close

  • Polsce – służyć, Europę – tworzyć, Świat – rozumieć

     

  • MACEDONIA

  • Macedonia

  •  

     Informacje o kraju


     

     

    1.1. Położenie geograficzne, ludnosć, obszar. stolica, języki urzędowe.

    Położenie geograficzne: Bałkany (Europa Południowo-Wschodnia).
    Sąsiedzi: północ – Kosowo, Serbia; wschód – Bułgaria; południe – Grecja; zachód – Albania.
    Ludność: 2 059 794 (dane szacunkowe Urzędu Statystycznego z 31 grudnia 2011 r.)
    Obszar: 25 713 km2
    Stolica: Skopje (668 518 mieszkańców – dane szacunkowe US z 2011 r.) 
    Języki urzędowe: macedoński, oraz na poziomie lokalnym, w gminach w których dana mniejszość stanowi co najmniej 20% ludności: albański, turecki, serbski, romski paralelnie z macedońskim.

     

    1.2. Warunki klimatyczne.

     

    Gorące i suche lato i jesień, relatywnie zimno w miesiącach zimowych, w górach obfite opady śniegu (warunki klimatyczne od kontynentalnych do śródziemnomorskich).

     

    1.3. Główne bogactwa naturalne. 

     

    Ruda żelaza niskiej jakości, miedź, ołów, cynk, chrom, mangan, nikiel, wolfram, złoto, srebro, azbest, gips, drewno.

     

    1.4. System walutowy, kurs i wymiana.

     

    Waluta krajowa: Denar (MKD). Bank centralny utrzymuje stały kurs walutowy
    na poziomie ok. 61,30 Denarów/ 1 Euro. 

     

    1.5. Religia. 

     

    Macedoński Kościół Prawosławny – 64,7%,

    Muzułmanie – 33,3%,

    inne wyznania – 0,37% (spis powszechny z 2002 r.)

     

    1.6. Infrastruktura transportowa.

     

    Przejścia graniczne:

    a) 15 drogowych:
       - 3 z Bułgarią (Deve Bair nieopodal Krivej Palanki, Novo Selo w pobliżu Strumicy i Delczevo);
       - 4 z Serbią (Tabanovce, SopotPelince w pobliżu Kumanova i Golema Crcorija w pobliżu Krivej Palanki);

       - 2 z Kosowem (Jazince nieopodal Tetova; oraz Blace w pobliżu Skopia);
       - 3 z Grecją (Bogorodica obok Gevgelii, Medżitlija w pobliżu Bitoli oraz Star
          Dojran nieopodal Dojranu);
       - 4 z Albanią (Stenje nieopodal Resen, Sveti Naum obok Ochrydy, Kafasan w
          pobliżu Strugi i Blato obok miejscowości Debar).

     

    b) 3 kolejowe:
       - 1 z Serbią (Tabanovce nieopodal Kumanova);

       - 1 z Kosowem (Dolno Blace w pobliżu Skopia);
       - 1 z Grecją (Bogorodica w pobliżu Gevgelii).

    c) 2 lotnicze:

       - 1 w Skopje (Lotnisko Aleksandra Macedońskiego);

       - 1 w Ochrydzie (Lotnisko Św. Pawła Apostoła).

    Brak portów (brak dostępu do morza). 

     

    1.7. Obowiązek wizowy.

     

    Brak obowiązku wizowego dla obywateli Polski (granicę można przekraczać na podstawie paszportu bądź dowodu osobistego).

     

    1.8. Wykaz świąt państwowych.

     

    • 24 maja „Święto Cyryla i Metodego”;

    • 2 sierpnia „Dzień Republiki”;

    • 8 września „Dzień Niepodległości”;

    • 11 października „Dzień Powstania Narodowego”;

    • 23 października „Dzień Macedońskiej Walki Rewolucyjnej”;

    • 8 grudnia „Świętego Klimenta Ochrydzkiego”.

     

    Dodatkowo dni wolne od pracy:

    • 1 stycznia – Nowy Rok

    • 7 stycznia (prawosławne Boże Narodzenie)

    • 1 maja (Święto pracy)

    • 6 maja (prawosławna Wielkanoc)

    • 8 sierpnia (Ramazan Bajram)

     

    Uwaga: Jeżeli święto wypada w niedziele, dniem wolnym od pracy będzie najbliższy poniedziałek.

     

     

    System administracyjny


     

     

    2.1. Ustrój polityczny

     

    Macedonia jest demokracją parlamentarną, w której premier jest szefem rządu.
    Głowa państwa – prezydent – wybierany jest w głosowaniu powszechnym. Od  2005 r.  kraj podzielono na 84 jednostki samorządowe (gminy). Stolica państwa – Skopje, stanowi grupę 10 gmin traktowanych wspólnie jako Miasto Skopje.

     

    2.2. Władza ustawodawcza

     

    Władza ustawodawcza jest domeną Parlamentu. Macedoński parlament – Zgromadzenie (mac. Sobranie) składa się ze 123 członków, wybieranych na czteroletnią kadencję
    w wyborach bezpośrednich, w których głosy przeliczane są na mandaty na zasadzie reprezentacji proporcjonalnej. Ostatnie wybory parlamentarne  odbyły się 5 czerwca 2011 r. Były to drugie przwdterminowe wybory parlamentarne w niepodległej Macedonii.

    W wyborach wzięło udział 18 partii i koalicji.
    Po uwzględnieniu wyników wyborów podział mandatów w parlamencie jest następujący:
    • „Koalicja dla lepszej Macedonii” zgromadzona wokół prawicowej Wewnątrzmacedońskiej Organizacji Rewolucyjnej – Demokratycznej Partii na rzecz Macedońskiej Jedności Narodowej (VMRO-DPMNE) – 56 mandatów;
    • „Koalicja Słońce” zgromadzona wokół Socjaldemokratycznej Unii Macedonii (SDSM) – 42 mandaty;
    • Demokratyczna Unia na rzecz Integracji (BDI, lewica albańska) – 15 mandatów;
    • Demokratyczna Partia Albańczyków (PDSH, prawica albańska) – 8 mandatów;
    • Narodowe Odrodzenie Demokratyczne (RDK, prawica albańska) – 2 mandaty;

    W wyniku przeprowadzonych wyborów dotychczasowa koalicja rządowa VMRO-DPMNE i BDI przedłużyły swój mandat. Premierem pozostał Nikola Gruevski (VMRO-DPMNE)

     

    Władza ustawodawczą sprawuje Parlament – Zgromadzenie (mac. Sobranie), który składa się ze 123 członków. Parlamentarzyści wybierani są na czteroletnią kadencję
    w wyborach bezpośrednich, w których głosy przeliczane są na mandaty na zasadzie reprezentacji proporcjonalnej. Od 2006 r. na czele rządu stoi Nikola Gruevski, lider partii Wewnątrzmacedońska Rewolucyjna Organizacja - Demokratyczna Partia Macedońskiej Jedności Narodowej (VMRO-DPMNE). Od czerwca 2008 r. koalicję rządzącą w Macedonii tworzą VMRO-DPMNE i albańska partia Demokratyczna Unia na rzecz Integracji (DUI). Najważniejszymi partiami opozycyjnymi są: macedońska Socjaldemokratyczna Unia Macedonii (SDSM) oraz Demokratyczna Partia Albańska (DPA). Ostatnie wybory parlamentarne miały miejsce w 2011 r. Od maja 2009 r. funkcję prezydenta sprawuje Gjorge Ivanov (VMRO-DPMNE).

    Podział mandatów pomiędzy głównymi partiami politycznymi:

     

    • Wewnątrzmacedońska Organizacja Rewolucyjna – Demokratyczna Partia na rzecz Macedońskiej Jedności Narodowej (VMRO-DPMNE) – 47 mandatów;
    • Socjaldemokratyczna Unia Macedonii (SDSM) – 29 mandatów;
    • Demokratyczna Unia na rzecz Integracji (DUI) – 14 mandatów;
    • Demokratyczna Partia Albańska (DPA) – 8 mandatów;
    • Nowa Socjaldemokratyczna Partia (NSDP) – 4 mandaty.

    W drugiej połowie 2012 r. i w pierwszej połowie 2013 r. scena polityczna RM skupiała się na dwóch kwestiach: przygotowaniu do wyborów samorządowych (pierwsza runda 24 marca 2013 r., druga 7 kwietnia 2013 r.) oraz realizacji planu rozbudowy miasta stołecznego „Skopje 2014”. Partie opozycyjne zarzucają rządowi m.in. złe zarządzenia środkami finansowymi (w tym dyskryminowanie dzielnic zamieszkałych przez Albańczyków). W koalicji rządowej VMRO-DPNE występują okresowe konflikty – nie można wykluczyć rozpisania przedterminowych wyborów (planowo powinny się odbyć w 2015 r.)

     

    2.3. Władza wykonawcza

     

    Władzę wykonawczą sprawuje rząd, urząd Prezydenta jest głównie reprezentacyjny. Prezydent Macedonii sprawuje zwierzchnictwo nad siłami zbrojnymii przewodzi obradom państwowej Rady Bezpieczeństwa. Wybierany jest na
    5-letnią kadencję. Obecnie (od maja 2009 r.) funkcję prezydenta RM pełni Gjorge Ivanov (jest on czwartym prezydentem RM). Prezydent jest zobligowany do powierzania misji tworzenia rządu osobie, która została wybrana na stanowisko premiera przez partie mające większość w Parlamencie. Osobę Premiera i skład rządu zatwierdza Parlament zwykłą większością głosów. Obecny rząd jest popierany przez koalicję ugrupowań VMRO-DPMNE i DUI (łącznie mają ponad 2/3 głosów).

     

    2.4. Struktura administracji gospodarczej

     

    Ministerstwo Gospodarki koordynuje tematykę sektorową (m. in. energetyka, rozwój małych przedsiębiorstw, polityka przemysłowa, zagraniczna wymiana handlowa). Decyzje systemowe podejmowane są na szczeblu wicepremiera ds. gospodarczych. Sprawy finansowe podlegają Ministerstwu Finansów. Za kwestie podatkowe odpowiada Zarząd Dochodów Publicznych, który podlega Ministerstwu Finansów. Rząd przykłada ogromne znaczenie do kwestii przyciągania inwestycji zagranicznych. Kompetencje w tej sprawie są podzielone pomiędzy Ministra ds. Inwestycji Zagranicznych i Agencję ds. Przyciągania Inwestycji Zagranicznych i Promocji Eksportu .Agencja jest punktem pierwszego kontaktu dla potencjalnych inwestorów. W ramach Agencji powołano grupę promotorów gospodarczych działających w ramach przedstawicielstw dyplomatycznych za  granicą. Łącznie na stanowiska promotorów gospodarczych powołano do tej pory 29 osób, także w Polsce. Zadaniem promotorów jest kontakt z firmami zagranicznymi i prezentacja możliwości inwestycyjnych w Macedonii. Rejestracji podmiotów gospodarczych dokonuje się w Centralnym Rejestrze (instytucja ma 32 oddziały w całym kraju). Można również uzyskać informację o potencjalnym kontrahencie: za zakup danych pobierana jest opłata.

     

    2.5. Sądownictwo gospodarcze

     

    Najważniejszymi organami w systemie sądownictwa są Sąd Najwyższy, Sąd Konstytucyjny i Rada Sądownicza (powołuje sędziów). Nie ma sądów, ani sędziów specjalizujących się w sprawach gospodarczych - tego rodzaju sprawy są rozpatrywane przez sądy cywilne. W grudniu 2007 r. utworzono Sąd Administracyjny rozstrzygający w sprawach cywilnych pomiędzy osobami fizycznymi/firmami i administracją publiczną (do tej pory sprawy tego typu wpływały do Sądu Najwyższego, gdzie były rejestrowane). W rankingu Doing Business średni czas dochodzenia zobowiązań kontraktowych w sądzie (od rozpoczęcia składania wniosku do egzekucji) to 370 dni (przy 675 dniach dla Polski).

     

     

    Gospodarka


     

     

    3.1. Ogólna charakterystyka sytuacji gospodarczej

     

    Od czasu silnego załamania w 2009 r. (PKB obniżył się o 0,7%), macedońska gospodarka skurczyła się po raz drugi w 2012 r., o 0,2%, z powodu załamania eksportu, obniżenia wydatków publicznych oraz kryzysu w budownictwie. W okresie 2009 – 2013 r. całkowity PKB jednak wzrósł dzięki dobremu wynikowi osiągniętemu w 2011 r. (wzrost PKB osiągnął wtedy ok. 2,8%, napędzany wzrastającym eksportem i konsumpcją).

    Economist Intelligence Unit przewiduje, że wzrost PKB wyniesie ok. 1,1% w 2013 r. (prognoza Eurostat to +1,5%) oraz średnio 2,1% w okresie 2014-2017. Jako główne czynniki wzrostu EIU wskazuje m. in. rosnący popyt wewnętrzny, oraz rosnący światowy popyt na surowce i dobra pochodzenia rolniczego (commodities), które są jednym z głównych komponentów macedońskiego eksportu.

     

     

     

    Wzrost gospodarczy (w%)

    Produkcja przemysłowa (w %)

    Stopa bezrobocia (w %)

    2008

    4,9

    5,5

    33,8

    2009

    -0,7

    -7,7

    32,4

    2010

    2.9

     

    32%

    2011

    2,8

     

    31,4 %

    2012

    -0,2

    -3,3

    ok. 31 %

    2013

    1,5*

    -0,6

    28,7% (III.2013)

    * prognoza

    Źródło : Eurostat , Republic of Macedonia State Statistical Office

     

    Narodowy Bank RM jest zobowiązany do utrzymywania stałego kursu denara do Euro na poziomie ok. 61 denarów za Euro. W celu stabilizacji kursu wykorzystuje rezerwy walutowe co ogranicza możliwości spłacania zadłużenia zewnętrznego. Stopy procentowe są utrzymywane od końca 2010 r na poziomie ok. 4%. Wedłu EIU w 2013 r. możliwe są niewielkie podwyżki stóp procentowych, jeżeli wzrost gospodarczy odzyska tempo.

    Bezrobocie od 2008 r. systematycznie spada, choć wciąż utrzymuje się na bardzo wysokim poziomie (ok. 30%).

    Po okresie załamania eksportu, z powodu kryzysu gazowego w 2009 r. import i eksport w 2011 r. przekroczyły poziom z najlepszego dotychczas 2008 r., aby w okresie kolejnego spowolnienia (2012 r.) znów się obniżyć (tym razem nieznacznie). Saldo handlowe pozostaje wciąż ujemne, ale poprawia się z powodu wzrostu eksportu: w okresie I-VI.2013 r. wyniosło – 1 185 mln EUR wobec 1 246 mln EUR w tym samym okresie w 2012 r.

     W 2012 r. eksport wyniósł 3 114 mln EUR*, natomiast import 5 062 mln EUR. RM importuje najwięcej z Grecji (627 mln EUR w 2012 r.), Niemiec (493 mln EUR) i Wielkiej Brytanii (435 mln EUR), natomiast eksportuje do Niemiec (914 mln EUR), Kosowa (305 mln EUR), Serbii (230 mln EUR). Całkowity obrót handlowy z krajami UE stanowi 59% obrotów handlowych RM. Pozostali ważni partnerzy handlowi Macedonii to przede wszystkim Bułgaria, Włochy, Chiny, Rosja, Turcja. Od 2007 r. Macedonia jest członkiem CEFTA.

    Priorytetem rządu są bezpośrednie inwestycje zagraniczne. Odnotowano znaczne postępy w poprawie klimatu inwestycyjnego, w latach 2012 i 2013 Macedonia zajęła kolejno 22 i 23 miejsce w rankingu Doing Business. W 2011 r. inwestycje zagraniczne wyniosły 410 mln USD (Narodowy Bank RM). Najwięksi inwestorzy to Królestwo Niderlandów, Austria, Słowenia, Grecja, Węgry, Turcja. Największym inwestorem w RM nadal pozostaje Johnson Matthey, inne firmy działające na macedońskim rynku to m. in. Mobilkom Austria, EVN (Austria), Deutsche Telekom, Kromberg & Schubert, Draexlmaier Group, Van Hool (Belgia), Societe Generale.

    W październiku 2012 r. KE opublikowała Raport nt. postępów Macedonii. KE stwierdziła, że polityka monetarna pozwoliła utrzymać stabilność makroekonomiczną. Prywatyzacja oraz liberalizacja cen i handlu zostały w większości zakończone. Sektor finansowy poradził sobie nieźle z zawirowaniami na rynkach finansowych. Zwiększające się BIZ pozwoliły na zdywersyfikowanie struktury eksportu RM. KE oceniła przy tym, że jakość zarządzania fiskalnego oraz przejrzystość i wiarygodność rachunkowości sektora publicznego uległy pogorszeniu. Zwiększył się dług sektora publicznego a bezrobocie pozostawało na bardzo wysokim poziomie z powodów strukturalnych. KE zwróciła również uwagę na niski poziom edukacji i kwalifikacji kapitału społecznego.

    W maju 2010 r. Rząd RM ostatecznie przyjął strategię energetyczną dla kraju sporządzoną przez członków Macedońskiej Akademii Nauk i Sztuk zgodnie z ustawą energetyczną RM z 2006 r. Strategia wyznacza główne cele polityki energetycznej kraju. Za nadzorowanie polityki energetycznej RM odpowiada Ministerstwo Gospodarki wraz z Ministerstwem Środowiska i Planowania Przestrzennego oraz Ministerstwem Transportu i Łączności. Agencja ds. Energetyki zajmuje się wspieraniem rządu w tej dziedzinie, natomiast Regulacyjna Komisja ds. Energetyki odpowiada za działania wyznaczone przez Ustawę o energetyce. Główne cele Strategii w dziedzinie energetyki to: utrzymanie, rewitalizacja i modernizacja istniejącej infrastruktury oraz budowa nowej na potrzeby produkcji i korzystania z energii; ulepszenia wydajności energetycznej w produkcji, przesyle i korzystaniu z energii; energia elektryczna pochodząca ze źródeł miejscowych (węgiel brunatny, hydroenergetyczny potencjał, energia słoneczna i wiatrowa); zwiększenie zużycia gazu ziemnego; zwiększenie udziału energii ze źródeł energii odnawialnej; ustalenie cen rynkowych energii; zintegrowanie sektora energetycznego RM z regionalnym i europejskim rynkiem (energia elektryczna, gaz naturalny) wraz z budową nowych połączeń gazowych oraz ujednolicenie przepisów krajowych z acquis communautaire w sektorze energetycznym, ochronie środowiska, konkurencji i źródłach odnawialnych. Na bazie Strategii powstanie Program realizacji Strategii rozwoju energetyki. Uwzględniono dwa scenariusze: bez i z budową elektrowni atomowej (koszt: 4 i 5 mld Euro).

    W dniu 23 lipca 2013 r. w Moskwie Macedonia podpisała porozumienie z Rosją ws. budowy odnogi gazociągu South Stream do Macedonii. Ma ona powstać do 2018 r. i zapewnić dostawy, zapewniające pełne pokrycie jego zużycia, szacowanego na 2,5 mld m3 w 2030 r. Zawarcie porozumienia reguluje także dług Macedonii względem Rosji (powstały w okresie istnienia ZSRR i Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii).

     

    3.2. Tabela głównych wskaźników makroekonomicznych

     

     

     

    2011

    2012

    2013

    Tempo wzrostu PKB (w %)

    2,8

    -0,2

    3,3
    (III.2013)

    Stopa bezrobocia (w %)

    31,4

    Ok. 31 %

    28,7% (III.2013)

    Wartość obrotów handlu zagranicznego(mln Euro)

    8 268

    8 175

    7247

    Wartość eksportu
    (mln Euro)

    3 215

    3 113

    2844

    Wartość importu
    (mln Euro)

    5 053

    5 062

    4403

    Wskaźnik FDI (mln USD)

    410

    Brak danych

    Brak danych

     

    Źródło: Urząd Statystyczny RM, Eurostat

     

    3.3. Główne sektory gospodarki (o największym znaczeniu/udziale w PKB)

     

    Przemysł wytwarza ok. 26% wartości PKB. Najważniejsze gałęzie
    to przemysł metalurgiczny i obróbki metali (głównie żelazo i stal) wytwarzające
    ok. 20% PKB i niemal połowę eksportu. W firmach dominuje kapitał zagraniczny
    zapewniający dostęp do międzynarodowych kanałów dystrybucji. Największym eksporterem jest Feni Industri (15% wartości eksportu). Dwie kolejne firmy - Arcelor Mittal Skopje CRM i Arcelor Mittal Skopje HRM – należą do  światowego giganta Mittal Steel. Firmą z tej branży należącą do macedońskiego kapitału jest IGM Trade zajmująca się produkcją żelaznych rur, profili i konstrukcji. Wartość eksportu tej branży jest determinowana zmianami cen metali na giełdach światowych. 

     

    Sektor finansowy

    Sektor finansowy jest zdominowany przez instytucje bankowe, które stanowią jeden
    z najszybciej rozwijających się sektorów gospodarki. Bardzo szybko zmienia się struktura własnościowa na rzecz kapitału zagranicznego. Do kapitału greckiego i słoweńskiego należy ponad połowa macedońskiego sektora bankowego. Rynek zdominowany jest przez 3 duże banki (aktywa większe niż 250 mln Euro): Komercjalna Banka, Tutunska Banka i Stopanska Banka Skopje. W 2008 r. miało miejsce przejęcie kilku banków przez zagranicznych inwestorów: bułgarska Centralna Kooperativna Banka kupiła Sileks Banka, austriacki Steiermärkische Bank und Sparkassen przejął Investbanka, a niderlandzki Demir-Halk Bank kupił Izvozno i Kreditna Banka. Rosnąca konkurencja i kryzys finansowy nie przeszkodziły sektorowi bankowemu w powiększeniu zysków (za wyjątkiem małych banków).

     

    Przemysł odzieżowy

    Tradycyjnie ważny sektor gospodarki. Najwięcej firm z tej branży (ponad 160) jest zarejestrowanych w gminie Stip. Niemal cała produkcja jest eksportowana, przy czym firmy odzieżowe otrzymują z zagranicy zamówienia i wszystkie materiały,
    a eksportują gotowy produkt. Wartość dodana powstająca w tym sektorze jest mała,
    a silna konkurencja międzynarodowa sprawia, że firmy muszą utrzymywać niskie wynagrodzenia. Do tej pory nie powstały silne macedońskie marki. W przemyśle odzieżowym przed kryzysem było zatrudnionych ponad 50 tys. osób, z czego 1/3 straciła pracę w wyniku spadku zamówień zagranicznych.

     

    Rolnictwo

    Wytwarza ok. 11% wartości dodanej i zapewnia miejsca pracy dla ok. 20% zatrudnionych. W 2008 r. wartość dodana wytwarzana w rolnictwie zaczęła rosnąć. Obecny rząd w znaczny sposób zwiększył środki na finansowanie rolnictwa. W roku 2007 na subwencje przeznaczono 27 mln Euro, czyli 4,5 razy więcej niż w poprzednich latach. W budżecie na 2008 r. na rolnictwo zaplanowano 45 mln Euro. Dodatkowo rolnicy mają do dyspozycji środki unijne z programu IPARD, z których na rozwój terenów wiejskich przeznaczono 19 mln Euro (2007 r. – 2,1 mln, 2008 r. – 6,7 mln i 2009 r. – 10,2 mln). Dodatkowy, znaczny dopływ środków zwiększa dochody populacji wiejskiej. Istnieją poważne bariery dalszego wzrostu w rolnictwie. Do tej pory nie utworzono systemu hurtowego (skup, przechowywanie i dystrybucja). Ogromne nadzieje były pokładane w chorwackiej firmie Agrokor, która zadeklarowała inwestycje w sektorze rolno spożywczym o wartości 200 mln Euro. Plany te nie zostały zrealizowane z uwagi na problemy tej firmy na chorwackim rynku. W maju 2008 r. utworzono również państwową firmę (51% akcji) z udziałem kapitału izraelskiego (49% akcji) Agriland, której głównym zadaniem miał być eksport macedońskich produktów rolnych – firma nie podjęła działalności.  Rok 2009 był rekordowy pod względem produkcji i cen tytoniu, co zmobilizowało rolników do jej zwiększenia w roku 2010, jednak polityka rządu oraz sytuacja wewnętrzna kraju negatywnie wpłynęły zarówno na ceny jak i ilość dokupowanego produktu.

    Macedonia ma prężną branżę produkcji wina, z którą wiązane są ogromne nadzieje. Jak dotychczas, pomimo ograniczeń nałożonych na eksport wina do UE, Macedonia nie jest w stanie w pełni wykorzystać przyznanych limitów. Eksport wina był również w 2010 r. zaburzony poprzez lobbing ze strony Grecji uniemożliwiający eksport win z Macedonii pod nazwą „macedońskie” – sprawa została rozpatrzona przez Brukselę i obydwu krajom dano rok na jej rozwiązanie. Ponadto, macedońskie winiarnie zainwestowały w 2010 r. w export wina butelkowanego, kosztem wina do rozlewu.

     

    3.4. Uczestnictwo w wielostronnych organizacjach i  porozumieniach o charakterze ekonomicznym. 

     

    BIS (Bank for International Settlements), CEI (Central European Initiative), EBRD (European Bank for Reconstruction and Development), FAO (Food and Agricultural Organization), IAEA (International Atomic Energy Agency), IBRD (International Bank for Reconstruction and Development), IFAD (International Fund for Agriculture Development), IFC (International Finance Corporation), ILO (International Labor Organization), IMF (International Monetary Fund), IOM (International Organization for Migration - obserwator), ISO (International Organization for Standardization), ITUC (International Trade Union Confederation), MIGA (Multilateral Investment Guarantee Agency), UNCTAD (United Nations Conference on Trade and Development), UNWTO (World Tourism Organization), WCO (World Customs Organization), WHO (World Health Organization), WIPO (World Intellectual Property Organization), WTO (World Trade Organization), CEFTA.

     

    3.5. Relacje gospodarcze z UE

     

    W 2001 r. Macedonia podpisała Umowę o Stabilizacji i Stowarzyszeniu (SAA),a od grudnia 2005 r. ma status kandydata na członka UE. Raporty KE dot. postępów  Macedonii na drodze do członkowstwa w UE z lat 2009, 2010, 2011, 2012 (powtórzone w 2013) rekomendują rozpoczęcie rozmów akcesyjnych, jednak ze względu na nadal nierozwiązany spór z Grecją o nazwę kraju, ich rozpoczęcie jest niemożliwe. Od marca 2012 r. prowadzony jest z Macedonią Dialog Akcesyjny Wysokiego Szczebla (High-Level Accession Dialogue - HLAD), którego zadaniem jest wsparcie procesu integracji europejskiej Macedonii. Macedonia jako kraj kandydujący ma dostęp do funduszy Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej (IPA). Całkowita alokacja IPA dla RM na lata 2007-2013 wyniosła 622 mln EUR. Środki z Instrumentu są zarządzane przez Sekretariat do Spraw Europejskich RM, który jest odpowiedzialny za przeprowadzanie przetargów w tym zakresie.

     

    Źródła: Eurostat, Narodowy bank RM, Biuro Statystyczne RM, Economist Intelligence Unit Country Report (Macedonia), 3rd Quarter 2013, Doing Business.

     

     

    Dwustronna współpraca gospodarcza


     

     

    4.1. Gospodarcze umowy dwustronne.

     

    Istnieją następujące umowy dwustronne pomiędzy Rzecząpospolitą Polską i Republiką Macedonii odnoszące się do kwestii gospodarczych:

    • Umowa o komunikacji lotniczej między PRL a Federacyjną Ludową Republiką
    Jugosławii;

    • Porozumienie między Rządem PRL a Rządem FLRJ o współpracy w dziedzinie
    wykorzystania energii jądrowej dla celów pokojowych;

    • Porozumienie między Rządem PRL a Rządem FLRJ o współpracy w dziedzinie
    ochrony zdrowia;

    • Umowa o współpracy w dziedzinie polityki społecznej między Rządem PRL
    a Rządem Federacyjnej Ludowej Republiki Jugosławii;

    • Umowa między PRL a FLRJ o obrocie prawnym w sprawach cywilnych
    i karnych;

    • Porozumienie między Rządem PRL a Rządem SFRJ o współpracy i wzajemnej
    pomocy w sprawach celnych;

    • Umowa między Rządem PRL a Rządem SFRJ o wieloletniej współpracy
    w dziedzinie transportu.

     

    Wyżej wymienione umowy zachowują moc obowiązującą na mocy porozumienia między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Macedonii o uregulowaniu dwustronnych stosunków traktatowych. Porozumienie zostało podpisane w maju 2007 r. i weszło w życie w grudniu 2008 r.

    Po uzyskaniu niepodległości przez Republikę Macedonii w 1991 r. podpisano następujące umowy dwustronne odnoszące się do kwestii gospodarczych:

    • Umowa między Rządem RP a Rządem Macedońskim w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku;

    • Umowa między Rządem RP a Rządem Macedońskim w sprawie popierania
    i wzajemnej ochrony inwestycji;

    • Umowa między Rządem RP a Rządem Macedońskim o międzynarodowych
    przewozach drogowych;

    • Umowa między Rządem RP a Rządem Macedońskim o zabezpieczeniu
    społecznym.

     

    Tekst powyższych umów jest dostępny na stronie Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP (www.msz.gov.pl) w zakładce umowy międzynarodowe.

     

    4.2. Handel zagraniczny.

     

    W 2011 r. w porównaniu z 2010 r. Polska odnotowała wzrost obrotów handlowych z Macedonią, w tym także wzrost polskiego eksportu. Tendencja ta była wynikiem dobrej sytuacji gospodarczej Polski w dobie światowego kryzysu, dobrych relacji polskich przedsiębiorców od lat współpracujących z rynkiem bałkańskim, z ich tutejszymi partnerami.

    Dane za 2012 r. wskazują, że, w porównaniu z 2011r., polsko-macedońskie obroty handlowe wzrosły o 26% i osiągnęły wartość 79,9 mln euro, w tym polski eksport osiągnął wartość – 58,2 mln euro (wzrost o 54,8%), a import z Macedonii – 21,7 mln euro (spadek
    o ok. 16%).

    Dane za okres styczeń – maj 2013 r. wskazują, że polsko-macedońskie obroty handlowe osiągnęły wartość 32,3 mln euro, w tym polski eksport – 24,4 mln EUR ( wzrost o ok. 56% w stosunku do analogicznego okresu 2012r.). Import z Macedonii wyniósł natomiast 7,9 mln euro (spadek o ok. 24% w stosunku do analogicznego okresu 2012r.).

     

     

    2009

    2010

    2011

    2012

     

    Dynamika

    (%)

    Eksport

    35,2

    29,6

    37,6

    58,2

    154,8

    Import

    9,9

    23,2

    25,8

    21,7

    84,2

    Obroty

    45,1

    52,8

    63,4

    79,9

    126,1

    Saldo

    25,3

    6,4

    11,8

    36,5

    -

     

    W milionach euro. Dane: Główny Urząd Statystyczny.

     

    Najważniejsze pozycje w polskim eksporcie:

     

    - metale nieszlachetne i wyroby z nich          - 32,8%

    - urządzenia mechaniczne i elektryczne        - 17,4%

    - produkty pochodzenia zwierzęcego             - 12,1%

    - artykuły rolno-spożywcze                                - 10,1%

     

    Najważniejsze pozycje w imporcie z Macedonii:

     

    - artykuły rolno-spożywcze                                - 23,3%

    - metale nieszlachetne i wyroby z nich          - 21,3%

    - produkty pochodzenia roślinnego                - 18,2%

    - pojazdy i urządzenia współdziałające          - 15,4%

    - urządzenia mechaniczne i elektryczne        - 9,5%

    - wyroby włókiennicze                                          - 8,1%

     

    4.3. Inwestycje.

     

    Inwestycje polskie w Macedonii są na dość niskim poziomie pod względem ich wartości, struktury i dynamiki. W 2006 r. polska firma Arlen zainwestowała ok. 0,5 mln euro w fabrykę nowoczesnej odzieży ochronnej i specjalistycznej w Delčevie (na wschodzie Macedonii), uzyskując w niej 50% udziałów. Fabryka ma powierzchnię 1600 m2 i była pierwszą tak dużą inwestycją w tym mieście. W 2008 r. polska firma z certyfikatem ISO 9000 specjalizująca się w galwanotechnice (pokrywanie cynkiem, niklem, miedzią, cyną). oraz sprzedaży hurtowej i usługach transportowych poszukiwała partnerów podwykonawców, pośrednictwo w handlu. W 2009 r. polski producent cystern śmieciarek i samochodów sprzątających poszukiwał zainteresowanych do promocji i dystrybucji swoich produktów. W listopadzie 2009 r. firma Solaris bez powodzenia wystartowała w przetargu o produkcję autobusów dla miasta Skopje. Firma zaproponowała konstrukcję 80 autobusów, które miały być wstępem do otwarcia w kraju fabryki. W styczniu 2010 r. firma z branży IT Pexim Solutions - Skopje została wykupiona przez ASSECO South Eastern Europe, która jest członkiem polskiej grupy ASSECO. ASSECO, która notowana jest na warszawskiej giełdzie, wchodzi na cały obszar Bałkanów Zachodnich przejmując miejscowe firmy IT (jest obecna w całym regionie, m.in. w Serbii, Chorwacji, Bośni i Hercegowinie, Czarnogórze, Albanii oraz w Kosowie). W październiku 2012 r. macedoński wiceminister obrony Emil Dimitriev wziął udział w prezentacji pojazdu kołowego transportera opancerzonego Rosomak na poligonie wojskowym Krivolak (w centralnej Macedonii) zorganizowanej przez Polski Holding Obronny. Bezpośrednio po prezentacji Dimitriev podkreślił, że zgodnie z dokumentacją strategiczną Armii Republiki Macedonii przewidziany jest zakup opancerzonego transportera dla wyposażenia batalionów piechoty. Potrzeba 37 takich pojazdów. Na razie Macedonia rozważa zakup pierwszego. Wiceminister zapewnił, że wkrótce powinno nastąpić porozumienie w rządzie i zapaść decyzja w sprawie zakupu.

     

    4.4. Współpraca regionalna.

     

    Zasady regionalnej współpracy w dziedzinie handlu reguluje porozumienie CEFTA, które weszło w  życie w 2007 r. (członkowie: Albania, Bośnia i Hercegowina, Chorwacja, Czarnogóra, Macedonia, Mołdowa, Kosowo i Serbia). Macedonia uczestniczy w regionalnych inicjatywach w dziedzinie transportu, dotyczących budowy i modernizacji istniejącej infrastruktury. Priorytetem jest zakończenie budowy korytarzy transportowych 8 i 10.  Regionalna współpraca gospodarcza jest również inicjowana przez izby handlowe. Pod koniec czerwca 2008 r. Izba Handlowa Macedonii we współpracy z Izbą Handlową Kosowa i European Finance Convention zorganizowali w Prisztinie dwudniowe biznes forum poświęcone inwestycjom i współpracy regionalnej. Innym przykładem współpracy regionalnej są projekty finansowane ze środków UE wspierających współpracę transgraniczną, które Macedonia realizuje ze wszystkimi swoimi sąsiadami. 

     

    4.5. Współpraca samorządów gospodarczych.

     

    Samorządy lokalne w Macedonii są zrzeszone w organizacji ZELS (Związek Jednostek Samorządu Lokalnego), która jest głównym partnerem międzynarodowych donorów.  ZELS należy do sieci organizacji samorządowych w Europie Południowo-Wschodniej NALAS (www.nalas-see.org). W okresie kwiecień 2008 – kwiecień 2009 ZELS pełnił funkcję sekretariatu NALAS koordynując działalność organizacji samorządowychw regionie.  Istnieje współpraca między poszczególnymi jednostkami samorządowymi w Polsce i Macedonii, m.in. miedzy Skopje i Warszawą; Kiczewem i Drugowem, 6 gminami Lubelszczyzny, Delczewem i  Żyrardowem, Prilepem i Radomiem. Jedynie w tym ostatnim przypadku współpraca dotyczy również gospodarki (wizyty biznesmenów).

     

     

    Dostęp do rynku


     

     

    5.1. Dostęp do rynku dla polskich towarów i usług (bariery)

     

    Zasady handlu pomiędzy państwami unijnymi i Macedonią uregulowano w Umowie o Stabilizacji i Stowarzyszeniu z UE (SAA) podpisanej w 2001 r. (weszła w życie w 2004 r.). Na mocy tej umowy Macedonia uzyskała pełen dostęp do rynku unijnego z wyjątkiem kilku produktów tj. mięso wieprzowe, ryby i wino. Macedonia przystała na całkowite zniesienie ograniczeń ilościowych w dostępie do swojego rynku i stopniowe obniżanie ceł (rozłożone na 3 lata od daty wejścia w życie umowy).

    W 2003 r. Macedonia przystąpiła do Światowej Organizacji Handlu (WTO), co również nałożyło obowiązek obniżki ceł.  Średnia stawka celna w 2008 r. wynosiła 9,78%. Stawki celne dla poszczególnych towarów można znaleźć na stronie Urzędu Celnego www.customs.gov.mk

    Niektóre rodzaje działalności gospodarczej wymagają uzyskania zezwoleń. Informacje o koniecznych zezwoleniach można uzyskać w Centralnym Rejestrze przy rozpoczęciu procedury rejestrowania firmy. Ogólne informacje o zezwoleniach
    i licencjach wydawanych przez instytucje publiczne są dostępne na stronie  www.uslugi.gov.mk (tylko w języku macedońskim).

     

    5.2. Dostęp do rynku pracy. Świadczenie usług i zatrudnienie obywateli RP

     

    Od początku 2008 r. zmieniły się zasady i wymagane jest posiadanie zezwolenia na pracę (rodzaj zezwolenia zależy od rodzaju pracy i czasu trwania pobytu w Macedonii). Zasady wydawania zezwoleń są uregulowane w Ustawie o Zatrudnianiu i Pracy Obcokrajowców (Dziennik Ustaw nr 70 z 5 czerwca 2007 r.). Procedura jest czasochłonna i nieprzejrzysta.

    Ogólne zasady są następujące: Obcokrajowiec składa aplikację o wydanie zezwolenia na pracę w Ambasadzie Republiki Macedonii w kraju, którego jest obywatelem. Aplikacja zawiera m. in. dane o rodzaju pracy, kwalifikacjach zawodowych aplikanta oraz (w przypadku samozatrudnienia) plan pracy prezentujący inwestycyjny i ekonomiczny zysk dla Republiki Macedonii, ilość zatrudnionych oraz potwierdzenie posiadania środków finansowych. Ambasada Republiki Macedonii przekazuje aplikację Ministerstwu Spraw Zagranicznych (MSZ RM) i Ministerstwu Spraw Wewnętrznych Republiki Macedonii (MSW RM).

    MSW RM sprawdza aplikację i przekazuje Agencji Zatrudnienia, która w ciągu 7 dni przekazuje plan pracy Ministerstwu Gospodarki. Ministerstwo Gospodarki w ciągu 30 dni daje swoją ocenę. Jeśli jest pozytywna, Agencja Zatrudnienia wydaje zezwolenie na pracę i przekazuje je MSZ RM, które przekazuje je Ambasadzie RM w kraju aplikanta. Na tej podstawie obcokrajowiec uzyskuje wizę, na podstawie której może podjąć pracę w RM. W ciągu 5 dni od wjazdu ma obowiązek skontaktować się z MSW RM w celu uzyskania zezwolenia na pobyt czasowy. Po uzyskaniu takiego zezwolenia obcokrajowiec musi zarejestrować rozpoczęcie pracy w Agencji Zatrudnienia (istnieje również obowiązek rejestracji zakończenia zatrudnienia). Wszystkie wyjątki od wyżej opisanej procedury są uwzględnione w  Ustawie o Zatrudnianiu i Pracy Obcokrajowców.

     

    5.3. Nabywanie i wynajem nieruchomości

     

    Obcokrajowcy mogą zakupić nieruchomość w Macedonii rejestrując działalność gospodarczą. W takim przypadku obowiązują ich takie same zasady jak obywateli Macedonii. Na początku lipca 2008 r. Parlament znowelizował dwie ustawy: O Działkach Budowlanych i O Własności i Prawach Rzeczowych. Wprowadzone zmiany prawne umożliwiły zakup ziemi (działek budowlanych) przez zagraniczne firmy i osoby fizyczne. Ustawa przewiduje sprzedaż ziemi na własność, długotrwałe użytkowanie (od 5 do 99 lat), krótkotrwałe użytkowanie i koncesję. Obcokrajowcy (osoby fizyczne) mogą kupować mieszkania, budynki mieszkalne i pomieszczenia gospodarcze na takich samych zasadach jak obywatele Macedonii. Zakup działek budowlanych (na własność lub długotrwałe użytkowanie) wymaga zgody Ministra Sprawiedliwości, Ministra Transportu i Łączności i Ministra Finansów. Nowością było wyznaczenie terminu 8 dni na wydanie opinii przez Ministra Sprawiedliwości. Zagraniczne osoby fizyczne i prawne nie mają prawa nabywania działek rolnych, mogą jednak ubiegać się o zgodę na długotrwałe użytkowanie takich działek wydawaną przez Ministra Sprawiedliwości na podstawie opinii Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Wodnej i Ministra Finansów.

     

    5.4. System zamówień publicznych

     

    Zasady zamówień publicznych reguluje ustawa z grudnia 2007 r. (Dziennik Ustaw nr 136 dostępny na stronie: www.slvesnik.com.mk ).

    Procesy zamówień publicznych są nadzorowane i regulowane przez Biuro Zamówień Publicznych jako organ macedońskiej administracji publicznej w ramach Ministerstwa Finansów RM. Biuro posiada osobowość prawną. Strona internetowa Biura to: http://bjn.gov.mk. Biuro Zamówień Publicznych zarządza Elektronicznym Systemem Zamówień – ESJN, który jest jednolitym skomputeryzowanym systemem dostępnymza pośrednictwem Internetu, wykorzystywany w celu umożliwienia większej efektywności
    i oszczędności w dziedzinie zamówień publicznych. ESJN jest dostępny pod adresem: https://e-nabavki.gov.mk/. Państwowa Komisja Odwoławcza Zamówień Publicznych jest organem odwoławczym od decyzji podjętych w ramach postępowań związanych
    z udzieleniem zamówień publicznych. Strona internetowa Komisji to: http://dkzjn.mk/. Oferent niezadowolony decyzją Komisji może wnieść skargę administracyjną do Sądu Administracyjnego Republiki Macedonii.

                W Macedonii występują następujące rodzaje zamówień publicznych:

    - postępowanie otwarte;

    - postępowanie ograniczone;

    - dialog konkurencyjny;

    - postępowanie z negocjacjami z ogłoszeniem;

    - postępowanie z negocjacjami bez ogłoszenia;

    - zapytanie o cenę;

    - konkurs projektowy.

                Część zamówień publicznych, w zależności od szczegółowych regulacji ustawowych oraz specyfiki danego zamówienia, kończy się licytacją elektroniczną za pośrednictwem ESJN. Licytacja elektroniczna jest powtarzalnym procesem negatywnej aukcji, w która jest przeprowadzana po wstępnej całkowitej weryfikacji oferentów, w którym to postępowaniu oferenci mają możliwość, wyłącznie za pomocą ESJN, zrewidowania zaoferowanej ceny, które podlegają automatycznej klasyfikacji.

    Ogłoszenia przetargowe zamieszczane są w Dzienniku Urzędowym Republiki Macedonii oraz w ESJN. Jeżeli szacunkowa wartość zamówienia publicznego bez VAT wynosi powyżej 500.000 euro – towary i usługi oraz powyżej 2.000.000 euro – roboty, ogłoszenie o postępowaniu przetargowym musi być również zamieszczone w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej oraz w biznesowym, branżowym lub technicznym czasopiśmie, które jest dostępne dla szerokiego kręgu odbiorców. Większość organów przeprowadzających procedury przetargowe zamieszcza ogłoszenia również na swoich stronach internetowych.

    Ustawa o zamówieniach publicznych przewiduje dwa kryteria wg których udzielane są zamówienia publiczne: najlepsza wartość ekonomiczna lub najniższa cena. Jeżeli ewaluacja oferty złożonej w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego jest przeprowadzana wg kryterium najlepsza wartość ekonomiczna, ewaluacja jest przeprowadzana w systemie punktowym, a częściami składowymi za które otrzymuje się punkty mogą być m.in.: cena, jakość, parametry funkcjonalne i techniczne, parametry ekologiczne, koszty operacyjne, ekonomiczność, usługi posprzedażowe i wsparcie techniczne, czas dostawy lub realizacji. W ramach postępowań związanych z zamówieniami publicznymi, organ zawierający umowę na zamówienie publiczne może zażądać od oferentów dostarczenia gwarancji, która nie może przekraczać 3% wartości oferty bez VAT.

     

    5.5. Ochrona własności przemysłowej i intelektualnej

     

    Ustawa o Własności Przemysłowej  przyjęta w 2002 r. reguluje zasady nabywania własności intelektualnej. Za rejestrację patentów, projektów przemysłowych, znaków handlowych itp. odpowiada Instytut Własności Przemysłowej. Ochrona praw autorskich, oprogramowania, własności intelektualnej należy do Inspekcji umiejscowionej w Ministerstwie Kultury. Od 1993 r. Macedonia jest członkiem Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO), a od 1994 r. członkiem Stałego Komitetu Informacji o Ochronie Własności Przemysłowej WIPO.

    Wstąpienie do Światowej Organizacji Handlu (WTO) w 2002 r. nałożyło na Macedonię obowiązki w zakresie ochrony praw autorskich. Czynione są wysiłki w celu poprawy przestrzegania praw autorskich – duże zasługi ma Urząd Celny, który reaguje na próby handlu podrobionymi towarami. Dość często spotykaną praktyką jest jednak sprzedaż w sklepach nowych komputerów z pirackim oprogramowaniem, płyt i filmów bez licencji.

     

     

    Przydatne linki i kontakty


     

     

    6.1. Administracja gospodarcza.

     

    • Ministerstwo Gospodarki                           www.economy.gov.mk   

    • Ministerstwo Finansów                               www.finance.gov.mk   

    • Zarząd Dochodów Publicznych                www.ujp.gov.mk   

    • Agencja ds. Inwestycji Zagranicznych i Promocji Eksportu

                                                                                      www.investinmacedonia.com   

    • Centralny Rejestr                                           www.crm.org.mk

    • Bank Centralny                                                www.nbrm.mk   

    • Agencja Zatrudnienia                                   www.zvrm.gov.mk

    • Sekretariat Integracji Europejskiej         www.sep.gov.mk   

     

    6.2. Samorządy gospodarcze.

     

    • Macedońska Izba Gospodarcza                 www.mchamber.org.mk

    • Macedońskie Izby Handlowe                     www.sojuzkomori.org.mk   

    • Federacja Rolników                                        www.ffrm.org.mk   

     

    6.3. Oficjalna prasa ekonomiczna.

     

    • Kapitał                                                                   www.kapital.com.mk

     

    6.4. Oficjalne strony o charakterze ekonomicznym.

     

    • Państwowy Urząd Statystyczny                 www.stat.gov.mk   

    • Komisja Papierów Wartościowych            www.sec.gov.mk

    • Giełda                                                                     www.mse.org.mk   

    • Biuro zamówień publicznych                       http://bjn.gov.mk/

    Zamówienia publiczne                                       www.e-nabavki.gov.mk   

    • British Business Group                                    www.bbgm.co.uk   

    • Delegatura UE                                                     http://eeas.europa.eu/delegations/the_former_yugoslav_republic_of_macedonia/

    • Center for Economic Analyses (CEA)        www.cea.org.mk   

    • Center for Research and Policy Making (CRPM) 

                                                                                         www.crpm.org.mk

    • Ochryd Institute                                                www.oi.org.mk  

    • Portal Pośrednictwa Pracy                            www.vrabotuvanje.com.mk

    • Dziennik Ustaw                                                   www.slvesnik.com.mk    

    • Informacja o licencjach i zezwoleniach wydawanych przez instytucje publiczne

                                                                                         www.uslugi.gov.mk

     

    31 stycznia 2014 (ostatnia aktualizacja: 31 stycznia 2014)

    Drukuj Drukuj Podziel się treścią: