 tys.), Zenica (145 tys.), Tuzla (135 tys.), Brczko (80 tys.).

      Ukształtowanie terenu: kraj górzysty (Alpy Dynarskie); najwyższe wzniesienie – Maglić (2387 m n.p.m.); dostęp do morza (miasto Neum) – linia brzegowa 20 km (Morze Adriatyckie). Około 53% powierzchni kraju zajmują lasy. Największe rzeki: Sawa, Neretwa, Drina.

      Podział administracyjny: BiH jest podzielona na trzy części administracyjne, dwa tzw. entitety: Federację Bośni i Hercegowiny (FBiH) i Republikę Serbską (RS), oraz Dystrykt Brčko. Ponadto FBiH jest podzielona na 10 kantonów i 79 gmin, a RS – 62 gminy.

      Języki urzędowe: bośniacki, serbski, chorwacki

      Alfabety urzędowe: łaciński, cyrylica

      Grupy etniczne: Boszniacy (bośniaccy muzułmanie, Muzułmanie – obie nazwy wyszły z oficjalnego obiegu), Serbowie, Chorwaci i inni (17 uznanych konstytucyjnie mniejszości narodowych, w tym również mniejszość polska licząca około 300 osób).

      Dane szacunkowe z roku 2000: 48% - Boszniacy;  37.1%; Serbowie; 14.3% - Chorwaci; 0.6% - Pozostali (inne narodowości). Wyników Spisu Powszechnego Ludności i Gospodarstwa Domowych przeprowadzonego w 2013 nadal nie opublikowano. Dane z ostatniego spisu ludności przeprowadzonego w 1991 roku są nieadekwatne z powodu zmian dużych demograficznych spowodowanych konfliktem zbrojnym w latach 1992-1995.

      Numer kierunkowy do Bośni i Hercegowiny: +387

       

      1.2. Warunki klimatyczne

      Klimat w centralnej i północnej części kraju umiarkowany kontynentalny, na południu kraju, w Hercegowinie, śródziemnomorski, z długim okresem lata i łagodnymi zimami. W centralnej i północnej części kraju zimy mogą być bardzo zimne i śnieżne, zwłaszcza w górach. Lata ciepłe, często gorące. Powyżej 200 dni w roku jest słonecznych.

       

      1.3. Główne bogactwa naturalne

      Węgiel brunatny, ruda żelaza, boksyt, miedź, ołów, cynk, chrom, kobalt, magnez, nikiel, glina, gips, piasek, sól, drewno.

       

      1.4. System walutowy, kurs i wymiana

      BAM – oficjalna nazwa środka płatniczego. Konwertybilna Marka (KM) nazwa w użyciu. Waluta obowiązująca na terenie całej BiH. Kurs waluty jest stały, uzależniony od kursu EURO i wynosi: 1 EUR = 1,95 KM. Od roku 2012 r. nie są możliwe płatności w euro w sklepach na terenie całej BiH.

       

      1.5. Religie: islam, prawosławie, katolicyzm, judaizm i inne.

      1.6. Infrastruktura transportowa (przejścia graniczne, lotniska, porty)

      Sieć drogowa: około 22.600 km, w tym 3.788 km to drogi główne, 4.842 km drogi regionalne, 14000 km drogi lokalne. Drogi szybkiego ruchu (E-roads) o długości 995 km (E-59, E-65, E-73 E-661, E-761, E-762); nowoczesna autostrada: (A-1 Zenica - Tarcin) o łącznej długości 124 km. (opłata za całość ok. 10 BAM)

      Sieć kolejowa: długość 1.042 km. Główne trasy – z Północy na Południe Šamac-Sarajewo-Čaplina (Ploče) i z Zachodu na Wschód – Novi Grad-Doboj-Tuzla-Zvornik. Od 2012 roku jedynym międzynarodowym połączeniem kolejowym jest Sarajewo-Zagrzeb (zlikwidowano pociągi na relacji Sarajewo-Belgrad i Sarajewo-Budapeszt).

      Porty lotnicze: cztery główne lotniska spełniające standardy ICAO, wszystkie obsługują transport międzynarodowy: Sarajewo, Banja Luka, Mostar i Tuzla. Sarajewo obsługuje ponad 95% ruchu lotniczego. Roczny transport pasażerów: Sarajewo – około 580 tys. osób, Mostar – ok. 78 tys. osób, Banja Luka około 6 tys. osób, Tuzla – 4 tys. osób.

      Transport rzeczny: Rzeka Sawa – długość umożliwiająca transport – 333 km, dwa porty: Šamac oraz Brčko. Cześć europejskiej sieci drogi wodnej VII Trans EuropeanTranportCorridor.

      Transport morski: Brak portu morskiego. Do transportu tą drogą używany jest port Ploče w Chorwacji.

      1.7. Obowiązek wizowy

      Obywatele UE mogą wjeżdżać na terytorium BiH z dowodem osobistym lub paszportem i przebywać przez 90 dni w ciągu 180 dni na terenie BiH bez wizy. Istnieje obowiązek meldunkowy (tzw. bijeli karton), który należy uregulować w ciągu 48h od wjazdu w najbliższej Komendzie Policji.

      Obywatele BiH by wjechać na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, lub innych państw Grupy Schengen od grudnia 2010 r. nie muszą ubiegać się o przyznanie wizy typu Schengen, jeśli będą przebywać na terenie strefy Schengen do 90 dni (w ciągu 180 dni). Ruch bezwizowy dla obywateli BiH udających się do państwo grupy Schengen jest możliwy tylko i wyłącznie na podstawie paszportu biometrycznego. W przypadku jego braku, obowiązują wizy.

      1.8. Wykaz świąt państwowych i religijnych

      BiH nie posiada ustawy o świętach narodowych. W Federacji BiH obchodzone są: Dzień Państwowości 25.11.upamiętniający proklamację Republiki BiH w 1943 r. oraz Dzień Niepodległości 1.03., upamiętniający referendum niepodległościowe z 1992 r. Oba święta nie są uznawane przez Republikę Serbską BiH, która obchodzi Dzień Republiki 9.11. Wymienione święta są dniami wolnymi od pracy (w zależności od entitetu). W FBiH ponadto obchodzi się oficjalnie święta muzułmańskie (Bajram – dwa razy w roku, święto ruchowe) oraz katolickie (w tzw. chorwackich kantonach). W Republice Serbskiej oficjalne obchodzone są święta prawosławne i są one dniami wolnymi od pracy na terenie całego entitetu. W Dystrykcie Brčko świętem oficjalnym jest 8. marca – Dzień utworzenia Dystryktu Brčko oraz muzułmańskie, katolickie i prawosławne święta religijne. Na terytorium całej BiH dni wolne to 1 i 2 stycznia (Nowy Rok) oraz 1 i 2 maja (Święto Pracy). 

       

      System administracyjny


       

       

      2.1. Ustrój polityczny

      Zgodnie z postanowieniami Porozumienia Pokojowego z Dayton (1995 r.), które zakończyło trwającą od 1992 r. wojnę, Bośnia i Hercegowina składa się z dwóch jednostek administracyjnych tzw. entitetów: zamieszkałej głównie przez Boszniaków i Chorwatów - Federacji Bośni i Hercegowiny (FBiH), zwanej powszechnie Federacją oraz Republiki Serbskiej (RS) zdominowanej przez Serbów. Późniejsze decyzje wspólnoty międzynarodowej doprowadziły do wyodrębnienia Dystryktu Brčko (DB), który zamieszkują wszystkie trzy narody. Na czele państwa stoi kolektywne Prezydium BiH, w którego skład wchodzą wybrani na czteroletnią kadencję przedstawiciele trzech tzw. narodów konstytucyjnych: Chorwatów, Boszniaków i Serbów. Każdy z członków Prezydium pełni rotacyjnie funkcję przewodniczącego kolejno przez 8 miesięcy (a więc dwukrotnie w trakcie kadencji). Przedstawiciele trzech narodów konstytucyjnych są wybierani do prezydium w wyborach powszechnych. Przedstawiciele tzw. pozostałych (b/ch/s: Ostali) wedle Konstytucji nie mogą kandydować do Prezydium BiH. Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasbourgu wydał orzeczenie, w którym uznaje taki stan rzeczy za dyskryminację i nakazał zmianę konstytucji. Do chwili obecnej (marzec 2015 r.) nie została ona zmieniona. Od listopada 2014, w ramach ośmiomiesięcznej kadencji, przewodniczącym Prezydium BiH jest Mladen Ivanić (Serb), pozostałymi członkami Prezydium BiH są: Dragan Čović (Chorwat) oraz Bakir Izetbegović (Boszniak). Ostatnie wybory parlamentarne odbyły się 12 października 2014 r.

      2.2. Władza ustawodawcza

      Parlament BiH składa się z dwóch izb wybieranych na 4 lata: niższej – Izby Reprezentantów (42 deputowanych – 28 z FBiH i 14 z RS) i wyższej – Izby Narodów (15-osobowej). Skład Izby Reprezentantów jest proporcjonalny do głosów oddanych na partie w powszechnym głosowaniu. Izba Narodów natomiast skupia po 5 przedstawicieli trzech narodów konstytucyjnych, którzy są wybierani przez parlamenty FBiH i RS.

      Parlamenty funkcjonują także w obu częściach składowych BiH: Federacji, Republice Serbskiej, Dystrykcie Brčko oraz w każdym z 10 kantonów FBiH.

      2.3. Władza wykonawcza

      Rada Ministrów BiH, zgodnie z ustawą obowiązującą od grudnia 2002 r. składa się z przewodniczącego proponowanego przez Prezydium BiH i następnie zatwierdzanego przez Parlament BiH oraz 9 ministrów, spośród których wyłaniani są dwaj zastępcy przewodniczącego, reprezentujący narody konstytucyjne inne niż przewodniczący. Obsada personalna Rady Ministrów, podobnie jak większości instytucji centralnych, odbywa się według zasady parytetu narodowościowego. W odróżnieniu od przewodniczącego Prezydium BiH, stanowisko premiera nie podlega rotacji.

      Entitety tj. FBiH i RS również posiadają rządy. Oba rządy  składają się z premiera oraz 16 ministrów (16 ministerstw). Ponadto w Dystrykcie Brčko i kantonach FBiH funkcjonują rządy składające się z kilku-kilkunastu ministrów. Dodatkowo nadzór nad BiH sprawuje powołany przez Radę Bezpieczeństwa ONZ Urząd Wysokiego Przedstawiciela (OHR). Obecnie funkcję Wysokiego Przedstawiciela pełni  Austriak Valentin Inzko. Od 2011 roku Specjalnym Przedstawicielem UE (EUSR) jest osoba pełniąca funkcję szefa Delegatury UE w BiH. Od kwietnia 2015 r. funkcję sprawuje Szwed Lars-Gunnar Wigemark.

      System administracyjny Bośni i Hercegowiny jest dość skomplikowany, dzieli przestrzeń gospodarczą kraju oraz stanowi wyzwanie w procesie integracji z UE i NATO.

       

      2.4. Struktura administracji gospodarczej

      W Radzie Ministrów Bośni i Hercegowiny spośród 9 ministerstw sprawami ekonomicznymi zajmują się następujące instytucje: Ministerstwo Handlu Zagranicznego i Stosunków Ekonomicznych, Ministerstwo Transportu i Komunikacji oraz Ministerstwo Finansów; w FBiH: Ministerstwo Handlu, Ministerstwo Finansów, Ministerstwo Transportu i Komunikacji, Ministerstwo Rolnictwa; w RS: Ministerstwo Handlu i Turystyki, Ministerstwo Transportu i Komunikacji, Ministerstwo Spraw Ekonomicznych i Koordynacji, Ministerstwo Planowania Urbanistycznego, Inżynierii i Ekologii. Natomiast wspólną instytucją finansową dla całego kraju jest Bank Centralny BiH.

      2.5. Sądownictwo gospodarcze

      W Bośni i Hercegowinie nie działają sądy gospodarcze na szczeblu państwowym. W FBiH sporami gospodarczymi zajmują się, w zależności od zasięgu i charakteru sprawy, sądy powiatowe lub sądy kantonalne. W RS od 2010 roku sprawami gospodarczymi zajmują się rejonowe sądy gospodarcze oraz Wyższy Sąd Gospodarczy. Ponadto w 2004 roku ustanowiono w BiH szereg centrów administracyjnych zajmujących się mediacjami w spornych sprawach gospodarczych. Wprowadzony system mediacji przyspiesza rozwiązywanie głównie drobnych spraw spornych. 

       

      Gospodarka


       

       

      3.1. Ogólna charakterystyka sytuacji gospodarczej

      PKB – 27 126 mld BAM (2014)

      PKB na mieszkańca – 7008 BAM (2014)

      Tempo wzrostu PKB – 0,7% (2014)

       

      Tendencje zmian PKB

       

      w mld BAM

      w %

      2011

      25 772

      1%

      2012

      25 734

      -1,2%

      2013

      26 389

      2,5 %

      2014

      27 126

      0,7%

       

       

      Inflacja: 1,1% (2014)

      Stopa bezrobocia: 27,5 % (2014)

      Średnia wysokość miesięcznych zarobków netto: 827 BAM (2014)

      1 EUR – 1,95 BAM

      Dług publiczny w BiH wynosi  8 mld BAM (ok. 29% PKB)

      Ogólna charakterystyka gospodarki

      Bośnia i Hercegowina jest określana jako kraj z wyższym dochodem średnim. Gospodarka zniszczona w czasie wojny 1992-95, w ciągu ostatnich 20 lat powoli, lecz konsekwentnie się odbudowuje. W latach 1998-2008 zanotowano znaczący wzrost gospodarczy – PKB wzrosło o ponad dwie trzecie w ujęciu realnym, a poziom ubóstwa spadł z prawie 20% do 14%. Jednak, pomimo dobrych wyników gospodarczych, początek globalnego kryzysu finansowego z 2008 roku miał i nadal ma negatywny wpływ na gospodarkę kraju.  

      W 2011 roku gospodarka Bośni i Hercegowiny zanotowała nieznaczny, bo jednoprocentowy  wzrost. Mimo wszystko w 2012 nastąpił głęboki spadek PKB, bo aż o 1,2%. W 2013 roku wzrost gospodarczy wyniósł natomiast 1,6%, mimo niskich szacunków Banku Światowego, który przewidywał wzrost na poziomie 0,8%. Ocenia się, że wzrost nastąpił dzięki zwiększonemu eksportowi. Według Banku Centralnego BiH prognozowany wzrost gospodarczy na rok 2015 r. wyniesie ok. 2,5%. Oceny Międzynarodowego Funduszu Walutowego są jeszcze bardziej optymistyczne – MFW szacuje, iż PKB wzrośnie w BiH o ok. 3,5%. Natomiast Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBRD) ocenia, że wzrost wyniesie ok. 2,7%. W 2014 r. wzrost gospodarczy w BiH z powodu powodzi i niepokojów społecznych wyniósł zaledwie 0,7% (zamiast prognozowanych 1,8%). Dług publiczny w BiH wynosi ok. 8 mld BAM, czyli ok. 29% PKB. Produkcję przemysłową charakteryzuje również wzrost, na poziomie ok. 5% w skali rocznej. Średnie wynagrodzenie w BiH wynosiło w roku 2014 827 BAM netto (ok. 417 euro netto), co plasuje BiH wśród krajów o niższych zarobkach w skali europejskiej. Przy wysokiej stopie bezrobocia, która wynosi aż 27,5 % BiH pozostaje wciąż jednym z biedniejszych krajów w regionie.

       

      3.2 Tabela głównych wskaźników makroekonomicznych

      Na podstawie danych Banku Centralnego BiH i Agencji Statystycznej BiH

       

      2011

      2012

      2013

      2014

      Produkt Krajowy Brutto

      25 772 mld BAM

      25 734 mld BAM

      26 389 mld BAM

      27 126 mld BAM

      Stopa wzrostu produkcji przemysłowej

      5,60%

      -5,20%

      6,70%

      0,10%

      Średnia inflacja roczna

      3,70%

      2,10%

      -0,10%

      -0,90%

      Stopa bezrobocia

      27,60%

      28%

      27,50%

      27,50%

      Średnia płaca netto

      836 BAM

      844 BAM

      846 BAM

      848 BAM

      Dług zewnętrzny

      6 661 mln BAM (25,8% PKB)

      7 155 mln BAM (27,8% PKB)

      7 405 mln BAM (28,3% PKB)

      brak danych

      Eksport

      8.222 mln BAM

      7.857 mln BAM

      8.380 mln BAM

      8.683 mln BAM

      Import

      15.525 mln BAM

      15.252 mln BAM

      15.169 mln BAM

      16.199 mln BAM

       

       

      3.3. Handel zagraniczny Bośni i Hercegowiny (w tysiącach BAM)

      Główni partnerzy handlowi BiH w roku 2013

      Według danych Izby Handlu Zagranicznego BiH wartość eksportu Bośni i Hercegowiny w 2013 roku wyniosła 8,6 mld BAM, natomiast importu do BiH – 14,9 mld BAM. W rezultacie deficyt handlowy wyniósł 6,3 mld BAM, a pokrycie importu eksportem wyniosło 57,87%. Powyższe wskaźniki świadczą o zwiększeniu obrotu handlowego BiH w stosunku do roku 2012. Eksport zwiększył się o 5,03%, natomiast import zmniejszył się 0,56%, podczas gdy deficyt zmniejszył się o 7,34%. W roku 2013 największym partnerem eksportowym okazały się Niemcy (1,35 mld BAM), Chorwacja (1,22 mld BAM), Włochy (1,01 mld BAM), następnie kraje takie jak Słowenia, Austria. Największym partnerem importowym w roku 2013 była Chorwacja, z której do BiH sprowadzono towary za 2,68 mld BAM, z Serbii – 1,80 mld BAM, Niemiec - 1,45 mld BAM, następnie takich krajów jak: Szwajcaria, Słowenia i Włochy. Po wejściu Chorwacji do UE w lipcu 2013 r. doszło do znaczących zmian w obrazie wymiany handlowej BiH z tym krajem, jak również z krajami UE i CEFTA (z której Chorwacja wystąpiła). W skutek tego doszło do zwiększenia udziału rynku UE o 73% całkowitego eksportu i 68% całkowitego importu, oraz do zmniejszenia udziału rynków krajów CEFTA o 17% całkowitego eksportu i 14% całkowitego importu. Jak ilustrują dane poniżej, w roku 2014 ogólne tendencje w handlu zagranicznych BiH pozostają na podobnym poziomie.

       

       

       

       

      Dane Izby Handlu Zagranicznego na rok 2014.

       

      Eksport

      Import

      Saldo/udział procentowy

      w łącznej wymianie handlowej

      Chorwacja

      981 317

      2 590 949

      3 572 266/14,45%

      Niemcy

      1 384 839

      1 551 356

      2 936 195/11,87%

      Serbia

      849 846

      2 007 101

      2 856 948/11,55%

      Włochy

      1 202 234

      1 437 170

      2 639 404/10,67%

      Słowenia

      711 630

      1 342 586

      2 054 216/8,31%

       

       

      Eksport według wybranych gałęzi przemysłu w latach 2011-13

      Struktura wymiany handlowej według sektorów przemysłu w 2013 roku wykazuje zwiększenie eksportu i zmniejszenie importu w większości sektorów. Według danych Izby Handlowej BiH największy eksport został osiągnięty w sektorach „rudy, metale i produkty” i wyniósł 1,86 mld BAM, „drzewo, papier i meble” – 1,68 mld BAM, „maszyny i urządzenia” 1,31 mld BAM; natomiast importu  w sektorach „paliwa mineralne” 2,95 mld BAM, „maszyny i urządzenia” 2,98 mld BAM, „przemysł rolniczy” – 2,73 mld BAM. Największy wzrost odnotowano w eksporcie energii elektrycznej, który wyniósł aż 214,3%, co jest rezultatem generalnego wzrostu gospodarczego w roku 2013. Wzrost zanotowano także w eksporcie części samochodowych (32,5%), obuwia (20,9%), mebli (11,1%), siedzeń samochodowych (11%). Najwięcej zmniejszył się eksport produktów naftowych (16,2%) i aluminium (13,2%).

      Bardziej szczegółowe dane według gałęzi przemysłu znajdują się poniżej:

      Dane wg. Agencji Statystycznej BiH

      Wybrane gałęzie przemysłu

      2011

      2012

      2013

      Eksport

      Import

      Eksport

      Import

      Eksport

      Import

      Rolnictwo, leśnictwo, rybołówstwo

      170 755

      721 054

      159 955

      729 822

      199 931

      661 203

      Górnictwo i wydobycie

      143 446

      2 091 999

      155 527

      1 819 151

      117 089

      1 698 115

      Produkty spożywcze i tytoń

      628 542

      2 153 905

      668 917

      2 202 838

      680 179

      2 193 459

      Odzież i tekstylia

      361 185

      739 403

      342 537

      717 918

      376 637

      807 371

      Skóra i produkty skórzane

      523 059

      470 576

      528 683

      467 354

      596 771

      528 380

      Drewno i produkty drewniane (bez mebli)

      380 165

      154 417

      398 016

      151 136

      433 204

      159 438

      Papier i produkty z papieru, prasa i publikacje

      212 058

      333 701

      207 742

      327 484

      217 702

      343 772

      Koks i produkty naftowe

      754 123

      1 170 464

      525 173

      1 195 778

      467 874

      1 155 461

      Produkty chemiczne

      438 040

      1 574 305

      445 193

      1 681 000

      462 450

      136 668

      Guma i plastik

      170 412

      624 753

      205 981

      638 898

      229 897

      674 161

      Niemetalowe produkty mineralne

      83 498

      380 930

      77 268

      365 265

      73 473

      356 528

      Metal i produkty z metalu

      1 840 732

      1 537 467

      1 860 606

      1 458 527

      1 729 370

      1 514 042

      Produkty i urządzenia elektroniczne, elektryczne i optyczne

      277 579

      1 096 283

      298 681

      1 095 974

      313 775

      1 083 943

      Maszyny i urządzenia

      509 577

      906 620

      477 831

      919 729

      511 723

      992 477

      Środki transportu

      221 126

      1 027 475

      220 335

      901 534

      291 752

      911 165

      Meble

      700 057

      131 658

      740 926

      139 002

      818 140

      126 984

      Pozostały przemysł przetwórczy

      26 478

      173 532

      36 007

      189 980

      39 494

      182 905

      Energia elektryczna, gaz i para

      368 297

      116 921

      150 168

      140 224

      471 915

      120 522

      Odpady

      398 472

      22 236

      349 820

      20 131

      330 505

      25 721

      Pozostałe

      14 562

      98 434

      17 973

      91 299

      18 615

      76 856

      Razem

      8 222 163

      15 526 133

      7 858 340

      15 253 043

      8 380 496

      15 170 172

       

      Wybrane kierunki eksportu i importu Bośni i Hercegowiny w 2014

       

      Wymiana handlowa BiH pod względem regionów – 2014 rok

      (tys BAM)

      REGION

      EKSPORT

      IMPORT

      ZAKRES

      SALDO

      POKRYCIE

       

      Wartość

      % udziału

      Wartość

      % udziału

      EU

      6 423 919

      71,9

      10 442 997

      66,1

      16 866 916

      -4 019 079

      61,5%

      CEFTA

      1 441 858

      16,1

      2 251 570

      14,3

      3 693 428

      -809 711

      64,0%

      EFTA

      173 189

      1,9

      1 070 035

      6,8

      1 243 224

      -896 846

      16,2%

      Pozostałe kraje

      900 878

      10,1

      2 024 538

      12,8

      2 925 416

      -1 123 660

      44,5%

      RAZEM

      8 939 844

      100

      15 789 140

      100

      24 728 984

      -6 849 296

      56,6%

       

       

       

      3.4Bezpośrednie inwestycje zagraniczne

      Wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) w okresie 2010 – 2013 r.

      2010

      440 mln BAM

      2011

      580 mln BAM

      2012

      676 mln BAM

      2013

      418 mln BAM

       

       

      Według danych Narodowego Banku BiH (bh. Centralna bankaBiH, CBBH) napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w 2013 roku wyniósł 418 mln BAM (214 mln EUR).

      Wysokość inwestycji w poszczególnych latach ulegała znaczącym zmianom. Wbrew optymistycznym prognozom i zaplanowanym projektom, wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych w BiH w 2013 r. w porównaniu do roku 2012 spadła o 21.6 punktu procentowego. Zrewidowane dane za lata 2011-2012 (2011 – 355 mln EUR, 2012 – 285 mln EUR) wskazują, że wartości inwestycji w 2011 roku w porównaniu do stanu z 2013 roku była wyższa o 16.3 punktu procentowego, podczas gdy w 2012 roku zanotowano spadek wartości inwestycji w porównaniu do roku 2011 o 23.5 punktu procentowego. Znaczący spadek wartości inwestycji w 2009 roku był efektem światowego kryzysu ekonomicznego. Pod wpływem pozytywnego trendu znalazły się lata 2010-2011. Wzrost wartości inwestycji zagranicznych w 2010 roku w porównaniu do 2009 roku wyniósł 70.5 punktu procentowego, podczas gdy wzrost wartości bezpośrednich inwestycji zagranicznych w 2011 roku w porównaniu do 2010 roku wyniósł 16.3 punktu procentowego. Wartości inwestycji w porównaniu do okresu sprzed światowego kryzysu ekonomicznego były jednak niższe.

      Do głównych inwestorów w BiH należą kraje europejskie. Struktura inwestycji zagranicznych (stan z końca grudnia 2013 roku) pokazuje, że wśród krajów, których skumulowana wartość inwestycji w BiH jest największa znajdują się: Austria, Serbia i Chorwacja. Państwa, których wartość inwestycji w BiH była największa w 2013 roku: Serbia (62 mln BAM), Wielka Brytania (56 mln BAM), Austria (51 mln BAM), Szwajcaria (44 mln BAM) i Niemcy (40 mln BAM). W przypadku Rosji, która w latach 2011-2012 była największym inwestorem w BiH, w 2013 roku zanotowano spadek wartości inwestowanego kapitału. Dzięki dobrej reputacji i długiej tradycji inwestycyjnej w BiH, największą część BIZ tworzą inwestycje w sektorze produkcji przemysłowej (32%). Znaczny udział w łącznej wartości BIZ stanowią także inwestycje w sektorze bankowym (22%). Największa wartość inwestycji zagranicznych w 2013 roku została zarejestrowana w sektorze finansowej działalności usługowej (141.8 mln BAM), obrotu nieruchomościami (33.3 mln BAM) oraz produkcji i dostarczania energii elektrycznej (31.6 mln BAM).

      3.5. Rozwijające się sektory gospodarki Bośni i Hercegowiny

      Turystyka

      Bośnia i Hercegowina posiada wiele walorów turystycznych, na które składa się piękna i bardzo zróżnicowana przyroda (góry, rzeki, jeziora, morze), oraz zabytki kulturalne, historyczne i religijne.

      Turystyka zimowa: stoki narciarskie głównie w okolicach Sarajewa (Bjelasnica, Igman, Jahorina) – nowoczesne, oświetlone trasy zjazdowe, dobra infrastruktura hotelowa, stosunkowo niskie ceny karnetów; warto pamiętać o tym, że Sarajewo było miejscem Zimowych Igrzysk Olimpijskich w 1984.

      Turystyka spa; wody mineralne, źródła termalne: m.in. Spa Fojnica, Banja Vrućica – Teslić, Gradačac, Mljćeanica – Dubica, Aquaterm – Olovo, Gata – Bihać, Guber – Srebrenica, Ilidža – Sarajewo, Kiseljak, Dvorovi – Bjeljina, Kulaši – Prnajvor, Laktaši – Banja Luka, SanskaIlidža – Sanski Most, Slatina – Banja Luka, VilinaVlas – Wyszehrad.

      Turystyka ekstremalna – rafting oraz spływy kajakowe na rzekach Neretva, Una, Vrbas.

      Turystyka górska – wbrew powszechnej opinii o niebezpieczeństwie minowym, BiH posiada wiele oznaczonych, bezpiecznych szlaków górskich o różnych stopniach trudności, z dobrą infrastrukturą towarzyszącą (schroniska, wodopoje, przystanki na szlakach). W dużych miastach tj. Sarajevo, Mostar, Zenica czy Tuzla działają kluby górskie o długiej tradycji, które organizują grupowe wędrówki z przewodnikiem.

      Turystyka kulturalna - zabytkowe miasta: Mostar, Počitelj, Blagaj, Stolac, Jajce, Fojnica, Bobovac, Travnik, KraljevaSutjeska, Vranduk, Prusac, Tesanj, Maglaj, Banja Luka, Sarajewo, Gradacac i inne.

      Turystyka religijna – bardzo duże i nowocześnie zorganizowane, drugie na świecie pod względem liczby odwiedzających, centrum pielgrzymkowe Medjugorje z bardzo dobrym zapleczem hotelarskim i gastronomicznych. Rocznie do Medjugorja przybywa szacunkowo kilkadziesiąt tysięcy pielgrzymów z Polski. 

      Agroturystyka – wciąż dynamicznie rozwijający się sektor na terenie całej BiH. Kwatery prywatne oferują wypoczynek w górach, nad dużymi jeziorami (Jablaničko Jezero, Ramsko Jezero, Prokoško Jezero), w kanionach rzek (Neretva, Una) oraz nad Morzem Adriatyckim w miejscowości Neum (konkurencyjność cenowa wobec wybrzeża chorwackiego, przy zachowaniu wysokiego standardu usług). Ponadto oferta agroturystyczna jest poszerzona często o ekologiczną kuchnię, bazującą na lokalnych, organicznych produktach.

      Uprawa ziemi, produkcja żywności

      1,2 miliona hektarów gruntów rolnych.

      100 tys. hektarów sadów i winorośli.

      500 tys. hektarów pastwisk.

      Duży potencjał przy produkcja żywności ekologicznej i organicznej.

      Sektor energetyczny

      Sektor energetyczny jest jednym z najsilniejszych sektorów gospodarczych BiH. Posiada długa tradycję i duży potencjał inwestycyjny.

      Bośnia i Hercegowina jest członkiem Energy Charter Conference (ECC) i sygnatariuszem Energy Charter Treaty (ECT) oraz Protokołu o efektywności energii i związanych z nią aspektów środowiskowych (Protocol on Energy Efficiency and Related Enviromental Aspects, PEEREA). BiH podpisała również Athens Memorandum of Understanding on the RegionalEnergy Market w Europie Południowo- Wschodniej.

      Źródła energii:

      - podstawowym źródłem energii jest węgiel (brunatny oraz lignit), szacowane rezerwy to 10x109 ton. Regiony wydobywania węgla: Tuzla, Centralna Bośnia, Gacko; Główne kopalnie: Kreka, Banovići, Kakanj, Zenica, Breza, Stanari, Ugljevik, Gacko i Miljevna.

      - BiH ze względu na uwarunkowania geograficzne (wiele dużych, wartkich, górskich rzek) ma duży potencjał w produkcji energii wodnej, który wynosi ok. 6 000 MW. Jest on wykorzystywany jedynie w 35%.

      Elektrownie wodne: Ustikolina 3x22 MW, Vranduk 21 MW, Rmanj Monastir 2x36 MW, Vrilo 2x26 MW, Glavaticevo 3x 9,5 MW, Bjelimici 2x50 MW+PH 2x300 MW, Dubrovnik2 2x152 MW, Buk Bijela&Foca 250 MW, Dabar 160 MW, Bileca 3 MW, Paunci 42,3 MW, Krupa & Banja Luka 48,5 MW + 37,2 MW, Mrsovo 43,8MW, Ulog 30 MW, Ugar 40 MW.

      - istnieje potencjał wykorzystania energii geotermalnej, choć jej zasoby nie są do końca zbadane

      - wstępne badania wykazują, że BiH posiada również złoża gazu i ropy, której rezerwy są szacowane na około 50 mln ton.

      BiH jest jednym z największych w regionie eksporterów energii elektrycznej. Eksport energii elektrycznej w 2013 roku zwiększył się w stosunku do 2012 roku aż o 240%, podczas gdy produkcja energii elektrycznej przekroczyła 60% potrzeb rynku krajowego. 49% całkowitej energii w BiH pochodzi z elektrowni wodnych.

      Przemysł drzewny

      Do największych naturalnych zasobów BiH należą lasy, które zajmują około  2 709 800 hektarów co stanowi 53% powierzchni kraju. Z drewna wytwarzane są materiały budowlane oraz meble, a także wytwarzany jest papier i biomasy. Drewno jest też jednym z popularnych źródeł energii w BiH, wykorzystywanej głównie w gospodarstwach prywatnych.

       

      Górnictwo

      Węgiel brunatny; wydobywany w Centralnej Bośni, Tuzli, Gacko, Bugojno; szacowane rezerwy 10 x 109 ton.

      Metale: żelazo, kobalt, magnez, nikiel, chrom, cynk, boksyt. Około 653 milionów ton złóż żelaza jest skoncentrowanych w okolicach Ljubija i Jablanicy. Złoża boksytu, rozlokowane w okolicach Vlasenicy i Jajce, a także Mostaru, Citluku, Posusje, Stolaca, Tomislavgradu itd., szacowane są na 120 milionów ton. Złoża cynku w okolicach Olovo, Vares, Srebrenicy szacuje się na 56 milionów ton. Rezerwy magnezu w okolicach Kladanja szacuje się na około 2 mln ton.

      Minerały przemysłowe: sól, wapień, gips, kaolin, azbest, glina, krzemionka, piasek, żwir, kamienie, dolomit. Sektor wymaga głębokich reform, wprowadzenia nowych technologii oraz znaczących inwestycji.

      Hutnictwo

      Żelazo i stal. Głównym producentem żelaza i stali w kraju jest Mittal Zenica, firma należąca do największego producenta stali na świecie – Mittal Steel. Roczna produkcja stali wynosi 2 mln ton żelaza i elementów stalowych.

      Aluminium. Głównym wytwórcą aluminium jest Aluminij d.d.o. Mostar, którego dzienna zdolność produkcyjna wynosi 700 ton anodyzowanego aluminium i 330 ton płynnego aluminium. Spółka zajmuje się głównie produkcją: anod, polan, kabli, sztab i płyt. Z kolei Birac Zvornik jest producentem tlenku glinu. Roczna zdolność produkcyjna fabryki wynosi 600 tys. ton tlenku glinu, 150 tys. ton zeolitu, 200 tys. ton szkła wodnego, 5 tys. ton granulowanego zoolitu i 1,5 tys. ton włókien ceramicznych.

      Około 40% rocznej produkcji metali jest przeznaczonych na eksport.

      Przemysł motoryzacyjny

      Zorientowany głównie na eksport do 30 krajów na świecie – (około 80% produkcji, części samochodowych itp.; niektóre zakłady nawet ponad 90% produkcji przeznaczają na eksport). Przemysł motoryzacyjny stanowi 15% całego eksportu towarów BiH.

      Szeroki zakres części samochodowych dla takich międzynarodowych koncernów jak MERCEDES, VW, MAN, RENAULT i PEUGEOT jest produkowanych w fabrykach w Bośni i Hercegowinie. Między innymi wytwarza się tu systemy hamulcowe i elementy hamulcowe, pompy, filtry, światła, części elektroniczne, tekstylia, wyroby ze skóry, aluminiowe felgi, opony, różnorodne małe części: śruby itp.

      Koncerny działające w BiH; ASA PREVENT GROUP (składający się z 19 firm), blisko współpracujący z VW Group. Koncern jest główną grupą prywatną w branży, działającą w południowo-wschodniej Europie. Około 95% pokrycia siedzeń i tapicerek do samochodów marki VW (Golf, Polo, Lupo), a także Renault i Peugeot jest wytwarzanych przez tę grupę.

      Inne koncerny mające swoje oddziały w BiH: MANN-HUMME, CIMOS group.

       

      3.6 Podatki

      VAT – 17% (wprowadzony w 2006 roku)

      Akcyza:

      Paliwo: benzyna - 0,30 KM/litr, ropa – 0,40 KM/litr, benzyna bezołowiowa – 0,35 KM/litr

      Napoje bezalkoholowe: 0,10 KM/litr. Piwo – 0,20 KM/litr; Wino 0,25 KM/litr. Wódki - 15 KM/litr.

      Tytoń: 49% podstawy podatku.

      Kawa naturalna: 1,00 KM/kg, kawa palona i mielona: 2,5 KM/kg, esencja: 3,50 KM/kg.

      CIT

      Podatek CIT w całej BiH wynosi 10%.Istnieją także ulgi dla eksporterów w FBiH - jeżeli przedsiębiorca w roku podatkowym uzyska 30% dochodu z eksportu, to podlega zwolnieniu z podatku dochodowego za ten rok. Firma, która w ciągu 5 lat zainwestuje w FBiH co najmniej 20 mln KM, jest zwolniona z płacenia podatku od dochodu począwszy od pierwszego roku inwestowania, w którym powinna zainwestować nie mniej niż 4 mln KM. Od płacenia podatku dochodowego są zwolnieni również pracodawcy zatrudniający ponad 50% inwalidów.

      PIT

      Podatek PIT na terenie całej BiH wynosi 10% płacy netto (zgodnie z modelem brutto).

      VAT

      Podatek VAT na terenie całej BiH wynosi 17%. Z płacenia podatku VAT na usługi są zwolnione organizacje pozarządowe (fundacje, stowarzyszenia).

      Podatek od własności

      W Federacji Bośni i Hercegowiny podatek od zakupu nieruchomości jest inny w każdym kantonie.

      Podatek od własności we wszystkich kantonach wynosi 5% (z wyjątkiem Kantonu Zenicko-Dobojskiego, gdzie wynosi 8%).

      W Republice Serbskiej podatek od zakupu nieruchomości wynosi 3%.

      3.7 Taryfy celne

      Według informacji Ministerstwa Handlu Zagranicznego i Stosunków Gospodarczych BiH, od 1 stycznia 2015 r. Bośnia i Hercegowina wprowadziła nowe taryfy celne, dostosowane do nomenklatury unijnej. Nowe taryfy w stosunku do poprzednich zostały zmienione w oparciu o zasady Tymczasowego Porozumienia o Stabilizacji i Stowarzyszeniu; są także formą dostosowania  do Porozumienia o Wolnym Handlu pomiędzy BiH i Europejskim Stowarzyszeniem Wolnego Handlu (EFTA).

      Dokładne informacje o wysokości taryf celnych na konkretne produkty: http://www.uino.gov.ba/download/Dokumenti/Dokumenti/bos/Carina/Carinska_tarifa_BiH.pdf

      Większość produktów spożywczych z krajów UE jest zwolniona z opłat celnych.

      Strefy wolnocłowe

      Strefy wolnocłowe są częścią terytorium celnego BiH i mają osobowość prawną. Zgodnie z Ustawą O strefach wolnocłowych BiH założycielem może być jedna lub więcej krajowa lub zagraniczna osoba fizyczna. Użytkownicy strefy wolnocłowej nie płacą podatku VAT i cła na import urządzeń potrzebnych do obsługi strefy. Wszelkie inwestycje, transfer dochodów i kapitału są wolne. Zakładanie stref wolnocłowych je uzasadnione na podstawie ekspertyzy i innych wymaganych dokumentów, przy czym wartość produktów eksportowanych ze strefy musi wynosić przynajmniej 50% całkowitej wartości wyprodukowanych tam dóbr w ciągu 12 miesięcy.

      Strefy wolnocłowe: Slobomir (Bijeljina), Hercegovina (Mostar), Visoko, Vogošča.

      3.8 Giełda Papierów Wartościowych

      W Bośni i Hercegowinie działają dwie giełdy papierów wartościowych: Sarajewska Giełda Papierów Wartościowych (SASE) oraz Giełda Papierów wartościowych w Banja Luce (BLSE).

      Całkowity obrót papierów wartościowych na SASE w 2014 r.  wyniósł 618 943 522 KM co stanowi  51,38% całkowitego obrotu papierów wartościowych na giełdach BiH. W 7.717 transakcji sprzedanych lub kupionych zostało 53.568.873 papierów wartościowych. Całkowity obrót papierów wartościowych na BLSE w 2014 wyniósł 586 607 561 BAM, co stanowi 48,62% całkowitego obrotu papierów wartościowych na giełdach BiH. W roku 2014 przeprowadzono 10 946 transakcji o przeciętnej wartości 10 361 BAM.

      3.9 Inne informacje

      Pod względem klimatu inwestycyjnego, według oceny Banku Światowego w rankingu Doing business 2015 wśród 189 państw, BiH plasuje się na 107 pozycji i w porównaniu z rokiem 2014 spadła w tej klasyfikacji o 3 miejsca. Wśród zagrożeń dla gospodarki w BiH wymienia się przede wszystkim szarą strefę, zaś wśród niezbędnych do wdrożenia w BiH reform Bank Światowy zwraca uwagę na cztery, określając je jako usprawniające założenie własnego biznesu: rejestrowanie własności, płatność podatków, pozwolenie na budowę i zamknięcie (likwidację) firmy.

      3.10. Uczestnictwo w wielostronnych organizacjach i porozumieniach o charakterze ekonomicznym

      Bośnia i Hercegowina jest członkiem m.in. CE, CEI, EAPC, EBRD, FAO, G-77, IAEA, IBRD, ICAO, ICCt, ICRM, IDA, IFAD, IFC, IFRCS, ILO, IMF, IMO, IMSO, Interpol, IOC, IOM, IPU, ISO, ITSO, ITU, ITUC, MIGA, NAM (obserwator), OAS (obserwator), OIC (obserwator), OPCW, OSCE, PFP, RCC, SECI, UN, UNCTAD, UNESCO, UNIDO, UNMEE, UNWTO, UPU, WHO, WIPO, WMO, WTO (obserwator).

       

       

      Dwustronna współpraca gospodarcza


       

       

       

      4.1. Umowy dwustronne pomiędzy Polską a BiH

      L.p.

      Tytuł umowy

      Data podpisania

      Data wejścia w życie

      1.

      Porozumienie o współpracy naukowo-technicznej między Rządem PRL a Rządem Federacyjnej Ludowej Republiki Jugosławii.

      1995-11-14

      1956-07-27

      2.

      Protokół zmieniający Porozumienie o współpracy naukowo-technicznej między rządem PRL a FLRJ.

      1965-03-25

      1965-07-14

      3.

      Umowa o komunikacji lotniczej między PRL a Federacyjną Ludową Republiką Jugosławii.

      1955-11-14

      1956-08-04

      4.

      Umowa o współpracy kulturalnej między PRL a Federacyjną Ludową Republiką Jugosławii.

      1956-07-06

      1957-02-19

      5.

      Umowa o współpracy w dziedzinie polityki społecznej między Rządem PRL a Rządem Federacyjnej Ludowej Republiki Jugosławii.

      1958-01-16

      1959-01-01

      6.

      Umowa o ubezpieczeniu społecznym między Rządem PRL a Rządem Federacyjnej Ludowej Republiki Jugosławii.

      1958-01-16

      1959-01-01

      7.

      Porozumienie w sprawie wykonania Umowy o ubezpieczeniu społecznym między Rządem PRL a Rządem FRLJ zawartej w Warszawie dnia 16 stycznia 1958.

      1961-11-12

      1959-01-01

      8.

      Umowa między PRL a Federacyjną Ludową Republiką Jugosławii o obrocie prawnym w sprawach cywilnych i karnych.

      1960-02-06

      1963-06-05

      9.

      Porozumienie między Rządem PRL a Rządem SFRJ o współpracy i wzajemnej pomocy w sprawach celnych.

      1967-05-09

      1967-11-04

      10.

      Porozumienie między Rządem PRL a Rządem SFRJ o współpracy w zakresie turystyki.

      1969-12-09

      1970-07-02

      11.

      Umowa między Rządem PRL a Rządem SFRJ o międzynarodowych przewozach drogowych.

      1969-12-18

      1970-07-02

      12.

      Umowa między Rządem PRL a Rządem SFRJ o wieloletniej współpracy w dziedzinie transportu.

      1979-10-25

      1980-04-08

      13.

      Konwencja Konsularna między Rządem PRL a Związkową Radą Wykonawczą Zgromadzenia SFRJ.

      1982-12-02

      1983-11-06

      14.

      Umowa między PRL a SFRJ w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku.

      1985-01-10

      1985-12-27

      15.

      Uznanie przez Rzeczpospolitą Polską Republiki Bośni i Hercegowiny.

      1992-04-30

      1992-04-30

      16.

      Porozumienie w formie wymiany not o ustanowieniu stosunków dyplomatycznych między RP i Republiką Bośni i Hercegowiny.

      1995-12-22

      1995-12-22

      17.

      Umowa między Rządem RP a Radą Ministrów Bośni i Hercegowiny o udzieleniu pomocy w odbudowie zniszczeń wojennych.

      1998-07-06

      1998-07-06

      18.

      Porozumienie w formie wymiany not między RP a Bośnią i Hercegowiną o zniesieniu obowiązku wizowego dla posiadaczy paszportów dyplomatycznych.

      1999-03-04

      1999-05-04

      19.

      Nota Bośni i Hercegowiny informująca o przejęciu w drodze sukcesji umów dwustronnych zawartych między Polską a byłą SFRJ.

      1999-01-15

      1999-01-15

      20.

      Protokół o współpracy pomiędzy Ministerstwem Spraw Zagranicznych RP a Ministerstwem Spraw Zagranicznych Bośni i Hercegowiny.

      2003-10-09

      2003-10-09

      21.

      Porozumienie w formie wymiany not między Rządem RP a Rządem Bośni i Hercegowiny o sukcesji prawnej Bośni i Hercegowiny w stosunku do umów podpisanych między RP a byłą Socjalistyczną Federacyjną Republiką Jugosławii.

      2006-12-22

      2008-02-19

      22.

      Umowa między Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi RP a Ministrem Handlu Zagranicznego i Stosunków Ekonomicznych Bośni i Hercegowiny o współpracy w dziedzinie rolnictwa.

      2010-07-15

      2010-07-15

      23.

      Umowa między Rządem RP a Rządem Republiki Serbskiej Bośni i Hercegowiny o udzieleniu kredytu w ramach pomocy wiązanej.

      2010-07-21

      2010-07-21

       

       

       

       

      24.

      Konwencja między RP a BiH w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobieganiu uchylania się od opodatkowania w zakresie podatku od dochodu i majątku.

      2014-06-04

      2014-06-04

       

       

      4.2. Wymiana handlowa pomiędzy Polską a BiH

       

       

      2013

      2014

      Eksport z Polski do BiH

      322 mln BAM

      (ok. 160 mln EUR)

      344 mln BAM

      (172 mln EUR)

      Import z BiH do Polski

      94 mln BAM

      (47 mln EUR)

      88 mln BAM

      (44 mln EUR)

       

       

       

      IMPORT Z POLSKI DO BiH 2014

      KATEGORIA

      ILOŚĆ

      WARTOŚĆ

      62 – Odzież (niepleciona) i artykuły krawieckie

      308.094 kg

      21.177.161 BAM

      28 – Nieorganiczne produkty chemiczne

      18.188.334 kg

      17.711.661 BAM

      26 – Rudy metali, żużel i popiół

      225.030.280 kg

      10.001.240 BAM

      76 – Aluminium i produkty aluminiowe

      1.242.992 kg

        4.745.209 BAM

      29 – Organiczne produkty chemiczne

      1.735.200 kg

        4.544.923 BAM

      84 – Reaktory nuklearne, kotły, maszyny i urządzenia maszynowe

      239.746 kg

        4.488.177 BAM

      85 – Elektromaszyny, urządzenia oraz części elektromaszynowe

      174.025 kg

        4.080.620 BAM

      94 – Meble, pościel, materace, stelaże

      998.575 kg

        3.654.328 BAM

      44 – Drewno i produkty drewniane; drewno i węgiel

      2.589.676 kg

        3.538.168 BAM

      27 – Paliwa i oleje mineralne

      2.520.467 kg

        2.711.549 BAM

      ŁĄCZNIE (10 GŁÓWNYCH KATEGORII)

      253.027.389 kg

      76.653.036 BAM

      ŁĄCZNIE

      257.207.673 kg

      88.979.388 BAM

       

       

      EKSPORT Z POLSKI DO BiH 2014

      KATEGORIA

      ILOŚĆ

      WARTOŚĆ

      02 – Mięso

      11.843.334 kg

      43.037.845 BAM

      84 – Reaktory nuklearne, kotły, maszyny i urządzenia mechaniczne

      3.372.054 kg

      37.773.859 BAM

      94 – Meble, pościel, materace, stelaże

      11.402.953 kg

      35.907.248 BAM

      85 – Elektromaszyny, urządzenia oraz części elektromaszynowe

      2.237.433 kg

      20.314.135 BAM

      96 – Produkty różne

      1.894.820 kg

      16.321.175 BAM

      42 – Produkty skórzane i jeździeckie oraz wyroby kaletnicze

      120.257 kg

      15.290.887 BAM

      74 – Miedź i produkty miedziane

      1.224.171 kg

      13.357.791 BAM

      39 – Tworzywa sztuczne i wyroby z tworzyw sztucznych

      2.805.537 kg

      12.602.049 BAM

      27 – Paliwa i oleje mineralne

      32.114.886 kg

      9.183.512 BAM

      24 – Tytoń i jego zamienniki

      483.490 kg

      8.680.222 BAM

      ŁĄCZNIE (10 GŁÓWNYCH KATEGORII)

      67.498.932 kg

      212.468.723 BAM

      ŁĄCZNIE

      108.634.974 kg

      344.886.425 BAM

       

       

      W eksporcie z Polski do BiH dominują produkty mięsne (43 mln BAM), maszyny i urządzenia mechaniczne (37 mln BAM) oraz meble (35 mln BAM). Natomiast w imporcie z BiH do Polski: odzież (21 mln BAM), produkty chemiczne (18 mln BAM) oraz produkty przemiału przemysłowego takie jak rudy metali, żużel, popiół (10 mln BAM).

      Według danych Izby Handlu Zagranicznego z 2014, Polska pod względem obrotów handlowych jest 11 partnerem tego kraju (pierwsze trzy państwa – Chorwacja, Niemcy, Serbia) co stanowi 1,75% całkowitej wymiany handlowej BiH.

       

      4.3. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne Polski w BiH

      Dane wg Banku Centralnego BiH

      Według danych Banku Centralnego BiH łączna wartość inwestycji  Republiki Polski na stan z końca grudnia 2013 roku wyniosła 52.6 mln BAM (26.9 mln EUR), co stanowi 0.5% łącznej wartości BIZ w BiH. Na stan z grudnia 2013 roku na inwestycje z Republiki Polski składały się zobowiązania z tytułu udziałów kapitałowych i reinwestowanych zysków (32.8 mln BAM) oraz zobowiązania z tytułu pozostałego kapitału (19.8 mln BAM).

      Przegląd polskich inwestycji bezpośrednich w BiH

      Rok

      Inwestycje w BiH

      mln BAM

      BIZ z Polski

      mln BAM

      Udział

      w skali rocznej

      Przepływ BiZ w skali roku

      2011

      699

      1.3

      0.19 %

      2012

      534

      -7.7

      -

      2013

      418

      0.1

      0.02%

      Stan BIZ na koniec roku

      w łącznej kwocie

      2011

      10,731

      60.1

      0.56 %

      2012

      11,03

      53.7

      0.49 %

      2013

      11,044

      52,6

      0.48 %

       

      Źrodło: Bank Centralny BiH

       

      W 2013 roku w spółkach z udziałem własnościowym Polski reinwestowane zyski wyniosły 0.3 mln BAM (300 000 BAM), udziały kapitałowe nie zmieniły się (0.0), a zobowiązania z tytułu pozostałego kapitału wyniosły 0.4 mln BAM (400 000 BAM). Ujemna wartość inwestycji w 2012 roku (-7.7 mln BAM) była spowodowana negatywną wartością zobowiązań z  tytułu pozostałego kapitału (-8.1 mln BAM), podczas gdy wartość udziałów kapitałowych zwiększyła się o 0.1 mln BAM, a wartość reinwestowanych zysków wyniosła 0.3 mln BAM. W latach poprzednich zanotowano niewielkie inwestycje Polski w BiH, ale jednocześnie nie zarejestrowano spadku udziałów kapitałowych. Wartość reinwestowanych zysków była ujemna w 2010 roku (-2.5 mln BAM) i w 2011 roku (-0.5 mln BAM), a prawdopodobną przyczyną takiego stanu rzeczy były straty spółek z kapitałem z Polski. W 2008 i 2009 roku nie zanotowano zmian wielkości kapitału polskiego w BiH.

      Według informacji Ministerstwa Handlu Zagranicznego i Stosunków Gospodarczych BiH zarejstrowany łączny kapitał z Polski wynosi 19,3 mln BAM w roku 2013.

      Oprócz przedsiębiorstwa „Organika” z Malborka z branży meblarskiej, która jest największym polskim inwestorem w BiH (łączny kapitał: 18,823,742.83 BAM) produkującej materace Gradisce i firmy „Black, Red, White” (łączny kapitał 97,791 BAM) posiadającej fabrykę mebli w Banja Luce, zanotowano pomniejsze polskie inwestycje w roku 2013:

      - umowa o współpracy pomiędzy bośniacką firmą Elveco (w składzie Grupy Bobar) z firmą polską Pol-Mot (grupa URSUS) na otwarcie fabryki traktorów Ursus, z wkładem w wysokości 2,5 mln BAM. W fabryce zostało zatrudnionych 50 pracowników z BiH. Planowane jest rozszerzenie projektu.

      - Inwestycja polskiej firmy Inga Stolarz w kupno firmy bośniackiej Prima ISG w mieście Gradiska. Firma zajmuje się produkcja mebli na terenie niegdysiejszej fabryki „Radnik” i zatrudnia ok. 250 obywateli BiH. Planowane jest rozszerzenie projektu.

      W roku 2013 na terenie BiH zostały otwarte dwie firmy z polskim kapitałem:

      - Przedsiębiorstwo „Kolor Metal Balkan” w miejscowości Zepce (inwestor Tadeusz Pacyna)

      - firma „EKOGLAS” Laktasi (inwestor Vidoje Gordić).

       

      Dostęp do rynku


       

       

      5.1. Dostęp do rynku dla polskich towarów i usług

      Do założenia firmy w BiH trzeba dopełnić 12 procedur. Do załatwienia wszelkich formalności potrzebne jest 30 do 45 dni. Zdecydowaną walkę z biurokracją rozpoczęła Republika Serbska poprzez wdrażanie tzw. „gilotyny przepisów”, w ramach której zidentyfikowano 331 formalności, likwidując 50 z nich.

      Celem tej ustawy jest co najmniej czterokrotne zmniejszenie liczby obowiązujących przepisów i formalności biurokratycznych oraz skrócenie czasu rejestracji firmy do 5 dni.

      Poprawienie klimatu inwestycyjnego wymaga również harmonizacji przepisów pomiędzy jednostkami administracyjnymi. W 2008 r. ograniczanie obowiązujących przepisów biurokratycznych rozpoczęto także w Federacji BiH.

       

      Zakładanie działalności gospodarczej w BiH

      Podstawa prawna regulująca inwestycje zagraniczne w BiH nie rozróżnia inwestycji krajowych od zagranicznych, co oznacza, że inwestor zagraniczny podlega takim samym warunkom zakładania biznesu jak inwestor krajowy.

      Działalność gospodarcza musi zostać zarejestrowana. Procedura rejestracji formy prawnej przedsiębiorstwa jest uregulowana następującymi ustawami:

      ·         Framework Law on Registration of Business Entities in Bosnia and Herzegovina (Okvirni zakon o registraciji poslovnih subjekata u Bosni i Hercegovini)

      ·         Law on Registration of Business entities in the Federation Bosnia and Herzegovina (Zakon o registraciji poslovnih subjekata)

      ·         Law on Registration of Business Entities in Brcko Distrikt (Zakon o registraciji poslovnih subjekata)

      Zakładanie działalności gospodarczej w BiH

      Zakładanie, prowadzenie, zarządzanie i rozwiązywanie działalności gospodarczej w BiH jest uregulowane następującymi dokumentami:

      FBiH

      The Law on Companies of the Federation of Bosnia and Herzegovina (Zakon o privrednimdruštvima)

      RS

       The Law on Companies of the Republic of Srpska (Zakon o gospodarskimdruštvima)

      DystryktBrčko

      The Law on Enterprises of BrckoDistrikt (Zakon o poduzećimaBrčkoDistriktaBiH)

       

      Przedsiębiorstwo może zostać założone przez:

      - krajowe osoby prawne i fizyczne,

      - zagraniczne osoby prawne i fizyczne,

      - krajowe i zagraniczne osoby prawne i fizyczne.

       

      Formy prawne przedsiębiorstw:

      - spółka jawna (d.n.o.),

      - spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (d.o.o.),

      - spółka komandytowa (k.d.)

      - spółka akcyjna (d.d.)

       

      SPÓŁKA JAWNA (društvo s neograničenom solidarnom odgovornošću, d.n.o.)

      RS

      Spółka założona aktem założycielskim dwóch lub więcej krajowych lub zagranicznych osób prawnych lub fizycznych. Odpowiedzialność za zobowiązania ponoszą całym swoim majątkiem solidarnie wszyscy wspólnicy wraz ze spółką z wyjątkiem sytuacji gdy trzecia strona ustaliła inaczej. Brak wymogów określających wartość wnoszonego wkładu w kapitał zakładowy spółki przez każdego ze wspólników.

      FBiH

      Spółka założona aktem założycielskim dwóch lub więcej krajowych lub zagranicznych osób prawnych lub fizycznych. Odpowiedzialność za zobowiązania ponoszą całym swoim majątkiem solidarnie wszyscy wspólnicy wraz ze spółką z wyjątkiem sytuacji gdy trzecia strona ustaliła inaczej. Brak wymogów określających wartość wnoszonego wkładu w kapitał zakładowy spółki przez każdego ze wspólników.

       

       

      Dystrykt Brčko

      Spółka założona aktem założycielskim dwóch lub więcej krajowych lub zagranicznych osób prawnych lub fizycznych. Brak wymogów określających wartość wkładów wnoszonych przez każdego ze wspólników. Odpowiedzialność za zobowiązania ponoszą całym swoim majątkiem solidarnie wszyscy wspólnicy wraz ze spółką z wyjątkiem sytuacji gdy trzecia strona ustaliła inaczej.

      SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ (društvo s ograničenom odgovornošću, d.o.o.)

      RS

      Spółka założona przez jedną lub więcej krajową lub zagraniczną osobę prawną lub fizyczną. Odpowiedzialność za zobowiązania ponosi spółka całym swoim majątkiem. Wspólnicy  odpowiadają za zobowiązania spółki do wysokości kapitału zainwestowanego w spółkę. Wymagany kapitał początkowy to min. 1 BAM.

      FBiH

      Spółka założona aktem założycielskim przez jedną lub więcej krajową lub zagraniczną osobę prawną lub fizyczną z kapitałem początkowym podzielonym na części. Wspólnicy  odpowiadają za zobowiązania spółki do wysokości kapitału zainwestowanego w spółkę. Wymagany kapitał początkowy w wysokości 2 000 BAM. Minimalny wkład w kapitał zakładowy spółki każdego ze wspólników nie może być niższy niż 100 BAM.

      Dystrykt Brčko

      Spółka założona przez jedną lub więcej krajową lub zagraniczną osobę prawną lub fizyczną. Odpowiedzialność za zobowiązania ponosi spółka całym swoim majątkiem. Wspólnicy  odpowiadają za zobowiązania spółki do wysokości kapitału zainwestowanego w spółkę. Spółka może mieć max. 50 członków. Wymagany kapitał początkowy to min. 2 000 BAM.

      SPÓŁKA KOMANDYTOWA (komanditnodruštvo, k.d.)

      RS

      Spółka założona przez dwie lub więcej osoby prywatne lub fizyczne. Za zobowiązania spółki wobec wierzycieli odpowiada w sposób nieograniczony co najmniej jeden wspólnik (komplementariusz), a odpowiedzialność co najmniej jednego wspólnika jest ograniczona (komandytariusz). Spółka ponosi odpowiedzialność za wszystkie swoje zobowiązania całym swoim majątkiem. Brak wymogów określających wartość wnoszonego wkładu w kapitał zakładowy spółki przez każdego ze wspólników.

      FBiH

      Spółka założona przez dwie lub więcej krajowe lub zagraniczne osoby prywatne lub fizyczne. Za zobowiązania spółki wobec wierzycieli odpowiada w sposób nieograniczony co najmniej jeden wspólnik (komplementariusz), a odpowiedzialność co najmniej jednego wspólnika jest ograniczona (komandytariusz). Brak wymogów określających wartość wnoszonego wkładu w kapitał zakładowy spółki przez każdego ze wspólników.

      Dystrykt Brčko

      Spółka założona aktem założycielskim przez dwie lub więcej krajowe lub zagraniczne osoby prywatne lub fizyczne. Za zobowiązania spółki wobec wierzycieli odpowiada w sposób nieograniczony co najmniej jeden wspólnik (komplementariusz), a odpowiedzialność co najmniej jednego wspólnika jest ograniczona (komandytariusz). Spółka ponosi odpowiedzialność za wszystkie swoje zobowiązania całym swoim majątkiem. Brak wymogów określających wysokość wkładów w kapitał zakładowy spółki wnoszonego przez każdego ze wspólników.

      SPÓŁKA AKCYJNA (dioničkodruštvo, d.d.)

      RS

      Spółka założona przez jedną lub więcej osób prawnych lub fizycznych, której kapitał początkowy podzielony jest na akcje. Spółka ponosi odpowiedzialność za wszystkie swoje zobowiązania całym swoim majątkiem. Wspólnicy  odpowiadają za zobowiązania spółki do wielkości kapitału zainwestowanego w spółkę. Spółki akcyjne dzieli się na zamknięte i otwarte. Akcje otwartej spółki akcyjnej dopuszczone są do obrotu publicznego. Wymagany kapitał początkowy w wysokości 50 000 BAM. Akcje zamkniętej spółki akcyjnej emitowane są dla akcjonariuszy spółki. Liczba akcjonariuszy zamkniętej spółki akcyjnej nie może przekroczyć 100 osób. Wymagany kapitał początkowy w wysokości 20 000 BAM. Spółka akcyjna może emitować akcje zwykłe i uprzywilejowane. Wartość nominalna akcji nie może być niższa niż 1 BAM.

      FBiH

      Spółka założona aktem założycielskim przez jedną lub więcej osób prawnych lub fizycznych, której kapitał początkowy podzielony jest na akcje. Spółki akcyjne dzieli się na zamknięte i otwarte. Akcje otwartej spółki akcyjnej dopuszczone są do obrotu publicznego. Wymagany kapitał początkowy w wysokości 4 000 000 BAM. Liczba akcjonariuszy otwartej spółki akcyjnej nie może być mniejsza od 40 osób. Akcje zamkniętej spółki akcyjnej emitowane są dla ograniczonej liczby akcjonariuszy. Wymagany kapitał początkowy w wysokości 50 000 BAM. Spółka akcyjna może emitować akcje zwykłe i uprzywilejowane. Wartość nominalna akcji nie może być niższa niż 1 BAM.

      Dystrykt Brčko

      Spółka założona aktem założycielskim przez jedną lub więcej osób prawnych lub fizycznych, której kapitał początkowy podzielony jest na akcje. Spółka ponosi odpowiedzialność za wszystkie swoje zobowiązania całym swoim majątkiem. Akcjonariusze nie odpowiadają za zobowiązania spółki z wyjątkiem zakontraktowanego, ale nie wpłaconego udziału w majątek spółki. Wymagany kapitał początkowy w wysokości 15 000 BAM. Spółka akcyjna może emitować akcje zwykłe i uprzywilejowane. Wartość nominalna akcji nie może być niższa niż 1 BAM.

      Procedura zakładania działalności gospodarczej w BiH:

      1.       Zawarcie umowy/kontraktu notarialnego.

      2.       Wpłata kapitału początkowego na konto bankowe.

      3.       Rejestracja przedsiębiorstwa w sądzie gminnym zgodnie z jurysdykcją terytorialną siedziby przedsiębiorstwa.

      4.       Wyrobienie pieczęci firmowej.

      5.       Otwarcie konta bankowego w banku komercyjnym.

      6.       Rejestracja przedsiębiorstwa i jego pracowników w administracji podatkowej.

      7.       Uzyskanie zgody na rozpoczęcie działalności.

      Koszty założenia działalności gospodarczej

      - koszty administracyjne – ok. 500 EUR

      - koszty usług prawniczych i notarialnych – 500-1 000 EUR

      Czas założenia działalności gospodarczej

      Procedura sądowa założenia działalności gospodarczej trwa 5 dni. W praktyce kompletna procedura założenia działalności gospodarczej może potrwać  ok. 30-45 dni.

      5.2. Dostęp do rynku pracy. Świadczenie usług i zatrudnienie obywateli RP

      Cudzoziemcy w BiH, w tym obywatele RP, aby pracować na terenie kraju muszą posiadać pozwolenie na pracę. Pozwolenie wydaje odpowiedni urząd znajdujący się w jednostce administracyjnej gdzie zarejestrowana jest działalność firmy (w zależności od entitetu: w RS jest to Urząd Pracy, w FBiH – Kantonalny Urząd Pracy). Pracodawca, w imieniu pracownika, składa wniosek o wydanie pozwolenia na pracę. Pozwolenie na pracę jest ważne do końca umowy pracodawcy z pracownikiem. Najdłuższy okres pozwolenia na pracę wynosi jeden rok i istnieje możliwość jego przedłużenia. Założyciele firmy, jeśli są cudzoziemcami niepozostającymi w stosunku pracy z firmą, nie potrzebują pozwolenia o pracę. O ile założyciel-cudzoziemiec zamierza pełnić funkcję dyrektora firmy działającej na terenie BiH, a co za tym, znajduje się w stosunku pracy, musi ubiegać się o pozwolenie o pracę. Zasady ubiegania się i wydawania pozwoleń o pracę reguluje Ustawa o pobycie obcokrajowców na terenie BiH (Zakon o kretanju i boravkustranaca u BiH). Koszt pozwolenia na pracę w RS wynosi ok. 800 BAM, a w FBiH, w zależności od kantonu od 400 do 1000 BAM.

      Więcej informacji: http://www.fipa.gov.ba/publikacije_materijali/brosure/Steps_for_obtaining_work_permits_in_BH_16.09.2013.pdf

      5.3. Nabywanie i wynajem nieruchomości przez cudzoziemców

      W Federacji Bośni i Hercegowiny podatek od zakupu nieruchomości jest inny w każdym kantonie. Podatek od własności we wszystkich kantonach wynosi 5% (z wyjątkiem Kantonu Zenicko-Dobojskiego, gdzie wynosi 8%). W Republice Serbskiej podatek od zakupu nieruchomości wynosi 3%.

      Według Banku Światowego zarejestrowanie własności w BiH wymaga przedsięwzięcia 7 procedur na co potrzeba 128 dni.

      5.4. System zamówień publicznych

      Za system zamówień publicznych odpowiedzialna jest Agencja Zamówień Publicznych (Agencija za Javne Nabavke) mająca swą siedzibę w Sarajewie, oraz dwa lokalne oddziały: w Banja Luce i Mostarze. Do obowiązków agencji należy m.in. proponowanie poprawek do kodeksu o zamówieniach publicznych i ich wprowadzanie, całkowite monitorowanie wprowadzanych przepisów dot. zamówień publicznych, rozwój systemu zamówień publicznych, publikowanie dokumentów dotyczących standardów ofert przetargowych, publikowanie, zbieranie i analizowanie informacji dotyczących systemu zamówień publicznych oraz przyznawanie kontraktów publicznych. Drugą instancją Agencji Zamówień Publicznych (do której kieruje się m.in. odwołania od decyzji) jest Publiczna Komisja Rewizyjna, w skład której wchodzą Dyrektor Agencji oraz 7 członków rady (spośród których 3 to: Minister Finansów BiH, oraz Ministrowie Finansów FBiH oraz RS).

      Więcej informacji: www.javnenabavke.ba

      5.5. Ochrona własności przemysłowej i intelektualnej

      Bośnia i Hercegowina jest członkiem następujących organizacji zajmujących się ochroną własności przemysłowej i intelektualnej:

      1. Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO – World Intellectual Property Organization).

      2. Europejskiej Organizacji Patentowej (EPO – European Patent Organization).

      BiH posiada również zgodę Światowej Organizacji Handlu (WTO – World Trade Organization) na przystąpienie do porozumienia Trade Related Aspects of Intellectual Property Rights (TRIPS).

       

       

      Przydatne linki i kontakty


       

       

       

      Ambasada RP w Sarajewie: http://sarajewo.msz.gov.pl/pl/

      Ambasada BiH w Warszawie: http://pl.ambasadabih.pl/

      Wspólne Instytucje BiH – szczebel państwowy

      Prezydium BiH: http://www.predsjednistvobih.ba/Home.aspx

      Rada Ministrów BiH: http://www.vijeceministara.gov.ba/Default.aspx?pageIndex=1

      Parlament BiH: http://www.parlament.ba/default.aspx?langTag=bs-BA

      MSZ BiH: http://www.mfa.ba/default.aspx?pageIndex=1

      Dyrekcja ds. Integracji Europejskiej: http://www.dei.gov.ba/Default.aspx?pageIndex=1

      Instytucje na szczeblu entitetów

      Republika Serbska

      Prezydent RS: http://www.predsjednikrs.net/index.php?lang=rsyu

      Zgromadzenie Narodowe RS: http://www.narodnaskupstinars.net/lat/naslovna/naslovna.php

      Rząd RS: http://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Pages/Default.aspx

      Izba Gospodarcza RS: www.komorars.ba

      Federacja Bośni i Hercegowiny

      Prezydent FBiH: http://www.predsjednikfbih.org/

      Parlament FBiH: http://www.parlamentfbih.gov.ba/bos/parlament/info/saopcenja.html

      Rząd FBiH: http://www.fbihvlada.gov.ba/bosanski/index.php

      Izba Gospodarcza FBiH: www.kfbih.com

      Dystrykt Brczko

      Zgromadzenie Dystryktu Brczko: http://skupstinabd.ba/ba/index.html

      Rząd Dystryktu Brczko: http://www.bdcentral.net/

       

      Instytucje gospodarcze

      Izba Handlu Zagranicznego BiH: www.komorabih.ba

      Agencja Promocji Inwestycji Zagranicznych BiH: www.fipa.gov.ba

      Instytut Praw Własności Intelektualnej BiH: http://www.ipr.gov.ba/en/

      Ministerstwo Komunikacji i Transportu BiH: http://www.mkt.gov.ba/

      Urząd ds. Podatków Pośrednich BiH: www.uino.gov.ba

      Ministerstwo Handlu Zagranicznego i Spraw Gospodarczych: www.mvteo.gov.ba

       

      Ogólne informacja nt. gospodarki BiH:

      Bank Światowy  Bośnia i Hercegowina: www.worldbank.ba

      Międzynarodowy Fundusz Walutowi Bośnia i Hercegowina: www.imf.org

      The World Facktbook Bośnia i Hercegowina: www.cia.gov/biH

      Aktualne dane makroekonomiczne dot. BiH: www.tradingeconomics.com/bosnia-and-herzegovina/

       

       

       

      15 maja 2015 (ostatnia aktualizacja: 26 maja 2015)

      Drukuj Drukuj Podziel się treścią: