close

  • Polsce – służyć, Europę – tworzyć, Świat – rozumieć

     

  • BUŁGARIA

  • Bułgaria

    •  

       Informacje o kraju


       

      1.1. Położenie geograficzne, ludność, obszar, stolica, języki urzędowe

       

      Powierzchnia: 110 910 km⊃2;.

       

      Położenie geograficzne: Bułgaria leży we wschodniej części Półwyspu Bałkańskiego, nad Morzem Czarnym (długość wybrzeża 378 km). Na północy graniczy z Rumunią (długość granicy 608 km), na zachodzie z Serbią (318) i Macedonią (148 km), a na południu z Grecją (494 km) i Turcją (240 km). Ponad 60 procent powierzchni Bułgarii zajmują góry i wyżyny.

       

      Ludność: 7 mln 246 tys. (2013 r. – spadek o 36 tys. w ciągu roku), z czego 73,0 proc. mieszka w miastach. 48,6 proc. ludności stanowią mężczyźni, a 51,4 proc. – kobiety. 19,6 proc. ludności jest w wieku 65 lat i powyżej. W wyniku zmian w przepisach granica wieku uprawniającego uzyskania emerytury jest stopniowo podnoszona. Docelowo na emeryturę będą przechodzić mężczyźni po ukończeniu 65 lat, a kobiety 63 lat. 83,9 proc. ludności kraju, to Bułgarzy. Znaczące mniejszości to Turcy (9,4 proc.) i Romowie (4,7 proc., zaś nieoficjalnie – 7-9 proc.), ponadto tzw. Pomacy - nie mówiący po turecku Bułgarzy wyznający islam, Ormianie, Wołosi, Żydzi i in. Średnia wieku mieszkańców – 41,8 lat. Średnia długość życia: 78 lat dla kobiet i 71 lat dla mężczyzn. Siedem miast ma ponad 100 tys. mieszkańców. Są to: Sofia, Płowdiw, Warna, Burgas, Ruse, Stara Zagora i Plewen. Zamieszkuje w nich 1/3 ludności Bułgarii.

       

      Stolica: Sofia - oficjalnie 1,25 mln mieszkańców (2013 r.), lecz rzeczywista liczba mieszkańców jest szacowana nawet na ok. 2 mln (statystyki nie są ścisłe ze względu na brak obowiązku meldunku).

       

      Język urzędowy: bułgarski, zapisywany cyrylicą.

       

      1.2. Warunki klimatyczne

       

      Klimat Bułgarii jest umiarkowany ciepły, suchy, nad morzem podzwrotnikowy. Zimą mogą występować obfite opady śniegu, zdarzają się silne mrozy. Średnia roczna suma opadów wynosi od 450 mm na północy do 1200 mm w górach. W leżącej na wysokości 550 m npm. Sofii, średnia maksymalna temperatura w najcieplejszym miesiącu – lipcu - wynosi 27 ºC, a minimalna - minus 4 ºC (styczeń).

       

      1.3. Główne bogactwa naturalne

       

      Bułgaria nie posiada znaczących zasobów bogactw naturalnych poza niskokalorycznym węglem lignitowym, węglem brunatnym, rudami miedzi oraz wodami mineralnymi i termalnymi (ok. 1000 źródeł). Wydobycie węgla kamiennego, rud żelaza, rud cynku i ołowiu, soli kamiennej i gazu ziemnego jedynie w niewielkim stopniu zaspokaja potrzeby miejscowej gospodarki. Wydobycie rudy uranu wstrzymano ze względu na nieopłacalność. Z tych samych względów nie są eksploatowane znaczne złoża rudy manganu. W ostatnich latach wznowiono wydobycie złota. Bułgaria posiada znaczne zasoby surowców skalnych, w tym marmurów, a także gipsu, sody rodzimej, piasków szklarskich, kaolinu i in. W 2010 r. rozpoczęto eksploatację niewielkich złóż gazu ziemnego na obszarze wód terytorialnych oraz kontynuowano poszukiwania dalszych zasobów. Krajowe wydobycie gazu pokrywa zaledwie 5 proc. zapotrzebowania. Istnieją wstępne szacunki, że Bułgaria może dysponować znacznymi zasobami gazu łupkowego. Od 2012 r. zakaz poszukiwań i wydobycia gazu metodą szczelinowania (jedyną stosowaną w poszukiwaniach gazu łupkowego).  

       

      1.4. System walutowy, kurs i wymiana

       

      Obowiązującą walutą w Bułgarii jest lew, (1 BGN = 100 stotinek). Kurs lewa w stosunku do euro jest stały i wynosi 1 Euro =1,95583 BGN. Sztywny parytet lewa w stosunku do euro to jeden z podstawowych elementów mechanizmu tzw. zarządu walutą wprowadzonego w 1997 r. pod naciskiem MFW po głębokim kryzysie finansowym i politycznym. Mechanizm ten, który ma być utrzymany do momentu wejścia Bułgarii do strefy euro, pozbawia bank centralny możliwości prowadzenia polityki pieniężnej i zabrania mu refinansowania banków komercyjnych, zapewniając jednocześnie pełną wymienialność lewa na walutę europejską.

       

      1.5. Religia

       

      Większość mieszkańców Bułgarii (82 proc.) samookreśla się jako wyznawcy prawosławia. Pozostali to: muzułmanie (ok. 12 proc. – gł. Turcy i Pomacy), katolicy (0,6 proc.) i protestanci (0,5 proc.). Wpływ religii i duchowieństwa na życie społeczne i polityczne jest jednak niewielki. Społeczeństwo bułgarskie jest w dużym stopniu zlaicyzowane (do 1991 r. 64 procent mieszkańców kraju określało się jako bezwyznaniowi). Religię traktuje się przede wszystkim jako element tradycji, a przejawy fanatyzmu religijnego, także fundamentalizmu islamskiego, są rzadkością. W kościele św. Józefa w Sofii nabożeństwa są regularnie odprawiane także w języku polskim przez zakonników i księży z Polskiej Misji Katolickiej w Bułgarii.

       

      1.6. Infrastruktura transportowa

       

      Przejścia graniczne: Bułgaria ma ok. 30 przejść granicznych, łącznie z morskimi, kolejowymi i znajdującymi się na lotniskach.

      Drogowe przejścia graniczne są zlokalizowane:

      - na granicy z Serbią: Kalotina – Gradina, Bregovo – Mokrene, Strezimirovici – Strezimirovci, Oltomanci – Ribarci, Bregovo – Mokrene;

      - na granicy z Macedonią: Zlaterevo - Novo Selo, Gyueshevo - Deve Bair, Stanke Lisichkovo – Delchevo;

      - na granicy z Grecją: Kulata – Promahon, Svilengrad – Ormenion, Ilinden – Ekzohi, Zlatograd- Termes;

      - na granicy z Rumunią: Ruse – Giurgiu (most na Dunaju); Vidin – Calafat (most na Dunaju), Durankulak - Vama Vecie (przeprawa promowa), Kardam – NegruVoda, Silistra – Calarasi;

      - na granicy z Turcją: Malko Tarnovo – Derekoy, Kapitan Andreevo - Kapikule.

      Przygotowywane są plany otwarcia dalszych przejść granicznych.  

       

      Sieć drogowa: Bułgaria posiada około 19,4 tys. km dróg (174,5 km/1000 km ⊃2;), z czego 625 km to autostrady. Około 90 proc. dróg posiada nawierzchnie asfaltowe, jednak ich stan nie zawsze jest dobry. Użytkownicy dróg publicznych mają obowiązek posiadania ważnej winiety. Autostrady są bezpłatne, lecz rozważa się wprowadzenie opłat w perspektywie kilku lat.

       

      Sieć kolejowa: łączna długość 4151 km (34,6 km/1000 km⊃2;), z czego 971 km to linie dwutorowe. Zelektryfikowanych jest 68 proc. linii kolejowych. Infrastruktura kolejowa obejmuje około 400 stacji i 300 przystanków. Brak środków na inwestycje i utrzymanie kolei, będący m.in. konsekwencją malejącego znaczenia transportu kolejowego, jest przyczyną pogarszania się jej stanu technicznego. Ocenia się, że ponad 85 proc. urządzeń technicznych charakteryzuje się wysokim stopniem zużycia.

       

      Lotniska: Pasażerski ruch lotniczy obsługują lotniska w Sofii (Vrajdebna), Warnie, Burgas i Płowdiwie. Wewnętrzne połączenia lotnicze istnieją pomiędzy Sofią a lotniskami w Warnie i Burgas. Znaczna część połączeń z portami położonymi na wybrzeżu czarnomorskim (także zagranicznych) ma charakter sezonowy. Lotnisko pasażerskie w Płowdiwie służy do realizacji połączeń czarterowych.

       

      Transport morski obsługiwany jest głównie przez dwa najważniejsze porty na bułgarskim wybrzeżu Morza Czarnego: Warnę i Burgas (ponad 60 proc. frachtu zagranicznego). Porty te posiadają terminale kontenerowe, systemy przeładunku ro-ro oraz odpowiednią infrastrukturę drogową i kolejową. W porcie Burgas znajduje się również terminal do przeładunku ropy naftowej, przyjmujący statki o nośności do 100 000 DWT. Port Burgas posiada Międzynarodowy Certyfikat Ochrony Statków wg ISPS Code oraz ISO 9001:2000.

       

      Transport rzeczny koncentruje się na Dunaju. Najważniejszymi portami są: Ruse, Łom, Silistra i Widin. Port Łom obsługuje głównie transport rzeczny do Europy Zachodniej. Zdolność przeładunkowa ok. 4 tys. ton rocznie. Docelowo – 5,9 tys. ton. Port w Ruse to największy bułgarski port rzeczny na Dunaju, służący do obsługi przewozów kombinowanych, głównie do Niemiec i Ukrainy. Port w Widiniu realizuje operacje transportu kombinowanego oraz przeprawy promem samochodowym Widin–Calafat (RO).

       

      1.7. Obowiązek wizowy

       

      Od 1 stycznia 2007 r. obywatele polscy mogą wjeżdżać i przebywać na terytorium Republiki Bułgarii przez 90 dni w ciągu 6 miesięcy, licząc od dnia pierwszego wjazdu oraz przejeżdżać tranzytem przez terytorium RB na podstawie ważnych paszportów lub dowodów osobistych Zezwoleń na przedłużenie pobytu udzielają obwodowe biura paszportowe Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.

       

      1.8. Wykaz świąt państwowych.

       

      1 stycznia

      Nowy Rok                                 

       

       

      3 marca

      Święto Narodowe Bułgarii

      (Dzień Wyzwolenia)

       

       

      Prawosławne święta wielkanocne (piątek, niedziela, poniedziałek)

       

       

      1 maja

      Święto Pracy

       

       

      6 maja

      Święto Wojska

      (Dzień Św. Jerzego)

       

       

      24 maja

      Święto Piśmiennictwa Słowiańskiego i Kultury

       

       

       

      6 września

      Dzień Jedności Narodowej

       

       

      22 września

      Dzień Niepodległości

       

       

      1 listopada

      Dzień Budzicieli Narodu

       

       

      24-25 - 26 grudnia

      Święta Bożego Narodzenia

       

       

       

       

      System administracyjny


       

      2.1. Ustrój polityczny

       

      Bułgaria jest republiką z parlamentarno - gabinetowym systemem władzy opartym na konstytucji z 1991 r. W marcu 2004 r. została członkiem NATO, a w styczniu 2007 r. weszła do Unii Europejskiej.

       

      2.2. Władza ustawodawcza

       

      Władzę ustawodawczą w Bułgarii sprawuje Zgromadzenie Narodowe - jednoizbowy parlament, liczący 240 posłów, wybieranych na 4-letnią kadencję w wyborach powszechnych. Ordynacja wyborcza – proporcjonalna z możliwością wskazania preferencji. Konstytucja zabrania łączenia mandatu deputowanego z innymi funkcjami państwowymi.

       

      2.3. Władza wykonawcza

       

      Głową państwa jest prezydent, wybierany w wyborach powszechnych na 5-letnią kadencję z prawem do jednorazowej reelekcji. Zakres władzy prezydenta jest stosunkowo ograniczony. Prezydent jest zwierzchnikiem sił zbrojnych. Razem z prezydentem wybierany jest wiceprezydent. Na czele rządu stoi premier, w jego skład wchodzą wicepremierzy i ministrowie.Instytucjami centralnej władzy wykonawczej  podlegającymi Radzie Ministrów są państwowe agencje, komisje, agencje wykonawcze oraz inne urzędy i struktury utworzone na mocy ustawy bądź rozporządzenia rządu, a także organy doradcze, konsultacyjne i eksperckie. W terenie przedstawicielami centralnej władzy wykonawczej są zarządcy obwodowi (obłasten uprawiteł), których zadaniem jest realizacja polityki państwowej we współpracy z organami władzy samorządowej i nadzór administracyjny nad nimi. Zarządców obwodowych mianuje rząd.

      Podstawową jednostką administracyjno-terytorialną jest gmina. Na czele administracji gminnej stoi burmistrz (kmet),  który jest  wybierany w lokalnych wyborach samorządowych na 4-letnią kadencję, podobnie jak członkowie rady gminy.

       

      2.4. Struktura administracji gospodarczej

       

      Bułgaria jest krajem o gospodarce rynkowej, o znacznym i stale rosnącym udziale sektora prywatnego i malejącej roli instytucji władzy państwowej w oddziaływaniu na procesy ekonomiczne. Na strukturę administracji gospodarczej składają się naczelne organy administracji państwowej: rząd, agencje, komisje, agencje wykonawcze i inne organy pomocnicze i doradcze oraz administracje obwodowe i samorządowe. Nadzór nad  niektórymi sferami gospodarki sprawują państwowe agencje, komisje i agencje wykonawcze, np. przykład: Państwowa Agencja Nadzoru Metrologicznego i Technicznego, Wykonawcza Agencja Leśnictwa czy Komisja Ochrony Konsumentów, Komisja Regulacji Energetyki i Zaopatrywania w Wodę. W Bułgarii działa kilka izb gospodarczych i organizacji pracodawców. Największe i najbardziej znane z nich to: Bułgarska Izba Przemysłowo-Handlowa (Bulgarian Chaber of Commerce and Industry), Bułgarska Izba Gospodarcza (Bulgarian Industrial Association) i Konfederacja Pracodawców i Przemysłowców w Bułgarii (Confederation of Employers and Industrialists in Bulgaria). Organizacje te reprezentują biznes w dialogu trójstronnym ze stroną rządową i centralami związków zawodowych.

       

      2.5. Sądownictwo gospodarcze

       

      Zakładane w Bułgarii spółki prawa handlowego są od stycznia 2008 r. rejestrowane w zinformatyzowanym Rejestrze Handlowym, prowadzonym przez Agencję ds. Rejestracji (Agencja po wpiswanijata) przy Ministerstwie Sprawiedliwości. W Bułgarii nie ma specjalnych sądów gospodarczych, a jedynie wydziały gospodarcze przy sądach okręgowych. Proces sądowy jest trójinstancyjny i w sprawach gospodarczych jest przeprowadzany według procedury dla spraw cywilnych. Spory prawne pomiędzy spółkami z wykorzystaniem drogi sądowej trwają zwykle kilka, a nawet 5 do 7 lat. Dochodzenie roszczeń jest możliwe i znacznie szybsze w postępowaniu przed Sądem Arbitrażowym przy Bułgarskiej Izbie Przemysłowo-Handlowej. Trwa to zwykle od 6 do 9 miesięcy. Przy Sądzie Arbitrażowym funkcjonuje również Centrum Mediacji. Sąd Arbitrażowy funkcjonuje również przy Bułgarskiej Izbie Gospodarczej. Od niedawna przeprowadzaniem egzekucji komorniczych w Bułgarii zajmują się także prywatne biura komornicze, co znacznie przyśpieszyło tryb postępowania w tego rodzaju sprawach.

       

       

       

      Gospodarka


       

      3.1. Ogólna charakterystyka sytuacji gospodarczej

       

      Od 2007 roku Bułgaria jest członkiem Unii Europejskiej, nie należy do strefy Schengen ani do strefy euro. Bułgaria należy do krajów o niskim standardzie zarówno w przemyśle jak i w rolnictwie.

      Od 1997 r. Bułgaria stosuje system zarządu walutą polegający na sztywnym kursie lewa w stosunku do euro. System ten przyczynił się do stabilizacji makroekonomicznej kraju. Do priorytetowych zadań obecnego rządu Bułgarii jest przystąpienie do mechanizmu ERM II.

      Po latach spadków wzrostu gospodarczego, gospodarka Bułgarii zaczęła nabierać rozpędu i od 2015 roczny wzrost gospodarczy nieprzerwanie oscyluje w okolicach 3 proc. Należy jednak pamiętać, że różnica poziomów między gospodarką bułgarską i rozwiniętymi gospodarkami Europy ciągle jeszcze jest bardzo duża i nie należy przeceniać dobrych wskaźników makroekonomicznych, gdyż odnoszą się one do bardzo niskich poziomów wyjściowych, a wiele z nich stawia Bułgarię na ostatnim lub przedostatnim miejscu wśród krajów Unii Europejskiej.

       

      Produkt Krajowy Brutto Według wstępnych danych bułgarskiego Krajowego Urzędu Statystycznego, PKB w 2016 r. wzrósł realnie o 3,4 proc. wobec 3,6 proc. w stosunku do 2015 roku. W omawianym okresie wytworzony PKB wyniósł 92 635 mln BGN (kurs lewa w stosunku do euro jest stały i wynosi 1 Euro =1,95583 BGN). PKB per capita wyniósł 6330 Euro. Głównym czynnikiem wzrostu był bardzo dobry popyt wewnętrzny i eksport. Wg Eurostatu, Bułgaria znalazła się na jednym z czołowych miejsc wśród najszybciej rozwijających się gospodarek w UE za Rumunią, Słowenią, Chorwacją i Hiszpanią.

       

      Dodatnia dynamika bilansu płatniczego Saldo na rachunku bieżącym w roku 2016 było dodatnie i wyniosło 1,8 mld Euro.

       

      Deflacja w Bułgarii utrzymuje się od 2014 roku. W grudniu 2016 r. odnotowano słabą inflację 0,1 proc. w ujęciu rocznym (-0,4 proc. w 2015 r.). Powodem był m.in. wzrost cen żywności i napojów bezalkoholowych, alkoholu i wyrobów tytoniowych.

       

      Bezrobocie Stopa bezrobocia w roku 2016 wynosiła 7,6 proc. Zatrudnienie Liczba pracujących w bułgarskiej gospodarce wynosiła 3,016 mln, grupa wiekowa powyżej 15 roku życia. Współczynnik aktywności zawodowej dla grupy wiekowej 20-64  wynosił 67,6 proc., wzrost o 0,6 proc. pkt. w stosunku do 2015 r.

       

      Bezpośrednie Inwestycje Zagraniczne w Bułgarii  Spadek o przeszło 1 mld Euro w 2016 r. do 0,7 mld Euro. Największymi inwestorami w omawianym okresie był Luksemburg, Holandia i Wielka Brytania. Głównymi czynnikami przyciągającymi inwestorów zagranicznych do Bułgarii jest tania siła robocza oraz ciągle jeszcze wielokrotnie tańsza ziemia w porównaniu z unijnymi krajami. Inwestorzy zagraniczni najchętniej lokują swoje kapitały w Sofii i wokół niej. Poza turystyką najbardziej atrakcyjnymi dla inwestorów zagranicznych jest przemysł energetyczny, żywnościowy i farmaceutyczny oraz transport i logistyka. Bułgaria staje się coraz bardziej istotnym centrum outsourcingu. Największymi inwestorami w Bułgarii są m.in. Łukoil, Gazprom, Shell, Unicredit, Nestle, Carslberg, Allianz, Coca-Cola, HP.

       

      Wykorzystanie funduszy unijnych Według wstępnych bułgarskich danych, Bułgaria zgodnie z dokumentem strategicznym Umowa o Partnerstwie z  24 lipca 2014 r. w  ramach perspektywy finansowej na lata 2014-2020, otrzymała 3, 57 mld Euro w ramach ERDF, 2,28 mld z Funduszu Spójności, 1,52 mld  w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego -  z czego na inkluzję społeczną i walkę z biedą 407 mln Euro, oraz 165,7 mln Euro  na współpracę terytorialną. Na rozwój sektora rolnego i obszarów wiejskich zapewniono 2,34 mld Euro.

       

      3.2.Tabela głównych wskaźników makroekonomicznych

      (wiosenna prognoza makroekonomiczna Ministerstwa Finansów RB 2017)

       

       

                 WYSZCZEGÓLNIENIE

      DANE

      FAKTYCZNE*

      PROGNOZA

       

      2015

      2016

      2017

      2018

      2019

      2020

      PKB (mln BGN)

      88 571

      92 635

      97 156

      102 012

      107 422

      113 062

      PKB (wzrost realny %)

      3.6

      3.4

      3.0

      3.1

      3.2

      3.2

      Spożycie (wzrost %)

      3.8

      1.8

      2.6

      2.8

      2.9

      2.9

      Eksport towarów i usług (wzrost %)

      5.7

      5.7

      5.2

      5.4

      5.4

      5.6

      Import towarów i usług (wzrost %)

      5.4

      2.8

      4.8

      5.3

      5.6

      5.9

      Rolnictwo (wzrost %)

      -6,8

      4,3

       

       

       

       

      Przemysł (wzrost %)

      4,2

      2,0

       

       

       

       

      Usługi (wzrost %)

      3,3

      3,1

       

       

       

       

       

      Zatrudnienie (%)

      0.4

      0.5

      0.5

      0.6

      0.5

      0.4

       

      Stopa bezrobocia (%)

      9.1

      7.6

      6.9

      6.5

      6.3

      6.2

       

      Deflator PKB (%)

      2.2

      1.1

      1.8

      1.8

      2.0

      2.0

       

      Inflacja średnioroczna (%)

      -1.1

      -1.3

      1.2

      1.3

      1.7

      1.8

       

      Rachunek bieżący (% PKB)

      0.4

      3.8

      3.8

      3.8

      3.7

      3.6

       

      Bilans handlowy (% PKB)

      -5.8

      -3.8

      -3.5

      -3.2

      -3.2

      -3.3

       

      BIZ (% PKB)

      3.7

      2.3

      2.3

      2.3

      2.3

      2.4

       

      3.3. Wybrane gałęzie gospodarki

       

      Rok 2016 był wyjątkowo dobry dla takich sektorów jak przemysł i handel detaliczny, gdzie w ostatnich miesiącach odnotowano wzrost w wysokości 2,67 proc. r.r., podczas gdy nastąpił spadek produkcji w sektorze budowlanym z powodu opóźnionego finansowania w ramach europejskich funduszy strukturalnych. Pod koniec 2016 r. nastąpiło znaczne przyspieszenie tempa wzrostu wydajności w przemyśle przetwórczym z 4,33 proc. w listopadzie do  9,59 proc. w grudniu. Jest to rekordowy wzrost w ciągu ostatnich 5 lat.

       

      Turystyka jako oddzielny sektor w dziale usług odnotowuje stałą tendencję wzrostu swoich przychodów. Bułgaria jest krajem o bogatym i różnorodnym potencjale dla rozwoju turystyki. Posiadane rekreacyjno-turystyczne możliwości pozwalają na rozwój różnorodnych rodzajów turystyki i ich kombinacji, oraz wykorzystywanie ich przez cały rok lub minimum przez dwa sezony. Przyrodnicze i kulturowe bogactwo Bułgarii daje możliwość rozwoju nowych, perspektywicznych rodzajów turystyki i produktów turystycznych takich jak kulturalna, ekologiczna, wiejska i przygodowa. Przewagą konkurencyjną dla bułgarskiej turystyki, nie bez znaczenia jest stosunkowo niski jeszcze stopień zagospodarowania turystycznego i technicznego terenów atrakcyjnych dla turystyki, głównie wewnątrz kraju, a przede wszystkim w regionach górskich.

       

      Energetyka Rozwój konkurencyjnej energetyki bezpośrednio wpływa na konkurencyjność gospodarki i pod tym względem Bułgaria ma duży potencjał. Infrastruktura energetyczna w kraju jest dobrze rozwinięta i nie można powiedzieć, że jeden czy drugi region geograficzny ma potrzebę specjalnego poparcia. Bułgaria jest uzależniona pod względem energetycznym,  ponieważ sprowadza ponad 90 proc. pierwotnych zasobów energetycznych. Jedynym znaczącym własnym zasobem energetycznym jest niski jakościowo węgiel lignitowy, z dużą zawartością siarki. Kraj ten liczy głównie na sprowadzane paliwa rosyjskie – ropa naftowa, gaz ziemny, wysokojakościowy węgiel i paliwo jądrowe. Taka struktura bilansu energetycznego budzi niepokój, zarówno ze względu na bezpieczeństwo dostaw, jak i z powodu zanieczyszczania środowiska. Poza tym nie można oczekiwać, że bułgarska gospodarka będzie konkurencyjna, przy tym gdy zużywa 10 razy więcej energii na jednostkę PKB w porównaniu z zachodnioeuropejską i co najmniej dwa razy więcej w porównaniu ze środkowoeuropejską. Jeszcze bardziej niepokojącym jest fakt, że w chwili kiedy we wszystkich krajach istnieje stała tendencja do obniżania energochłonności, bułgarska gospodarka w tym zakresie ma jeszcze wiele do zrobienia.

       

      3.4. Uczestnictwo w wielostronnych organizacjach i porozumieniach o charakterze ekonomicznym (OECD, WTO itd.)

       

      Bułgaria jest członkiem Światowej Organizacji Handlu (WTO) od 1 grudnia 1996 r. Po akcesji do UE, Bułgaria stała się częścią jednolitego rynku europejskiego i wspólnej polityki handlowej zgodnie z art. 133 Traktatu WE. Bułgaria zarejestrowała w celu ochrony relatywnie dużą liczbę oznaczeń geograficznych produktów żywnościowych o tradycyjnej specyfice. Bułgaria nie należy do OECD, ale objęta jest niektórymi programami tej organizacji adresowanymi do państw nieczłonkowskich na obszarze Europy Południowo-Wschodniej.

       

      Bułgaria jest członkiem UNIDO i wdraża projekty finansowane przez tę organizację. Jest również członkiem Banku Światowego, Międzynarodowego Funduszu Walutowego, a po wejściu do Unii Europejskiej stała się automatycznie członkiem międzynarodowych organizacji surowcowych ds. zbóż, cukru, kakao i kawy. Jest  członkiem Inicjatywy Środkowoeuropejskiej, a także Organizacji Czarnomorskiej Współpracy Gospodarczej (BSEC). Bułgaria należy do Rady Współpracy Regionalnej, powołanej w miejsce Paktu Stabilności w Europie Południowo-Wschodniej. Bułgaria jest również członkiem Dunajskiego Procesu Współpracy i Inicjatywy na rzecz Współpracy w Europie Południowo-Wschodniej.

       

      3.5. Relacje gospodarcze z UE

       

      Bułgaria jest członkiem UE od 1 stycznia 2007 roku. Obecnie stopień harmonizacji miejscowego prawa z unijnym, w tym regulacji dotyczących sfery gospodarczej, jest jednym z najwyższych w Unii. Bułgaria zapewnia swobodny przepływ towarów, usług, osób i kapitału w ramach wspólnej przestrzeni gospodarczej. Obecny rząd traktuje priorytetowe przystąpienie do mechanizmu ERM II. Do czasu przejścia na euro Bułgaria chce zachować stosowany od w 1997 r. mechanizm izby walutowej (currency board) i sztywny kurs lewa w stosunku do waluty europejskiej. Bułgaria należy do Paktu Euro Plus.

      Eksport Bułgarii do UE w 2016 r. według wstępnych danych Krajowego Instytutu Statystycznego w 2016 roku zwiększył się o 7,2 proc. w porównaniu z 2015 r. i wyniósł 15 928,33 mln Euro. Głównymi partnerami handlowymi Bułgarii były Niemcy, Włochy, Rumunia, Grecja, Francja, eksport do tych krajów stanowił 63,8 proc. eksportu do krajów UE. W strukturze bułgarskiego eksportu dominowały produkty zaliczane do tzw. sektora tradycyjnego, czyli żywność, napoje, tytoń oraz średnio-nisko zaawansowane technologicznie jak produkty przemysłu chemicznego. Największy wzrost eksportu w 2016 r. odnotowano w grupie napoi bezalkoholowych i alkoholowych, tytoniu – o 27,8 proc. oraz  produktów chemicznych – o 21,9 proc.,  natomiast największy spadek odnotowano w grupie  paliw mineralnych, olei oraz podobnych produktów – o 13,8 proc.

      Import Bułgarii z krajów UE w 2016 r. wzrósł o 2,4 proc w porównaniu z 2015 r. i wyniósł 17 352,48 mln  EUR. Największy import pod względem wartości odnotowano w przypadku Niemiec, Włoch, Rumunii, Grecji, Polski.

      Saldo handlu zagranicznego w 2016 r. z krajami UE było ujemne dla Bułgarii i wyniosło 1 424,15 mln EUR.

       

       

      Dwustronna współpraca gospodarcza


       

      4. Dwustronna współpraca gospodarcza

       

      Z uwagi na wielkość kraju, w Bułgarii produkuje się stosunkowo niewielki asortyment towarów. Podaż na szereg wyrobów, szczególnie niszowych jest pokrywana importem. Obserwowana jest duża konkurencja na rynku towarów podstawowych, na którym towary krajowe konkurują z pochodzącymi z importu, zwłaszcza z krajów sąsiednich.

      4.1. Internetowa Baza Traktatowa MSZ zawiera wykazy i teksty umów międzynarodowych, których Polska jest lub była stroną www.traktaty.msz.gov.pl

       

      Bilateralne umowy gospodarcze:

      • Traktat Akcesyjny z 25 kwietnia 2005 r. o przystąpieniu Bułgarii do UE z dniem 1.01.2007 r., ratyfikowany przez Sejm 10 marca 2006 r.
      • Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Bułgarii w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku z 11 kwietnia 1994 roku  Dz. U. z 1995r, nr 137, poz. 679 . 
      • Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Bułgarii w sprawie wzajemnego popierania i ochrony inwestycji, podpisana w Warszawie, 11 kwietnia 1994 r. Dz.U. 1995 nr 62 poz. 322

       

      4.2. Handel zagraniczny

       

      Polsko-bułgarskie stosunki gospodarcze charakteryzują się dobrą dynamiką wzrostu. Po dość znacznym spadku obrotów handlowych, jaki miał miejsce w roku 2009, w roku 2010 nastąpiło odwrócenie negatywnych tendencji. Od lat Polska notuje znaczne dodatnie saldo w obrotach handlowych z Bułgarią.

      Wg wstępnych danych, w 2016 roku wartość polsko-bułgarskich obrotów handlowych ukształtowała się na poziomie 1 552,5 mln EUR, wzrost o 10,3 proc. w stosunku do roku poprzedniego.

      Polski eksport w omawianym okresie wyniósł 1 006,1 mln Euro, wzrost o 12,6 proc. Import z Bułgarii do Polski zaś osiągnął poziom 546,3 mln Euro, wzrost o 6,1 proc. w stosunku do 2015 r. Saldo wzajemnych obrotów tak jak w latach poprzednich było korzystne dla Polski i wyniosło 459,8 mln. Euro.

      Jednak wielkość polskiego eksportu, mimo iż już kolejny rok przekracza 1 mld Euro nie może satysfakcjonować, biorąc pod uwagę potencjał gospodarczy Polski i bogatą ofertę eksportową.

      Największy wzrost wartości polskiego eksportu do Bułgarii odnotowano  w grupach produktów przemysłu chemicznego i przemysłów pokrewnych wzrost o 146,2 proc., materiały i wyroby włókiennicze, wzrost o 53,1 proc., produkty pochodzenia roślinnego, wzrost o 42,5 proc. oraz gotowe artykuły spożywcze, napoje bezalkoholowe, alkohol i ocet, tytoń, wzrost o 11,6 proc.

       

      Obroty handlowe między Polską i Bułgarią w latach 2015-2016, w mln EUR

       

       

      2015

      2016

      Dynamika %

      2015/2016

      Obroty

      1 408,1

      1 552,5

          110,3

      Eksport

      893,3

      1 006,1

                     112,6

      Import

      514,8

      546,3

                     106,1

      Saldo

      378,5

      459,8

          121,4

       

      ⃰  Źródło:   WPHI Sofia  

      Towary dominujące w eksporcie Polski do Bułgarii w roku 2016

       

      Lp.

      Nazwa

      mln. Euro

      Udział w eksporcie %

      1.

      Produkty przemysłu chemicznego i przemysłów pokrewnych

      278,6

      27,7

      2.

      Urządzenia mechaniczne i elektryczne

      137,7

      13,7

      3.

      Gotowe art. Spożywcze, napoje bezalkoholowe, alkohole i ocet, tytoń

      121,9

      12,1

      4.

      Żywe zwierzęta, produkty pochodzenia zwierzęcego

      104,6

      10,4

      5.

       

      Tworzywa sztuczne i wyroby z nich; kauczuk i wyroby

      53,5

      5,3

      6.

      Materiały i wyroby włókiennicze

      53,0

      5,3

       

      4.3. Inwestycje

       

      Skumulowana wartość polskich BIZ w Bułgarii wyniosła na koniec III kwartału 2016 r. 171,8 mln EUR⃰. Realizacja inwestycji ze środków funduszy strukturalnych powoduje wzrost zainteresowania polskimi towarami inwestycyjnymi takimi jak: maszyny i urządzenia oraz środki transportu, a konieczność wprowadzania standardów ochrony środowiska - oczyszczalniami ścieków m.in. dla małych czarnomorskich miejscowości.

       

      4.4. Współpraca regionalna

       

      Współpraca pomiędzy gminami z Polski i Bułgarii ma charakter incydentalny. Czynnikiem utrudniającym nawiązywanie współpracy regionalnej jest duża odległość oraz różnice w strukturze podziału administracyjnego kraju i w kompetencjach organów władzy samorządowej.

       

      4.5. Współpraca samorządów gospodarczych

       

      Pomiędzy Krajową Izbą Gospodarczą i Bułgarską Izbą Przemysłowo-Handlową zostało zawarte porozumienie o współpracy. Przy okazji wzajemnych wizyt oficjalnych składanych przez szefów rządów i głowy państwa obie izby organizują fora biznesowe. Współorganizują także rozmaite formy kontaktów przedsiębiorców i ekspertów m.in. seminaria, panele, prezentacje. Z Bułgarską Izbą Gospodarczą współpracuje Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych „Lewiatan”. Istnieją kontakty pomiędzy izbami branżowymi obu krajów.

       

       

       

      Dostęp do rynku


       

      5. Dostęp do rynku

      5.1. Dostęp do rynku dla polskich towarów i usług

       

      Bułgaria jest częścią jednolitego rynku europejskiego, co oznacza, że między Polską a Bułgarią  obowiązuje swobodny przepływ towarów i nie istnieją formalne bariery dostępu do rynku dla polskich towarów.  1 stycznia 2007 r. Bułgaria przystąpiła do Unii Europejskiej, stając się częścią jednolitej europejskiej przestrzeni gospodarczej. Polscy obywatele mają dostęp do bułgarskiego rynku pracy.  Towary produkowane w Polsce cieszą się uznaniem na bułgarskim rynku ze względu na dobrą jakość przy konkurencyjnej cenie. Cenione są zwłaszcza: meble, leki, sprzęt RTV i AGD, urządzenia dla energetyki, kosmetyki, towary rolno-spożywcze. 

       

      Od 2008 r. zostały wprowadzone ułatwienia dla krajowych i zagranicznych firm zamierzających prowadzić biznes w tym kraju. Uproszczone przepisy prawne przyczyniły się do skrócenia procedury rozpoczynania działalności gospodarczej. Ustawa o rejestrze handlowym (закон за търговския регистър) ujednoliciła i uprościła system rejestracji podmiotów gospodarczych w Bułgarii. Agencja ds. Rejestrów nadaje jednolity numer identyfikacyjny, który zastępuje odpowiedniki polskiego NIP-u i REGON-u. Funkcjonowanie Ustawy o podpisie elektronicznym pozwala na zarejestrowanie firmy drogą internetową. Zarejestrowanie spółki kapitałowej powinno trwać 3 dni, w praktyce można załatwić wszelkie formalności w ciągu tygodnia.

      W Bułgarii od 1 stycznia  2008 r. obowiązują najniższe w UE podatki dochodowe CIT oraz PIT – liniowe, w wysokości 10%. Obecnie obowiązuje 20 proc. podatek VAT. Wszelkich rozliczeń należności podatkowych i z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne firmy, posiadające podpis elektroniczny mogą dokonywać również drogą elektroniczną. Jednak wskazywane jest duże obciążenie firm ze względu na rozbudowany system pozwoleń i certyfikatów.

       

      5.2. Swobodny przepływ osób

       

      Obywatele polscy korzystają z prawa do swobodnego przepływu osób w ramach UE. Od 1 stycznia 2007 r. obywatele polscy mogą wjeżdżać i przebywać na terytorium Republiki Bułgarii przez 90 dni w ciągu 6 miesięcy, licząc od dnia pierwszego wjazdu, oraz przejeżdżać tranzytem przez terytorium Republiki Bułgarii na podstawie ważnych paszportów lub dowodów osobistych. Prawo pobytu na okres przekraczający trzy miesiące uzyskują obywatele UE:

      - zatrudnieni lub prowadzący działalność gospodarczą w goszczącym państwie członkowskim;

      - mający wystarczające środki utrzymania dla siebie i członków swojej rodziny, aby nie stanowić podczas swego pobytu obciążenia dla systemu pomocy społecznej państwa członkowskiego, oraz mający pełne ubezpieczenie zdrowotne;

      - przybyli do państwa członkowskiego w celu podjęcia nauki, w tym szkolenia zawodowego, oraz mający pełne ubezpieczenie zdrowotne i środki finansowe na utrzymanie.

       

      W przypadku takiego pobytu państwa członkowskie mogą wymagać od obywateli UE jedynie zarejestrowania się w urzędzie właściwym dla miejsca pobytu i uzyskania dowodu zarejestrowania się oraz karty pobytu.

       

      5.3. Bariery dostępu do rynku

       

      Barierą dla planujących rozpoczęcie  działalności gospodarczej w Polsce  jest   stosunkowo duże  oddalenie od Polski.  Związane są z tym znaczne koszty transportu, wpływające na podwyższenie cen.

      Jednocześnie szybsze przejazdy przez Serbię są związane z koniecznością oczekiwania na granicy, odbycia odpraw granicznych i celnych oraz dokonania opłat gwarancyjnych pobieranych przy wjeździe do Serbii za przewożony towar.

      Gospodarka bułgarska zarówno w kontekście konkurencyjności czy swobody działalności gospodarczej uzyskuje średnie bądź wręcz niskie oceny. Dotyczy to przede wszystkim  sprawności  instytucjonalnej. Potwierdzają  to badania opinii publicznej, które wykazują,  że  społeczeństwo jest świadome silnych powiązań polityki z biznesem, korupcji,   wykorzystywania przywilejów partyjnych. W konsekwencji dochodzi do jednostronnego  unieważniania  przetargów oraz  błędów w procedurze  przetargowej.

       

      5.4. System zamówień publicznych

       

      Podstawowym aktem prawnym regulującym funkcjonowanie systemu zamówień publicznych w Bułgarii jest Ustawa o zamówieniach publicznych z dnia 1 października 2004 r. Politykę państwa w tej sferze realizuje Agencja Zamówień Publicznych, kierując się zasadami równego traktowania oferentów, uczciwej konkurencji i transparencji. Rejestr zamówień publicznych jest publiczny, dostępny bezpłatnie za pośrednictwem Internetu. Od decyzji przy przyznawaniu zamówień publicznych może się odwołać każdy zainteresowany. Zaskarżyć można każdą decyzją lub działanie związane z danym kontraktem. Instytucją  odwoławczą jest Komisja Ochrony Konkurencji i Naczelny Sąd Administracyjny. Komisja ma dwumiesięczny okres na rozpatrzenie sprawy. Przepisy są najczęściej naruszane przy zawieraniu umów, a w  przypadku mniejszych zleceń – na etapie wstępnym, czemu winna jest przede wszystkim słabość lokalnej administracji.

       

      5.5. Utrudnienia w dostępie do rynku zamówień publicznych

       

      Jedną z ważniejszych barier na jaką napotykają firmy zagraniczne na rynku bułgarskim, są utrudnienia w dostępie do bułgarskich zamówień publicznych.  Odrzuca się  oferty, biorące pod uwagę mniej istotne kryteria (często niezgodne też z uprzednio opublikowaną w ogłoszeniu o zamówieniu publicznym metodą oceny ofert). W sytuacji gdy komisja przetargowa stwierdzi braki w dokumentach formalnych np. brak podpisu lub pieczęci, to wtedy wzywa oferenta do uzupełnienia w ciągu 5 dni. Jeżeli nie otrzyma takowych, to ma podstawę do odrzucenia oferty. Zdarzają się także sytuacje, kiedy zamawiający dopuszczają udział wybranych oferentów w przetargach, mimo  niespełniania przez nich warunków formalnych. Unieważniane są oferty, nawet w przypadku braku stwierdzenia nieprawidłowości po stronie oferentów. Zdarzają się przypadki, kiedy preferowani kontrahenci są wcześniej informowani o warunkach przetargowych. Ponadto, zamawiający wymagają dodatkowych dokumentów w terminie  zbyt krótkim, aby ich dotrzymać. Dodatkowe  bariery stwarza słaba znajomość języków obcych wśród urzędników administracji publicznej. Zamawiający z UE mają obowiązek publikowania określonych ogłoszeń o zamówieniach publicznych w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (Dz.U. UE), publikowanego w 20 językach oficjalnych UE i składa się z następujących serii: L (legislacja), C (komunikaty) oraz S (ogłoszenia o zamówieniach publicznych). W przypadku, gdy wartość zamówienia przekracza określone progi, zamawiający zobowiązany jest przekazać ogłoszenie o zamówieniu publicznym do Urzędu Oficjalnych Publikacji UE, aby zostało ono opublikowane w serii S Dziennika Urzędowego UE.  

      Znacznym utrudnieniem jest  publikowanie  w Bułgarii ogłoszeń o przetargach cyrylicą w języku bułgarskim. W ramach wsparcia firm polskich ogłoszenia przetargowe są publikowane  w języku polskim na stronie Portalu Promocji Eksportu.

       

      5.6. Szara strefa

       

      Z punktu widzenia klimatu gospodarczego, niekorzystne  jest zjawisko szarej strefy i korupcji  w wielu dziedzinach gospodarki i instytucjach państwowych. Przeprowadzone badania pokazują, że ponad 40 proc. obrotów w sferze usług nie jest wykazywanych w oficjalnych rozliczeniach. Ponad kilkanaście procent klientów nie otrzymuje paragonów przy zakupie alkoholi i papierosów, a to są towary akcyzowe i straty państwa z tego tytułu są bardzo wysokie. W największym stopniu szarą strefą objęte są: produkcja żywności, napojów i wyrobów tytoniowych (ok.  40 proc. płatności nie jest  księgowane).  Jednak systematycznie maleje udział świadczonych usług  pracy bez formalnych umów i opłaconych  składek.

       

      5.7. Dostęp do rynku pracy

       

      Polscy obywatele uzyskali dostęp do bułgarskiego rynku pracy z chwilą przystąpienia Bułgarii do UE. Nie są wymagane zezwolenia miejscowej Agencji ds. Zatrudnienia. Zasady pobytu obywateli z państw UE na terenie Bułgarii reguluje Ustawa o wjeździe i przebywaniu na terytorium Bułgarii oraz jego opuszczaniu przez obywateli UE i członków ich rodzin. Ustawa zezwala obywatelom państw UE na pobyt do 3 miesięcy na podstawie dowodu osobistego lub paszportu. Dłuższe przebywanie, do 5 lat, wymaga otrzymania karty czasowego pobytu. Warunkiem jej uzyskania jest posiadanie umowy o pracę lub samozatrudnienie. Zezwolenie na dłuższy pobyt czasowy można również otrzymać, jeśli posiada się ubezpieczenie zdrowotne i wystarczające środki finansowe na pokrycie kosztów pobytu - własnego i rodziny. Warunkiem uzyskania karty stałego pobytu jest przebywanie na terytorium Bułgarii przez minimum 5 lat. Dokumenty takie wydaje MSW, które sprawuje nadzór nad przestrzeganiem przepisów ustawy.

      Bułgaria nie jest atrakcyjnym rynkiem pracy dla obywateli polskich i zjawisko migracji zarobkowej z Polski do Bułgarii występuje w niewielkiej skali. Zasadniczą przyczyną są relatywnie niskie wynagrodzenia pracownicze. W rejonach o niższym bezrobociu (Sofia, Warna, Płowdiw, Wielkie Tyrnowo) i w branżach, w których poszukuje się pracowników, płace są wyższe. W Bułgarii obowiązuje liniowy podatek od dochodów osób fizycznych (PIT) o 10-procentowej stawce, najniższej w UE. Wraz z obniżeniem stawki tego podatku zniesiono nieopodatkowaną kwotę dochodu. Płaca minimalna brutto od stycznia 2017 r. wynosi 460 BGN (tj. ok. 230 EUR).

       

      5.8. Ochrona własności przemysłowej i intelektualnej

       

      Bułgaria jest stroną ważniejszych porozumień międzynarodowych o ochronie własności przemysłowej i intelektualnej, w tym Konwencji o patencie europejskim. Od 1970 r. jest członkiem Światowej Organizacji Własności Intelektualnej. Przystąpiła do inicjatywy 9 urzędów patentowych Europy Centralnej CETMOS. Udzielaniem ochrony prawnej przedmiotów własności przemysłowej, gromadzeniem i udostępnianiem dokumentacji i literatury patentowej oraz współtworzeniem i popularyzacją zasad ochrony własności przemysłowej zajmuje się Urząd Patentowy Republiki Bułgarii.

      W ocenie międzynarodowych instytucji organizacji zajmujących się zwalczeniem naruszania praw własności intelektualnej i przemysłowej Bułgaria jest zaliczana do państw charakteryzujących się niezbyt wysokim stopniem poszanowania tych praw, lecz w ostatnich latach notującym postępy. Według szacunków pirackie oprogramowanie komputerowe stanowi 2/3 oprogramowania użytkowanego w Bułgarii. Podrabiane towary znanych marek są łatwo dostępne. Problemem jest również pirackie rozpowszechnianie muzyki i filmów za pośrednictwem Internetu.

       

      Przydatne linki i kontakty


       

      6. Przydatne kontakty i linki

       

      6.1. Administracja gospodarcza.

      1. Ministerstwo  Energetyki  (Ministerstwo za energetikata) - www.me.government.bg

      2. Ministerstwo Gospodarki (Ministerstwo za ekonomikata) -  www.mi.government.bg  

      3. Krajowy Instytut Statystyczny ( National Statistical Institute)  - http://www.nsi.bg/  

      4. Bułgarski Bank Narodowy (Bulgarian National Bank) - http://www.bnb.bg/  

      5. Bułgarska Agencja ds Inwestycji (Invest Bulgaria Agency) - http://investbg.government.bg  

      6. Agencja Zamówień Publicznych (Public Procurement Agency) - http://www.aop.bg

      7.   Agencja ds. Rejestracji (Registry Agency) - http://www.registryagency.bg  

      8. Krajowa Agencja Przychodów (National Revenue Agency) - http://www.nap.bg/en/

      9. Agencja ds Prywatyzacji (Privatization Agency) - http://www.priv.government.bg

      10.  Krajowa Agencja ds. Zatrudnienia (National Employment Agency) - http://www.az.government.bg

      11.  Agencja Wykonawcza ds. Promocji Małych i Średnich Przedsiębiorstw (Bulgarian Small and Medium Enterprises Promotion Agency) -  http://www.sme.government.bg/IANMSP/Default_en.aspx   

      6.2. Samorządy gospodarcze.

      12. Bułgarska Izba Przemysłowo-Handlowa (Bulgarian Chamber of Commerce and Industry) - www.bcci.bg   

      13. Bułgarska Izba Gospodarcza (Bulgarian Industrial Association) - http://www.bia-bg.com/

      14.  Konfederacja Pracodawców i Przemysłowców w Bułgarii (Confederation of Employers and Industrialists in Bulgaria) - http://www.ceib.bg/  

      6.3. Prasa ekonomiczna.

      http://www.dnevnik.bg   

      http://www.pari.bg/  

      http://www.capital.bg/  

      http://www.class.bg/  

      6.4. Strony internetowe o charakterze ekonomicznym.

      http://www.pariteni.bg/

      http://www.econ.bg/  

      http://www.bse-sofia.bg/?page=main&language=bg   

      http://news.expert.bg/c248/  

      https://money.bg/

      https://news.bg/

      http://www.mediapool.bg/  

      http://www.investor.bg/  

       

       

      27 czerwca 2013 (ostatnia aktualizacja: 19 czerwca 2017)

      Drukuj Drukuj Podziel się treścią: