close

  • Polsce – służyć, Europę – tworzyć, Świat – rozumieć

     

  • CZARNOGÓRA

  • Czarnogóra

  •  

     Informacje o kraju


     

    1.1 Informacje geograficzne

     

    Położenie geograficzne: Europa Południowo-Wschodnia, Region Bałkanów Zachodnich. Czarnogóra graniczy z Serbią (203 km), Bośnią i Hercegowiną (225 km), Chorwacją (14 km) i Albanią (172 km). Długość granic lądowych wynosi 614 km, a linii brzegowej 293,5 km.

     

    Obszar: 13 812 km⊃2;

     

    Największe miasta: Podgorica, Nikšić, Bar, Budva, Bijelo Polje, Herceg Novi, Pljevlja, Berane, Cetinje.

     

     Warunki klimatyczne:  Cała Czarnogóra leży w pasie klimatu podzwrotnikowego. Rzeźba terenu (z jednej strony Morze Adriatyckie i Jezioro Szkoderskie z drugiej wysokie pasma górskie) mocno wpływa na warunki pogodowe w poszczególnych częściach kraju. Podgorica, znajdująca się 44,5 m n.p.m., jest najcieplejszym miejscem w kraju, z najwyższą średnią temperaturą (około 27°C) w lipcu. W zależności od wysokości nad poziomem morza temperatury ulegają znacznym zmianom. W pasmach górskich notowane są jedne z najwyższych opadów w Europie, ich roczna suma w położonej w górach nad Zatoka Kotorską wiosce Crkvice wynosi 4 930 mm. W północnej, górzystej części kraju, przez całą zimę występują znaczne opady śniegu, który w najwyższych partiach utrzymuje się do maja.

     

    Bogactwa naturalne: węgiel kamienny, biały i czerwony boksyt, ołów, cynk, dolomit

     

    Najwyższy punkt: Zla Kolata (Prokletije) -2534 m n.p.m. Bobotov kuk (Durmitor) – 2523 m n.p.m.

     

    Najniższy punkt: Morze Adriatyckie (0 m n.p.m.)

     

    Największe jezioro: Jezioro Szkoderskie (369,7 km⊃2;)

     

    Najważniejsze rzeki (w nawiasach długość na terytorium Czarnogóry): Tara (141 km), Lim (123 km), Ćehotina (100 km), Morača (99 km), Piva (78 km)

     

    Najgłębszy kanion: Kanion Tary (1300 m)

     

    Najdłuższa plaża: Wielka Plaża (Velika plaža, 13 000 m)

     

    Parki narodowe: PN Durmitor, PN Lovćen, PN Biogradska Gora, PN Jezioro Szkoderskie, PN Prokletije

     

    Lista UNESCO: historyczne centrum miasta Kotor oraz kanion rzeki Tary

     

    Strefa czasowa: GMT +1

     

    1.2 Informacje o państwie

     

    Najważniejszy dokument: Konstytucja Czarnogóry z dn. 22 października 2007 r.

     

    Symbole narodowe: Godłem Czarnogóry jest wizerunek złotego dwugłowego orła z lwem na piersiach. Flaga Czarnogóry przedstawia godło na czerwonym tle, całość obramowana jest złotym kolorem. Hymn kraju nosi tytuł „O jasny majowy poranku” („Oj svijetla majska zoro”).

     

    Stolica: Podgorica

     

    Siedziba prezydenta: Cetinje

     

    Język urzędowy: Językiem urzędowym w Czarnogórze jest język czarnogórski. Status języków oficjalnych posiadają również serbski, chorwacki, albański i bośniacki. Alfabety łacińskie i cyrylica są równoprawne.

     

    Ustrój polityczny: demokracja parlamentarna


    Typ państwa: republika

     

    Prezydent: Filip Vujanović

     

    Prezes Rady Ministrów: Milo Đukanović

     

    Przewodniczący parlamentu: Ranko Krivokapić

     

    Waluta: euro

     

    System administracyjny


     

    2.1 Podział administracyjny: 21 gmin (Andrijevica, Bar, Berane, Bijelo Polje, Budva, Cetinje, Danilovgrad, Herceg Novi, Kolašin, Kotor, Mojkovac, Nikšić, Plav, Pljevlja, Plužine, Podgorica, Rožaje, Šavnik, Tivat, Ulcinj, Žabljak)

     

    Ludność: 620 029, Czarnogórcy (44,98%), Serbowie (28,72%), Bośniacy (8,65%), Albańczycy (4,91%), Muzułmanie (3,31%), Romowie (1,01), Chorwaci (0,97%), pozostali (8,46%).

     

    Gęstość zaludnienia: 44,9 mieszkańców na 1 km⊃2;

     

    Stopa przyrostu naturalnego: 1%

     

    Religia: Dominującym wyznaniem jest prawosławie (72,04%). Na pozostałą część struktury wyznaniowej składają się islam (19,10%), katolicyzm (3,43%) i inne wyznania (5,43%).

     

    2.2  Przejścia graniczne:

     

    Powietrzne: Lotnisko Podgorica (TGD) i Lotnisko Tivat (TIV)

     

    Drogowe: z Serbią (Ranče, Čemerno, Dobrakovo, Kula, Draženovac, Vuče),

    z Albanią (Božaj, Sukobin, Grnčar), z Bośnią i Hercegowiną (Sitnica, Ilino brdo, Vraćenovići, Krstac, Nudo, Šćepan Polje, Metaljka, Šula), z Chorwacją (Debeli brijeg, Kobila)


    Kolejowe: z Serbią (Bijelo Polje) oraz Albanią (Tuzi)


    Morskie: porty Bar, Kotor

     

    2.3 Ważne numery telefonów:

     

    Numer kierunkowy: +382

    Policja: 122

    Straż pożarna: 123

    Pogotowie ratunkowe: 124

    Pomoc drogowa: 19807

    Międzynarodowy numer ratunkowy - 112

     

    Lotniska:
    Lotnisko Podgorica (TGD): +382 (20) 444 240, 444 242
    Lotnisko Tivat (TIV): +382 (32) 670 975


    Kolej:

    Stacja kolejowa w Podgoricy: +382 (20) 411 211
    Stacja kolejowa w Barze: +382 (30) 301 615

     

    Dworce autobusowe:

    Bar:       +382 (30) 346 141

    Berane: +382 (51) 234 828
    Bijelo Polje: +382 (50) 432 219
    Budva:  +382 (33) 456 000

    Herceg Novi: +382 (31) 321 225
    Kotor:   +382 (32) 325 809

    Nikšić:   +382 (40) 213 018
    Pljevlja: +382 (52) 323 114
    Podgorica: +382 (20) 620 430

    Ulcinj:   +382 (30) 413 225

     

    Gospodarka


     

     

     

    Dane makroekonomiczne

    2013

    2014

    Wielkość PKB, w cenach bieżących (w mld EUR)

    3,327

    3,393

    Wielkość PKB, w cenach stałych (w mld EUR)

    3,254

     

    PKB per capita (w tys. EUR), nominalny

    5,36

     

    Realny PKB w %

    3,3

    2,0

    Nominalny PKB w %

    5,7

     

    Produkcja przemysłowa w %, w stos. rocznym

    10,6

     

    Stopa inflacji, w stosunku rocznym w %

    1,8%

     

    Skumulowana wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich w Czarnogórze (w mln Euro)

    479,2 (napływ)

    155,3 (odpływ)

     

    Stopa rejestrowanego bezrobocia, w %

    19,5

    18,6 (II kwartał 2014 r.)

    Turystyka – przyjazdy ogółem

    1492006

    1517376

    Turyści zagraniczni

    1324403

    1350297

    Polscy turyści

    44 764

    50 356*

    (3.7%)

    Wartość obrotów handlu zagranicznego w mln euro

    2 148,9

    2121,7

    Eksport w mln Euro

    375,6

    338,0

    Import w mln Euro

    1773,4

    1783,7

    Wartość obrotów handlu zagranicznego z Polską, w mln Euro

    12,4

     

    Eksport do Polski, w mln Euro

    4,3

    7,58

    Import z Polski, w Euro

    16,684

    16,659

    Dług publiczny, w mln Euro

    1933,0

    1971,21 (IX 2014)

    Relacja całkowitego długu publicznego do PKB (%)

    57,95

    58,09 (IX 2014)

    Zadłużenie zagraniczne, w mln Euro

    1.433

    1576,28 (IX 2014)

    Zadłużenie zagraniczne, % PKB

    42,96%

    46,45%

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    Źródło danych: Czarnogórski Urząd Statystyczny (Monstat), Ministerstwo Finansów Czarnogóry

    *Oficjalne dane powstają tylko w oparciu o pobyty rejestrowane czyli takie od których usługodawcy odprowadzają należne podatki. Statystyka Ministerstwa Turystyki i Zrównoważonego Rozwoju nie obejmuje również przejazdów tranzytowych oraz wycieczek jednodniowych bez noclegów. Według szacunków Ambasady liczba polskich turystów odwiedzających Czarnogórę jest znacznie większa.

     

    3.1 Ogólna sytuacja gospodarcza Czarnogóry, 2014 r.

     

    Sektor realny

    Wzrost PKB w pierwszych III kwartałach 2014 r. wyniósł odpowiednio 1,5%, 0,3%, 1,3% i był niższy od analogicznych okresów w 2013 r. (0,6%, 2,9%, 4,1%). Import w 2014 r. wyniósł 1783,7 mln EUR i był większy o 10,3 mln. EUR (0,58%) od analogicznego okresu w roku poprzednim, natomiast eksport wyniósł 338,0 mln EUR i był niższy o 37,6 mln EUR (10%) od analogicznego okresu w roku poprzednim. W dalszym ciągu utrzymuje się wysoki deficyt Czarnogóry w handlu zagranicznym. W 2014 r. uległ on zwiększeniu do 1445,7 mln EUR.

     

    Turystyka

    Na początku września 2014 r. dyrektor czarnogórskiej organizacji turystycznej ocenił, że pomimo rekordowo deszczowych i zimnych czerwca i lipca tegoroczne dochody z turystyki nie powinny być niżesz niż w 2013 r., gdyż od stycznia do lipca br. Czarnogórę odwiedziło ok. 690 000 zagranicznych turystów. Potwierdzają to dane za cały 2014 r. mówiące o 1517376 przyjazdów ogółem, w stosunku do 1492006 w 2013 r.

     

    Ceny

    W 2014 r. doszło do spadku tempa inflacji w stosunku do lat 2012 i 2013.  Zgodnie z danymi podanymi przez Urząd Statystyczny Czarnogóry poziom cen wzrósł w ciągu roku o 1,8%, w porównaniu do 2,8% w 2011 r. i 5% w 2012 r. Całościowe dane dotyczące inflacji w 2014 r. nie są jeszcze dostępne.

     

    Zatrudnienie i płace

    Stopa bezrobocia w II kwartale 2014  wyniosła 18,6% (MONSTAT) i wykazywała lekką tendencję spadkową. Średnia płaca brutto wyniosła w lutym 2015 r. 732 EUR brutto i 483 EUR netto. W porównaniu do lutego 2014 r. wzrosła o 0,6%.

     

    Finanse publiczne

    Czarnogórski Parlament w dniu 27 grudnia 2014 r. zatwierdził budżet na 2015 r., w wysokości 1,85 miliarda EUR. Największą nową (w stosunku do budżetu na 2014 r.) pozycję budżetową stanowią wydatki na budowę Autostrady Bar-Boljare (ponad 200 milionów EUR), które spowodowały że budżet w 2015 r. będzie o ponad 20% większy od tego z 2014 r. Dług publiczny (dane z IX 2014 r.) wyniósł 1933 mln EUR i stanowił 57,95% PKB.

     

    Handel zagraniczny

    (dokładne dane nt. handlu są publikowane przez urząd statystyczny z dwuletnim przesunięciem – dane za 2012 r. są zawarte w roczniku statystycznym z 2014 r.).

     

    Import w 2014 r. wyniósł 1783,7 mln EUR i był większy o 10,3 mln EUR (0,58%) od analogicznego okresu w roku poprzednim, natomiast eksport wyniósł 338,0 mln EUR i był mniejszy o 37,6 mln EUR (10%) od analogicznego okresu w roku poprzednim. W dalszym ciągu utrzymuje się wysoki deficyt Czarnogóry w handlu zagranicznym. W 2014 r. uległ on zwiększeniu do 1445,7 mln EUR.

     

    Struktura handlu (dane za 2012 r.)

    Głównym dla Czarnogóry partnerem wymiany handlowej były państwa wchodzące w skład porozumienia CEFTA (61,9% eksportu). Ograniczenie zapotrzebowania w krajach Unii Europejskiej(28,7% całego eksportu) wpłynęło na zmniejszenie eksportu towarów do państw członkowskich o 53,6% w porównaniu z podobnym okresem przed rokiem.

     

    Największą część czarnogórskiego importu stanowiły żywność i żywe zwierzęta (19,6%) na co decydujący wpływ miały ogromne opady śniegu na początku 2012 r., a także susza w okresie letnim co ograniczyło produkcję żywności w Czarnogórze. Na drugim miejscu znalazły się paliwa mineralne i smary (18,3%). Najwięcej towarów importowano z Serbii (29 %), Grecji (9%) oraz Chin (7%). Inwestycje zagraniczne w 2012 r. wyniosły 633,3 mln EUR. Największe inwestycje miały miejsce w sektorze nieruchomości, gdzie wyniosły 226,2 mln EUR, wzrastając w ciągu roku o 60% W sektorze banków i przedsiębiorstw inwestycje wyniosły 212,7 mln EUR i były wyższe o 45% niż rok wcześniej.  Odpływ kapitału wyniósł 179.6 mln EUR i był o 70% większy niż w roku ubiegłym.

     

    Największą nadwyżkę w okresie styczeń-wrzesień 2012 r. Czarnogóra uzyskała w wymianie handlowej z Kosowem (+18,4 mln EUR), Maltą (+97 tys EUR) oraz Litwą (+88tys. EUR). Największy deficyt handlowy zanotowany został natomiast w obrotach towarowych z Serbią (-449,5 mln EUR), Grecją (-155,6 mln EUR) i Niemcami (-101,2 mln EUR).

    Według klasyfikacji SITC (Międzynarodowej Standardowej Klasyfikacji Handlu) w 2012 r. największy udział w czarnogórskim eksporcie miały następujące towary:

    sekcja 6 Towary przemysłowe sklasyfikowane wg surowca – szczególnie chodzi tu o metale kolorowe (128,6 mln EUR) oraz żelazo i stal (16,3 mln EUR);

    sekcja 2 Surowce niejadalne z wyjątkiem paliw – 56,1 mln EUR.

    W imporcie dominowały natomiast:

    sekcja 0 Żywność i zwierzęta – 356,6 mln EUR

    sekcja 3 Paliwa mineralne, smary i materiały pochodne – 334,4 mln EUR

    sekcja 7 Maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy – 332,8 mln EUR

     

    Główne sektory gospodarki (dane za 2013 r.)

    Wartość PKB w Czarnogórze w 2013 r. wyniosła 3,327 mld EUR, co oznaczało wzrost w wysokości 3,3%. Według wstępnych danych wzrost PKB w Czarnogórze w 2014 r. wyniósł 2,0 %. W 2013 r. zdecydowanie największą rolę pełnił sektor usług, podczas gdy relatywnie niewielki był udział sektora przemysłowego i budownictwa (ok. 10%). Największy udział w strukturze PKB miał handel hurtowy i detaliczny (14,26%). Znaczna była też rola rolnictwa i leśnictwa (7,4%). W 2013 roku największy wzrost zanotowano w sektorze zaopatrywania w energię elektryczną (38,7%), natomiast największy spadek w sektorze finansowym i ubezpieczeniowym (-10,7%).

     

    Udział wartościowy poszczególnych rodzajów działalności gospodarczej w PKB Czarnogóry (2013 r.)

     

    Rodzaj działalności gospodarczej

    wartość w tys. EUR

    % Udział

    Rolnictwo, leśnictwo i rybołówstwo

    266 886

    9,80%

    Górnictwo i wydobycie

    36 067

    1,32%

    Przetwórstwo przemysłowe

    136 986

    5,03%

    Zaopatrywanie w energię elektryczną

    137 229

    5,04%

    Dostawa wody; gospodarowanie ciekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją

    66 669

    2,45%

    Budownictwo

    136 280

    5,00%

    Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle

    388 391

    14,26%

    Transport i gospodarka magazynowa

    125 738

    4,62%

    Działalność związana z zakwaterowaniem

    217 672

    7,99%

    Informacja i komunikacja

    148 352

    5,45%

    Działalność finansowa i ubezpieczeniowa

    138 399

    5,08%

    Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości

    227 155

    8,34%

    Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna

    76 990

    2,83%

    Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca

    37 363

    1,37%

    Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenia społeczne

    246 541

    9,05%

    Edukacja

    138 824

    5,10%

    Opieka zdrowotna i pomoc społeczna

    128 876

    4,73%

    Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją

    45 221

    1,66%

    Pozostała działalność usługowa, pracowników

    24 156

    0,89%

    Żródło: Czarnogórski Urząd Statystyczny (Monstat)

     

     

    Dwustronna współpraca gospodarcza


     

     

    4.1  Bilans polsko-czarnogórskiej wymiany handlowej

    W 2014 r. eksport z Polski do Czarnogóry wyniósł, według danych polskich (wstępne za IV kwartały 2014 r., GUS) 39,36 mln EUR, co stanowi wzrost o 175% w stosunku do 2013 r. (14,31 mln EUR), natomiast import z Czarnogóry wyniósł 7,96 mln EUR, co stanowi wzrost o 78% w stosunku do 2013 r. (4,46 mln EUR). Należy jednak zaznaczyć, że tak wysoki wskaźnik wzrostu eksportu wynika z wliczenia do statystyki wartości samolotu, który został poddany w Polsce pracom serwisowym. Bez wliczenia wartości samolotu eksport w 10 pierwszych miesiącach 2014 wykazuje wartość 15,58 mln EUR i wzrost o 1,27 mln EUR czyli o 8,9%, natomiast obroty wzrost o 25%. Głównymi produktami eksportowanymi do Czarnogóry były wyroby przemysłowe (artykuły kosmetyczne i higieniczne), maszyny i urządzenia elektryczne i meble. Natomiast import z Czarnogóry jest niemal całkowicie zdominowany przez przywóz rudy cynku. Dane czarnogórskie różnią się nieco od danych polskich, mówiąc o imporcie z Polski w wysokości 16,659 mln EUR i eksporcie do Polski w wysokości 7,58 mln EUR.

     

    4.2 Uczestnictwo w wielostronnych organizacjach o charakterze ekonomicznym

     

     

    WTO

    Wniosek o przystąpienie do największej na świecie organizacji handlowej Czarnogóra złożyła w 2004 r. (wspólnie z Serbią, z którą tworzyła wówczas wspólne państwo). Czarnogóra podpisała Protokół ws. przystąpienia 17 grudnia 2011 r., a pełnoprawnym, 154 członkiem Światowej Organizacji Handlu została w kwietniu 2012 r. Rząd czarnogórski po wstąpieniu kraju do WTO ogłosił, że oczekuje pozytywnych zmian, takich jak rozwiązywanie sporów gospodarczych w konstruktywny sposób, większy wybór towarów obecnych na krajowym rynku, czy też wzrost zagranicznej wymiany handlowej. Akcesja ma też w oczywisty sposób wpłynąć na zwiększenie zainteresowania Czarnogórą przez inwestorów zagranicznych.

     

    CEFTA

    Czarnogóra podpisała Środkowoeuropejskie Porozumienie o Wolnym Handlu w Bukareszcie w 2006 r. i po ratyfikowaniu dokumentu przystąpiła do porozumienia w lipcu 2007 r. Państwa-sygnatariusze CEFTY należą do głównych partnerów wymiany handlowej Czarnogóry.

    Ratyfikacja porozumienia CEFTA umożliwia Czarnogórze proces liberalizacji rynku, a także ułatwiła wymianę handlową z krajami regionu.

     

     

    4.3 Relacje gospodarcze z Unią Europejską

    Pierwszym krokiem do integracji z Unią Europejską było podpisanie Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu w październiku 2007 r., który ratyfikowany został w 2010 r. Oficjalny wniosek w sprawie przystąpienia do Unii Europejskiej Czarnogóra złożyła 15 grudnia 2008 r. Rok później Rada Europejska zniosła dla obywateli Czarnogóry obowiązek wizowy przy pobytach na terytorium państw grupy Schengen nie przekraczających 90 dni w ciągu 180. 17 grudnia 2010 r. przyznano Czarnogórze status kandydata do członkostwa w Unii Europejskiej. Negocjacje akcesyjne zostały oficjalnie otwarte w Brukseli 29 czerwca 2012 r.

    Czarnogóra otrzymuje pomoc finansową Unii Europejskiej od 1998 r. W latach 1998-2006 otrzymała 277,2 mln EUR w ramach programu CARDS. W roku 2007 program CARDS został zamieniony przez IPA (instrument pomocy przedakcesyjnej), który zapewnia wparcie w realizacji kryteriów kopenhaskich państwom zaangażowanym w proces przystąpienia do Unii Europejskiej w latach 2007-2013. Czarnogóra korzysta głównie z dwóch komponentów programu: komponentu 1 – pomoc w okresie przejściowym i rozwój instytucjonalny oraz komponentu 2 – współpraca transgraniczna. Program narodowy IPA dla Czarnogóry (komponent 1) ma pomóc w zrealizowaniu kluczowych kryteriów politycznych, takich jak reforma prawna, reforma administracji publicznej, budowa odpowiednich instytucji, walka z korupcją i przestępczością zorganizowaną. Pomoc skierowana jest na przeprowadzenie reform w takich dziedzinach jak rynek wewnętrzny, transport, rynek pracy, inkluzja społeczna. Czarnogóra bierze udział w czterech programach transgraniczncyh wspólnie z krajami sąsiednimi (Albanią, Bośnią i Hercegowiną, Chorwacją i Serbią). Uczestniczy także wraz z państwami członkowskimi w programie IPA Adriatic. Jest też członkiem transnarodowych programów współpracy (South East Europe i Mediterranean) realizowanych w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.

     

     

    4.4 Udział Czarnogóry w organizacjach międzynarodowych

     

    Organizacja o charakterze globalnym

    Skrót

    Data przystąpienia

    Bank Światowy

    WB

    18 stycznia 2007 r.

    Biuro Narodów Zjednoczonych ds. Narkotyków i Przestępczości

    UNDOC

    23 października 2006 r.

    Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju

    EBOiR

    25 października 2006 r.

    Komisja Przygotowawcza Organizacji Traktatu o Całkowitym Zakazie Prób Jądrowych

    CTBTO

    18 września 2006 r.

    Konferencja Haska Prawa Prywatnego Międzynarodowego

    HCCH

    1 lipca 2007 r.

    Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej

    IAEA

    16 października 2006 r.

    Międzynarodowa Organizacja ds. Migracji

    IOM

    28 października 2006 r.

    Międzynarodowa Organizacja Hydrograficzna

    IHO

    -

    Międzynarodowa Organizacja Morska

    IMO

    10 października 2006 r.

    Międzynarodowa Organizacja Policji Kryminalnych

    INTERPOL

    19 września 2006 r.

    Międzynarodowa Organizacja Pracy

    ILO

    14 lipca 2006 r.

    Międzynarodowa Unia Parlamentarna

    IPU

    16 października 2006 r.

    Międzynarodowe Centrum Badań nad Ochroną i Konserwacją Dziedzictwa Kulturowego

    ICCROM

    16 września 2007 r.

    Międzynarodowy Czerwony Krzyż i Czerwony Półksiężyc

    ICRC

    2 sierpnia 2006 r.

    Międzynarodowy Fundusz Walutowy

    IMF

    18 stycznia 2007 r.

    Międzynarodowy Trybunał Karny

    ICC

    3 czerwca 2006 r.

    Międzynarodowy Trybunał Praw Morza

    ITLOS

    23 października 2006 r.

    Międzynarodowy Związek Telekomunikacyjny

    ITU

    21 czerwca 2006 r.

    Organizacja ds. Zakazu Broni Chemicznej

    OPCW

    3 czerwca 2006 r.

    Organizacja Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego

    ICAO

    17 marca 2007 r.

    Organizacja Narodów Zjednoczonych

    ONZ

    28 Czerwca 2006 r.

    Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Oświaty, Nauki i Kultury

    UNESCO

    1 marca 2007 r.

    Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju

    UNIDO

    28 listopada 2006 r.

    Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa

    FAO

    17 listopada 2007 r.

    Powszechny Związek Pocztowy

    UPU

    27 lipca 2006 r.

    Program Środowiskowy Organizacji Narodów Zjednoczonych – Śródziemnomorski Plan Działań

    UNEP/MAP

    15 stycznia 2008 r.

    Stały Trybunał Arbitrażowy

    PCA

    3 czerwca 2006 r.

    Światowa Organizacja Ceł

    WCO

    24 października 2006 r.

    Światowa Organizacja Handlu

    WTO

    29 kwietnia 2012 r.

    Światowa Organizacja Meteorologiczna

    WMO

    8 maja 2007 r.

    Światowa Organizacja Turystyki

    UNWTO

    28 listopada 2007 r.

    Światowa Organizacja Własności Intelektualnej

    WIPO

    4 grudnia 2006 r.

    Światowa Organizacja Zdrowia

    WHO

    14 września 2006 r.

    Światowa Organizacja Zdrowia Zwierząt

    OIE

    10 sierpnia 2007 r.

    Organizacja o charakterze regionalnym

    Skrót

    Data przystąpienia

    Europejska Firma ds. Finansowania Kolei

    EUROFIMA

    17 października 2006 r.

    Europejska Komisja Turystyczna

    ETC

    3 października 2006 r.

    Europejska Konferencja Ministrów Transportu

    ECMT

    17 października 2006 r.

    Europejska Organizacja Bezpieczeństwa Żeglugi Powietrznej

    Eurocontrol

    1 lipca 2007 r.

    Genewskie Centrum Demokratycznej Kontroli nad Siłami Zbrojnymi

    DCAF

    3 listopada 2006 r.

    Inicjatywa Adriatycko-Jońska

    JJI

    1 czerwca 2007 r.

    Inicjatywa Środkowoeuropejska

    CEI

    1 sierpnia 2006 r.

    Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie

    OBWE

    26 czerwca 2006 r.

    Pakt Stabilności dla Inicjatywy Adriatycko-Jońskiej

     

    1999 r.

    Proces Współpracy w Południowo-Wschodniej Europie

    SEECP

    11 maja 2007 r.

    Rada Europy

    CoE

    11 maja 2007 r.

    Regionalna Inicjatywa na rzecz Migracji, Azylu i Uchodźców

    MARRI

    2 października 2006 r.

    Regionalne Centrum Wspierania Weryfikacji i Wdrażania Kontroli Zbrojeń

    RACVIAC

    21 marca 2007 r.

    Środkowoeuropejskie Porozumienie o Wolnym Handlu

    CEFTA

    26 lipca 2007 r.

     

     

    Źródło: Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Integracji Europejskich Czarnogóry

     

     

     

     

     

     

    Dostęp do rynku


     

    5.1 Prowadzenie działalności gospodarczej w Czarnogórze

     

    Najważniejszymi dokumentami definiującymi formy prowadzenia działalności gospodarczej na terenie Czarnogóry są:

    Ustawa o inwestycjach zagranicznych (SL. list CG nr 18/11);

    Ustawa o spółkach handlowych (Sl. list RCG nr 06/02, Sl. list CG nr 17/07, 80/08);

    Ustawa o prywatyzacji przedsiębiorstw (Sl. list RCG nr 23/96,6/99, 59/00, 42/04)

    Ustawa o przejmowaniu spółek akcyjnych (Sl. list CG nr 18/11)

     

    Według Ustawy o spółkach handlowych działalność gospodarczą w Czarnogórze prowadzą przedsiębiorcy i spółki handlowe. Możliwe są następujące formy prowadzenia działalności gospodarczej:

    • przedsiębiorca (preduzetnik);
    • spółka jawna (ortačko društvo, ortakluk – OD);
    • spółka komandytowa (komanditno društvo – KD);
    • spółka akcyjna (akcionarsko društvo – AD);
    • spółka z ograniczona odpowiedzialnością (društvo sa ograničenom odgovornošću – DOO);
    • odział spółki zagranicznej.

    Ustawa stwierdza, że jeżeli jedna lub więcej osób fizycznych lub prawnych zacznie prowadzić lub już prowadzi działalność gospodarczą, a nie jest zarejestrowana zgodnie z Ustawą, to w kontaktach z osobami trzecimi uważana jest za przedsiębiorcę lub spółkę jawną.

    Każdy, która zawrze umowę w imieniu osoby, o której wie, że nie jest ona zarejestrowana, jest odpowiedzialny za wypełnienie zobowiązań wynikających z umowy i powstałych w ten sposób należności.

     

    5.2 Inwestycje zagraniczne w Czarnogórze

     

    Ustawa o inwestycjach zagranicznych reguluje formy inwestycji zagranicznych, prawa inwestorów zagranicznych, ochronę inwestorów zagranicznych, promocję oraz inne zagadnienia istotne z punktu widzenia inwestycji zagranicznych w Czarnogórze. Według tej Ustawy za inwestora zagranicznego uważa się:

    • zagraniczną osobę prawną lub fizyczną;
    • spółkę handlową z udziałem co najmniej 10% kapitału obcego w kapitale spółki;
    • spółkę handlową, którą osoba zagraniczna założyła w Czarnogórze;
    • obywatela Czarnogóry z prawem pobytu za granicą;
    • osobę, która na podstawie zrealizowanych inwestycji otrzymała obywatelstwo czarnogórskie.

     

    Inwestor zagraniczny może na terytorium Czarnogóry:

    • założyć spółkę handlową (sam lub z innym i udziałowcami);
    • założyć oddział zagranicznej spółki;
    • pozyskiwać udziały i akcje w spółce handlowej;
    • kupić spółkę handlową.

    Inwestycja zagraniczna może zostać zrealizowana na podstawie umowy koncesyjnej, umowy franszyzy, umowy leasingu finansowego, umowy kupna-sprzedaży nieruchomości oraz innych umów.

    Zasadniczo, zagraniczni przedsiębiorcy mogą inwestować na terytorium Czarnogóry na takich samych warunkach jak lokalni. Ustawa wprowadza tylko jeden wyraźny wyjątek – inwestor zagraniczny może inwestować albo wspólnie z czarnogórską osobą prawną lub fizyczną założyć spółkę handlową zajmującą się produkcją oraz obrotem uzbrojenia i sprzętu wojskowego, pod warunkiem, że nie będzie on posiadał udziałów większych niż 49% kapitału akcyjnego lub praw własności, czy też prawa głosu. Taką spółkę inwestor zagraniczny może założyć tylko na podstawie zgody organu administracji publicznej odpowiedzialnego za sprawy wymiany handlowej (Ministerstwa) wraz z dołączoną opinią organu administracji publicznej odpowiedzialnego za sprawy obrony. Zgoda (lub jej brak) wydawana jest na podstawie oceny jakości, rodzaju i wartości inwestycji zagranicznej. Przed uzyskaniem zgody Ministerstwa spółka handlowa prowadząca w/w aktywność nie może podjąć żadnych działań na czarnogórskim rynku. Nie ma natomiast żadnych ograniczeń dot. inwestycji w firmy ubezpieczeniowe, banki i inne instytucje finansowe.

     

    Ochrona inwestorów zagranicznych

    Majątek inwestora zagranicznego nie może być przedmiotem wywłaszczenia. Wyjątkiem są sytuacje, w których chodzi o interes publiczny. Wówczas, za poniesione straty przysługuje odszkodowanie. Prawo rekompensaty, przysługuje także w przypadku szkód spowodowanych prowadzeniem działań wojennych lub stanu wyjątkowego. Przyznane w takiej sytuacji odszkodowanie nie powinno być mniejsze od tego, które przysługuje krajowym osobom prawnym i fizycznym. Inwestor zagraniczny posiada także prawo do rekompensaty strat spowodowanych bezprawnym lub nieprawidłowym działaniem osoby urzędowej lub organu państwowego.

     

    Wspieranie i promocja inwestycji zagranicznych

    Proces wspierania i promocji inwestycji zagranicznych w Czarnogórze odbywa się na podstawie Strategii o promocji inwestycji zagranicznych opracowywanej przez rząd czarnogórski na okres pięciu lat. Według Ustawy treść Strategii powinna zawierać następujące elementy:

    • analizę sytuacji w zakresie inwestycji zagranicznych;
    • analizę wypełniana obowiązków wypływających z umów w zakresie inwestycji zagranicznych;
    • informacje o przeszkodach w rozwoju inwestycji zagranicznych oraz wskazówki, jak je pokonać;
    • analizę możliwości inwestycyjnych wg obszarów, dziedzin i rynków docelowych;
    • wskazówki dotyczące wspierania i promocji inwestycji zagranicznych;
    • działania priorytetowe i planowane kroki w zakresie wspierania inwestycji zagranicznych;
    • terminy realizacji Strategii wraz z określeniem priorytetów i potencjalnych źródeł finansowania;
    • inne informacje istotne dla wspierania i promocji inwestycji zagranicznych w Czarnogórze.

    Działania związane z promocją inwestycji zagranicznych w Czarnogórze prowadzi Czarnogórska Agencja ds. Promocji Inwestycji Zagranicznych (Agencija Crne Gore za promociju stranih investicija). Więcej o działaniach Agencji, a także informacje o aktualnych przetargach, możliwościach, które mają inwestorzy zagraniczni i procesie prowadzenia działalności gospodarczej można znaleźć na stronie internetowej Agencji ® MIPA. Strona prowadzona jest w języku angielskim. Agencja ds. Promocji Inwestycji Zagranicznych prowadzi także ewidencję inwestycji zagranicznych w Czarnogórze. Według Ustawy ewidencja powinna zawierać:

    • nazwę i siedzibę albo imię, nazwisko i adres inwestora zagranicznego;
    • nazwę i siedzibę macierzystej osoby prawnej, w przypadku, gdy inwestor zagraniczny zakłada oddział obcej spółki;
    • informacje dotyczące rodzaju działalności inwestora zagranicznego;
    • wartość, rodzaj i strukturę kapitałową inwestycji zagranicznej;
    • inne dane istotne dla ewidencji inwestycji zagranicznych.

    Dane potrzebne do opracowania ewidencji inwestycji zagranicznych Agencja otrzymuje z Centralnego Rejestru Sądu Gospodarczego, Centralnej Agencji Depozytowej oraz organu administracji państwowej odpowiedzialnego za wpis nieruchomości do katastru.

     

    Rozwiązywanie konfliktów

    Konflikty, których stroną jest inwestor zagraniczny rozwiązuje właściwy sąd w Czarnogórze, o ile akt założycielski lub umowa inwestycyjna nie przewidują rozwiązywania konfliktów w inny sposób, np. przez międzynarodowy arbitraż.

    Jeżeli jedną ze stron umowy jest rząd Czarnogóry, dla konfliktów, których stroną jest inwestor zagranicznych, do podpisania Konwencji Międzynarodowego Centrum Rozstrzygania Sporów Inwestycyjnych (ICSID), przyjmowane będą dodatkowe zasady Konwencji ICSID dla państw, które nie są sygnatariuszami tego dokumentu ze strony czarnogórskiego albo zagranicznego arbitrażu.

    Jeżeli stronami umowy są czarnogórskie i zagraniczne osoby prawne i fizyczne, dla konfliktów powstałych za sprawą inwestycji zagranicznych wg Ustawy przyjmuje się zasady rozwiązywania sporów Komisji Narodów Zjednoczonych ds. Międzynarodowego Prawa Handlowego (UNCITRAL) ze strony czarnogórskiego lub zagranicznego arbitrażu.

     

    5.3 Rejestracja działalności gospodarczej w Czarnogórze

     

    Wszystkie spółki rejestrowane są w Centralnym Rejestrze Podmiotów Handlowych (Centralni registar privrednih subjekata). Siedziba Rejestru znajduje się w Podgoricy. Podlega on Urzędowi Skarbowemu/Administracji Podatkowej (tzw. Poreska uprava). Rejestracji dokonywać można w stolicy kraju, ale także w lokalnych urzędach skarbowych, których adresy są dostępne na stronie internetowej www.poreskauprava.gov.me. Wgląd do danych zawartych w Rejestrze możliwy jest od poniedziałku do piątku przez 6 godzin dziennie. Poza tym, informacje o wszystkich spółkach handlowych w Czarnogórze, procesie rejestracji, aktualne ogłoszenia, wzory dokumentów i teksty ustaw dostępne są na stronie internetowej Rejestru pod adresem www.crps.me.

     

    Przedsiębiorca

    Mianem przedsiębiorcy Ustawa określa osobę fizyczną, która w imieniu własnym prowadzi działalność gospodarczą w celu zdobycia korzyści. W przypadku tzw. wolnych zawodów, o przyznaniu pozycji przedsiębiorcy decydują odrębne przepisy. Przedsiębiorca za wszystkie zobowiązania odpowiada całym swoim majątkiem. Jeżeli prowadzi działalność gospodarczą pod innym nazwiskiem lub nazwą to zobowiązany jest to nazwisko lub nazwę zgłosić w Rejestrze. Jeżeli dojdzie do zmiany nazwiska lub nazwy powinien zgłosić zmianę w Rejestrze w terminie 30 dni od jej przeprowadzenia. Rejestracja przedsiębiorcy w Rejestrze jest wymagana dla celów prowadzenia statystyk. Dlatego powinien dostarczyć wypełniony odpowiedni formularz do urzędu. Po przeprowadzeniu rejestracji, przedsiębiorca otrzyma potwierdzenie. Nie jest to jednak dokument równoważny z zezwoleniem potwierdzającym, ze przedsiębiorca spełnił wszystkie warunki prowadzenia działalności gospodarczej.

     

    Spółka jawna

    Spółka jawna to spółka osobowa, w której wspólnicy prowadzą działalność gospodarczą w celu osiągnięcia korzyści. Wszystkie spółki, które nie mają ograniczonej odpowiedzialności są spółkami jawnymi. Spółka jawna powstaje na mocy prawa. Osoby tworzące spółkę określane są jako wspólnicy, zbiorowo określa się ich jako przedsiębiorstwo. Spółka jawna może być osobą fizyczną lub prawną. Każdy wspólnik tworzący spółkę odpowiada bez ograniczeń, solidarnie z pozostałymi wspólnikami.

    Rejestracja spółki jawnej wymagana jest dla celów statystycznych, nie mniej jednak jej istnienie nie jest uwarunkowane poprzez jej rejestrację. W procesie rejestracji wymagane jest podanie nazwy spółki, nazwisk, adresów i numerów PESEL (w Czarnogórze tzw. nr JMBG) wspólników. Mogą również dostarczyć umowę spółki jawnej, o ile została zawarta.

     

    Spółka komandytowa

    Spółka komandytowa jest spółką, w której co najmniej jeden wspólnik pełni funkcję komplementariusza i wobec wierzycieli odpowiada bez ograniczenia, a co najmniej jeden jest komandytariuszem i jego odpowiedzialność jest ograniczona. Grupowo określani są jako przedsiębiorstwo. Komandytariusz odpowiada do wysokości swojego wkładu. Wkład komandytariusza może być pieniężny lub fizyczny. W czasie trwania spółki nie może on, pośrednio ani bezpośrednio, cofnąć lub przyjąć z powrotem żadnej części swojego wkładu. W przypadku dokonania zwrotu wkładu odpowiedzialność za zobowiązania firmy zostaje przywrócona w wysokości równej wartości tego zwrotu. Zarówno komplementariusz, jak i komandytariusz mogą mieć status osoby fizycznej lub prawnej.

    Rejestracja spółki komandytowej

    Zgłoszenie spółki komandytowej do Rejestru powinno zawierać:

    • nazwę spółki wraz z informacją, że została założona jako spółka komandytowa;
    • siedzibę spółki;
    • czas trwania spółki wraz z datą rozpoczęcia działalności;
    • imię, nazwisko oraz PESEL każdego członka spółki;
    • imię i nazwisko komandytariuszy;
    • informacje o wkładzie komandytariuszy i tym, czy jest to wkład pieniężny czy niepieniężny.

    Informacje o przeprowadzonych zmianach należy dostarczyć do Rejestru w ciągu 7 dni od przeprowadzenia zmiany, jeśli zmiany dotyczą:

    • nazwy spółki;
    • siedziby spółki;
    • czasu trwania spółki;
    • wspólnika w spółce lub danych o wspólnikach;
    • wysokości wkładu komandytariusza;
    • rodzaju odpowiedzialności wspólników.

    Dostarczanie i publikacja danych

    Jeżeli komplementariusz zostanie komandytariuszem w spółce, stosowna informacja ukazuje się w dzienniku urzędowym „Službeni list Crne Gore”, a rolę komandytariusza zyskuje on wraz z dniem opublikowania ogłoszenia. Podobnie, jeżeli udział komandytariusza zostanie przeniesiony na osobę trzecią, to informacje o tej zmianie dostarczyć należy niezwłocznie celem publikacji w dzienniku „Službeni list Crne Gore”. Osoba trzecia prawa z tytułu tego udziału zyskuje wraz z chwilą publikacji.

     

    Spółka z ograniczaną odpowiedzialnością

    Spółkę z ograniczaną odpowiedzialności mogą założyć osoby fizyczne lub prawne w celu zdobycia korzyści. Wkład założycieli może być pieniężny lub niepieniężny. Za zobowiązania spółki odpowiadają oni do wysokości swojego wkładu. Z chwilą zyskania udziałów osoba staje się członkiem spółki. Członek spółki posiada tylko jeden udział w spółce, który przedstawia jego procent posiadanego kapitału. Udział w spółce może dać członkowi prawo więcej niż jednego głosu.

    Rejestracja spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

    W celu rejestracji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością potrzebne są następujące dokumenty:

    1. akt założycielski;
    2. statut spółki;
    3. lista założycieli, członków spółki, kierowników i członków zarządu (jeśli są wybrani) zawierająca:
      1. imiona i nazwiska (w wypadku gdy doszło do zmiany imienia i/lub nazwiska także wcześniejsze imię i/lub nazwisko);
      2. datę i miejsce urodzenia członków zarządu, numer PESEL albo numer paszportu w przypadku obywateli obcych;
      3. miejsce zamieszkania lub pobytu członków zarządu;
      4. oświadczenie członków zarządu o posiadanym obywatelstwie;
      5. informacje u udziale w innych zarządach lub zajmowanych funkcjach w Czarnogórze lub poza nią oraz miejscu rejestracji tych spółek, jeżeli nie są zarejestrowane w Czarnogórze;
    4. nazwisko prezesa;
    5. nazwę, adres siedziby spółki oraz adres korespondencyjny, jeśli jest inny;
    6. listę prokurentów spółki wraz z oświadczeniem, czy chodzi o prokurę samodzielną, czy łączną;
    7. oświadczenie członków zarządu (o ile zostali już wybrani), że zgadzają się na objęcie swoich funkcji;
    8. potwierdzenie uiszczenia opłat administracyjnych.

    Spółka zyskuje status osoby prawnej w chwili wpisania do Rejestru. Administracja Podatkowa wydaje potwierdzenie rejestracji. W dzienniku urzędowym „Službeni list Crne Gore” opublikowane są informacje o nazwie i siedzibie spółki, nazwisko prezesa, nazwiska członków zarządu (jeśli są wybrani), data podpisania aktu założycielskiego i uchwalenia statutu oraz data rejestracji. Wszystkie zmiany i uzupełnienia aktu założycielskiego, statusu lub innego dokumentu albo danych, które spółka dostarczyła do Rejestru należy uzupełnić w terminie 7 dni od dnia ich przeprowadzenia. Dostarczenie danych jest obowiązkiem prezesa lub innej wyznaczonej przez niego osoby. Wraz z informacją o przeprowadzonej zmianie należy dostarczyć do Rejestru kompletną treść zmiany. Zmiany w statucie albo akcie założycielskim wchodzą w życie wraz z dniem wpisania do Rejestru.

    Dokumenty i dane dostarczone do Rejestru zobowiązują spółkę wobec osób trzecich od dnia publikacji w dzienniku urzędowym, z wyjątkiem sytuacji, gdy spółka potwierdzi, że osoby trzecie znały je wcześniej. Dokumenty i dane nie obowiązują sumiennych osób trzecich, w związku ze sprawami wykonanymi w terminie 16 dni od dnia publikacji informacji, kiedy mogą potwierdzić, że nie wiedziały lub nie mogły wiedzieć o ich publikacji.

    Nie powinno być rozbieżności między treścią dostarczoną do Rejestru a opublikowaną w dzienniku urzędowym. Jeżeli rozbieżność istnieje, to opublikowany tekst nie może być uznawany za wiarygodny dla osób trzecich. Mogą one uznać za wiarygodną opublikowaną treść, o ile spółka nie udowodni, że znały one tekst dostarczony do Rejestru.

    Obowiązki dotyczące dostarczania i publikowania danych i dokumentów

    Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest zobowiązana dostarczyć do Rejestru następujące informacje:

    • zmiana statutu lub aktu założycielskiego, włączając przedłużenie ustalonego czasu trwania;
    • zmiana nazwy i siedziby oraz adresu korespondencyjnego;
    • powołanie, odwołanie i dane o osobach wybranych na członków zarządu, administracji lub innych osobach upoważnionych, jeżeli takie są. Należy dołączyć listę prokurentów spółki wraz z oświadczeniem, czy chodzi o prokurę samodzielną, czy łączną;
    • likwidacja spółki;
    • rozwiązanie spółki przez Sąd Gospodarczy;
    • wyznaczenie likwidatora, jego tożsamość, kwalifikacje oraz uprawnienia, które nie zostały wymienione w Ustawie o spółkach handlowych oraz statucie spółki;
    • kwota kapitału, o ile zwiększenie kapitału nie wymaga zmiany statutu.

     

    Spółka akcyjna

    Spółka akcyjna to spółka osób fizycznych powstała w celu prowadzenia działalności gospodarczej, której kapitał podzielony jest na akcje. Spółka jest osobą prawną, której majątek i zobowiązania są w pełni oddzielone od akcjonariuszy. Za swoje zobowiązania odpowiada całym swoim majątkiem. Akcjonariusze nie odpowiadają swoim majątkiem za zobowiązania spółki. Spółka akcyjna może zostać założona na czas określony i nieokreślony. Kapitał zakładowy w wysokości co najmniej 25 000 EUR powinien zostać wpłacony w formie pieniężnej. Akcje spółki nie są wymienialne za wykonaną w przyszłości pracę albo usługi osoby fizycznej lub prawnej.

    Rejestracja spółki akcyjnej:

    Aby zarejestrować spółkę akcyjną należy dostarczyć do Rejestru następujące informacje:

    • umowę założycielską;
    • statut i oddzielny akt, jeżeli statut nie zawiera informacji dotyczących przedmiotu działalności spółki;
    • spis nazwisk członków zarządu;
    • nazwiska i imiona i, w przypadku jeśli doszło do zmiany nazwiska i/lub imienia, wcześniejsze nazwisko i/lub imię członka zarządu wraz z datą i miejscem jego urodzenia;
    • numer PESEL;
    • adres zamieszkania członków zarządu;
    • oświadczenia członków zarządu o posiadanym obywatelstwie;
    • zawód członków zarządu;
    • informacje u udziale w innych zarządach lub pełnionych funkcjach w Czarnogórze lub poza nią oraz miejscu rejestracji tych spółek, jeżeli nie są zarejestrowane w Czarnogórze;
    • nazwisko i adres prezesa, sekretarza i rewidenta spółki;
    • nazwa spółki i adres administracji spółki, ewentualnie adres korespondencyjny;
    • podpisane oświadczenia członków zarządu, prezesa spółki, sekretarza i rewidenta, że zgadzają się pełnić wymienione funkcje;
    • decyzję Komisji Papierów Wartościowych o dopuszczeniu akcji do oferty publicznej lub o sukcesie wyemitowanych akcji lub o ewidencji pierwszej emisji akcji, dla spółki, która jest równocześnie zakładana;
    • potwierdzenie wpłaty opłat administracyjnych.

    Dokumenty powinny zawierać dodatkowo listę prokurentów spółki wraz z oświadczeniem, czy chodzi o prokurę samodzielną, czy łączną. Spółka zyskuje status osoby prawnej w dniu wpisania do Rejestru. Po dokonaniu rejestracji wydawane jest potwierdzenie, że spółka jest zarejestrowana. Rejestr publikuje w dzienniku „Službeni list Crne Gore” nazwę i siedzibę spółki, nazwiska członków zarządu, prezesa, sekretarza, rewidenta oraz datę podpisania umowy założycielskiej, przyjęcia statutu i rejestracji.

     

    5.4 Rejestracja oddziału zagranicznego przedsiębiorstwa w Czarnogórze

    Odział zagranicznego przedsiębiorstwa to oddział przedsiębiorstwa założonego i zarejestrowanego poza Czarnogórą prowadzącego działalność na terytorium Czarnogóry. Przedsiębiorstwo zagraniczne, które prowadzi działalność poprzez swój oddział na terytorium Czarnogóry jest zobowiązane prowadzić swoją działalność w zgodzie z postanowieniami Ustawy o spółkach handlowych oraz innych ustaw w Czarnogórze. Zagraniczne przedsiębiorstwa, które zakładają odziały swoich przedsiębiorstw w Czarnogórze, powinny w ciągu 30 dni od dnia założenia oddziału przedsiębiorstwa dostarczyć Centralnemu Rejestrowi Spółek Handlowych następujące informacje:

    1. Adres siedziby oddziału zagranicznego przedsiębiorstwa w Czarnogórze,
    2. Działalność;
    3. Nazwę i formę przedsiębiorstwa oraz nazwę oddziału przedsiębiorstwa, jeśli jest inna niż nazwa przedsiębiorstwa;
    4. Poświadczoną notarialnie kopię statutu przedsiębiorstwa i tłumaczenie przysięgłe statutu na jeden z języków urzędowych kraju;
    5.  Kopię potwierdzenia rejestracji zagranicznego przedsiębiorstwa lub odpowiedni, zgodnie z przepisami, uwierzytelniony przez notariusza dokument potwierdzający prawomocną rejestrację przedsiębiorstwa w ojczystym kraju;
    6. Nazwiska i adresy osób upoważnionych do przedstawiania przedsiębiorstwa w kontaktach z osobami trzecimi:
      1. jako organ przedsiębiorstwa lub jako członkowie tego organu;
      2. jako stali przedstawiciele przedsiębiorstwa odpowiedzialni za działalność oddziału przedsiębiorstwa, jak i oświadczenie, czy chodzi o prokurę samodzielną, czy łączną;
    7. Imiona i adresy jednej lub więcej osób zameldowanych w Czarnogórze uprawnionych przedstawiać przedsiębiorstwo w procesach prawnych;
    8. Aktualny bilans przedsiębiorstwa lub podobne dokumenty finansowe, zgodnie z prawem państwa, w którym przedsiębiorstwo jest zarejestrowane.

    Formularz potrzebny do rejestracji znajduje się pod adresem ® odział spółki zagranicznej - rejestracja

     

     

    Zmiana danych zawartych w Rejestrze

    Przedsiębiorstwa zagraniczne, które założyły swój oddział na terytorium Czarnogóry powinny do starczyć Centralnemu Rejestrowi Spółek Handlowych treść zmian danych w terminie 20 dni od dnia dokonania zmian. Oprócz tego powinny w celu rejestracji dostarczyć następujące informacje:

    1. Oświadczenie o likwidacji przedsiębiorstwa, wyznaczeniu likwidatorów wraz z ich danymi i rozpoczęciu procesu upadłościowego lub innych procesów prowadzonych przeciwko przedsiębiorstwu;
    2. Zakończenie prowadzenia działalności przedsiębiorczej oddziału przedsiębiorstwa.

    Formularz potrzebny do dokonania zmian danych znajduje się pod adresem ® oddział spółki zagranicznej - zmiana danych

    Formularz potrzebny do wypisu z rejestru znajduje się pod adresem ® oddział spółki zagranicznej - wypis z Rejestru

    Dokumenty służbowe oddziału zagranicznego przedsiębiorstwa

    Odział zagranicznego przedsiębiorstwa w swoich tekstach służbowych i drugich dokumentach służbowych wymienia:

    1. Nazwę Centralnego Rejestru Spółek Handlowych (CRPS – Centralni registar privrednih drustava);
    2. Numer przedsiębiorstwa w Centralnym Rejestrze Spółek Handlowych;
    3. Nazwę, formę prawną i siedzibę zagranicznego przedsiębiorstwa oraz nazwę oddziału przedsiębiorstwa zagranicznego, jeśli jest inna niż nazwa przedsiębiorstwa zagranicznego;
    4. Siedzibę oddziału przedsiębiorstwa;
    5. Informację, że przedsiębiorstwo zagraniczne jest w stanie likwidacji, jeśli dotyczy to danego przypadku.

     

    Proces rejestracji

    Po dostarczeniu wymaganej dokumentacji urząd wydaje potwierdzenie przyjęcia dokumentów. Rejestracja spółki następuje, jeżeli dostarczona dokumentacja zawiera wszystkie wymagane informacje. Po dokonaniu rejestracji spółka otrzymuje swój numer rejestracyjny.

    Decyzja o odrzuceniu dokumentów i odmowie rejestracji powinna zostać podjęta w terminie czterech dni od dnia dostarczenia dokumentów. Jeżeli odmowa nie nastąpi, spółkę uważa się za zarejestrowaną. Do odrzucenia dokumentów dochodzi w sytuacji, gdy:

    • dokumentacja nie jest kompletna lub nie jest dostarczona w wymaganej formie;
    • dane są niepełne;
    • pod tą samą nazwą zarejestrowane jest już jakaś inna firma albo dochodzi do naruszenia innego przepisu.

    Spółka akcyjna oraz spółka z ograniczoną odpowiedzialności zyskują status osoby prawnej wraz z chwilą wpisu do Rejestru. Wpis do tej bazy danych dokonywany jest na podstawie decyzji o rejestracji, która zawiera także informacje o przydzielonym numerze informacji podatkowej. Jeżeli przedsiębiorca wypełnił odpowiednie dokumenty, przydzielone zostają także numer identyfikacyjny VAT oraz numer akcyzowy.

    Sprzeciw przeciwko rejestracji danej spółki może zgłosić odpowiedni organ administracji publicznej odpowiedzialny za sprawy finansów (a więc Ministerstwo Finansów).

     

     

    Opłaty administracyjne

    W związku z rejestracją lub pozyskiwaniem danych z Rejestru konieczne jest uiszczenie następujących opłat administracyjnych:

    • rejestracja spółki akcyjnej – 50 EUR;
    • rejestracja przedsiębiorcy, spółki jawnej, spółki komandytowej i spółki z ograniczoną odpowiedzialnością – 10 EUR;
    • wydanie poświadczonej notarialnie kopii decyzji o rejestracji lub potwierdzenia, że spółka lub przedsiębiorca nie są zarejestrowane – 5 EUR;
    • realizacja innych próśb, w tym usunięcia z Rejestru – 5 EUR;
    • publikacja danych w dzienniku urzędowym „Službeni list Crne Gore” – 12 EUR (Ustawa o spółkach handlowych nie podaje konkretnej kwoty, a więc może ona ulec zmianie, w zależności od kosztów publikacji).

     

    Wzory formularzy potrzebnych do rejestracji spółki handlowej:

    PS-00 Rezerwacja nazwy

    PS-01 Rejestracja – podmiot gospodarczy

    PS-01a   Rejestracja – przedsiębiorca

    PS-01b   Rejestracja – oddział zagranicznej spółki handlowej

    PS-01c   Rejestracja – fundusz inwestycyjny

    PS-01d   Rejestracja oddziału spółki

    PS-02     Zmiana danych – podmiot gospodarczy

    PS-02a   Zmiana danych – przedsiębiorca

    PS-02b   Zmiana danych – oddział zagranicznej spółki handlowej

    PS-02c   Zmiana danych – fundusz inwestycyjny

    PS-02d   Zmiana danych – oddział spółki

    PS-03     Rozpoczęcie likwidacji

    PS-03a   Wyrejestrowanie – przedsiębiorca

    PS-03b   Wyrejestrowanie – oddział zagranicznej spółki handlowej

    PS-03d   Wyrejestrowanie –oddział

    PS-03e   Wyrejestrowanie podmiotu gospodarczego

    Umowa założenia spółki akcyjnej

    Statut jednoosobowej spółki z ograniczaną odpowiedzialnością
    Statut kilkuosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

    Formularz rejestracji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

    Statut spółki akcyjnej

    Formularz rejestracji spółki akcyjnej

    Formularz zgłoszenia do podatku VAT

    Formularz zgłoszenia do płacenia podatku akcyzowego

     

     

    Księgowość i rewizja

    Informacje wstępne

    Zasady prawne księgowości w Czarnogórze reguluje Ustawa o rachunkowości i rewizji. Najważniejszym organem zajmującą się zagadnieniami istotnymi dla rachunkowości i audytu jest Komisja ds. Rachunkowości i Rewizji, którą powołuje rząd. Składa się ona z siedmiu członków, którzy wybierani są na okres pięciu lat z możliwością przedłużenia na ten sam okres. Członkowie Komisji to grupa ekspertów, których kandydatury zgłaszają najważniejsze instytucje finansowe w państwie.

    Ustawa zobowiązuje osoby prawne do przygotowywania sprawozdań finansowych według Międzynarodowych Standardów Rachunkowości (MSR), ewentualnie Międzynarodowych Standardów Sprawozdawczości Finansowej. Również rewizja sprawozdań powinna być prowadzona w zgodzie z międzynarodowymi standardami – tu zasady określone są Międzynarodowymi Standardami Rewizji Finansowej.

    Dla potrzeb uregulowania zasad księgowości i rewizji finansowej osoby prawne w Czarnogórze podzielono na małe, średnie i duże. Jako średnie osoby prawne określa się te, które spełniają przynajmniej dwa z trzech podanych poniżej kryteriów.

    • przeciętna liczba pracowników w roku w przedsiębiorstwie, którego dotyczy sprawozdanie wynosi od 50 do 250 (średnią należy liczyć w następujący sposób: zsumować liczbę pracowników w kraju i za granicą na końcu każdego miesiąca i podzielić przez ilość miesięcy)
    • całkowity zysk w skali roku wynosi 10 000 000 do 50 000 000 EUR
    • aktywa ogółem wynoszą od 10 000 000 do 43 000 000 EUR

    Jeżeli w dwóch z trzech przypadków osoba prawna osiąga wartości niższe od podanych, klasyfikuje się jako mała; gdy zaś w dwóch z trzech przypadków wartości są większe, osoba prawna uznawana jest za dużą.

    W przypadku osób prawnych (jednostek dominujących) mających kontrolę nad jedną lub kilkoma jednostkami od niej zależnymi konieczne jest przygotowywanie skonsolidowanych sprawozdań finansowych w zgodzie z Międzynarodowymi Standardami Rachunkowości. Polegają one na przygotowaniu sprawozdania finansowego całej grupy kapitałowej, którą tworzą jednostka dominująca i jednostki od niej zależne.

     

    Rachunkowość i księgowość

    Osoby prawne mają obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych według systemu księgowości podwójnej. Księgi rachunkowe obejmują dziennik, księgę główną i księgi pomocnicze. Należy rejestrować wszystkie przeprowadzone transakcje i prowadzić ich całą ewidencję przy zastosowaniu metody fakturowej.

    Osoby prawne mają obowiązek sporządzać roczne sprawozdania finansowe i skonsolidowane sprawozdania finansowe ze stanem na dzień 31 grudnia roku obrotowego lub na dzień, w którym zarejestrowane zostały zmiany statusowe oraz na dzień podjęcia decyzji o dobrowolnej likwidacji.

    Gotowe sprawozdanie trzeba w formie papierowej i elektronicznej dostarczyć do odpowiedniego oddziału Administracji Podatkowej/urzędu skarbowego najpóźniej do dnia 31 marca następnego roku podatkowego. Do sprawozdania należy także dołączyć aneks statystyczny. Bilans oraz rachunek zysków i strat publikowane są na stronie internetowej Administracji Podatkowej/urzędu skarbowego.

    Według Ustawy sprawozdanie finansowe bądź skonsolidowane sprawozdanie finansowe do urzędu dostarczają duża i średnia osoba prawna, jednostka dominująca nad jednostkami od niej zależnymi, a także osoba prawna emitująca papiery wartościowe. Małe osoby prawne mają obowiązek złożenia bilansu, rachunku zysków i strat oraz aneksu statystycznego.

    Spółka akcyjna i każda inna osoba prawna emitująca papiery wartościowe lub inne instrumenty finansowe, którymi handluje się na rynku zorganizowanym, tak jak i jednostka dominująca mają obowiązek dostarczać roczne i kwartalne sprawozdania finansowe w formie papierowej i elektronicznej do Komisji Papierów Wartościowych, która później publikuje te dane na swojej stronie internetowej. W przypadku kwartalnych sprawozdań finansowych termin składania dokumentów wynosi 30 dni od zakończenia kwartału, którego dotyczy sprawozdanie. Przy skonsolidowanych sprawozdań finansowych termin ten wynosi 45 dni, a dla sprawozdań rocznych – termin składania dokumentów upływa 31 marca kolejnego roku.

    Sprawozdanie niezależnego rewidenta należy składać do 30 czerwca następnego roku podatkowego.

    Ponadto banki mają obowiązek dostarczenia w formie papierowej i elektronicznej sprawozdań rocznych kwartalnych do Banku Centralnego Czarnogóry. Towarzystwa ubezpieczeniowe powinny zaś swoje sprawozdania finansowe dostarczyć do Agencji Nadzoru Ubezpieczeń. Bank Centralny Czarnogóry oraz Agencja Nadzoru Ubezpieczeń publikują otrzymane informacje na swoich portalach internetowych. Termin dostarczania dokumentów do Agencji Nadzoru Ubezpieczeń oraz szczegółowe informacje dotyczące wymaganej zawartości sprawozdań można znaleźć tutaj. Szersze informacje o sprawozdaniach, które wymagane są przez Bank Centralny oraz potrzebne formularze są dostępne   tutaj.

    Prowadzenie ksiąg rachunkowych

    Księgi rachunkowe może prowadzić osoba, która nie była skazana wyrokiem sądu za przestępstwa czyniące ją jednostką niewiarygodną dla wykonywania tego typu czynności. Według prawa czarnogórskiego ma ona obowiązek sporządzać księgi rachunkowe w formie papierowej i elektronicznej.

    Sprawozdanie finansowe swoim nazwiskiem podpisują osoba, która je przygotowała, dyrektor finansowo-księgowy i prezes zarządu lub dyrektor wykonawczy. Wszystkie osoby podpisane pod dokumentem są w pełni odpowiedzialne za jego rzetelność i zgodność informacji.

    Archiwizacja, przechowywanie i ochrona dokumentacji księgowej

    Ustawa o rachunkowości i rewizji podaje dokładne terminy przechowywania sprawozdań finansowych oraz pozostałych istotnych z punktu widzenia księgowości dokumentów. Według niej księgi obrotowe zamyka się na dzień 31 grudnia roku obrotowego i przechowuje w następujących terminach:

    • karty wynagrodzeń pracowników lub ich odpowiedniki przechowuje się stale;
    • roczne sprawozdania finansowe, księgę główną i dziennik należy przechowywać co najmniej 10 lat od roku, którego dotyczą;
    • sprawozdania finansowe za krótsze okresy, a także księgi pomocnicze należy przechowywać co najmniej 5 lat od roku, którego dotyczą;
    • dowody księgowe, na podstawie których dokonywane jest księgowanie przechowuje się co najmniej 5 lat od roku, którego dotyczą;
    • faktury, formularze pomocnicze i podobne dokumenty oraz sprawozdania dotyczące transakcji płatniczych przechowuje się co najmniej 3 lata od roku, którego dotyczą.

    Rachunki roczne, księgi rachunkowe i sprawozdania księgowe należy przechowywać w oryginale.

     

    Rewizja sprawozdań finansowych

    Rewizja sprawozdań finansowych obowiązuje spółki akcyjne, duże osoby prawne, a także jednostki dominujące, które razem z jednostkami od nich zależnymi funkcjonują jako duże osoby prawne. Dalej, obowiązkiem rewizji objęte są także towarzystwa ubezpieczeniowe, banki i inne instytucje finansowe, Centralna Agencja Depozytowa, osoby upoważnione na rynku papierów wartościowych i pozostałe kolektywne plany inwestycyjne. Wszystkie wymienione przedsiębiorstwa powinny dostarczyć potwierdzenie wykonanej rewizji do Administracji Podatkowej/urzędu skarbowego. Dokument musi być złożony zarówno w formie papierowej, jak i elektronicznej. Otrzymane informacje o rewizji Administracja Podatkowa/urząd skarbowy publikuje później na swojej stronie internetowej. Dokumentację rewizyjną należy przechowywać przez taki sam okres, przez jaki przechowuje się dokumenty, których dotyczyła kontrola.

    Zasady przeprowadzania rewizji

    Rewizji sprawozdań finansowych i ewidencji dokonuje biegły rewident lub spółka audytorska. Biegły rewident może do pracy angażować pomocników, ale tylko pod warunkiem, że będą oni działać pod jego ścisłą kontrolą. Pod dokumentacją rewizyjną podpisuje się biegły rewident. Rewizji finansowej nie może dokonywać biegły rewident, który jest akcjonariuszem spółki, ani członek lub założyciel osoby prawnej, który dla jej potrzeb prowadzi działalność księgową lub pełni funkcję doradcy.

    Opinia biegłego rewidenta powinna być przygotowywana w zgodzie z Międzynarodowymi Standardami Rewizji Finansowej. Dokument, który powinien zawierać jasną i uargumentowaną opinię o sprawozdaniach finansowych, podpisuje biegły rewident lub inna osoba ze spółki audytorskiej, która jest do tego upoważniona. Do opinii rewidenta należy dołączyć sprawozdania finansowe, które są przedmiotem kontroli.

    Komisja rewizyjna

    Obowiązek powołania minimum trzyosobowej komisji rewizyjnej mają wszystkie duże osoby prawne. W spółce akcyjnej członków komisji rewizyjnej powołuje zarząd lub wyznaczony w statucie organ odpowiedzialny. Co najmniej jeden z członków komisji rewizyjnej musi być specjalistą w zakresie rachunkowości. Komisja rewizyjna śledzi proces tworzenia sprawozdań finansowych, skuteczność kontroli wewnętrznej i audytu wewnętrznego w spółce, kontroluje rewizję rocznych i skonsolidowanych sprawozdań finansowych oraz niezależność zatrudnionych biegłych rewidentów lub spółek audytorskich przeprowadzających rewizję. Sprawdza też umowy o dodatkowych usługach dostarczanych przez rewidentów, takich jak na przykład wycena wartości nieruchomości, zobowiązań i kapitału, usługi analiz finansowych, czy przygotowanie elaboratów finansowych. Komisja rewizyjna ma prawo sugerować, którego biegłego rewidenta lub spółkę audytorską zatrudnić. Kontroluje też plany roczne, raporty audytu wewnętrznego, a także inne sprawy związane z sprawozdawstwem finansowym i rewizją. Biegły rewident lub spółka audytorska mają obowiązek informować komisję rewizyjną osoby prawnej o kluczowych problemach powiązanych z procesem oceny, a w szczególności o pracy i zaniedbaniach kontroli wewnętrznej.

    Audytor wewnętrzny

    Duża osoba prawna musi mieć audytora wewnętrznego lub specjalny oddział pełniący tę funkcję. Osoba zajmująca się audytem wewnętrznym nie może pełnić żadnej innej funkcji w dużej osobie prawnej. Ponadto, jednostka odpowiedzialna za audyt wewnętrzny musi mieć wyższe wykształcenie i co najmniej trzyletnie doświadczenie pracy w rachunkowości lub audycie.

    Roczne plany audytu wewnętrznego, które przygotowuje się na podstawie przewidywanego ryzyka, powinny zawierać następujące elementy:

    • cele i zadania rewizji wewnętrznej;
    • obszary działalności obarczone szczególnym ryzykiem;
    • dziedziny działalności, których dotyczyć będzie rewizja;
    • stopień zasięgu audytu wewnętrznego według poszczególnych obszarów działalności osoby prawnej;
    • przebieg audytu najważniejszych obszarów działalności osoby prawnej;
    • terminy wykonania planowanych czynności;
    • dynamika informowania o rezultatach audytu.

     

     

    Odpowiedzialność karna

    Rozdział siódmy Ustawy o rachunkowości i rewizji zawiera szczegółowe informacje dotyczące kar pieniężnych, jakimi obarczone jest nieprowadzenie odpowiedniej dokumentacji finansowej, sporządzanie niezgodnych ze stanem faktycznym opinii o sprawozdaniu finansowym i podobne przestępstwa. Karą grzywny obciążane są zarówno jednostki odpowiedzialne za dane przewinienie, jak i całe osoby prawne. W zależności od sytuacji grzywny, którymi obarczane są całe spółki mogą wynieść od 550 do 20 000 EUR; w przypadku osób odpowiedzialnych od 50 do 1 100 EUR. Szczegółowy wykaz grzywien w zależności od konkretnego przestępstwa znajduje się w artykułach 19-26 tejże Ustawy.

     

    Warunki zatrudniania i pracy cudzoziemców

    Cudzoziemiec może pracować na terytorium Czarnogóry pod warunkiem, że posiada zezwolenie na pracę, prawo pobytu tymczasowego lub stałego oraz podpisaną umowę o pracę lub umowę-zlecenie. Zezwolenie na pracę wydaje Urząd Pracy (Zavod za zapošljavanje). Istnieje kilka rodzajów zezwoleń:

    1. Osobiste zezwolenie pracownicze
    2. Zezwolenie na zatrudnienie
      1. zezwolenie na zatrudnienie sezonowe
    3. Zezwolenie na pracę, w ramach którego wyróżnia się:
      1. zezwolenie na pracę w ramach transgranicznego świadczenia usług
      2. zezwolenie na pracę w ramach międzynarodowej wymiany pracowników

     

    Osobiste zezwolenie pracownicze

    Osobiste zezwolenie pracownicze umożliwia cudzoziemcowi wolny dostęp do rynku, niezależnie od panującej na nim sytuacji. Cudzoziemiec, który posiada ten typ zezwolenia, zyskuje takie same prawa jak obywatele Czarnogóry. Przykładowo, przysługuje mu prawo do otrzymywania zasiłku dla bezrobotnych. Jedyny wyjątek stanowią sytuacje, gdy do wykonywania pracy wymagane jest posiadanie obywatelstwa Czarnogórskiego.

    Osobiste zezwolenie pracownicze może otrzymać cudzoziemiec:

    1. który osiada prawo pobytu stałego;
    2. który posiada status uchodźcy (z wyłączeniem przypadków określonych jako wyjątkowe[1]);
    3. któremu udzielono ochrony uzupełniającej, zgodnie z Ustawą o azylu;
    4. który został przesiedlony z terytorium jednej z dawnych republik jugosłowiańskich albo, którego przesiedlono wewnętrznie z Kosowa, jeżeli uzyskał prawo pobytu tymczasowego, zgodnie z Ustawą o cudzoziemcach.

    Ten rodzaj zezwolenia wydawany jest na czas nieokreślony. Wyjątkiem są osoby, którym udzielono ochrony uzupełniającej (dla nich zezwolenie wydawane jest na rok) oraz cudzoziemcy z punktu 4. (zezwolenie wydawane jest na okres trwania pobytu tymczasowego). W przypadku przedłużenia ochrony uzupełniającej możliwe jest także przedłużenie zezwolenia pracowniczego na analogiczny okres czasu. Wniosek o przedłużenie należy złożyć najpóźniej dzień przed końcem aktualnego zezwolenia.

     

     

    Zezwolenie na zatrudnienie

    Zezwolenie na zatrudnienie umożliwia pracodawcy zawrzeć z cudzoziemcem umowę o pracę w celu wykonywania zajęć zatwierdzonych aktem o systematyzacji miejsc pracy. Urząd wydaje je na wniosek pracodawcy na okres jednego roku, z możliwością przedłużenia o kolejnych 12 miesięcy. Wniosek o przedłużenie należy złożyć najpóźniej dzień przed końcem aktualnego zezwolenia.

    1. Zezwolenie na zatrudnienie sezonowe

    Zezwolenie na zatrudnienie sezonowe jest formą zezwolenia na zatrudnienie wydawaną w celu wykonywania pracy mającej charakter sezonowy. Wniosek o ten rodzaj zezwolenia składa pracodawca na okres krótszy niż osiem miesięcy. Istnieje możliwość przedłużenia zezwolenia do upływu tego terminu. Wniosek o przedłużenie należy złożyć najpóźniej dzień przed końcem aktualnego zezwolenia.

    Zezwolenie na pracę

    Zezwolenie na pracę wydawane jest na czas określony. Na jego podstawie cudzoziemiec wykonuje pracę u osoby prawnej posiadającej siedzibę na terytorium Czarnogóry lub w oddziale zagranicznego przedsiębiorstwa zarejestrowanego w Czarnogórze na podstawie umowy-zlecenia. Wniosek o wydanie zezwolenia składa osoba prawna posiadająca siedzibę na terytorium Czarnogóry bądź oddział zagranicznego przedsiębiorstwa zarejestrowanego w Czarnogórze.

    1. Zezwolenie na pracę w ramach transgranicznego świadczenia usług

    Transgraniczne świadczenie usług polega na dostarczaniu usług na podstawie umowy zawartej miedzy zagraniczną spółką handlową lub cudzoziemcem i osobą prawną z siedzibą w Czarnogórze, dla której wykonywana jest usługa.

    Usługę transgraniczną może świadczyć cudzoziemiec zatrudniony w zagranicznym przedsiębiorstwie, które zajmuje się dostarczaniem tej usługi. W wyjątkowych sytuacjach, usługę transgraniczną, która wymaga wykształcenia wyższego oraz szczególnej wiedzy fachowej, może świadczyć cudzoziemiec, który nie nawiązał stosunku pracy. W takiej sytuacji osoba prawna na terytorium Czarnogóry jeszcze przed złożeniem wniosku o wydanie zezwolenia na pracę powinna na podstawie pisemnego uzasadnienia uzyskać zgodę organu administracji państwowej odpowiedzialnego za dziedzinę, w obrębie której dostarczana jest usługa. Wniosek o ten rodzaj zezwolenia składa osoba prawna mająca siedzibę na terytorium Czarnogóry. Wydawany jest na okres jednego roku.

    1. zezwolenie na pracę w ramach międzynarodowej wymiany pracowników

    Zagraniczna spółka handlowa może przenieść pracownika do swojego oddziału zarejestrowanego na terytorium Czarnogóry pod warunkiem, że wskazany cudzoziemiec pracuje w danym przedsiębiorstwie co najmniej rok czasu. Zezwolenie wydawane jest na wniosek osoby prawnej posiadającej swoją siedzibę w Czarnogórze założonej przez zagraniczną spółką handlową lub oddziału zagranicznego przedsiębiorstwa. Zezwolenie wydawane jest na okres jednego roku, z możliwością przedłużenia do dwóch lat. Wniosek o przedłużenie należy złożyć najpóźniej dzień przed końcem aktualnego zezwolenia.

     

    Proces zatrudniania cudzoziemców na terytorium Czarnogóry

    Przekraczanie granic i pobyt w Czarnogórze

    Obywatele RP mogą przekraczać granicę Czarnogóry, przejeżdżać tranzytem i przebywać na jej terytorium do 30 dni na podstawie ważnego dowodu osobistego. Pobyt, który przekracza 30 dni a nie przekracza 90 nie wymaga posiadania czarnogórskiej wizy i jest możliwy na podstawie ważnego paszportu. Przy pobytach dłuższych niż 90 dni, obywateli RP obejmuje obowiązek wizowy.

    Cudzoziemiec, który przebywał na terytorium Czarnogóry 90 dni w okresie 6 miesięcy może ponownie przekroczyć czarnogórską granicę po upływie 6 miesięcy, licząc od dnia pierwszego przekroczenia granicy.

    Obowiązek meldunkowy

    Obowiązek zgłoszenia zameldowania w ciągu doby dotyczy cudzoziemca, który zamierza pozostać w określonym miejscu dłużej niż trzy doby. Obowiązek meldunkowy dotyczy również cudzoziemców posiadających prawo pobytu stałego lub tymczasowego, którzy przebywają bądź zamierzają przebywać w określonym miejscu dłużej niż 8 dni.

    W celu zameldowania należy zakupić w księgarni odpowiedni formularz (prijava boravišta stranaca – obrazac broj 13; kosztuje około 10 centów) i z wypełnionym dokumentem udać się na posterunek policji. Czasem wymagane są też dodatkowe dokumenty, na przykład kopia dowodu osobistego osoby, u której mieszkamy lub umowa najmu lokalu. Po zameldowaniu cudzoziemiec otrzymuje przeznaczony dla niego odcinek formularza, który potwierdza meldunek.

    Jeżeli cudzoziemiec przebywa w hotelu, wynajętym apartamencie lub kwaterze prywatnej (obiektach należących do spółki handlowej lub przedsiębiorcy) to obowiązek meldunkowy spoczywa na usługodawcy.

    Składanie wniosku o wydanie zezwolenia na pracę

    Wniosek o wydanie osobistego zezwolenia pracowniczego należy złożyć w lokalnym oddziale Urzędu Pracy, właściwym ze względu na miejsce pobytu cudzoziemca. Wniosek o zezwolenie na zatrudnienie i zezwolenie na pracę (punkty 2. i 3.) składa pracodawca w oddziale Urzędu Pracy właściwym ze względu na miejsce siedziby pracodawcy, osoby prawnej bądź zarejestrowanego na terytorium Czarnogóry oddziału zagranicznej spółki handlowej. Wymagane są oryginały dokumentów lub ich kopie; w przypadku dokumentów wydanych w języku obcym konieczne są tłumaczenia przysięgłego na język czarnogórski. Lista tłumaczy przysięgłych znajduje się tutaj.

    1. Dokumenty potrzebne do uzyskania osobistego zezwolenia pracowniczego

    Wraz z wnioskiem (wzór Z1) należy dostarczyć:

    • zezwolenie na pobyt stały; dokument potwierdzający status uchodźcy lub przyznanie ochrony uzupełniającej
    • zezwolenie na pobyt tymczasowy (dotyczy to cudzoziemca, który został przesiedlony z terytorium jednej z dawnych republik jugosłowiańskich albo, którego przesiedlono wewnętrznie z Kosowa)
    • dowód tożsamości (dowód osobisty cudzoziemca lub osoby posiadającej status uchodźcy lub zaświadczenie tożsamości w przypadku osób, którym przyznano prawo ochrony uzupełniającej)
    • potwierdzenie wykonywanego zawodu (decyzja o uznaniu wykształcenia cudzoziemca lub dokument potwierdzający jego wykształcenie wraz z potwierdzeniem złożenia wniosku o uznanie wykształcenia.

    Osoba posiadająca prawo ochrony uzupełniającej wraz z wnioskiem powinna dostarczyć

    • potwierdzenie o przedłużeniu ochrony uzupełniającej
    • zaświadczenie potwierdzające jej tożsamość

     

    1. Dokumenty potrzebne do uzyskania zezwolenia na zatrudnienie

    Wraz z wnioskiem (wzór Z2/1) o uzyskanie zezwolenia na zatrudnienie pracodawca powinien dostarczyć:

    • dowód rejestracji
    • dowód tożsamości cudzoziemca, którego planuje zatrudnić (dokument podróży lub biometryczny dowód osobisty)
    • potwierdzenie zezwolenia na pobyt tymczasowy (dla cudzoziemca, który otrzymał prawo pobytu tymczasowego w ramach łączenia rodzin, zgodnie z Ustawą o cudzoziemcach)
    • potwierdzenie wykonywanego zawodu (decyzja o uznaniu wykształcenia cudzoziemca lub dokument potwierdzający jego wykształcenie wraz z potwierdzeniem złożenia wniosku o uznanie wykształcenia).

    W celu przedłużenia zezwolenia na zatrudnienie wraz z wnioskiem (wzór Z2/1) pracodawca powinien dostarczyć:

    • uzasadnienie przedłużenia wniosku
    • dowód tożsamości cudzoziemca, którego planuje zatrudnić (dokument podróży lub biometryczny dowód osobisty)
    • potwierdzenie zezwolenia na pobyt tymczasowy (dla cudzoziemca, który otrzymał prawo pobytu tymczasowego w ramach łączenia rodzin, zgodnie z Ustawą o cudzoziemcach).
    1. Dokumenty potrzebne do uzyskania zezwolenia na zatrudnienie tymczasowe

    Wraz z wnioskiem (wzór Z2/2) o uzyskanie zezwolenia na zatrudnienie tymczasowe pracodawca powinien dostarczyć:

    • dowód rejestracji
    • dowód tożsamości cudzoziemca, którego planuje zatrudnić (dokument podróży lub biometryczny dowód osobisty)
    • potwierdzenie zezwolenia na pobyt tymczasowy (dla cudzoziemca, który otrzymał prawo pobytu tymczasowego w ramach łączenia rodzin, zgodnie z Ustawą o cudzoziemcach)
    • potwierdzenie wykonywanego zawodu (decyzja o uznaniu wykształcenia cudzoziemca lub dokument potwierdzający jego wykształcenie wraz z potwierdzeniem złożenia wniosku o uznanie wykształcenia).

    W celu przedłużenia zezwolenia na zatrudnienie tymczasowe raz z wnioskiem (wzór Z2/2) o uzyskanie zezwolenia na zatrudnienie tymczasowe pracodawca powinien dostarczyć:

    • uzasadnienie przedłużenia wniosku
    • dowód tożsamości cudzoziemca, którego planuje zatrudnić (dokument podróży lub biometryczny dowód osobisty)
    • potwierdzenie zezwolenia na pobyt tymczasowy (dla cudzoziemca, który otrzymał prawo pobytu tymczasowego w ramach łączenia rodzin, zgodnie z Ustawą o cudzoziemcach).

     

    1. Dokumenty potrzebne do uzyskania zezwolenia na pracę
      1. zezwolenie na pracę w ramach transgranicznego świadczenia usług

    Wraz z wnioskiem (wzór Z3) o uzyskanie zezwolenia na pracę w ramach transgranicznego świadczenia usług należy dostarczyć:

    • umowę świadczenia usług transgraniczncyh, zawartą między zagraniczną spółką handlową lub cudzoziemcem i osobą prawną mającą siedzibę w Czarnogórze, dla której dostarczana jest usługa
    • potwierdzenie rejestracji osoby prawnej mającej siedzibę w Czarnogórze
    • dokument tożsamości cudzoziemca (dokument podróży lub biometryczny dowód osobisty)
    • potwierdzenie zatrudnienia cudzoziemca w zagranicznej spółce handlowej oraz zaświadczenie wydane przez organ odpowiedzialny za ubezpieczenie społeczne.

    Jeżeli dostawcą usług jest taki cudzoziemiec, który posiada wykształcenie wyższe i szczególną wiedzę fachową lub doświadczenie, a nie nawiązał stosunku pracy, wraz z wnioskiem (wzór Z3) należy dostarczyć:

    • umowę świadczenia usługi transgranicznej, zawartą między obcokrajowcem i osobą prawną mającą siedzibę w Czarnogórze;
    • potwierdzenie rejestracji osoby prawnej mającej siedzibę w Czarnogórze;
    • potwierdzenie tożsamości obcokrajowca (dokument podróży lub biometryczny dowód osobisty)
    • zgodę na dostarczanie usługi przez granice, wydaną przez organ odpowiedzialny za działalność, w obrębie której znajduje się udzielana usługa.

    b. Dokumenty wymagane do wydania zezwolenia na pracę w ramach międzynarodowej wymiany pracowników:

    Wraz z wnioskiem o wydanie zezwolenia na pracę w ramach międzynarodowej wymiany pracowników w obrębie zagranicznej spółki handlowej (wzór Z4) należy dostarczyć:

    • potwierdzenie rejestracji osoby prawnej lub oddziału zagranicznej spółki handlowej mającej siedzibę w Czarnogórze
    • dowód tożsamości obcokrajowca (dokument podróży lub biometryczny dowód osobisty)
    • potwierdzenie skierowania cudzoziemca do pracy w osobie prawnej lub oddziale zagranicznego przedsiębiorstwa mającego siedzibę w Czarnogórze
    • dowód skierowania cudzoziemca, który co najmniej od roku jest zatrudniony w zagranicznej spółce handlowej oraz zaświadczenie o posiadaniu ubezpieczenia społecznego wydane przez odpowiedni organ.

    W celu przedłużenia zezwolenia na pracę w ramach międzynarodowej wymiany pracowników w obrębie zagranicznej spółki handlowej należy wraz z wnioskiem (wzór Z4) dostarczyć:

    • uzasadnienie przedłużenia wniosku
    • dowód tożsamości zatrudnionego cudzoziemca (dokument podróży lub biometryczny dowód osobisty)
    1. Opłaty administracyjne

    Wydanie zezwoleń na pracę wymaga uiszczenia opłat administracyjnych w wysokości:

    • 10 EUR za osobiste zezwolenie pracownicze
    • 10 EUR za zezwolenie na zatrudnienie
    • 10 EUR za zezwolenie na pracę

    Opłatę należy wpłacić na rachunek bankowy Urzędu Pracy. Numer rachunku 832-3200-06.

     

    Uznawanie wykształcenia zagranicznego i kwalifikacji zawodowych pracowników

    Przyczyną uznawania wykształcenia zagranicznego i wyrównywania kwalifikacji zawodowych jest chęć podjęcia dalszej nauki na terytorium Czarnogóry lub zatrudnienia się w tym kraju.

    Nie ma konieczności nostryfikacji dokumentów potwierdzających wykształcenie wydanych w jednej z byłych republik jugosłowiańskich przed dniem międzynarodowego uznania ich niepodległości, tzn. uzyskanych do końca roku szkolnego 1991/1992. Również dyplomy i świadectwa uzyskane na terytorium Republiki Serbii do 25 stycznia 2008 r. są uznawane za ekwiwalentne.

     

    1. Uznawanie zagranicznego świadectwa lub dyplomu w celu podjęcia pracy w Czarnogórze

    W przypadku nostryfikacji świadectw szkolnych oraz dyplomów ukończenia studiów wyższych organem nostryfikacyjnym jest Ministerstwo Oświaty i Sportu, w obrębie którego działa odpowiedzialne za postępowanie nostryfikacyjne Narodowe Centrum Informacyjne (tzw. ENIC centar).

    Proces nostryfikacji polega na potwierdzeniu wydanego za granicą świadectwa lub dyplomu i uznania go za równorzędny z czarnogórskim. Wyjątkowo uznanie zagranicznego świadectwa ukończenia szkoły podstawowej odbywa się poprzez wyrównanie z wykształceniem podstawowym w Czarnogórze. Proces nostryfikacji świadectwa lub dyplomu zostaje wszczęty na wniosek posiadacza tego dokumentu, ewentualnie jego rodzica lub opiekuna, czy też osoby przez niego upoważnionej. Wniosek wraz z wymaganą dokumentacją należy złożyć w Ministerstwie Oświaty i Sportu. Proces nostryfikacyjny kończy się decyzją Ministerstwa uchwaloną nie później niż 30 dni od dnia złożenia wniosku.

    1. Uznawanie certyfikatów zagranicznych

    Organem odpowiedzialnym za uznawanie certyfikatów zagranicznych jest Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej. Uznawanie certyfikatów zagranicznych polega na formalnym uznaniu zagranicznych dokumentów o zyskanych kwalifikacjach zawodowych. Wniosek o uznanie certyfikatu zagranicznego wraz z wymaganą dokumentacja należy złożyć w Ministerstwie Pracy i Opieki Społecznej. Decyzja o uznaniu certyfikatu lub jego odrzuceniu zostaje podjęta nie później niż 30 dni od dnia złożenia wniosku.

    1. Wyrównywanie umiejętności

    Za proces wyrównywania umiejętności odpowiedzialne jest Ministerstwo Oświaty i Sportu. Wniosek w Ministerstwie, wraz z opinią instytucji, która oferuje podobny program kształcenia, składa wnioskodawca lub osoba przez niego upoważniona. Wyrównywanie poziomu umiejętności polega na szczegółowym porównaniu zdobytej za granicą kwalifikacji z jej czarnogórskim odpowiednikiem, na podstawie porównania standardowych wymagań kwalifikacyjnych.

     

    Decyzja o wyrównaniu

    W procesie wyrównywania poziomu umiejętności podjęta decyzja jest ostateczna w postępowaniu administracyjnym. Decyzją dochodzi do wyrównania zagranicznej kwalifikacji z jej czarnogórskim odpowiednikiem. Ministerstwo jest zobowiązane podjąć decyzję nie później niż 30 dni od dnia złożenia wniosku. Wraz z wnioskiem o wyrównanie do Ministerstwa należy dostarczyć:

    • decyzję uznania zagranicznego świadectwa lub dyplomu
    • opinię instytucji oferującej podobny program kształcenia lub innego odpowiedzialnego organu

     

    Opinia o uzyskanej kwalifikacji

    Instytucja oferująca porównywalny program kształcenia lub inny odpowiedzialny organ wydają opinię o uzyskanej kwalifikacji (na wniosek jej posiadacza lub osoby przez niego upoważnionej) nie później niż 30 dni od dnia złożenia wniosku.

     

    Częściowe uznanie kwalifikacji

    Jeżeli w procesie nostryfikacji świadectwa lub dyplomu, a także wyrównywania poziomu umiejętności zostanie stwierdzona znacząca różnica w programie kształcenia, dochodzi do częściowej nostryfikacji świadectwa, dyplomu lub uzyskanej kwalifikacji.

    1. Opłaty administracyjne

    Proces uznawania dokumentów potwierdzających zdobyte za granicą wykształcenie i kwalifikacje związany jest z koniecznością uiszczenia odpowiednich opłat administracyjnych:

    • za uznanie wydanego za granicą zaświadczenia o rozpoczętym lub częściowo odbytym wykształceniu podstawowym – 15 EUR
    • za nostryfikację wydanego za granicą świadectwa ukończenia szkoły podstawowej – 30 EUR
    • za uznanie wydanego za granicą zaświadczenia o rozpoczętym lub częściowo odbytym wykształceniu średnim (ogólnokształcącym, zawodowym, technicznym) – 30 EUR
    • za nostryfikację wydanego za granicą świadectwa ukończenia liceum ogólnokształcącego, technikum lub zasadniczej szkoły zawodowej – 50 EUR
    • za uznanie wydanego za granicą dyplomu ukończenia studiów wyższych – 55 EUR.
    • za uznanie wydanego za granicą certyfikatu – 55 EUR

     

    Opłatę za nostryfikację wydanych za granicą dokumentów potwierdzających zdobyte wykształcenie wnosi się na rachunek bankowy Ministerstwa Oświaty i Sportu. Numer rachunku: 832-3161080-65, tytułem: priznavanje inostrane obrazovne isprave.

    Opłatę za nostryfikację wydanych za granicą certyfikatów wnosi się na rachunek bankowy Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej. Numer rachunku: 832-3161-26, tytułem: priznavanje inostranih sertifikata.

     

    Udzielenie prawa pobytu tymczasowego lub stałego

    Pobyt tymczasowy

    Cudzoziemiec, który planuje pobyt na terytorium Czarnogóry trwający ponad 90 dni, powinien złożyć wniosek o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas określony z powodu zatrudnienia i pracy, prowadzenia działalności gospodarczej lub przedsiębiorczej oraz zatrudnienia sezonowego.

    Zezwolenie na pobyt tymczasowy wydaje Ministerstwo Spraw Wewnętrznych na podstawie wcześniejszej zgody Policji. Cudzoziemiec może uzyskać takie zezwolenie, jeżeli:

    • posiada wystarczające środki utrzymania
    • ma zapewnione zakwaterowanie
    • posiada ubezpieczenie zdrowotne
    • dołączył dokument uzasadniający wniosek o uzyskanie zezwolenia na pobyt tymczasowy

    Wniosek należy złożyć w czarnogórskiej placówce dyplomatycznej lub (jeśli wnioskodawca przebywa w Czarnogórze) właściwym dla miejsca pobytu oddziale Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Wniosek cudzoziemiec składa osobiście lub może to zrobić spółka handlowa lub przedsiębiorstwo planujące jego zatrudnienie.

    Do wniosku o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony z powodu zatrudnienia i pracy, prowadzenia działalności gospodarczej lub przedsiębiorczej oraz zatrudnienia sezonowego należy dołączyć:

    1. kopię dokumentu podróży (termin ważności dokumentu nie może upływać wcześniej niż 3 miesiące przed terminem końcowym pobytu tymczasowego)
    2. potwierdzenie meldunku na Policji (odcinek formularza lub jego kopię)
    3. potwierdzenie o posiadanych środkach utrzymania – potwierdzenie salda dostępnego na czarnogórskim rachunku bankowym wnioskodawcy, potwierdzenie osobistych dochodów, oświadczenie osoby prawnej, że zobowiązuje się ona ponieść koszty utrzymania cudzoziemca lub potwierdzenie, że wnioskodawca ma zapewnione utrzymanie w innej formie. Za wystarczające środki finansowe uważa się kwotę w wysokości 10 EUR na każdy dzień pobytu.
    4. potwierdzenie, że cudzoziemiec za zapewnione zakwaterowanie – za potwierdzenie uważa się dowód własności nieruchomości lub umowa kupna nieruchomości (potwierdzona przez sąd) lub pisemne oświadczenie osoby, u której cudzoziemiec ma zagwarantowane zakwaterowanie lub potwierdzenie o zakwaterowaniu w spółce handlowej lub u przedsiębiorcy zarejestrowanego w celu świadczenia usług zakwaterowania.
    5. Potwierdzenie ubezpieczenia zdrowotnego – dowodem może być podróżne ubezpieczenie zdrowotne (podróżne ubezpieczenie wydane przez zagraniczne towarzystwo ubezpieczeniowe na okres dłuższy niż 30 dni wraz z potwierdzonym notarialnie tłumaczeniem lub polisa ubezpieczeniowa wydana przez towarzystwo ubezpieczeniowe z siedzibą w Czarnogórze na okres dłuższy niż 30 dni), ubezpieczenie zdrowotne zagwarantowane porozumieniami międzynarodowymi albo ubezpieczenie zdrowotne zagwarantowane na podstawie warunków ustanowionych inną ustawą.
    6. Uzasadnienie składanego wniosku – dokumentem uzasadniającym składany wniosek jest zezwolenie na pracę wydane cudzoziemcowi przez czarnogórski Urząd Pracy.
    7. Dowód wpłaty opłaty administracyjnej za wniosek o przyznanie prawa pobytu tymczasowego na rachunek bankowy nr 825-50-71, model 05:

    ii. opłata za zezwolenie na pobyt tymczasowy – telefon na numer: 302751220, koszt 10 EUR.

    1. opłata za wniosek – telefon na numer: 302752846, koszt 5 EUR

     

    W przypadku zgody na pobyt tymczasowy dla cudzoziemca, który planuje zatrudnienie sezonowe, za dowód posiadania wystarczających środków finansowych, zapewnionego zakwaterowania i ubezpieczenia zdrowotnego uważa się potwierdzenie od spółki handlowej lub przedsiębiorcy pragnących zatrudnić cudzoziemca.

    Ministerstwo Spraw Wewnętrznych rozpatruje wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt tymczasowy z powodu zatrudnienia sezonowego w terminie 7 dni od dnia złożenia wniosku. W przypadku wniosku o zezwolenie na pobyt tymczasowy z powodu zatrudnienia i pracy, prowadzenia działalności handlowej lub przedsiębiorczej na decyzję termin wynosi  do 20 dni od dnia złożenia wniosku. Decyzję o udzieleniu zezwolenia na pobyt tymczasowy należy odebrać osobiście. Potwierdzenie zostaje wklejone do dokumentu podróży (termin ważności dokumentu nie może upływać wcześniej niż 3 miesiące przed terminem końcowym pobytu tymczasowego). Cudzoziemiec może otrzymać też dowód osobisty dla cudzoziemca, w wypadku, gdy nie posiada ważnego dokumentu podróży, a decyzją Ministerstwa Spraw Wewnętrznych zostało mu przydzielone prawo pobytu tymczasowego.

    Cudzoziemcowi, który ubiega się o zezwolenie na pobyt tymczasowy z powodu zatrudnienia i pracy, prowadzenia działalności handlowej lub przedsiębiorczej, zezwolenie to wydane zostaje na taki sam okres na jaki wydane zostało zezwolenie na pracę. Zezwolenie na pobyt tymczasowy dla cudzoziemca, który podejmuje pracę sezonową może być wydane na maksymalnie osiem miesięcy w danym roku kalendarzowym.

    W przypadku, gdy oddział lub filia Ministerstwa Spraw Wewnętrznych podejmą decyzję odmowną, istnieje możliwość odwołania/złożenia zażalenia. Należy je złożyć w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych w terminie ośmiu dni od otrzymania negatywnej decyzji rozpatrzenia wniosku.

     

    Przedłużenie pobytu tymczasowego

    Cudzoziemiec, który zamierza przedłużyć zezwolenie na pobyt tymczasowy, powinien złożyć wniosek o przedłużenie w oddziale lub filii Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, zgodnie z miejscem pobytu cudzoziemca. Wniosek należy złożyć osobiście przed upływem terminu pobytu. Może to zrobić także spółka handlowa bądź przedsiębiorca planujący zatrudnić zagranicznego pracownika. Wraz z wnioskiem o przedłużenie zezwolenia na pobyt tymczasowy należy złożyć następujące dokumenty:

    • kopię ważnego dokumentu podróży (termin ważności dokumentu nie może upływać wcześniej niż 3 miesiące przed datą końcową pobytu tymczasowego)
    • uzasadnienie wniosku o przedłużenie pobytu – przez uzasadnienie rozumiane jest zezwolenie na prace lub zezwolenie na zatrudnienie wydane przez czarnogórski Urząd Pracy.
    • potwierdzenie umieszczenia opłaty administracyjnej za przedłużenie zezwolenia na pobyt tymczasowy na rachunek bankowy nr 825-50-71, model 05:
      1. opłata za wniosek – telefon na numer: 302752846, koszt 5 EUR
      2. opłata za zezwolenie na pobyt tymczasowy – telefon na numer: 302751220, koszt 10 EUR.

    Decyzja o przedłużeniu wniosku powinna zostać podjęta w ciągu 20 dni od dnia jego złożenia. Po decyzję należy zgłosić się osobiście. W przypadku, gdy oddział lub filia Ministerstwa Spraw Wewnętrznych podejmą decyzję odmowną, istnieje możliwość odwołania, które należy złożyć w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych w terminie ośmiu dni od otrzymania negatywnej decyzji.

     

    Pobyt stały

    Aby móc ubiegać się o zezwolenie na pobyt stały na terytorium Czarnogóry należy nieprzerwanie przez okres pięciu lat przebywać w tym kraju na podstawie udzielonego zezwolenia na pobyt tymczasowy. Wyjątkowo, o zezwolenie na pobyt stały, może ubiegać się cudzoziemiec, który przebywa na terytorium Czarnogóry krócej niż nieprzerwanie przez pięć lat, jeżeli istnieją istotne powody humanitarne albo leży to w interesie Czarnogóry.

    Zezwolenie na pobyt stały wydaje Ministerstwo Spraw Wewnętrznych. Wniosek należy złożyć w jednostce Ministerstwa, zgodnie z aktualnym miejscem pobytu. Czas oczekiwania na rozpatrzenie wniosku wynosi do 6 miesięcy.

    Wniosek o zezwolenie na pobyt stały należy złożyć osobiście. W przypadku osób, które nie ukończyły 18 roku życia albo osób niezdolnych do pracy wniosek składa rodzic lub przedstawiciel ustawowy.

    Aby uzyskać zezwolenie na pobyt stały dla osoby nieletniej należy dostarczyć potwierdzenie prawa pobytu stałego na terytorium Czarnogóry jednego rodzica oraz zgodę drugiego rodzica.

    Wraz z wnioskiem o zezwolenie na pobyt stały cudzoziemiec winien złożyć:

    • potwierdzenie posiadania zezwolenia na pobyt czasowy nieprzerwanie przez okres 5 lat przed złożeniem wniosku
    • kopię ważnego dokumentu podróży
    • potwierdzenie posiadania wystarczających środków utrzymania
    • potwierdzenie posiadania zakwaterowania
    • potwierdzenie posiadania ubezpieczenia zdrowotnego
    • potwierdzenie, że cudzoziemiec nie był oskarżony wyrokiem prawomocnym na terytorium Czarnogóry za przestępstwo, które jest ścigane z urzędu oraz że nie zostało przeciwko niemu uruchomione postępowanie prawne za takie przestępstwo.

    Obywatele państw powstałych po rozpadzie byłej Jugosławii, którzy byli zameldowani na terytorium Czarnogóry przed 3 czerwca 2006 r. mają prawo pobytu stałego, bez konieczności składania wniosku i posiadania specjalnego zezwolenia. Powinni jednak zgłosić się w celu rejestracji.

    Obywatele państw byłej Jugosławii, którzy byli zameldowani na terytorium Czarnogóry od dnia 6 czerwca 2006 r. do dnia 4 marca 2008 r. mają prawo pobytu stałego i nie muszą ubiegać się o szczególne zezwolenie, jeżeli do dnia zgłoszenia nie wymeldowali się z terytorium Czarnogóry. Mają jednak obowiązek zgłoszenia się w celu rejestracji w ewidencji cudzoziemców posiadających zezwolenie na pobyt stały i ważny dokument podróży. Oplata administracyjna za zezwolenie na pobyt stały wynosi 10 EUR.

     

    Składanie wniosku o wydanie książeczki pracy

    Cudzoziemiec lub pracodawca składający w gminnym organie administracji odpowiedzialnym za sprawy pracy wniosek o wydanie książeczki pracy powinien dostarczyć następujące dokumenty:

    • paszport do wglądu lub jego poświadczoną kopię (pierwsza strona oraz strona z wklejonym zezwoleniem na pobyt tymczasowy) lub dowód osobisty dla cudzoziemca
    • zezwolenie na pracę lub jego poświadczona kopia (jeżeli osoba posiada dowód osobisty dla cudzoziemca nie jest wymagane zezwolenie na pracę, osoba ta zostaje skierowana do Urzędu Pracy)
    • dwie kopie wniosku o wydanie książeczki pracy oraz nowa książeczka (należy ją kupić w księgarni)
    • potwierdzenie wykonywanego zawodu lub uzyskanego wykształcenia lub nostryfikacji świadectwa albo dyplomu

     

    Zawarcie umowy o pracę oraz umowy-zlecenia

    Pracodawca, osoba prawna lub oddział zagranicznej spółki handlowej w Czarnogórze mogą zawrzeć z cudzoziemcem umowę o pracę bądź umowę-zlecenia. Umowa może być zawarta po otrzymaniu zezwolenia na pracę lub zezwolenia na zatrudnienie oraz uzyskania zezwolenia na pobyt tymczasowy cudzoziemca w celu zatrudnienia i pracy, prowadzenia działalności handlowej lub przedsiębiorczej albo pracy sezonowej, zgodnie z Ustawą o cudzoziemcach.

    Wniosek o wydanie na pobyt tymczasowy we wspomnianym celu składa się w organie administracji odpowiedzialnym za sprawy poruszania się i pobytu cudzoziemców, najpóźniej w terminie 5 dni roboczych od otrzymania zezwolenia na pracę lub zezwolenia na zatrudnienie.

    Wyjątek stanowi cudzoziemiec, który posiada zezwolenie na pobyt tymczasowy w związku z procesem łączenia rodzin, z którym umowa zostaje zawarta po otrzymaniu zezwolenia na pracę,  tym samym posiadając prawo pracowania na czas trwania pobytu tymczasowego.

    Pracodawca ma obowiązek zgłosić zatrudnianego cudzoziemca do odpowiedniego ubezpieczenia społecznego.

     

    Zgłoszenie w Urzędzie Skarbowym

    W celu zgłoszenia w Urzędzie Skarbowym należy zgromadzić i dostarczyć następujące dokumenty:

    • kopia książeczki pracy (strona jeśli jest wpisane wykształcenie) lub kopia dyplomu
    • decyzja o zezwoleniu na pobyt wraz z przydzielonym w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych numerem PESEL dla cudzoziemca
    • kopia paszportu z wklejonym przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych zezwoleniem na pobyt
    • kopia umowy o pracę lub umowy-zlecenia
    • kopia zezwolenia na pracę
    • formularz JPR (składa się wraz z wnioskiem) – JPR można składać w każdej filii Urzędu Skarbowego.


    [1] Ustawa o zatrudnianiu i pracy cudzoziemców nie dotyczy obcokrajowców posiadających status uchodźcy, którzy spełniają jeden z następujących warunków: przebywają co najmniej trzy lata w Czarnogórze; są w związku małżeńskim z obywatelem Czarnogóry; mają jedno dziecko posiadające obywatelstwo czarnogórskie.

     

     

    Przydatne linki i kontakty


     

    Przydatne adresy

     

    Instytucja

    Adres

    Telefon

    Strona internetowa

    Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej

    Rimski trg bb, Podgorica

    +382 (20) 482-461

    www.mrs.gov.me

    Ministerstwo Oświaty i Sportu

    ul. Vaka Đurovića bb, Podgorica

    +382 (20) 410-132

    +382 (20) 410-135

    www.mps.gov.me

    Narodowe Centrum Informacji

    Rimski trg bb, Podgorica

    +382 (20) 405-112

     

    Ministerstwo Spraw Wewnętrznych

    Bulevar Sv. Petra Cetinjskog br. 22, Podgorica

    +382 (20) 225-341

    www.mup.gov.me

     

     

     

     

     

    Tłumacze przysięgli języka polskiego:

    Babić Zdravko

    Nikšić

    tel. +382 67 861 439

    e-mail: zdravkob@ac.me

     

    Ražnatović Aleksandar

    Podgorica

    tel. +382 67 258 852

     

    Šaranović Sanja

    Podgorica

    tel. + 382 20 264 459

     

    Turković Tijana

    Podgorica

    tel. +382 68 270 636        +382 20 652 150 

    e-mail: tijanat@hotmail.com        tijana.turkovic@mod.gov.me

     

     

    Vujisić Vanda

    Bijelo Polje

    tel. +382 69 056 528        +382 50 485 489

    E-mail: wanda.vujisic@gmail.com

     

     Kancelarie adwokackie zajmujące się prawem gospodarczym:

     

    Kancelaria adwokacka Bojović

    ul. Mediteranska 4, skr. poczt. 60

    tel. +382 33 456 312      +382 33 456 313

    e-mail: lawoffmb@t-com.me

    www.mbojovic.com

     

    Kancelaria adwokacka Borivoje Đukanović
    ul. Njegoševa br. 7

     Podgorica
    tel : +382 67 888 200       +382 68 068 869        +382 20 665 006
    e-mail : advokatdjukanovic@yahoo.com
    www.advokatdjukanovic.com

     

    Kancelaria adwokacka Bošković

    Poslovni centar »Kruševac«

    81000 Podgorica, Crna Gora

    Tel./fax: +382 20 234 630

    Języki:

    angielski: Tel. +382 67 245 388 – Vasilije, +382 69 282 921 – Linda

    rosyjski: tel. +382 20 234 630

    albański: tel. +382 67 502 046 –  Besim

    francuski: tel. +382 67 245 388 – Vasilije

    www.montenegrolawfirm.net

     

     

     

    Kancelaria adwokacka Jadranka Uzelac

     ul. Topliški put b.b.
    tel./fax.:  +382 86 451 220        +382 86 451 610

    e-mail: uzo@t-com.me

    www.advokatbudva.com
     

    Kancelaria adwokacka Lakicevic
    ul. Njegoševa 20/1
     Herceg Novi 85340
    tel./fax. +382 031 321 395
    e-mail: lakicevic.adv@t-com.me

    www.lakicevic.net

     

    Kancelaria adwokacka Pesic & Bajceta

    u. V Proleterske bb

    Podgorica 81100

    Czarnogóra

    Tel. +382 20 657 060       + 382 67 272 119       + 382 67 272 120

    Fax.: +382 20 657 060

    e-mail: novica.pesic@montenegrolaw.com
    e-mail: zorica.bajceta@montenegrolaw.com 

    www.montenegrolaw.com

     

    Karanović & Nikolić
    ul. Serdar Jola Piletića bb, zgrada Palada
    81 000 Podgorica,
    tel. +382 20 238 991
    faks. +382 20 238 984
    e-mail: knmontenegro@karanovic-nikolic.com

    www.karanovic-nikolic.com

     

    ODI  Czarnogóra
    Miloš Čurović

    tel: +381 11 243 52 97        +381 11 243 79 96        +381 60 38 011 38
    fax: +381 11 243 64 27
    e-mail: office@odi.rs

    www.odi.rs

     

    Vujović Milan
    ul.Lamela 2A-5
    Stari Aerodrom
    Podgorica 81000
    tel . +382 20 656 356        +382 67 566 156        +382 68 354 322

    www.advokat-milanvujovic.com

     

    27 czerwca 2013 (ostatnia aktualizacja: 1 kwietnia 2015)

    Drukuj Drukuj Podziel się treścią: