close

  • Polsce – służyć, Europę – tworzyć, Świat – rozumieć

     

  • BUŁGARIA

  • Bułgaria

  •  

     Informacje o kraju


     

    1.1. Położenie geograficzne, ludność, obszar, stolica, języki urzędowe

     

    Powierzchnia: 110 910 km2.

    Położenie geograficzne: Bułgaria leży we wschodniej części Półwyspu Bałkańskiego, nad Morzem Czarnym (długość wybrzeża 378 km). Na północy graniczy z Rumunią (długość granicy 608 km), na zachodzie z Serbią (318) i Macedonią (148 km), a na południu z Grecją (494 km) i Turcją (240 km). Około 60 procent powierzchni Bułgarii stanowią tereny wyżynne i góry.

    Ludność: 7 mln 135 tys. (2013 r. – spadek o 36 tys. w ciągu roku), z czego 73,0 proc. mieszka w miastach. 48,6 proc. ludności stanowią mężczyźni, a 51,4 proc. – kobiety. W wyniku zmian w przepisach granica wieku uprawniającego uzyskania emerytury jest stopniowo podnoszona. Docelowo na emeryturę kobiety i mężczyźni będą przechodzić po ukończeniu 65 lat.

    83,9 proc. ludności kraju, to Bułgarzy. Znaczące mniejszości to Turcy i Romowie, ponadto tzw. Pomacy - nie mówiący po turecku Bułgarzy wyznający islam, Ormianie, Wołosi, Żydzi i in. Średnia wieku mieszkańców – 41,8 lat.

    Siedem miast ma ponad 100 tys. mieszkańców. Są to: Sofia, Płowdiw, Warna, Burgas, Ruse, Stara Zagora i Plewen. Zamieszkuje w nich 1/3 ludności Bułgarii.

    Stolica: Sofia - oficjalnie 1,25 mln mieszkańców (2013 r.), lecz rzeczywista liczba mieszkańców jest szacowana nawet na ok. 2 mln (statystyki nie są ścisłe ze względu na brak obowiązku meldunku)

    Język urzędowy: bułgarski, zapisywany cyrylicą.

     

    1.2. Warunki klimatyczne

     

    Klimat Bułgarii jest umiarkowany ciepły, suchy, nad morzem podzwrotnikowy. Zimą mogą występować obfite opady śniegu, zdarzają się silne mrozy. Średnia roczna suma opadów wynosi od 450 mm na północy do 1200 mm w górach. W leżącej na wysokości 550 m npm. Sofii, średnia maksymalna temperatura w najcieplejszym miesiącu – lipcu - wynosi 27 ºC, a minimalna - minus 4 ºC (styczeń).

     

    1.3. Główne bogactwa naturalne

     

    Bułgaria nie posiada znaczących zasobów bogactw naturalnych poza niskokalorycznym węglem lignitowym, węglem brunatnym, rudami miedzi oraz wodami mineralnymi i termalnymi (ok. 1000 źródeł). Wydobycie węgla kamiennego, rud żelaza, rud cynku i ołowiu, soli kamiennej i gazu ziemnego jedynie w niewielkim stopniu zaspokaja potrzeby miejscowej gospodarki. Wydobycie rudy uranu wstrzymano ze względu na nieopłacalność. Z tych samych względów nie są eksploatowane znaczne złoża rudy manganu. W ostatnich latach wznowiono wydobycie złota. Bułgaria posiada znaczne zasoby surowców skalnych, w tym marmurów, a także gipsu, sody rodzimej, piasków szklarskich, kaolinu i in. W 2010 r. rozpoczęto eksploatację niewielkich złóż gazu ziemnego na obszarze wód terytorialnych oraz kontynuowano poszukiwania dalszych zasobów. Krajowe wydobycie gazu pokrywa 6,3 proc. (2014 r.) zapotrzebowania. Istnieją wstępne szacunki, że Bułgaria może dysponować znacznymi zasobami gazu łupkowego. Przygotowania do prac poszukiwawczych, powierzonych przez rząd latem 2011 r. amerykańskiej firmie Chevron, zostały zahamowane wskutek uchwalenia 18 stycznia 2012 r. przez bułgarski parlament zakazu poszukiwań i wydobycia gazu metodą szczelinowania (jedyną stosowaną w poszukiwaniach gazu łupkowego).  

     

    1.4. System walutowy, kurs i wymiana

     

    Obowiązującą walutą w Bułgarii jest lew, (1 BGN = 100 stotinek). Kurs lewa w stosunku do euro jest stały i wynosi 1 EUR =1,95583 BGN. Sztywny parytet lewa w stosunku do euro to jeden z podstawowych elementów mechanizmu tzw. zarządu walutą wprowadzonego w 1997 r. pod naciskiem MFW po głębokim kryzysie finansowym i politycznym. Mechanizm ten, który ma być utrzymany do momentu wejścia Bułgarii do strefy euro, pozbawia bank centralny możliwości prowadzenia polityki pieniężnej i zabrania mu refinansowania banków komercyjnych, zapewniając jednocześnie pełną wymienialność lewa na walutę europejską.

     

    1.5. Religia

     

    Bułgaria jest tradycyjnie chrześcijańskim państwem. Religią dominującą w Bułgarii jest prawosławie, które wyznaje ponad 3/4 mieszkańców tego kraju. Pozostali to: muzułmanie (ok. 12 proc. – gł. Turcy i Pomacy), katolicy (0,6 proc.) i protestanci (0,5 proc.). Wpływ religii i duchowieństwa na życie społeczne i polityczne jest jednak niewielki. Społeczeństwo bułgarskie jest w dużym stopniu zlaicyzowane (do 1991 r. 64 procent mieszkańców kraju określało się jako bezwyznaniowi). Religię traktuje się przede wszystkim jako element tradycji, a przejawy fanatyzmu religijnego, także fundamentalizmu islamskiego, są rzadkością. W kościele św. Józefa w Sofii nabożeństwa są regularnie odprawiane także w języku polskim przez zakonników i księży z Polskiej Misji Katolickiej w Bułgarii.

     

    1.6. Infrastruktura transportowa

     

    Przejścia graniczne: Bułgaria ma ok. 30 przejść granicznych, łącznie z morskimi, kolejowymi i znajdującymi się na lotniskach. Drogowe przejścia graniczne są zlokalizowane

    - na granicy z Serbią: Kalotina – Gradina, Bregovo – Mokrene, Strezimirovici – Strezimirovci, Oltomanci – Ribarci, Bregovo – Mokrene;

    - na granicy z Macedonią: Zlaterevo - Novo Selo, Gyueshevo - Deve Bair, Stanke Lisichkovo – Delchevo;

    - na granicy z Grecją: Kulata – Promahon, Svilengrad – Ormenion, Ilinden – Ekzohi, Zlatograd- Termes;

    - na granicy z Rumunią: Ruse – Giurgiu (most na Dunaju); Vidin – Calafat (most na Dunaju), Durankulak - Vama Vecie (przeprawa promowa), Kardam – NegruVoda, Silistra – Calarasi;

    - na granicy z Turcją: Malko Tarnovo – Derekoy, Kapitan Andreevo - Kapikule.

    Przygotowywane są plany otwarcia dalszych przejść granicznych.  

    Sieć drogowa: Bułgaria posiada około 19,4 tys. km dróg (174,5 km/1000 km ⊃2;), z czego 625 km to autostrady. Około 90 proc. dróg posiada nawierzchnie asfaltowe, jednak ich stan nie zawsze jest dobry. Użytkownicy dróg publicznych mają obowiązek posiadania ważnej winiety. Autostrady są bezpłatne, lecz rozważa się wprowadzenie opłat w perspektywie kilku lat.

    Sieć kolejowa: łączna długość 4151 km (34,6 km/1000 km ⊃2;), z czego 971 km to linie dwutorowe. Zelektryfikowanych jest 68% linii kolejowych. Infrastruktura kolejowa obejmuje około 400 stacji i 300 przystanków. Brak środków na inwestycje i utrzymanie kolei, będący m.in. konsekwencją malejącego znaczenia transportu kolejowego, jest przyczyną pogarszania się jej stanu technicznego. Ocenia się, że ponad 85% urządzeń technicznych charakteryzuje się wysokim stopniem zużycia.

    Lotniska: Pasażerski ruch lotniczy obsługują lotniska w Sofii (Vrajdebna), Warnie, Burgas i Płowdiwie. Wewnętrzne połączenia lotnicze istnieją pomiędzy Sofią a lotniskami w Warnie i Burgas. Znaczna część połączeń z portami położonymi na wybrzeżu czarnomorskim (także zagranicznych) ma charakter sezonowy. Lotnisko pasażerskie w Płowdiwie służy do realizacji połączeń czarterowych. Ponadto rozpoczęto prace mające na celu dostosowanie wojskowego portu lotniczego w Bałcziku do obsługi ruchu cywilnego.

    Transport morski obsługiwany jest głównie przez dwa najważniejsze porty na bułgarskim wybrzeżu Morza Czarnego: Warnę i Burgas (ponad 60% frachtu zagranicznego). Porty te posiadają terminale kontenerowe, systemy przeładunku ro-ro oraz odpowiednią infrastrukturę drogową i kolejową. W porcie Burgas znajduje się również terminal do przeładunku ropy naftowej, przyjmujący statki o nośności do 100 000 DWT. Port Burgas posiada Międzynarodowy Certyfikat Ochrony Statków wg ISPS Code oraz ISO 9001:2000.

    Transport rzeczny koncentruje się na Dunaju. Najważniejszymi portami są: Ruse, Łom, Silistra i Widin. Port Łom obsługuje głównie transport rzeczny do Europy Zachodniej. Zdolność przeładunkowa ok. 4 tys. ton rocznie. Docelowo – 5,9 tys. ton. Port w Ruse to największy bułgarski port rzeczny na Dunaju, służący do obsługi przewozów kombinowanych, głównie do Niemiec i Ukrainy. Port w Widiniu realizuje operacje transportu kombinowanego oraz przeprawy promem samochodowym Widin–Calafat (RO).

     

    1.7. Obowiązek wizowy

     

    Od 1 stycznia 2007 r. obywatele polscy mogą wjeżdżać i przebywać na terytorium Republiki Bułgarii przez 90 dni w ciągu 6 miesięcy, licząc od dnia pierwszego wjazdu oraz przejeżdżać tranzytem przez terytorium RB na podstawie ważnych paszportów lub dowodów osobistych Zezwoleń na przedłużenie pobytu udzielają obwodowe biura paszportowe Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.

     

    1.8. Wykaz świąt państwowych.

     

    1 stycznia

    Nowy Rok                                 

     

     

    3 marca

    Święto Narodowe Bułgarii

    (Dzień Wyzwolenia)

     

     

    prawosławne święta wielkanocne (piątek, niedziela, poniedziałek)

     

     

    1 maja

    Święto Pracy

     

     

    6 maja

    Święto Wojska

    (Dzień Św. Jerzego)

     

     

    24 maja

    Święto Piśmiennictwa Słowiańskiego i Kultury

     

     

     

    6 września

    Dzień Jedności Narodowej

     

     

    22 września

    Dzień Niepodległości

     

     

    1 listopada

    Dzień Budzicieli Narodu

     

     

    24-25 - 26 grudnia

    Święta Bożego Narodzenia

     

     

     

     

    System administracyjny


     

    2.1. Ustrój polityczny

     

    Bułgaria jest republiką z parlamentarno - gabinetowym systemem władzy opartym na konstytucji z 1991 r. W marcu 2004 r. została członkiem NATO, a w styczniu 2007 r. weszła do Unii Europejskiej.

     

    2.2. Władza ustawodawcza

     

    Władzę ustawodawczą w Bułgarii sprawuje Zgromadzenie Narodowe - jednoizbowy parlament, liczący 240 posłów, wybieranych na 4-letnią kadencję w wyborach powszechnych. Ordynacja wyborcza – proporcjonalna z możliwością wskazania preferencji. Konstytucja zabrania łączenia mandatu deputowanego z innymi funkcjami państwowymi.

     

    2.3. Władza wykonawcza

     

    Głową państwa jest prezydent, wybierany w wyborach powszechnych na 5-letnią kadencję z prawem do jednorazowej reelekcji. Kandydaci na prezydenta zgłaszają w kampanii wyborczej kandydaturę wiceprezydenta. Zakres władzy prezydenta jest stosunkowo ograniczony. Sprawuje on głównie funkcje reprezentacyjne w państwie i na arenie międzynarodowej, lecz w określonych sytuacjach rola głowy państwa bywa decydująca. Prezydent jest zwierzchnikiem sił zbrojnych. 

    Rada Ministrów (rząd) jest głównym kreatorem polityki wewnętrznej i zagranicznej. Na czele rządu stoi premier. W skład rządu wchodzą wicepremierzy i ministrowie. Oprócz ministerstw instytucjami centralnej władzy wykonawczej, odpowiadającymi za swoją działalność bezpośrednio przed parlamentem, są państwowe komisje: Komisja Ochrony Konkurencji, Komisja Ochrony Danych Osobowych, Komisja Regulacji Telekomunikacji i Komisja Ochrony przed Dyskryminacją. Instytucjami centralnej władzy wykonawczej podlegającymi Radzie Ministrów są państwowe agencje, komisje, agencje wykonawcze oraz inne urzędy i struktury utworzone na mocy ustawy bądź rozporządzenia rządu, a także organy doradcze, konsultacyjne i eksperckie.

    W terenie przedstawicielami centralnej władzy wykonawczej są zarządcy obwodowi (obłasten uprawiteł), których zadaniem jest realizacja polityki państwowej we współpracy z organami władzy samorządowej i nadzór administracyjny nad nimi. Zarządców obwodowych mianuje rząd.

    Podstawową jednostką administracyjno-terytorialną jest gmina. Na czele administracji gminnej stoi mer (kmet), który w strukturze władzy samorządowej pełni rolę organu władzy wykonawczej. Mer jest wybierany w lokalnych wyborach samorządowych na 4-letnią kadencję, podobnie jak członkowie rady gminy.

     

    2.4. Struktura administracji gospodarczej

     

    Bułgaria jest krajem o gospodarce rynkowej, o znacznym, stale rosnącym, udziale sektora prywatnego. Szacuje się, że udział sektora prywatnego w wytwarzaniu PKB sięga ok. 80 proc., a środki redystrybuowane przez budżet państwa stanowią ok. 40 proc. PKB. Strukturę administracji gospodarczej tworzą naczelne organy administracji państwowej: rząd, agencje, komisje, agencje wykonawcze i inne organy pomocnicze i doradcze oraz administracje obwodowe i samorządowe. W strukturze rządu kluczowymi resortami gospodarczymi są Ministerstwo Gospodarki i Energetyki, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Ministerstwo Transportu, Technologii Informatycznych i Łączności, Ministerstwo Rolnictwa i Żywności, Ministerstwo Pracy i Polityki Socjalnej. Nadzór nad niektórymi sferami gospodarki sprawują państwowe agencje, komisje i agencje wykonawcze, np.: Państwowa Agencja Nadzoru Metrologicznego i Technicznego, Państwowa Agencja Leśnictwa czy Komisja Ochrony Konsumentów, Komisja Regulacji Energetyki i Zaopatrzenia w Wodę, Państwowa Komisja ds. Giełd Towarowych. W Bułgarii działa kilka izb gospodarczych i organizacji pracodawców. Największe i najbardziej znane z nich to: Bułgarska Izba Przemysłowo-Handlowa (Bałgarska tyrgowsko-promiszlena pałata, ang. - Bulgarian Chamber of Commerce and Industry), Bułgarska Izba Gospodarcza (Bałgarska stopanska kamara, ang. - Bulgarian Industrial Association) i Konfederacja Pracodawców i Przemysłowców w Bułgarii (Konfederacja na rabotodateli i industrialci w Bułgaria, ang.- Confederation of Employers and Industrialists in Bulgaria). Organizacje te reprezentują biznes w dialogu trójstronnym ze stroną rządową i centralami związków zawodowych.

     

    2.5. Sądownictwo gospodarcze

     

    Od stycznia 2008 r. spółki prawa handlowego zakładane w Bułgarii są rejestrowane w zinformatyzowanym, jednolitym Rejestrze Handlowym, prowadzonym przez Agencję ds. Rejestracji (Agencja po wpiswanijata) przy Ministerstwie Sprawiedliwości, która drogą służbową przekazuje pozostałym zainteresowanym instytucjom niezbędne dane nowego podmiotu gospodarczego. W Bułgarii nie ma specjalnych sądów gospodarczych, a jedynie wydziały gospodarcze przy sądach okręgowych. Proces sądowy jest trójinstancyjny i w sprawach gospodarczych jest przeprowadzany według procedury dla spraw cywilnych. Spory prawne pomiędzy spółkami z wykorzystaniem drogi sądowej trwają zwykle kilka, a nawet 5 do 7 lat. Dochodzenie roszczeń jest możliwe i znacznie szybsze w postępowaniu przed Sądem Arbitrażowym przy Bułgarskiej Izbie Przemysłowo-Handlowej. Trwa to zwykle od 6 do 9 miesięcy. Przy Sądzie Arbitrażowym funkcjonuje również Centrum Mediacji. Sąd Arbitrażowy działa też przy Bułgarskiej Izbie Gospodarczej. Przeprowadzaniem egzekucji komorniczych w Bułgarii zajmują się także prywatne biura komornicze, co znacznie przyśpiesza tryb postępowania w tego rodzaju sprawach.

     

     

    Gospodarka


     

    3.1. Ogólna charakterystyka sytuacji gospodarczej

     

    Lata 1997-2008 to najdłuższy okres nieprzerwanego wzrostu w historii Bułgarii od wyzwolenia kraju spod panowania tureckiego w 1878 r. Najszybsze tempo wzrostu notowano w latach 2004-2008, gdy roczny wskaźnik wzrostu PKB przekraczał 6 proc.

    W II połowie 2008 r. bułgarska gospodarka zaczęła wykazywać tendencje spadkowe i weszła w fazę recesji, która zakończyła się w II kwartale 2010 r. Po pogłębieniu się kryzysu w 2009 r., kiedy spadek PKB wyniósł 5,0 proc. w ujęciu rocznym, w 2010 r. odnotowano wzrost o 0,2 proc. W 2011 r. PKB wzrósł o 1,8 proc. W 2012 r. nie sprawdziła się nadmiernie optymistyczna, zapisana w ustawie o budżecie państwa, prognoza wzrostu PKB o 3,6 proc. W rzeczywistości wzrost PKB w 2012 r. wyniósł zaledwie 0,6 proc. Także w 2013 r. tempo wzrostu PKB było skromne i sięgnęło tylko 0,9 proc., wobec zakładanej w ustawie budżetowej stopy 1,9 proc. W 2014 r. stopa wzrostu PKB osiągnęła 1,7 proc. Relatywnie wysoka inflacja, jaka utrzymywała się w Bułgarii w ciągu kilku lat przed 2008 r., w okresie kryzysu zaczęła maleć. W 2009 r. wskaźnik inflacji w ujęciu rocznym wyniósł 2,8 proc., w 2010 r. 2,4 proc., w 2011 r. 2,0 proc., a w 2012 r. 2,4 proc. Natomiast w 2013 r. odnotowano ujemną stopę rocznej inflacji wynoszącą minus 1,6 proc. W 2014 r. stopa deflacji nie uległa zmianie.    

    Wskaźnik bezrobocia w 2007 r. wynosił średnio 6,9 proc., zaś w listopadzie 2008 r. spadł do poziomu 5,85 proc., po czym z powodu narastającego kryzysu zaczął wzrastać. W 2010 r. stopa bezrobocia wynosiła 10,2 proc., a w 2011 r. 11,3 proc. W 2012 r. bezrobocie wzrosło do 12,3 proc., a w 2013 r. do 12,9 proc. W 2014 r. stopa bezrobocia spadła do poziomu 10,7 proc. Ok. 3/4 miejsc pracy w Bułgarii zapewnia sektor prywatny.

    Głównymi czynnikami wzrostu gospodarczego w Bułgarii w ostatnich latach był popyt zewnętrzny oraz stopniowo rosnący popyt krajowy. Wyraźne tendencje spadkowe, jakie pojawiły się w II połowie 2008 r., były odbiciem światowego kryzysu ekonomicznego w bułgarskiej gospodarce. W 2009 r. obroty handlu zagranicznego Bułgarii obniżyły się blisko o 30 proc. Wcześniej nastąpił szybki spadek napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych, głównie wskutek zahamowania boomu budowlanego i związanej z nim działalności kredytowej banków. Z rekordowego poziomu 9,05 mld EUR w 2007 r., wartość napływających inwestycji zagranicznych spadła do 6,68 mld EUR w 2008 r., następnie do 2,5 mld EUR w 2009 r. i do 977 mln EUR w 2010 r. W 2011 r. wartość inwestycji zagranicznych wyniosła 1,2 mld EUR, a w 2012 r. 1,3 mld EUR. W 2013 wartość inwestycji zagranicznych wyniosła 1,45 mld EUR, zaś w 2014 r. spadła do 1,29 mld EUR. W 2014 r. najwięcej inwestycji napłynęło z Holandii – 935,5 mln EUR, następnie z Austrii – 256,6 mln EUR, z Wielkiej Brytanii – 175,7 mln EUR, z Rosji – 116,8 mln EUR i ze Szwajcarii – 108,6 mln EUR. W 2014 r. najwięcej inwestycji zagranicznych zostało ulokowanych w sektorze nieruchomości (501,0 mln EUR), następnie w sektorze finansowym (173,2 mln EUR), w energetyce (113,1 mln EUR) i w budownictwie (76,5 mln EUR). Kwotę 114,2 mln EUR stanowiły inwestycje nie przyporządkowane do żadnego sektora. Wartość inwestycji zagranicznych Bułgarii utrzymuje się na stosunkowo niskim poziomie. W 2014 r. głównymi kierunkami inwestowania były Wyspy Marshalla (18,6 mln EUR), Malta (14,3 mln EUR), Czechy (2 mln EUR), Kanada (0,9 mln EUR) i Brazylia (0,7 mln EUR). W 2014 r. największą sumę ulokowano w sektorze usług transportowych i magazynowych (22,2 mln EUR).   

    Wskaźniki wzrostu obrotów bułgarskiego handlu zagranicznego w latach 2004-2008 utrzymywały się w granicach 13-27 proc. rocznie w przypadku eksportu i 15-27 proc. dla importu. W 2009 r. odnotowano gwałtowne odwrócenie tych tendencji – bułgarski eksport był o 23,1 proc., a import o 33,3 proc. mniejszy w porównaniu z 2008 r. W 2010 r. wyraźnym symptomem wychodzenia Bułgarii z kryzysu był wzrost obrotów handlu zagranicznego - eksport w ujęciu rocznym wzrósł o 33,0 proc., a import o 15,4 proc. W 2011 r. eksport wzrósł o 12,3 proc., a import o 8,8 proc. W 2012 r. tempo wzrostu obrotów z zagranicą znacznie osłabło: eksport zmalał o 0,4 proc., lecz import wzrósł o 3,3 proc. W 2013 r. eksport zwiększył się o 8,9 proc., a import był większy o 5,7 proc. W 2014 r. nastąpił spadek eksportu o 0,7 proc., zaś import wzrósł o 1,4 proc. Ok. 60 proc. obrotów handlowych Bułgaria realizuje z państwami członkowskimi Unii Europejskiej. W 2014 r. deficyt bilansu handlowego wyniósł 9,7 proc. PKB wobec 8,6 proc. PKB w 2013 r., 8,7 proc. PKB w 2012 r., 5,6 proc. PKB w 2011 r., 7,7 proc. PKB w 2010 r., 11,9 proc. PKB w 2009 r. i 25,2 proc. PKB w 2008 r. Wartość (FOB) bułgarskiego eksportu w 2014 r. osiągnęła 22,1 mld EUR, wobec 22,2 mld EUR w 2013 r., 20,8 mld EUR w 2012 r., 20,3 mld EUR w 2011 r., 15,6 mld EUR w 2010 r. i 11,7 mld EUR w 2009 r.

    W 2014 r. głównymi odbiorcami bułgarskiego eksportu były Niemcy – 2,66 mld EUR (spadek o 3,1 proc. w porównaniu do poprzedniego roku), Turcja – 2,07 mld EUR (wzrost o 3,4 proc.), Włochy – 1,98 mld EUR (wzrost o 2,9 proc.), Rumunia – 1,75 mld EUR (wzrost o 1,7 proc.), Grecja – 1,48 mld EUR (spadek o 4,2 proc.), Francja – 0,95 mld EUR (spadek o 1,3 proc.). Następne miejsca zajmują Belgia – 0,92 mld EUR (wzrost o 42,9 proc.), Singapur – 0,57 mld EUR (wzrost o 70,8 proc.), Chiny – 0,57 mld EUR (spadek o 18,1 proc.) i Rosja – 0,53 mld EUR (spadek o 9,4 proc.). Kolejność w pierwszej szóstce nie zmieniła się w porównaniu z 2013 r. Polska jest dla Bułgarii 14. rynkiem eksportowym (podobnie jak w 2013 r.) – 0,45 mld EUR (wzrost o 12,3 proc.).   

    Struktura towarowa bułgarskiego eksportu w ostatnich latach nie ulega zasadniczym zmianom. W 2014 r. największy udział miały wyroby gotowe – 22,3 proc., następnie maszyny, urządzenia i pojazdy - 19,4 proc., paliwa mineralne i oleje – 13,0 proc., żywność i zwierzęta żywe - 10,8 proc., wyroby chemiczne - 9,1 proc. ogólnej wartości eksportu. W porównaniu z 2013 r. udziały poszczególnych wymienionych grup towarowych w eksporcie ogółem uległy wahaniom w granicach ok. 1 proc.    

    Wartość (CIF) bułgarskiego importu w 2014 r. wyniosła 26,2 mld EUR wobec 25,8 mld EUR w 2013 r., 25,5 mld EUR w 2012 r., 23,4 mld EUR w 2011 r., 19,1 mld EUR w 2010 r. i 16,9 mld EUR w 2009 r. W 2014 r. najwięcej sprowadzono z Rosji – 3,98 mld EUR (spadek o 16,8 proc.), z Niemiec – 3,21 mld EUR (wzrost o 14,8 proc.), z Włoch – 1,84 mld EUR (spadek o 4,3 proc.), z Rumunii – 1,78 mld EUR (wzrost o 3,7 proc.), z Turcji – 1,48 mld EUR (spadek o 1,8 proc.), z Grecji – 1,34 mld EUR (spadek o 6,9 proc.), z Hiszpanii – 1,28 mld EUR (spadek o 4,8 proc.), z Węgier – 0,88 mld EUR (wzrost o 12,3 proc.), z Chin – 0,86 mld EUR (wzrost o 12,8 proc.) i z Francji – 0,79 mld EUR (wzrost o 3,3 proc.). W porównaniu do poprzedniego roku kolejność pierwszych ośmiu krajów pozostała bez zmian. Na dalszych pozycjach – Chiny i Francja zamieniły się miejscami. W 2014 r. Polska była dla Bułgarii 13. rynkiem zakupów importowych – 0,71 mld EUR (spadek o 3,1 proc.), co oznacza spadek o dwa miejsca.     

    Struktura importu także nie zmienia się. W imporcie w 2014 r. dwie główne pozycje towarowe, to maszyny, urządzenia i pojazdy - 24,9 proc. oraz paliwa mineralne i oleje – 20,0 proc. Ponadto znaczący udział w strukturze importu miały wyroby gotowe – 17,4 proc., wyroby chemiczne – 12,8 proc., surowce (oprócz paliw) – 8,3 proc., żywność i zwierzęta żywe – 7,2 proc. W porównaniu z poprzednim rokiem o ok. 3 proc. spadł udział grupy paliw, zaś w pozostałych zmiany są na poziomie pok. 1 proc.   

    Bułgaria przez długi czas miała problemy z absorpcją środków z unijnych funduszy przedakcesyjnych i strukturalnych. W I połowie 2008 r. Komisja Europejska, która prowadzi monitoring postępów Bułgarii w kilku wrażliwych obszarach (m.in. walka z przestępczością zorganizowaną i korupcją), wstrzymała finansowanie projektów w ramach funduszy SAPARD, ISPA i PHARE z powodu licznych nadużyć. Ucierpiał na tym wizerunek kraju, zwłaszcza w oczach inwestorów zagranicznych. W II połowie 2009 r., po zmianie rządu, odblokowano część środków z funduszy przedakcesyjnych. Na początku 2010 r. poziom wykorzystania funduszy strukturalnych na lata 2007-2013 wynosił 10 procent. W 2011 r. władze czyniły wysiłki w celu podniesienia wskaźnika wykorzystania funduszy unijnych. Na koniec 2012 r. uzyskano absorpcję w wysokości 35 proc.  W 2013 r. udało się osiągnąć wskaźnik 63,89 proc. absorpcji funduszy europejskich, zaś w odniesieniu do subsydiów rolnych Bułgaria wykorzystała 61 proc. udostępnionych środków. W 2014 r. wskaźnik wykorzystania funduszy unijnych wzrósł do 65,5 proc., co plasuje Bułgarię na 23. miejscu wśród krajów UE.     

     

    3.2. Tabela głównych wskaźników makroekonomicznych

     

     

    Wyszczególnienie

    2010

    2011

    2012

    2013

    2014 *

    PKB  (mld EUR)⊃1;,⊃2;

    36,7

    40,1

    40,9

    41,0

    42,0

    PKB na 1 mieszkańca  (tys. ЕUR)⊃2;

    4,9

    5,1

    5,2

    5,2

    5,4

    PKB (dynamika %)⊃1;

    0,7

    2,0

    0,5

    1,1

    1,7

    Średnie miesięczne wynagrodzenie (w Euro)⊃1;

    331

    351

    374

    413

    433

    Stopa inflacji ( % )⊃1;

    2,4

    4,2

    3,0

    0,9

    -1,4

    Stopa bezrobocia ( %)⊃1;

    9,2

    10,4

    11,4

    11,8

    10,7

    Wartość eksportu ( mld  EUR, FOB)⊃1;

    14,2

    19,1

    19,6

    21,2

    21,0

    Wartość importu (mld  EUR, FOB)⊃1;

    17,7

    21,7

    23,6

    24,0

    24,4

    Deficyt budżetowy ( % PKB)⊃1;

    -3,2

    -2,0

    -0,7

    -0,9

    -2,8

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    ⊃1;Krajowy Instytut Statystyczny BG

        ⊃2; Bułgarski Bank Narodowy

         *Dane wstępne

     

    3.3. Główne sektory gospodarki

     

    W wytwarzaniu bułgarskiego produktu krajowego brutto największy udział ma sektor usług (ok. 64 proc.). Udział przemysłu kształtuje się na poziomie ok. 1/3, a rolnictwa, rybołówstwa i leśnictwa ok. 5 proc.

    Światowy kryzys ekonomiczny przyczynił się do wyraźnego zastoju w budownictwie i spadku cen nieruchomości począwszy od 2008 r. W latach 2004-2008 ceny mieszkań wzrastały średnio o niemal 30 proc. rocznie, natomiast pod koniec 2008 r. tendencja odwróciła się. W 2009 r. ceny spadły o 21,4 proc., a w 2010 r. o dalsze 11,1 proc. Bessa na rynku nieruchomości utrzymuje się, lecz dynamika spadku cen jest już nieznaczna.

    Największy udział miały w sektorze usług telekomunikacyjnych miały usługi świadczone przez operatorów telefonii komórkowej. Ponad ¼ bułgarskich gospodarstw domowych ma dostęp do szerokopasmowego Internetu.  

    W Bułgarii sektor bankowy został prawie w całości sprywatyzowany, a sektor ubezpieczeniowy znajduje się całkowicie w rękach kapitału prywatnego. Bułgarskie banki zostały nabyte przez duże grupy bankowe, jak włoska UniCredit, grecka NBG, węgierska OTP, austriacka Raiffeisen Bank. W ostatnich latach obserwuje się zmniejszenie dynamiki w sferze kredytowania. Płynność systemu bankowego jest oceniana jako ogólnie dobra. Jednakże w połowie 2014 r. doszło do utraty płynności i wstrzymania działalności Korporacyjnego Banku Handlowego, czwartego pod względem wielkości w kraju.   

    Bułgarski sektor turystyczny rozwija się dynamicznie. W latach 2003-2010 liczba obiektów noclegowych zwiększyła się ponad 3-krotnie – do 3,5 tysiąca, a liczba łóżek uległa w tym czasie podwojeniu – do 284 tys.

    Pod względem formy własności w przemyśle dominuje własność prywatna (ponad 90 proc.). Przemysł metalurgiczny w Bułgarii to przede wszystkim huta żelaza Stomana Industry Pernik, kombinat miedzi Aurubis Bulgaria (d. Cumerio Med.) w Srednogorie oraz huty cynku i ołowiu w Plovdiv i Kyrdżali. W 2010 r. zamknięto postawioną kilka lat wcześniej w stan likwidacji hutę żelaza Kremikovtzi koło Sofii – przed laty największy zakład przemysłowy kraju. Z wyjątkiem kombinatu miedziowego, eksploatującego miejscowe złoża rudy tego metalu, reszta zakładów z tej branży wykorzystuje głównie surowce z importu. Z powodu światowego kryzysu sektor ten znalazł się w wyjątkowo trudnej sytuacji. W 2012 r. czyniono wysiłki doprowadzenia do sprzedaży zakładu w Kyrdżali, w którym trwały wielomiesięczne protesty załogi pozbawionej wypłat wynagrodzenia.   

    Przemysł spożywczy stracił w okresie transformacji gospodarczej tradycyjne zaplecze surowcowe, jakim było krajowe rolnictwo i obecnie w dużym stopniu jest uzależniony od dostaw z importu.

    Przemysł elektromaszynowy cierpi na brak znaczących inwestycji kapitału zagranicznego, które zapewniłyby mu skok technologiczny i wzrost konkurencyjności. Po spadku spowodowanym kryzysem, od 2010 r. produkcja wzrasta w tempie kilkunastu procent rocznie. Podobna sytuacja występuje w produkcji urządzeń elektrycznych oraz w przemyśle elektronicznym i komputerowym.

    Utrzymująca się w latach poprzedzających kryzys wysoka rentowność inwestycji w nieruchomości na terenie Bułgarii przyczyniła się do dynamicznego rozwoju budownictwa. W latach 2003-2006 przeciętny roczny wskaźnik dynamiki wzrostu w tej branży wynosił 26,6 proc., a w szczytowych miesiącach budowlanego boomu pod koniec 2008 r. wartość produkcji budowlano-montażowej, liczona w cenach stałych, była o 80-90 proc. wyższa niż w analogicznych miesiącach 2005 r. Po załamaniu się koniunktury wyniki sektora spadły do poziomu z 2006 r.

    W strukturze wydobycia węgla dominował lignit – ponad 90 proc. Ponadto w Bułgarii wydobywa się rudy metali oraz surowce niemetaliczne.

    Sektor energetyczny charakteryzuje się dużą dynamiką rozwoju, m.in. dzięki napływowi inwestycji zagranicznych – głównie włoskich i amerykańskich - związanych z rozwojem energetyki wykorzystującej miejscowe złoża węgla lignitowego. W ostatnich latach zbudowano dużą elektrownię wodną Cankov Kamak, liczne elektrownie wiatrowe i słoneczne. W listopadzie 2012 r. ówczesny rząd zawarł porozumienie ze stroną rosyjską w sprawie budowy gazociągu South Stream. W 2014 r. nie doszło do rozpoczęcia budowy z powodu wysunięcia przez Komisję Europejską zastrzeżeń wobec trybu, w jakim dokonano wyboru rosyjskiej firmy mającej realizować budowę bułgarskiego odcinka tego gazociągu. Po kilku miesiącach zapowiedziano, iż budowę będzie prowadziła inna firma rosyjska. Postępowanie w sprawie naruszenia prawa unijnego, które w 2014 r. KE wszczęła wobec Bułgarii w sprawie projektu gazociągu South Stream obejmuje również kwestie naruszenia reguł Trzeciego Pakietu Energetycznego, gdyż Gazprom jest zarówno dostawcą gazu, jak i właścicielem gazociągu. Międzynarodowe konsorcjum zawiązane w celu wydobycia gazu ze złóż w obrębie wód terytorialnych Azerbejdżanu postanowiło zrezygnować z projektu Nabucco i opowiedziało się za wykorzystaniem gazociągu TANAP, którego budowa ma rozpocząć się w 2015 r. Bułgaria jest pierwszym krajem, który zawarł z Azerbejdżanem umowę w sprawie dostaw gazu tym szlakiem. Bułgaria będzie odbierać azerbejdżański gaz za pośrednictwem greckiej sieci dystrybucyjnej poprzez bułgarsko – grecki interkonektor, do budowy którego czynione są przygotowania. Niemal gotowy jest już gazowy interkonektor bułgarsko – rumuński. W planach jest też budowa interkonektorów gazowych z Turcją i z Serbią. Bułgaria posiada jeden zbiornik gazu naturalnego w mieście Cziren. W maju 2012 r. rząd Bułgarii podjął decyzję o wstrzymaniu budowy elektrowni atomowej Belene, a kilka miesięcy wcześniej o wycofaniu się z projektu ropociągu Burgas-Aleksandrupolis. W styczniu 2012 r. parlament uchwalił, na wniosek rządu, bezterminowy zakaz wykorzystania metody szczelinowania hydraulicznego, która jest stosowana w poszukiwaniach i przy wydobyciu gazu łupkowego. Rząd odebrał amerykańskiej firmie Chevron przyznaną pół roku wcześniej licencję na poszukiwanie gazu łupkowego w Bułgarii.   

    W produkcji roślinnej największe znaczenie mają uprawy warzyw i owoców (pomidory, winogrona, papryka, jabłka, brzoskwinie), zbóż (pszenica, kukurydza, jęczmień) oraz uprawa roślinnych kultur technicznych (słonecznik, tytoń). W produkcji zwierzęcej dominuje drobiarstwo, hodowla świń, owiec i bydła. W bułgarskim rolnictwie od kilkunastu lat trwa proces głębokiej transformacji systemowej, zapoczątkowany przeprowadzoną na początku lat 90. XX w. likwidacją spółdzielczych gospodarstw wielkoobszarowych i zwrotem ziemi rolnej prawowitym właścicielom. W konsekwencji rolnictwo jest bardzo rozdrobnione -  średnia powierzchnia gospodarstwa wynosi ok. 6,5 hektara, przy czym ponad połowa gospodarstw ma powierzchnię poniżej 0,5 ha, a ponad 10 proc. ziemi rolnej leży odłogiem. Poważnym problemem jest też zły stan systemów irygacyjnych, stworzonych przed laty dla innego modelu rolnictwa. Inną konsekwencją długotrwałego procesu transformacji w rolnictwie jest spadek produkcji rolnej, utrata tradycyjnych rynków eksportu bułgarskich produktów rolnych i znaczny udział ziemiopłodów z importu na miejscowym rynku. Podobne problemy występują w hodowli. Od 2002 r. obserwuje się spadek pogłowia wszystkich rodzajów zwierząt hodowlanych. W rolnictwie pracuje ponad 900 tys. osób, a dla 330 tys. rolnictwo jest jedynie uzupełniającym źródłem dochodów.

     

    3.4. Członkostwo w wielostronnych organizacjach i porozumieniach o charakterze ekonomicznym (OECD, WTO itd.)

     

    Bułgaria jest członkiem Światowej Organizacji Handlu (WTO) od 1 grudnia 1996 r. Po akcesji do UE, Bułgaria stała się częścią jednolitego rynku europejskiego i wspólnej polityki handlowej zgodnie z art. 133 Traktatu WE. Bułgaria zarejestrowała w celu ochrony relatywnie dużą liczbę oznaczeń geograficznych produktów żywnościowych o tradycyjnej specyfice. Bułgaria nie należy do OECD i w ostatnich latach nie podejmowała starań na rzecz członkostwa w tej organizacji, choć w 2012 r. rząd oświadczył, że należy do tego dążyć. Bułgaria jest objęta niektórymi programami OECD adresowanymi do państw nieczłonkowskich na obszarze Europy Południowo-Wschodniej. Bułgaria jest członkiem UNIDO i wdraża projekty finansowane przez tę organizację. Jest również członkiem Banku Światowego, Międzynarodowego Funduszu Walutowego, a po wejściu do Unii Europejskiej stała się automatycznie członkiem międzynarodowych organizacji surowcowych ds. zbóż, cukru, kakao i kawy. Należy również do Międzynarodowej Grupy Studyjnej ds. Ołowiu i Cynku. Jest także członkiem Inicjatywy Środkowoeuropejskiej, a także Organizacji Czarnomorskiej Współpracy Gospodarczej (BSEC), w której w pierwszym półroczu 2014 r. sprawowała rotacyjne przewodnictwo. Bułgaria należy do Rady Współpracy Regionalnej, powołanej w miejsce Paktu Stabilności w Europie Południowo-Wschodniej. Bułgaria jest również członkiem Dunajskiego Procesu Współpracy i Inicjatywy na rzecz Współpracy w Europie Południowo-Wschodniej.

     

    3.5. Relacje gospodarcze z UE

     

    Bułgaria została przyjęta do UE 1 stycznia 2007 r. Obecnie stopień harmonizacji miejscowego prawa z unijnym, w tym regulacji dotyczących sfery gospodarczej, jest jednym z najwyższych w Unii. Bułgaria zapewnia swobodny przepływ towarów, usług, osób i kapitału w ramach wspólnej przestrzeni gospodarczej. Zgodnie z traktatem akcesyjnym, w okresie przejściowym, do końca 2013 r., obowiązywały ograniczenia dotyczące zakupu ziemi i mieszkań przez obcokrajowców. Obecnie wprowadzono wymóg 5-letniego zamieszkiwania na terytorium Bułgarii jako warunek nabycia ziemi uprawnej, który nie jest zgodny z traktatem akcesyjnym.  

    Bułgaria – według deklaracji rządu - spełnia kryteria z Maastricht. Do czasu przejścia na euro Bułgaria chce zachować stosowany od 1997 r. mechanizm izby walutowej (currency board) i sztywny kurs lewa w stosunku do waluty europejskiej. Z uwagi na aktualne trudności finansowe w strefie euro Bułgaria wstrzymuje się ze złożeniem wniosku o włączenie do mechanizmu ERM II. Bułgaria przystąpiła do Paktu Euro Plus.

    Kraje UE są głównymi partnerami handlowymi Bułgarii. W 2013 r. eksport na rynki tych krajów wyniósł 12,35 mld EUR i stanowił 59,9 proc. (wzrost udziału o 1,5 pp.) wartości bułgarskiego eksportu ogółem. Po spowodowanym kryzysem spadku o 16,7 proc. w 2009 r., w 2010 r. bułgarski eksport do UE wzrósł o 25 proc., a w 2011 r. o dalsze 33,6 proc. W 2012 r. nastąpił spadek bułgarskiego eksportu do UE o 3,6 proc. Natomiast w 2013 r. bułgarski eksport do UE (wliczając Chorwację) wzrósł o 9,1 proc. (przy stopie wzrostu eksportu ogółem wynoszącej 7,2 proc.). W 2013 r. import Bułgarii z państw UE wyniósł 15,42 mld EUR i stanowił 59,7 proc. wartości bułgarskiego importu ogółem (wzrost udziału o 1,1 pp.). W 2011 r. Bułgaria zwiększyła import z krajów UE o 22,8 proc., do wartości 13,8 mld EUR, co stanowiło 59,2 proc. jej całkowitego importu. W 2012 r. import z UE wzrósł o 7,5 proc., a w 2013 r. wzrost wyniósł 3,1 proc. (z uwzględnieniem Chorwacji).

     

     

     

    Dwustronna współpraca gospodarcza


     

    Dwustronna współpraca gospodarcza

     

     

    Polsko-bułgarskie obroty handlowe w okresie poprzedzającym światowy kryzys gospodarczy cechowała wysoka dynamika wzrostu. Po dość znacznym spadku, jaki wystąpił w 2009 r., w 2010 r. nastąpiło odwrócenie negatywnych tendencji. Od lat Polska notuje znaczne dodatnie saldo w obrotach handlowych z Bułgarią. W 2013 r. wzajemne obroty handlowe przekroczyły kwotę 1 mld EUR.

     

    4.1. Bilateralne umowy gospodarcze

     

    Traktat Akcesyjny z 25 kwietnia 2005 r. o przystąpieniu Bułgarii do UE z dniem 1 stycznia 2007 r., ratyfikowany przez Sejm 10 marca 2006 r. Umowa między Rzeczypospolitą Polską a Republiką Bułgarii w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku z 11 kwietnia 1994 r. Dz. U. z 1995 r., nr 137, poz. 679. Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Bułgarii w sprawie wzajemnego popierania i ochrony inwestycji, podpisana w Warszawie 11 kwietnia 1994 r. Dz.U. z 1995 nr 62 poz. 322.

     

    4.2. Handel zagraniczny

     

    Według GUS wartość dwustronnych obrotów towarowych pomiędzy Polską i Bułgarią w 2014 r. wyniosła 1138,7 mln EUR, z czego polski eksport, to 720 mln EUR, a import z Bułgarii 418,7 mln EUR. W 2013 r. obroty wynosiły 1 112,7 mln EUR, z czego 741,8 mln EUR (wzrost o 41 proc.) stanowił polski eksport, a import z Bułgarii do Polski osiągnął wartość 370,8 mln EUR (wzrost o 19 proc.). Dane bułgarskiego Krajowego Instytutu Statystycznego podają inne wartości (vide tabela). Według polskich źródeł w 2012 r. obroty między Polską a Bułgarią wynosiły 837,8 mln EUR, z czego polski eksport miał wartość 526,1 mln EUR. W 2011 r. obroty handlowe między obydwoma krajami wynosiły 755,0 mln EUR, z czego eksport z Polski wyniósł 431,9 mln EUR, a import z Bułgarii zamknął się sumą 323,1 mln EUR. W 2010 r. obroty handlowe miały wartość 646,8 mln EUR, z czego 395,3 mln stanowił polski eksport, a import z Bułgarii do Polski – 251,5 mln EUR. Dodatnie saldo wymiany towarowej wniosło w 2013 r. 371 mln EUR, w 2012 r. 216,8 mln EUR, w 2011 r. 108,8 mln EUR, a rok wcześniej 143,8 mln EUR. W 2009 r. eksport i import spadły odpowiednio o 32 i 33 proc. w porównaniu do przedkryzysowego 2008 r., kiedy polsko-bułgarskie obroty handlowe wyniosły 773,2 mln EUR, przy dynamice wzrostu rzędu 30 procent. W strukturze polskiego eksportu do Bułgarii znaczącą pozycję posiadają zwierzęta żywe i produkty pochodzenia zwierzęcego (w 2013 r. wystąpił dalszy wzrost eksportu w tej grupie towarowej), urządzenia mechaniczne i elektryczne, gotowe artykuły spożywcze, wyroby przemysłu chemicznego, wyroby z metali nieszlachetnych. W 2013 r. wskutek wygranych przetargów Polska dostarczyła do Bułgarii środki transportu miejskiego (autobusy, trolejbusy i tramwaje). W imporcie z Bułgarii do Polski głównymi grupami towarowymi są wyroby z metali nieszlachetnych, urządzenia mechaniczne i elektryczne, gotowe wyroby spożywcze (w tym wina), materiały i wyroby włókiennicze, tworzywa sztuczne i wyroby z nich.   

    Bułgarię odwiedza coraz więcej turystów z Polski. Ich liczba sięga rzędu 300 tys. rocznie, co jednak stanowi niezbyt wielki odsetek ogółu turystów zagranicznych przyjeżdżających do Bułgarii. Do Polski przyjeżdża ok. 20 tys. bułgarskich turystów rocznie. 

     

     

    Obroty handlowe między Polską i Bułgarią w latach 2011-2014 w mln EUR (wg NSI Bułgarii)

     

     

     

    2011

    2012

                      2013

    2014

    Dynamika

    2014/2013

    Obroty

    808,3

    922,6

    1 134,9

    1 162,2

     102

    Eksport do BG

    447,8

    559,2

    730,7

    708,4

                97

    Import z BG

    360,5

    363,4

    404,2

    453,8

              112

    Saldo

    87,3

    195,8

    326,5

    254,6

       78

     

    4.3. Inwestycje

     

    Według polskich danych statystycznych w latach 2011 - 2014 nie pojawiły się w Polsce żadne nowe inwestycje bułgarskie. W 2010 r. bułgarski kapitał zainwestował w Polsce 0,6 mln EUR. W 2011 r. polski kapitał zainwestował w Bułgarii 7,1 mln EUR, a rok wcześniej 8,7 mln EUR (dane NBP). W 2009 r. polskie podmioty zainwestowały w tym kraju 1,8 mln EUR wobec 33,4 mln EUR w 2008 r. Według danych Bułgarskiego Banku Narodowego w 2014 r. nie było inwestycji polskich w Bułgarii, ani bułgarskich w Polsce. Napływ polskiego kapitału do Bułgarii w 2013 r. wyniósł 10,6 mln EUR, w 2012 r. polskie inwestycje miały wartość 18,3 mln EUR. W 2010 r. z Polski napłynęły inwestycje o wartości 36,2 mln EUR. Najlepsze pod tym względem były lata 2007 i 2008, kiedy polskie inwestycje w Bułgarii miały wartość – odpowiednio – 41,4 i 50,7 mln EUR. Łączna wartość polskich inwestycji w Bułgarii wynosiła w 2013 r. 135 mln EUR. Znaczące polskie inwestycje to centra handlowe budowane przez notowaną na warszawskiej giełdzie spółkę GTC i nabycie dużej wytwórni soków przez spółkę Maspex. Według Bułgarskiego Banku Narodowego wartość bułgarskich inwestycji w Polsce na koniec 2013 r. wynosiła 3,1 mln EUR.

     

    4.4. Współpraca regionalna

     

    Ze względu na brak wspólnej granicy i innych wspólnych elementów geograficznych (rzek, masywów górskich, morza) oraz z powodu względnie dużej odległości i braku dogodnych tras komunikacyjnych, na obecnym etapie gospodarcza współpraca regionalna pomiędzy obydwoma krajami nie jest rozwinięta. Czynnikiem utrudniającym nawiązywanie współpracy pomiędzy regionami są też różnice systemów podziału administracyjnego i kompetencji organów władzy samorządowej. W Bułgarii funkcjonuje dwustopniowy podział administracyjny kraju – na obwody (obłast) i gminy (obsztina). Od 2000 r. istnieją również tzw. rejony planowania (rajoni za płanirane), z których każdy obejmuje kilka obwodów. Porównywalne wielkością do polskich województw rejony planowania nie mają jednak własnej administracji i budżetu. Obwody, których w Bułgarii jest 28, są znacznie mniejsze od polskich województw, a ich administracja ma mniejszy zakres władzy. Lista partnerstw polsko – bułgarskich obejmuje 16 pozycji, zróżnicowanych jednak pod względem faktycznej aktywności współpracy władz samorządowych.  

     

    4.5. Współpraca samorządów gospodarczych

     

    W 2002 r. pomiędzy Krajową Izbą Gospodarczą i Bułgarską Izbą Przemysłowo-Handlową zostało zawarte porozumienie o współpracy. Przy okazji wzajemnych wizyt oficjalnych składanych przez szefów rządów i głowy państw obie izby organizują fora biznesowe. Współorganizują także rozmaite formy kontaktów przedsiębiorców i ekspertów: seminaria, panele, prezentacje. Z Bułgarską Izbą Gospodarczą współpracuje Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych „Lewiatan”. Porozumienie o współpracy podpisały regionalne izby gospodarcze w Radomiu i Starej Zagorze. Nawiązane zostały kontakty pomiędzy izbami branżowymi obu krajów. W 2013 r. w Sofii rozpoczęła działalność Bułgarsko – Polska Izba Handlowo – Przemysłowa.

     

     

    Dostęp do rynku


     

    5.1. Dostęp do rynku dla polskich towarów i usług

     

    1 stycznia 2007 r. Bułgaria przystąpiła do Unii Europejskiej, stając się częścią jednolitej europejskiej przestrzeni gospodarczej. W rezultacie między Polską a Bułgarią obowiązuje swobodny przepływ towarów i usług oraz brak jest formalnych przeszkód w tej sferze. 

    Towary produkowane w Polsce cieszą się uznaniem na bułgarskim rynku ze względu na dobrą jakość przy konkurencyjnej cenie. Cenione są zwłaszcza: meble, leki, sprzęt RTV i AGD, urządzenia dla energetyki, kosmetyki, artykuły spożywcze, w tym wyroby mleczarskie i mięsne.  

    ne.  

     

    5.2. Dostęp do rynku pracy

     

    Polscy obywatele uzyskali dostęp do bułgarskiego rynku pracy z chwilą przystąpienia Bułgarii do Unii Europejskiej, podobnie jak obywatele bułgarscy do rynku pracy w Polsce. Oznacza to zniesienie wymaganej wcześniej konieczności uzyskiwania zezwolenia miejscowej Agencji ds. Zatrudnienia (Agencija po zaetostta). Zasady pobytu obcokrajowców z państw UE na terenie Bułgarii reguluje Ustawa o wjeździe i przebywaniu na terytorium Bułgarii oraz jego opuszczaniu przez obywateli UE i członków ich rodzin. Ustawa zezwala obywatelom państw UE na pobyt do 3 miesięcy na podstawie dowodu osobistego lub paszportu. Dłuższe przebywanie, do 5 lat, wymaga otrzymania karty czasowego pobytu. Warunkiem jej uzyskania jest posiadanie umowy o pracę lub samozatrudnienie. Zezwolenie na dłuższy pobyt czasowy można również otrzymać, jeśli posiada się ubezpieczenie zdrowotne i wystarczające środki finansowe na pokrycie kosztów pobytu - własnego i rodziny. Warunkiem uzyskania karty stałego pobytu jest pobyt na terytorium Bułgarii przez co najmniej 5 lat. Dokumenty takie wydaje Dyrekcja Migracji MSW sprawująca nadzór nad przestrzeganiem przepisów ustawy.

    Bułgaria jest nie jest atrakcyjnym rynkiem pracy dla obywateli polskich i zjawisko migracji zarobkowej z Polski do Bułgarii występuje w małej skali. Zasadniczą przyczyną są relatywnie niskie wynagrodzenia pracownicze – średnia płaca wynosiła w 2014 r. 847 lewa brutto (tj. ok. 433 EUR). W rejonach o niższym bezrobociu (wybrzeże czarnomorskie, Sofia, niektóre duże miasta) i w branżach, w których poszukuje się pracowników, płace bywają wyższe. W Bułgarii od 2008 r. obowiązuje liniowy podatek od dochodów osób fizycznych (PIT) o 10-procentowej stawce, najniższej w UE. Wraz z obniżeniem stawki tego podatku zniesiono nieopodatkowaną kwotę dochodu. Dzień wolności podatkowej w Bułgarii przypadł w 2014 r. na 30 kwietnia. Płaca minimalna brutto od stycznia 2015 r. wynosi 360 BGN (tj. ok. 184 EUR). Płacę minimalną otrzymuje 286 tys. zatrudnionych (ok. 20 proc.).  

     

    5.3. Nabywanie prawa własności ziemi i nieruchomości

     

    Z końcem 2013 r. przestał obowiązywać okres przejściowy w stosunku do obywateli państw Unii Europejskiej, w czasie którego ograniczono nabywanie praw własności ziemi rolnej. Od momentu wejścia Bułgarii do UE, czyli od 2007 r., zagraniczne osoby fizyczne z innych państw UE mogą nabywać lokale na potrzeby mieszkaniowe, na potrzeby administracyjne, a samozatrudnieni rolnicy mieli uzyskać prawo nabywania ziemi. Po zakończeniu okresu przejściowego zagraniczne osoby fizyczne z innych krajów UE miały nabywać ziemię rolną na takich samych zasadach, jak obywatele bułgarscy, a już od 2012 r. uzyskały prawo zakupu więcej niż jednego mieszkania. Ograniczenia były omijane przez obcokrajowców poprzez nabywanie nieruchomości, zarówno mieszkań, jak i ziemi, na zakładane przez siebie w Bułgarii firmy. Była to praktyka stosowana masowo i polecana na stronach internetowych oficjalnych instytucji, na przykład Bułgarskiej Agencji Inwestycji (Bałgarska agencija za inwesticji). W przypadku znaczących inwestycji zagranicznych Agencja Inwestycji mogła spowodować przyznanie inwestorowi ograniczone prawa własności do terenu w zainteresowanej taką inwestycją gminie i wesprzeć finansowo stworzenie odpowiedniej infrastruktury.

    Parlament Bułgarii uchwalił 4 kwietnia 2014 r. poprawkę do ustawy o własności ziemi zawierającą wymóg pięcioletniego zamieszkiwania przy zakupie ziemi przez cudzoziemców. Zakupić ziemię mogą teraz zagraniczne osoby fizyczne i prawne, które stale rezydowały w Bułgarii przez pięć lub więcej lat przed rokiem, w którym ma nastąpić kupno ziemi. Wymóg nie będzie stosowany jeżeli cudzoziemiec odziedziczył ziemię. Jeżeli przedsiębiorstwo było zarejestrowane krócej niż przez pięć lat, kupno ziemi będzie dozwolone, o ile wspólnicy przebywali w Bułgarii nieprzerwanie przez pięć lat. Kupujący będą musieli złożyć deklarację w sprawie pochodzenia środków przeznaczonych na zakup. 29 kwietnia 2014 r. parlament odrzucił weto prezydenta RB dotyczące tej poprawki.

    W Bułgarii zdecydowana większość nieruchomości mieszkalnych (93 proc.), ziemi rolnej, obiektów przemysłowych, handlowych, magazynowych i in. jest własnością prywatną i ich ceny oraz ceny wynajmu określa aktualna sytuacja rynkowa. Przed 2008 r. nieruchomości w Bułgarii szybko drożały (o prawie 30 proc. rocznie w przypadku mieszkań), w dużej mierze dzięki znacznemu napływowi kapitału zagranicznego. W 2007 r. inwestycje zagraniczne w sektorze obrotu nieruchomościami i obsługi firm stanowiły 35,2 proc. ogółu inwestycji zagranicznych. W latach następnych udział tego rodzaju inwestycji zaczął maleć. W latach 2008 – 2012 ceny nieruchomości wykazywały tendencje zniżkową. Ceny ziemi rolnej wzrosły w 2013 r. średnio o 8,6 proc. w porównaniu z poprzednim rokiem.    

     

     

    5.4. System zamówień publicznych

     

    Podstawowym aktem prawnym regulującym funkcjonowanie systemu zamówień publicznych w Bułgarii jest Ustawa o zamówieniach publicznych z dnia 1 października 2004 r. Politykę państwa w tej sferze realizuje Agencja Zamówień Publicznych, kierując się zasadami równego traktowania oferentów, uczciwej konkurencji, przejrzystości. Rejestr zamówień publicznych jest publiczny, dostępny bezpłatnie za pośrednictwem Internetu. Notuje się stały wzrost liczby przetargów publicznych przeprowadzanych przez prywatne spółki

    Zgodnie z obowiązującymi przepisami, od decyzji przy przyznawaniu zamówień publicznych może się odwołać każdy zainteresowany; może być zaskarżona każda decyzja oraz każde działanie lub brak działań związanych z danym kontraktem. Instytucjami odwoławczymi są Komisja Ochrony Konkurencji, która jest zobowiązana zająć stanowisko w ciągu 2 miesięcy i Naczelny Sąd Administracyjny. Najwięcej przypadków naruszania przepisów notuje się przy zawieraniu umów, a w przypadku małych zleceń – na etapie wstępnym, czemu winna jest przede wszystkim słabość lokalnej administracji.

     

    5.5. Ochrona własności przemysłowej i intelektualnej

     

    Bułgaria jest stroną ważniejszych porozumień międzynarodowych o ochronie własności przemysłowej i intelektualnej, w tym Konwencji o patencie europejskim. Od 1970 r. jest członkiem Światowej Organizacji Własności Intelektualnej. Przystąpiła do inicjatywy 9 urzędów patentowych Europy Centralnej CETMOS. Udzielaniem ochrony prawnej przedmiotów własności przemysłowej, gromadzeniem i udostępnianiem dokumentacji i literatury patentowej oraz współtworzeniem i popularyzacją zasad ochrony własności przemysłowej zajmuje się Urząd Patentowy Republiki Bułgarii.

    W ocenie międzynarodowych instytucji organizacji zajmujących się zwalczeniem naruszania praw własności intelektualnej i przemysłowej Bułgaria jest zaliczana do państw charakteryzujących się niezbyt wysokim stopniem poszanowania tych praw, lecz w ostatnich latach notującym postępy. Według szacunków pirackie oprogramowanie komputerowe stanowi 2/3 oprogramowania użytkowanego w Bułgarii. Podrabiane towary znanych marek są łatwo dostępne. Problemem jest również pirackie rozpowszechnianie muzyki i filmów za pośrednictwem Internetu.

     

     

    Przydatne linki i kontakty


     

    Przydatne kontakty i linki

    6.1. Administracja gospodarcza.

    Ministerstwo Gospodarki i Energetyki (Ministerstwo za ikonomikata i energetikata - Ministry of Economy and Energy) http://www.mi.government.bg/

    Krajowy Instytut Statystyczny (Nacionalen statisticzeski instytut – National Statistical Institute) http://www.nsi.bg/

    Bułgarski Bank Narodowy (Bałgarska nacionałna banka – Bulgarian National Bank)

    http://www.bnb.bg/

    Bułgarska Agencja ds Inwestycji (Bałgarska agencija za inwesticji – InvestBulgaria Agency)

    http://investbg.government.bg/index.php

    Agencja Zamówień Publicznych (Agencija po obsztestweni poryczki - Public Procurement Agency) http://www.aop.bg/index.php?ln=1

    Agencja ds. Rejestracji (Agencija po wpiswanijata - Registry Agency)

    http://www.registryagency.bg/?lang=en

    Krajowa Agencja Przychodów (Nacjonalna agencija za prihodite - National Revenue Agency) http://www.nap.bg/en/

    Agencja ds Prywatyzacji (Agencja za priwatizacija - Privatization Agency) http://www.priv.government.bg/apnew/Root/index.php

    Krajowa Agencja ds. Zatrudnienia (Nacionałna agencija po zaetostta – National Employment Agency) http://www.az.government.bg/

    Agencja Wykonawcza ds. Promocji Małych i Średnich Przedsiębiorstw (Izpyłnitelna agencja za nasyrczawane na małkite i srednite predprijatija - Bulgarian Small and Medium Enterprises Promotion Agency http://www.sme.government.bg/IANMSP/Default_en.aspx

    6.2. Samorządy gospodarcze.

    Bułgarska Izba Przemysłowo-Handlowa (Bałgarska tyrgowsko-promiszlena pałata – Bulgarian Chamber of Commerce and Industry) www.bcci.bg

    Bułgarska Izba Gospodarcza ( Bałgarska stopanska kamara – Bulgarian Industrial Association) http://www.bia-bg.com/

    Konfederacja Pracodawców i Przemysłowców w Bułgarii (Konfederacjia na rabotodatelite i industriałcite w Bałgarija – Confederation of Employers and Industrialists in Bulgaria) http://www.ceib.bg/

    6.3. Prasa ekonomiczna.

    http://www.dnevnik.bg

    http://www.pari.bg/

    http://www.capital.bg/

    http://www.class.bg/

    6.4. Strony internetowe o charakterze ekonomicznym.

    http://www.econ.bg/

    http://stockmarket.news.bg/category.php?cid=1

    http://news.expert.bg/c248/

    http://money.ibox.bg/

    http://international.ibox.bg/

    http://finance.news.bg/

    http://fininfo.news.bg/

    http://www.mediapool.bg/

    http://www.investor.bg/ 

    http://www.invest.bg/

    http://www.darikfinance.bg/

     

    27 czerwca 2013 (ostatnia aktualizacja: 10 sierpnia 2015)

    Drukuj Drukuj Podziel się treścią: