close

  • Polsce – służyć, Europę – tworzyć, Świat – rozumieć

     

  • NIEMCY

  • Niemcy

    •  

       Informacje o kraju


       

      1. INFORMACJE OGÓLNE      

      1.1. Położenie geograficzne, ludność, obszar, stolica, języki urzędowe

      Położenie geograficzne: Republika Federalna Niemiec położona jest w Europie Środkowej, pomiędzy Morzem Północnym i Morzem Bałtyckim na północy a Alpami na południu. Graniczy z Polską, Czechami, Austrią, Szwajcarią, Francją, Luksemburgiem, Belgią, Holandią i Danią. Niemcy są federalnym państwem związkowym, składającym się z 16 krajów związkowych tzw. landów. Na terenie Niemiec można wydzielić 4 jednostki fizyczno-geograficzne układające się równoleżnikowo i różniące się budową geologiczną i typami krajobrazu: Nizinę Niemiecką, Średniogórze Niemieckie, Wyżynę Szwabsko-Bawarską oraz Alpy. Największym słodkowodnym akwenem RFN jest Jezioro Bodeńskie na pograniczu Niemiec, Austrii i Szwajcarii. Największe rzeki Niemiec (Ren, Łaba, Dunaj) są uregulowane oraz połączone ze sobą licznymi kanałami. Wzdłuż północnej części kraju rozciąga się Morze Bałtyckie i Morze Północne.

      Ludność: Niemcy liczą 80,2  mln ludności i tym samym są w UE krajem o największej liczbie mieszkańców. Wśród ww. liczby obywateli RFN ok. 15 mln ma pochodzenie migracyjne. Ponadto na terenie Niemiec zamieszkuje ok. 6,2 mln osób, które nie posiadają obywatelstwa tego kraju.

      Obszar: 357 114,22 km⊃2;.

      Stolica: Stolicą Niemiec jest Berlin, który obejmuje obszar 890 km⊃2; i podzielony jest na 12 dzielnic.

      Kraje związkowe RFN: Badenia-Wirtembergia, Bawaria, Berlin, Brandenburgia, Brema, Dolna Saksonia, Hamburg, Hesja, Kraj Saary, Meklemburgia-Pomorze Przednie, Nadrenia-Palatynat, Północna Nadrenia - Westfalia, Saksonia, Saksonia-Anhalt, Szlezwik-Holsztyn, Turyngia.

      Języki urzędowe: Językiem urzędowym w Niemczech jest język niemiecki, nie mniej na terenie całego kraju występują liczne dialekty np. bawarski, saksoński, berliński.

      1.2. Warunki klimatyczne

      Niemcy leżą w strefie klimatu umiarkowanego. Średnia miesięczna temperatura powietrza kształtuje się odpowiednio w styczniu od 1°C (płn. - zach. część kraju) do -5°C (Wyżyna Bawarska), a w lipcu od 17°C (płn. - zach. część kraju) do 20°C (Wyżyna Bawarska). Roczna suma opadów waha się od 600-800 mm, natomiast w górach wynosi ok. 2000 mm. Wilgotność powietrza w Berlinie waha się pomiędzy 65% w okresie wiosenno-letnim i 88% w jesienno-zimowym.

      1.3. Główne bogactwa naturalne

      Najważniejsze bogactwa naturalne występujące w RFN to: węgiel kamienny (zagłębia: Ruhry, Saary, Saskie, Dolnoreńskie i Łużyckie), którego wydobycie na skutek mniejszego popytu zmalało. Ponadto RFN posiada piąte co do wielkości na świecie złoża węgla brunatnego, który wydobywa się w niedużych ilościach w okolicach Kolonii/Akwizgranu oraz w Saksonii, Saksonii-Anhalt i Brandenburgii. Bogate złoża soli potasowej znajdują się w południowo-zachodniej części RFN (Fryburg Bryzgowijski), złoża soli kamiennej występują zarówno w Dolnej Saksonii, jak i w Bawarii. RFN posiada ponadto nieduże zasoby ropy naftowej i gazu ziemnego oraz stosunkowo małe złoża rud cynku i ołowiu.

      1.4. System walutowy, kurs i wymiana

      Walutą w Niemczech jest euro. Kurs jest płynny, a za politykę pieniężną odpowiada Europejski Bank Centralny.

      1.5. Religia

      58,8% osób w Niemczech jest wyznania chrześcijańskiego (29,9% katolicy, 28,9% protestanci). Z innych wyznań na czoło wybijają się muzułmanie (4,9%). 28,3% osób nie przyznaje się do żadnego wyznania. W RFN panuje rozdział instytucjonalny kościoła od państwa. Każda grupa wyznaniowa ma prawo pobierania podatku kościelnego (od 8 do 9% wartości podatku od dochodów), w zależności od kraju związkowego.

      1.6 Infrastruktura transportowa (przejścia graniczne, lotniska, porty)

      RFN posiada rozwinięty system komunikacyjny (ponad 640 tys. km dróg, w tym ponad 12 tys. km autostrad oraz ponad 41 tys. km linii kolejowych) oraz bardzo nowoczesną sieć łączności telefonicznej. Sieć śródlądowych dróg wodnych o długości 7,3 tys. km nie jest zbyt gęsta (najważniejszy port rzeczny to Duisburg). Żegluga śródlądowa w Niemczech odbywa się głównie po Renie i jego dopływach (Mozela i Men). Istotne kanały to: Północno-Bałtycki, Wezera-Łaba, Men-Dunaj, Łaba-Hawela. Najważniejsze porty morskie: Hamburg, Wilhelmshaven, Brema oraz Lubeka, Rostok i Stralsund. Największe lotnisko Niemiec znajduje się we Frankfurcie nad Menem. Inne ważne porty lotnicze to: Monachium, Berlin (na drugą połowę 2014 r. planowane jest otwarcie nowego lotniska), Hamburg, Düsseldorf i Kolonia/Bonn.

      1.7. Obowiązek wizowy

      Przy wjeździe na teren RFN obywateli polskich nie obowiązują wizy. Od 21.12.07 w związku z przystąpieniem Polski do strefy Schengen zniesiona została kontrola graniczna pomiędzy Polską i Niemcami. 1 maja 2011 roku Niemcy ostatecznie otworzyły swój rynek pracy dla obywateli prawie wszystkich krajów UE (za wyjątkiem Rumunii i Bułgarii), co oznacza, że Polacy mogą swobodnie podejmować zatrudnienie na terenie RFN bez konieczności otrzymania na nie pozwolenia. Należy jednak mieć na uwadze przepisy szczególne mogące w pewnym stopniu tworzyć nowe zasady w stosunku do obowiązujących w Polsce (np. w kwestii płacy minimalnej).

      1.8. Wykaz ważniejszych świąt państwowych

       

      1 stycznia

      Nowy Rok

      Marzec lub kwiecień

      Wielki Piątek

      Marzec lub kwiecień

      Wielkanoc i Poniedziałek Wielkanocny

      1 maja

      Święto Pracy

      Maj

      Wniebowstąpienie (Christi Himmelfahrt)

      Maj lub czerwiec

      Zielone Świątki (niedziela i poniedziałek)

      3 października

      Święto Zjednoczenia Niemiec

      25 i 26 grudnia

      Boże Narodzenie

       

       

      System administracyjny


       

      2. SYSTEM ADMINISTRACYJNY

      2.1. Ustrój polityczny

      RFN to demokratyczna republika federalna z systemem kanclersko-parlamentarnym. Niemcy są federacją krajów związkowych zwanych landami. Każdy land posiada swój własny rząd i parlament, które mają szerokie kompetencje w tworzeniu prawa i sprawowaniu władzy wykonawczej. System polityczny Niemiec jest oparty na ustawie zasadniczej. Podstawowymi zasadami ustrojowymi są: federalizm, demokracja, państwo socjalne i podział władzy oraz samorządność. Głową państwa jest prezydent federalny wybierany przez Zgromadzenie Federalne (członkowie Bundestagu i Bundesratu). Prezydent jest najwyższym formalnie szczeblem władzy wykonawczej i zajmuje pierwsze pod względem protokolarnym miejsce wśród organów państwowych republiki. W systematyce ustawy zasadniczej występuje dopiero po federalnych ciałach ustawodawczych (przed rządem federalnym). Kadencja prezydenta trwa pięć lat i może być powtórnie wybrany, ale tylko raz. Prezydent reprezentuje RFN na zewnątrz, zawiera układy międzynarodowe, wysyła i przyjmuje przedstawicieli dyplomatycznych, podpisuje i zarządza ogłoszenie ustaw. Prezydent nie posiada prawa wetowania ustaw, może je jedynie odesłać do rozpatrzenia przez Trybunał Konstytucyjny. Główne partie w RFN to: chadecja (CDU i CSU), socjaldemokracja (SPD) i partia liberalna (FDP), Sojusz’90/Zieloni i Partia Lewicy (spadkobierczyni komunistycznej SED i Partii Demokratycznego Socjalizmu). Znaczenie pozostałych partii politycznych jest minimalne. Część z nich okresowo wchodzi do struktur polityki na poziomie landowym.

      2.2. Władza ustawodawcza

      Władzę ustawodawczą w RFN sprawuje Parlament Federalny (Bundestag) oraz Rada Federalna (Bundesrat).

      Bundestag liczy w obecnej (XVII) kadencji 620 deputowanych. W skład Bundestagu wchodzą następujące ugrupowania: CDU/CSU (237 posłów), SPD (146), FDP (93), Lewica (76), Zieloni (68). Jest wybierany na 4-letnią kadencję. Do jego zadań należy wybór kanclerza federalnego, kontrola rządu i administracji federalnej oraz wybór prezydenta.

      Bundesrat jest organem reprezentującym poszczególne landy. Składa się z 69 delegatów poszczególnych rządów krajowych powoływanych i odwoływanych przez rząd danego landu.

      W praktyce delegowani są zwykle premierzy i ważniejsi ministrowie, co nadaje temu organowi silną pozycję polityczną. Bundesrat dysponuje prawem akceptacji i prawem sprzeciwu wobec tych projektów ustaw, które mają wpływ na politykę krajów związkowych. Zgody Bundesratu wymagają też wszelkie zmiany w ustawie zasadniczej. Roczne przewodnictwo w Bundesracie jest rotacyjne. Bundesrat ma swoją siedzibę w dawnej pruskiej Izbie Lordów w Berlinie.

      2.3. Władza wykonawcza

      Władzę wykonawczą w RFN sprawuje rząd federalny. Na czele rządu stoi kanclerz federalny. Kanclerza wybiera Bundestag na wniosek prezydenta. Kanclerz kieruje pracami rządu i określa jego skład, występuje do prezydenta z wnioskiem mianowania lub odwołania ministrów. Prezydent nie może odmówić mianowania ministrem kandydata przedstawionego przez kanclerza. Kanclerz wyznacza także jednego z członków gabinetu na wicekanclerza. Kanclerz federalny może zostać odwołany przez Bundestag tylko w drodze konstruktywnego votum nieufności.

      2.4. Struktura administracji gospodarczej

      Głównymi podmiotami administracji gospodarczej RFN są urzędy ds. gospodarczych. W skład samorządowej administracji gospodarczej wchodzą Izby Przemysłowo-Handlowe (IHK) i Izby Rzemieślnicze. Urzędy ds. gospodarczych są właściwe do rejestracji działalności gospodarczej. Wyłączone z tego obowiązku są wolne zawody. Izby Przemysłowo-Handlowe zrzeszają na zasadzie przynależności obowiązkowej wszystkie przedsiębiorstwa prowadzące działalność gospodarczą. W Niemczech istnieje 80 izb regionalnych. Ponadto na całym świecie działa 120 zagranicznych przedstawicielstw izb (AHK) reprezentujących niemiecką gospodarkę. Organizacją naczelną wobec Izb Przemysłowo-Handlowych jest Niemiecki Związek Izb Przemysłowych i Handlowych (DIHK), który reprezentuje interesy gospodarcze przedsiębiorców na najwyższym szczeblu państwowym w stosunku do rządu i parlamentu niemieckiego, jak również na arenie międzynarodowej.

      2.5. Sądownictwo gospodarcze

      System sądowniczy składa się z trzech rodzajów sądów:

       

      • sądy zwykłe - sprawy karne i cywilne,
      • sądy wyspecjalizowane - sprawy administracyjne z zakresu prawa pracy, finansów       i prawa patentowego,
      • sądy konstytucyjne - badanie hierarchicznej zgodności ze sobą aktów prawnych, również z konstytucją.

      Sądy zwykłe mają konstrukcję czteroszczeblową. Na najniższym szczeblu są sądy lokalne (Amtsgericht) - zajmujące się sprawami karnymi i cywilnymi małej wagi. Spełniają także obowiązki sądów rejestrowych, takie jak np. rejestracja firm, fundacji lub stowarzyszeń. Orzekanie w większości spraw zgłaszanych na wokandę sądów lokalnych jest jednoosobowe. Wyższy szczebel sądów zwykłych to sądy regionalne (Landgericht), podzielone na dwie sekcje: dla rozpatrywania poważniejszych spraw karnych i cywilnych.

      Sądy regionalne są drugą instancją dla sądów lokalnych, a pierwszą dla poważniejszych spraw karnych i cywilnych. Powyżej w hierarchii znajdują się krajowe sądy apelacyjne (Oberlandesgericht), będące drugą instancją dla spraw rozpatrywanych przez sądy regionalne w pierwszej instancji. Są też pierwszą instancją w sprawach oskarżeń o zdradę stanu i działalność antykonstytucyjną.

      Ostatnim szczeblem w organizacji sądów zwykłych jest sąd najwyższy, czyli Federalny Trybunał Sprawiedliwości (Bundesgerichtshof). Jest on najwyższą instancją odwoławczą w sprawach objętych jurysdykcją sądów zwykłych wszystkich rodzajów.

      Sądy wyspecjalizowane zajmują się sprawami z zakresu: prawa administracyjnego, prawa pracy, socjalnego, finansowego i patentowego. Podobnie jak sądy zwykłe, zorganizowane są hierarchicznie:

       

      • sądy administracyjne składają się z sądów lokalnych, wyższych i Federalnego Sądu Administracyjnego (Bundesverwaltungsgericht). Do nich mogą zwracać się obywatele ze skargą na działania jakichkolwiek organów administracji państwowej i samorządowej,
      • sądy pracy funkcjonują na trzech szczeblach i rozpatrują kwestie umów handlowych i spraw związanych z prawami pracowniczymi,
      • sądy socjalne również posiadają strukturę trójstopniową i do nich kierowane są kwestie związane z zabezpieczeniami społecznymi, wypłacaniem zasiłków itp.,
      • sądy finansowe lub fiskalne rozpatrują sprawy związane z podatkami i funkcjonują w strukturze dwupoziomowej.
      • Federalny Sąd Patentowy z siedzibą w Monachium, zajmujący się m. in. prawami własności do wynalazków.

       

      Gospodarka


       

      3. GOSPODARKA

      3.1. Ogólna charakterystyka sytuacji gospodarczej w roku 2012

      Gospodarka niemiecka jest największą gospodarką w Unii Europejskiej i w strefie euro. Mimo ciągle utrzymującej się niepewności w gospodarce światowej gospodarka niemiecka nadal pozostawała kotwicą wzrostu i stabilności w UE i w strefie euro, odnotowując jednak znaczne spowolnienie tempa wzrostu gospodarczego w porównaniu do lat ubiegłych, które wyniosło w 2012 r. 0,7%. Mimo wyraźnego spowolnienia tempa wzrostu - w ocenie analityków niemieckiego federalnego banku centralnego, Deutsche Bundesbanku - gospodarka niemiecka znajduje się w dobrej sytuacji, co pozwala oczekiwać, że wytrzyma ona cykliczne osłabienia koniunktury i powróci wkrótce na ścieżkę przyspieszonego wzrostu.

      Dobrą kondycję gospodarka niemiecka zawdzięcza dobrym wynikom sprzed kryzysu i polityce konsolidacji budżetu, czyli panowania nad równowagą finansów publicznych po wyjściu z recesji. Przed kryzysem deficyt budżetu państwa tylko nieznacznie przekraczał granice wytyczone Paktem Stabilności i Wzrostu (-3,2%), a wzrost nie był napędzany przez boom w sektorze finansowym; nie było tzw. bańki na rynku nieruchomości, dzięki reformom z początku lat 2000 rynek pracy został zreformowany i uelastyczniony, problemy płacowe rozwiązywano w ramach negocjacji między pracodawcami a pracobiorcami (płace utrzymywały się na stabilnym poziomie, wzrost płac realnych wyniósł 0,5%), stopa zatrudnienia jest aktualnie najwyższa od zjednoczenia kraju, a bezrobocia - najniższa. W roku 2012 odnotowano wysoki przyrost siły roboczej napływającej do Niemiec z innych krajów (szacowany na ok. 370 tys. w roku 2012) i niski odpływ własnej siły roboczej za granicę, co zmniejszało napięcia na rynku pracy. Nie istniało i nadal nie istnieje ponadnormatywne zadłużenie gospodarstw domowych ani sektora podmiotów gospodarczych, oszczędności pozostają ciągle na wysokim poziomie (nawet w kryzysowym roku 2009, kiedy PKB spadł o 5,1%,  oszczędności utrzymały się na poziomie roku poprzedniego).

      Inflacja cen konsumenta ukształtowała się na poziomie 2% i wykazuje tendencję spadkową.

      W roku 2012 zaistniały niezwykle korzystne warunki dla poprawy finansów publicznych w Niemczech: wpływy i wydatki budżetu utrzymywały sie na stabilnym poziomie, odnotowano niewielką nadwyżkę wpływów nad wydatkami  - przy korzystnej strukturze PKB dodatkowym plusem był wzrost podatków z dochodów zależnych od wysokości zysku. Po stronie wydatków odnotowano niewielki spadek, dzięki niższemu oprocentowaniu długu, niższemu poziomowi bezrobocia i na skutek spadku inwestycji. Nadwyżka przychodów nad wydatkami wyniosła 0,2% PKB.

      Dług publiczny nadal przekraczał granicę wyznaczoną przez Pakt Stabilności i Wzrostu i kształtował się na poziomie 81,9% PKB: na jego wysokość miały wpływ programy koniunkturalne z okresu 2008-2010.

      Według analityków Deutsche Bundesbanku nastąpiła poprawa perspektyw dla ożywienia gospodarczego w Niemczech.  Wprawdzie prognozują oni, że wzrost PKB w Niemczech w roku 2013 wyniesie zaledwie 0,4% w stosunku do roku poprzedniego, jednak oceniają, że w II półroczu nastąpi przyspieszenie wzrostu i że w roku 2014 ukształtuje się on na poziomie 1,5%. Analitycy zaś Deutsche Banku obniżyli swoją prognozę wzrostu PKB na rok 2013 do 0,1%, uzasadniając tę decyzję gorszymi od oczekiwań rezultatami ostatniego kwartału roku 2012 i słabym startem w pierwszym kwartale 2013.

      W przedstawionej prognozie wzrostu gospodarczego Deutsche Bundesbanku za główne ryzyko dla ożywienia działalności gospodarczej w Niemczech, a szczególnie dla wzrostu inwestycji, uznano ciągle nierozwiązane problemy w strefie euro i ich wpływ na rynki finansowe a także wolniejszy od uprzednio oczekiwanego powrót ożywienia w gospodarce światowej (niepewność dotyczy tempa wzrostu gospodarki Chin i innych krajów tzw. BRICs).

      Produkt Krajowy Brutto

      Gospodarka niemiecka jest największą gospodarką w Unii Europejskiej, jej udział w tworzeniu PKB tego ugrupowania wyniósł 20,4%, natomiast udział w tworzeniu PKB strefy euro wzrósł z ponad 27% w roku 2011 do 28,1% w 2012.

      Wartość niemieckiego PKB wyrażona w cenach bieżących wyniosła 2644,2 mld euro (wobec 2592,6 mld euro w roku poprzednim). Dochód narodowy brutto (DNB) wyraził się kwotą 2707,9 mld euro (wobec 2640,9 mld euro w roku poprzednim), co oznaczało  wzrost o 2,5%.

      W roku 2012 obserwowano wyraźne spowolnienie tempa wzrostu gospodarki niemieckiej, produkt krajowy brutto (PKB) liczony w cenach stałych wzrósł o 0,7% w porównaniu do roku poprzedniego, kiedy to wskaźnik ten ukształtował się na poziomie 3,0% (wobec 4,2% w roku 2010 i – 5,1% w 2009). Na ten stan wpływ miała recesja w krajach UE 27, wynosząca -0,3% i – 0,6% w strefie euro oraz fakt, że niemiecka gospodarka jest silnie zorientowana na eksport (około 66% eksportu niemieckiego kierowane jest na rynki krajów członkowskich UE). Dwa pierwsze kwartały roku 2012 cechowała kontynuacja spadkowego trendu tempa wzrostu, zapoczątkowana w ostatnim kwartale 2011 (wartość PKB: 651,95 mld euro i 648,75 mld euro odpowiednio), w trzecim kwartale nastąpiło przyspieszenie tempa wzrostu o 4%, po czym w czwartym kwartale aktywność gospodarcza ponownie nieco spadła (o 1%). Trend ten był kontynuowany w I kwartale 2013.

      Wartość PKB w cenach bieżących w przeliczeniu na jednego mieszkańca liczona według parytetu siły nabywczej wyniosła 31,1 tys. euro (wobec 30,3 tys. euro w roku poprzednim), co stanowi 121% średniego PKB przypadającego na jednego mieszkańca UE 27. Średni PKB na głowę mieszkańca w krajach strefy euro wynosił 27,5 tys. euro (dane Eurostatu).

      Jednocześnie podział PKB jest coraz bardziej nierównomierny, rozwierają się nożyce między grupą najbardziej zamożną a grupą najbiedniejszą: 15,6% społeczeństwa jest zagrożone biedą, z czego najbardziej osoby poniżej osiemnastego roku życia.

      Czynniki wzrostu PKB

      Rok 2012 był kolejnym rokiem wzrostu konsumpcji i spadku wydatków inwestycyjnych w procesie tworzenia PKB. Udział wydatków konsumpcyjnych w PKB stanowił 77,1%, (wobec 76,6% w roku 2011). W ramach wydatków konsumpcyjnych udział konsumpcji prywatnej stanowił 74,7%, a konsumpcji publicznej 25,2% (wobec odpowiednio 74,85% i 25,15% w roku poprzednim, czyli z zachowaniem status quo). Dynamika prywatnych wydatków konsumpcyjnych w roku 2012 (w porównaniu do roku poprzedniego) wyniosła 102,4%, wydatków publicznych 103%, a wydatków na cele inwestycyjne 98,8%. Udział wydatków na cele inwestycyjne w procesie powstawania PKB stanowił 22,7% PKB, co oznaczało jego zmniejszenie w stosunku do roku poprzedniego, kiedy kształtował się on na poziomie 24,2% PKB. Spadły wydatki na maszyny i urządzenia o 4,5%, nieznacznie – o 1% wzrosły wydatki inwestycyjne w sektorze budowlanym, dynamika pozostałych inwestycji wyniosła 102,4%. Znacznie spadły zapasy magazynowe.

      Największy udział we wzroście PKB w roku 2012 – w wysokości 1,1 punktu procentowego - miała wymiana międzynarodowa, także popyt krajowy stanowił pozytywny impuls dla wzrostu (+0,6 punktu procentowego). Inwestycje działały hamująco, ich udział we wzroście ocenia się na -0,9 punktu procentowego.

      Eksport nadal ważnym źródłem wzrostu PKB

      Niemiecka gospodarka jest w znacznym stopniu zorientowana na eksport, a co za tym idzie, jej wyniki są w znacznym stopniu zależne od wyników eksportu. Jednocześnie gospodarka niemiecka jest znaczącym importerem surowców, głównie energetycznych, ale i wysoko przetworzonych wyrobów przemysłowych.

      W roku 2012 wartość niemieckiego eksportu ogółem wyniosła 1097 mld euro (wobec 1060 mld euro w roku poprzednim, co stanowiło wzrost o 3,4%). Już drugi rok z rzędu wartość eksportu przekroczyła sumę 1 biliona euro. Wartość importu przekroczyła także wszystkie osiągane dotąd wielkości i wyniosła 909 mld euro, co stanowiło wzrost o 0,7% w stosunku do roku poprzedniego. Gospodarka niemiecka odnotowała po raz kolejny z rzędu dodatnie saldo wymiany handlowej z zagranicą, które wyniosło 188 mld euro.

      Udział wymiany międzynarodowej w tworzeniu PKB oceniany jest przez niemiecki federalny urząd statystyczny (DeStatis) na poziomie 7,1% w roku 2012, 6,1% w roku 2011 (najwyższy, 8% udział zanotowano w przedkryzysowym roku 2007).

      W roku 2012 eksport towarów i usług rósł w tempie 4,9% - wolniej, niż w roku poprzednim, a import w tempie 3,9%.

      Struktura geograficzna eksportu i importu

      Największym partnerem handlowym po stronie eksportu była Francja: wartość eksportu do Francji ukształtowała się na poziomie 104,5 mld euro, co stanowiło 9,5% całego eksportu z Niemiec i wzrost eksportu o 2,9% w stosunku do roku poprzedniego. Na miejscu drugim uplasowały się, podobnie, jak w roku poprzednim, Stany Zjednoczone (86,8 mld euro, udział 7,9%, wzrost o 17,7%), dalej Zjednoczone Królestwo (72,1 mld euro, udział 6,6%, wzrost o 10%).

      Około 69% eksportu niemieckich towarów kierowane było na rynki europejskie, udział krajów członkowskich UE w eksporcie niemieckim wynosił 57%. Drugim pod względem znaczenia obszarem geograficznym była Azja, na rynki której kierowano 16% wartości niemieckiego eksportu, za nią Ameryka, do której eksportowano 12% niemieckich towarów. Udział  krajów afrykańskich i Australii szacowano na ok. 1 – 2% wartości eksportu ogółem.

      Największym zagranicznym dostawcą towarów i usług do Niemiec były firmy z Holandii (86,6 mld euro, 9,5% importu ogółem do Niemiec, wzrost w stosunku do roku poprzedniego o 5,6%). Drugim największym dostawcą były firmy z Chin (77,5 mld euro, 8,5% udział w imporcie ogółem, spadek o 2,4%). Francja zajmowała trzecią pozycję w gronie największych zagranicznych dostawców na rynek niemiecki (64,8 mld euro i 7,1% udział w imporcie ogółem, spadek o 2,2% w stosunku do roku poprzedniego).

      Import do Niemiec pochodził głównie z Europy (70%), następnie z Azji (18%) i Ameryki (9%).

      Struktura towarowa eksportu i importu

      Od kilku lat największą grupę towarową w eksporcie niemieckim stanowią samochody i części samochodowe (190,2 mld euro, udział w eksporcie ogółem 17,3%), ich eksport wzrósł o 2,4% w porównaniu do roku 2011. Na miejscu drugim uplasowały się maszyny (164,2 mld euro, udział w eksporcie ogółem 15,0%, wzrost eksportu w stosunku do roku poprzedniego o 0,3%), na miejscu trzecim znalazły sie wyroby przemysłu chemicznego (104,7 mld euro, 9,5% udział w eksporcie ogółem, wzrost eksportu w stosunku do roku poprzedniego o 2,9%). Trzy duże grupy towarów o wysokim stopniu nasycenia nowoczesną techniką i technologią stanowiły łącznie 41,8 % całości eksportu z Niemiec.

      Największą grupę towarową po stronie importu stanowiła ropa naftowa i gaz ziemny (wartość importu: 97,4 mld euro, udział w imporcie ogółem: 10,7%, wzrost o 18,7% w stosunku do roku poprzedniego), kolejną pozycję stanowiły urządzenia do przetwarzania danych , wyroby elektryczne i optyczne (wartość importu: 87,4 mld euro, udział w imporcie ogółem: 9,6%, spadek wartości importu o 3% w stosunku do roku poprzedniego). Miejsce trzecie zajmowały samochody i części samochodowe (wartość importu: 84,2 mld euro, udział w imporcie ogółem: 9,3%, wzrost wartości o 3% w stosunku do roku poprzedniego). Wskaźnik zależności gospodarki niemieckiej od importu w ostatnich dwóch latach kształtował sie na poziomie 37%

      Struktura importu do Niemiec jest znacznie bardziej zdywersyfikowana, niż struktura eksportu, trzy główne grupy towarowe stanowiły 29,6%wartości importu ogółem, podczas gdy po stronie eksportu trzy główne grupy towarowe stanowiły 41,8% wartości eksportu ogółem.

      Rozliczenia eksportu i importu według kryterium walutowego

      Waluta euro była w 2012 r. najczęściej używaną walutą służącą w rozliczeniach niemieckiego eksportu do krajów spoza UE: 65% niemieckiego eksportu – w ujęciu wartościowym – kierowanego do tzw. krajów trzecich (czyli poza UE) rozliczane było w euro,  a 26% w dolarach amerykańskich, pozostała część w innych walutach. W porównaniu do roku poprzedniego euro było używane w rozliczeniach nieco rzadziej (w roku poprzednim 67% transakcji było rozliczane w tej walucie), a dolar nieco częściej (24% w roku poprzednim).

      Euro stosowane było w rozliczeniach 51% wartości transakcji importowych z tzw. krajami trzecimi, dolary amerykańskie w 43%, a pozostałe 6% wartości transakcji fakturowane było w innych walutach.

      Dochód narodowy – wynagrodzenia i oszczędności

      Dochód narodowy (jako kategoria statystyczna składa się z dochodów pracobiorców i przedsiębiorstw oraz dochodów majątkowych) w roku 2012 po raz pierwszy przekroczył wartość 2 bilionów euro, co oznaczało wzrost o 2,5% (wobec 3,5% w roku poprzednim) i wyniósł 2035 mld euro (wobec 1984 mld euro w roku poprzednim), z czego 1377,64 mld euro (wobec 1327,97 mld euro w roku 2011) stanowiły dochody pracobiorców-rezydentów, co oznaczało wzrost o 3,4% w stosunku do roku poprzedniego, który był nieco niższy, niż w roku poprzednim, ale jak na stosunki niemieckie, ciągle wysoki. W roku 2011 dochody pracobiorców wzrosły o 4,5% w stosunku do roku poprzedniego i był to najwyższy wzrost dochodów pracobiorców od 1992 r. Odprowadzane przez pracodawców składki do funduszy ubezpieczeń społecznych i podatki od wynagrodzeń wzrosły o 4,7% - w tym wskaźniku znajduje odbicie pozytywny rozwój sytuacji na rynku pracy i wzrost wynagrodzeń, jak również progresja podatkowa. Do wzrostu wysokości wynagrodzeń przyczyniło się także obniżenie składki na ubezpieczenia rentowe. Jak podaje DeStatis, średnia płaca brutto wzrosła o 2,6%, a netto o 2,1% i jest skutkiem podpisanych uprzednio zbiorowych układów o pracę.

      Dochody przedsiębiorstw i dochody majątkowe wzrosły natomiast nieznacznie, bo o 0,1% do 657,42 mld euro (wobec 656,65 mld euro w roku 2011). Warto przy tym zwrócić uwagę na fakt, że dochody majątkowe  - w formie odsetek od oszczędności i dywidend – mogły zwiększać zarówno dochody pracobiorców, jak i gospodarstw domowych.

      Rok 2012 był rokiem, w którym wzrastały wynagrodzenia za pracę, a dochody przedsiębiorstw i dochody majątkowe utrzymały się na poziomie roku poprzedniego.

      Dochody rozporządzalne prywatnych gospodarstw domowych  wzrosły o 2,3% i kształtowały się na poziomie 1668 mld euro. Wydatki konsumpcyjne prywatnych gospodarstw domowych wzrosły o 2,4%, a stopa oszczędności pozostawała na poziomie około 10,3% (wobec 10,4% w roku 2011) i  była najniższa od roku 2003, przyczyną tego były historycznie najniższe stopy procentowe.

      Inflacja

      Średnioroczna inflacja wyniosła 2,0% (w porównaniu do 2,3% w roku 2011 i 1,1% w roku 2010). Spowodowana była ona wzrostem cen ropy naftowej i osłabieniem kursu euro. Inflacja bazowa, (po wyłączeniu cen energii i sezonowych artykułów spożywczych) kształtowała się średniorocznie na poziomie około 1,5%.

      Według Eurostatu - poziom cen w Niemczech (liczony na bazie parytetu siły nabywczej) w roku 2012 kształtował się o 1,8% ponad średnią z 27 krajów członkowskich UE. Tylko w Polsce i Czechach koszty utrzymania były niższe.

      Zatrudnienie, wydajność pracy

      Na skutek aktywnej polityki zatrudnienia prowadzonej przez rząd federalny na koniec roku 2012 liczba zatrudnionych przekroczyła 41,816 milionów osób (wobec 41,1 milionów na koniec roku 2011), co stanowiło rekordowo wysoki poziom, nie odnotowany nigdy dotąd w gospodarce niemieckiej.  Liczba zatrudnionych wzrosła nieco szybciej, niż PKB, czego bezpośrednim skutkiem jest spadek wydajności pracy mierzony na jednego zatrudnionego (o 0,3% w porównaniu do roku poprzedniego). Jednak wydajność pracy mierzona na jedną godzinę pracy  wzrosła o 0,4%, ponieważ liczba przepracowanych godzin przypadająca na jednego zatrudnionego rosła wolniej, niż PKB.

      Ważnym wskaźnikiem konkurencyjności gospodarki są jednostkowe koszty pracy (mierzone stosunkiem kosztów pracy do wydajności pracy). Ponieważ w roku 2012 wydajność pracy rosła znacznie wolniej, niż średnia płaca, jednostkowe koszty pracy znacznie wzrosły i w przeliczeniu na jednego zatrudnionego okazały się o 2,8% wyższe, niż przed rokiem, a w przeliczeniu na jedną, roboczogodzinę wzrosły o 2,7%. W roku 2011 jednostkowe koszty pracy wzrosły o połowę mniej, a w 2010 – spadły.

      W roku 2012 odnotowano  wysoki przyrost siły roboczej napływającej do Niemiec z innych krajów (szacowany na ok. 370 tys. w roku 2012) i niski odpływ własnej siły roboczej za granicę, co zmniejszało napięcia na rynku pracy.

      Liczbę  bezrobotnych szacowano na 2,840 miliona osób (wobec 2,780 miliona osób na koniec roku 2011), w tym 42 tysiące osób poniżej 20 roku życia, 1,5 miliona mężczyzn i 1,3 miliona kobiet. Liczbę osób długotrwale bezrobotnych szacowano na nieco ponad 1 milion. Na koniec 2012 roku odnotowano  420,5 tysiąca wolnych miejsc pracy, zgłoszonych do agencji pośrednictwa  pracy. 

      Finanse państwa  - realizacja postanowień Paktu Stabilności i Wzrostu

      W Niemczech nieprzerwanie od czasu wielkiej powojennej  hiperinflacji do dnia dzisiejszego panuje kult kultury stabilności pieniądza i rygorystycznego przestrzegania rozdziału kompetencji ministerstwa finansów i banku centralnego.

      Ogólna sytuacja gospodarcza roku 2009 i wdrożenie przez rząd pakietów antykryzysowych oraz pomoc dla sektora finansowego wpłynęły negatywnie na stan finansów państwa. Spowodowało to przekroczenie normy referencyjnej zapisanej w Pakcie Stabilności i Wzrostu, podstawowym dokumencie, na którym bazuje strefa euro i w 2010 r. Niemcy znalazły się w procedurze nadmiernego deficytu wdrożonym przez Radę ds. Ekonomicznych i Finansowych (ECOFIN).

      Rząd RFN, tradycyjnie prowadzący zrównoważoną politykę finansową, przyjął stanowisko, że o ile zwiększanie zadłużenia w krótkim okresie może pomóc gospodarce, o tyle przeciąganie tego zadłużenia przez dłuższy okres stanowi dla państwa obciążenie i ogranicza możliwości jego działania i uznał, że dalsze zadłużanie państwa byłoby niekorzystne z punktu widzenia długookresowego rozwoju kraju i mogłoby się stać źródłem kolejnego kryzysu. Dlatego – jeszcze za czasów tzw. wielkiej koalicji – zwrócił się do Bundestagu o wprowadzenie do konstytucji RFN zapisu ograniczającego możliwości zadłużania państwa, zwanego „hamulcem zadłużenia”, co nastąpiło pod koniec maja 2009 r. Do Konstytucji został wprowadzony artykuł, ograniczający możliwość zaciągania przez rząd nowego zadłużenia do wysokości 0,35% PKB (wyjątek mogą stanowić sytuacje związane z katastrofami naturalnymi lub głębokie recesje gospodarcze). Zasada ta będzie obowiązywać od roku budżetowego 2016, a kraje związkowe od roku 2020 (sektor publiczny w Niemczech składa się z finansów federacji, landów, gmin i ubezpieczeń społecznych). Do tego czasu rząd powinien zredukować deficyt budżetowy i zrównoważyć budżet. Dzięki tej regulacji możliwe będzie prowadzenie takiej polityki finansowej, która nie pozostawi ogromnego zadłużenia następnym pokoleniom, a mimo to zostawi miejsce na działania, które nie będą zmuszały do zachowań procyklicznych w czasie recesji.

      Mając powyższe na uwadze rząd podjął prace nad realizacją postanowień art. 115 ustawy zasadniczej, czyli konsolidacji finansów publicznych tak, aby w roku 2016 deficyt budżetu państwa nie musiał być wyższy niż 0,35% PKB oraz zaleceń Rady ECOFIN.  Politycy rządzącej koalicji są zgodni, że czas zakończyć okres, w którym społeczeństwo niemieckie żyło ponad swoje możliwości. W minionych latach i dziesięcioleciach umocniły się tendencje, stanowiące przeszkodę na drodze zrównoważonego rozwoju gospodarczego, które rząd niemiecki postanowił skorygować. Celem rządu jest polityka wzrostu gospodarczego, skierowana na przyszłość, stawiająca na tworzenie miejsc pracy zorientowanych na przyszłość i poprawę warunków zatrudnienia. Polityka ta wymaga zmiany struktury i dokonania redukcji wydatków budżetowych. Przed podjęciem decyzji rząd postanowił dokładnie przeglądnąć wydatki pod kątem ich wkładu w przyszły rozwój. Już w budżecie na rok 2010 nastąpiły pierwsze, znaczące redukcje wydatków – dotknęły one wszystkich resortów, chociaż nie w takim samym zakresie. Na znak wagi, jaką do ich zadań w przyszłości przykłada obecny rząd federalny, resorty edukacji oraz badań i rozwoju, nie są objęte procedurą cięć wydatków, a wręcz przeciwnie - otrzymały dodatkowe środki z budżetu na realizację nowych zadań – poprawę systemu edukacji i finansowanie innowacji. Kanclerz Merkel oświadczyła, że plan finansowy do roku 2014 jest  kamieniem milowym dla wiarygodnych, solidnych finansów państwa oraz, że rząd RFN wypełni swoje zobowiązania redukcji deficytu strukturalnego od roku 2011. Łączna kwota cięć budżetowych na lata 2011-2014 miała wynieść prawie 80 mld euro. Na rok 2011 przewidziano 11,2 mld euro (0,4% PKB), 19.1 mld euro w 2012r. (0,7% PKB),  23,7 mld euro w 2013r. (0,9% PKB) i 27.6 mld euro w 2014 (1% PKB). Takie podejście do polityki gospodarczej kanclerz Merkel potwierdziła w dn. 10.05.2012 w oświadczeniu rządowym przed wyjazdem na szczyt G8 i szczyt NATO – zmniejszanie zadłużenia państwa i pobudzanie wzrostu poprzez reformy strukturalne są drogą do opanowanie kryzysu. Konsekwentna polityka konsolidacji i restrukturyzacji budżetu prowadzona przez rząd federalny przyniosła efekty: deficyt finansów publicznych w roku 2011 wyniósł 25,8 mld euro (wobec 105,8 mld euro w roku poprzednim, gdy odnotowano najwyższy w historii gospodarki niemieckiej deficyt sektora finansów publicznych) i spadł z poziomu 4,3% w roku 2010 do  poziomu 1% PKB liczonego w cenach bieżących. Przychody budżetowe wzrosły o 6,1% - natomiast wydatki spadły o 1,1%. Federacja i kraje związkowe RFN znacznie zmniejszyły poprzedni olbrzymi deficyt, a gminy odnotowały niewielkie saldo dodatnie, natomiast sektor ubezpieczeń społecznych (dzięki zwiększeniu liczby zatrudnionych) odnotował znaczne nadwyżki wpływów nad wydatkami. Dzięki tej konsekwentnej polityce Niemcy wyszły z tzw. procedury nadmiernego deficytu.

      W roku 2012 budżet państwa odnotował pierwszą od pięciu lat minimalną  nadwyżkę, w wysokości  ok. 2,2 mld euro (0,2% PKB). Wpływy do budżetu wzrosły o 3,3%, głównie dzięki wzrostowi podatków od wynagrodzeń związanego z wysokim poziomem zatrudnienia. Natomiast wydatki wzrosły znacznie wolniej, bo o 1,4%, co było wynikiem spadku inwestycji publicznych na skutek zakończenia finansowania z tzw. pakietów koniunkturalnych i niższych kosztów obsługi długu (będących wynikiem spadku jego oprocentowania).  Podobnie, jak w roku 2011, gminy - a przede wszystkim - fundusze ubezpieczeń społecznych odnotowały znaczną nadwyżkę wpływów nad wydatkami.

      Solidne finanse publiczne i ścisłe stosowanie prawa budżetowego w Niemczech ma stanowić kotwicę stabilności dla UGW.

      Dług publiczny

      Na koniec 2012 r. oficjalna wysokość skonsolidowanego zadłużenia brutto wynosiła 2082 mld euro, to jest ok. 81,9% PKB. Koszty obsługi tego zadłużenia wyniosły  54,5 mld euro.

      Na koniec 2011 r. oficjalna wysokość skonsolidowanego zadłużenia brutto  wynosiła 2088,47 mld euro (wobec 2056,09 mld euro w roku poprzednim), to jest ok. 80,4% PKB (wobec 82,5% w roku poprzednim). Wysokość odsetek od tego zadłużenia sięgnęła kwoty 68,15 mld euro (i 65 mld euro w roku 2010).

      Wiarygodna i konsekwentna polityka rządu federalnego dotycząca konsolidacji budżetu i niepewność na międzynarodowych rynkach finansowych zaowocowały niespotykanie niskim oprocentowaniem papierów dłużnych rządu niemieckiego (poniżej stopy inflacji). W styczniu 20012 r. rząd niemiecki sprzedał na aukcji sześciomiesięczne bony skarbowe, których oprocentowanie po raz pierwszy w historii wynosiło minus 0,0122%, co dało budżetowi wpływ w wysokości 3,9 mld euro. Popyt na niemieckie bony skarbowe wynosił prawie 7 mld euro i przekraczał wartość emisji 1,8 razy. Po raz pierwszy w historii budżet niemiecki zarabiał na zaciąganiu długu. Według kilońskiego instytutu gospodarki światowej, od roku 2009 niemiecki budżet zaoszczędził więcej, niż 100 mld euro z tytułu wyjątkowo niskiego oprocentowania jego papierów dłużnych. To wyliczenie obejmuje wszystkie obligacje emitowane od tej daty.

      Dług publiczny przypadający na jednego mieszkańca wynosi 25,248 tys. euro, a na jednego zatrudnionego 50,65 tys. euro.

      Wpływ gospodarki światowej

      Zdaniem analityków niemieckiego federalnego banku centralnego, Deutsche Bundesbanku, z uwagi na wysoki udział wymiany międzynarodowej w tworzeniu niemieckiego PKB, ryzyka, płynące z otoczenia gospodarki światowej, szczególnie ze strefy euro i gospodarki chińskiej, są ciągle duże.

      Perspektywy dalszego rozwoju gospodarki niemieckiej w świetle sytuacji globalnej

       

      Powrót gospodarki niemieckiej na stabilną ścieżkę wzrostu nie jest oczywisty, mimo wielkich wysiłków rządu niemieckiego zmierzających do zrównoważenia finansów publicznych i obniżenia długu publicznego, albowiem tempo wzrostu gospodarki niemieckiej jest w znacznym stopniu uzależnione od rozwoju wydarzeń w gospodarce światowej. Nadal istnieje niebezpieczeństwo kolejnego kryzysu w sektorze finansowym z uwagi na kryzys finansów publicznych kilku krajów strefy euro i możliwość restrukturyzacji ich długów, wzrastają nierównowagi w gospodarce chińskiej, będącej jednym z głównych rynków dla niemieckich eksporterów. Liczba zagrożeń dla trwałości wzrostu nie maleje (z wyjątkiem stabilizowania się sytuacji w gospodarce amerykańskiej).

      Niezależni eksperci szacują, że ożywienie w gospodarce światowej ulegnie osłabieniu, szczególnie w krajach określanych mianem tzw. rynków wschodzących, z uwagi na konieczność schładzania tempa rozwoju w celu uniknięcia gwałtownego wzrostu cen, co może przyczynić się także do obniżenia tempa wzrostu gospodarczego w Niemczech, co się już ziściło w roku 2012. Twierdzą, że aby powrócić na ścieżkę stabilnego wzrostu konieczne jest trwałe ożywienie konsumpcji wewnętrznej, co można osiągnąć poprzez ożywienie rynku pracy, które znajdzie odzwierciedlenie także we wzroście wynagrodzeń za pracę, a te przekształcą się nie tylko w  wydatki konsumpcyjne, które w Niemczech są porównywalne z francuskimi, lecz w inwestycje. Z uwagi na historycznie niskie stopy procentowe można także oczekiwać wzrostu działalności inwestycyjnej, lecz na decyzje jej dotyczące duży wpływ ma ciągle wysoka niepewność co do rozwoju wydarzeń, szczególnie w strefie euro.

      Ale – jak twierdzą analitycy - średnio- i długookresowe perspektywy dla niemieckiej gospodarki eksportowej są pomyślne. Rosnący dobrobyt we wzrastających, szybko rozwijających się krajach podwyższy popyt na dobra inwestycyjne, użytkowe i konsumpcyjne. W czasie procesu nadrabiania dystansu do poziomu rozwoju krajów wysoko rozwiniętych oraz nadchodzącej urbanizacji, w tych ludnych krajach, coraz bardziej konieczne będą dodatkowe inwestycje w infrastrukturę transportu, zaopatrzenia i usuwania odpadów oraz budownictwo. Wzrastające i starzejące się szybko społeczeństwo świata będzie coraz bardziej potrzebowało produktów przemysłu farmaceutycznego, biotechnologii oraz techniki medycznej. Widoczny deficyt surowców i globalne zmiany klimatyczne przyniosą ze sobą zwiększony popyt na alternatywne, odnawialne technologie energetyczne i techniki środowiska naturalnego. We wszystkich tych dziedzinach niemiecka gospodarka posiada ważne know-how i jest światowym liderem w dziedzinie technologii. Nie bez znaczenia dla tego procesu jest fakt zwiększania nakładów  z budżetu na dalszy rozwój badań naukowych i na poprawę systemu edukacji.

      W interesie utrzymania istniejącego poziomu dobrobytu i zapewnienia miejsc pracy polityka rządu niemieckiego zmierza do utrzymania dobrej pozycji Niemiec jako kraju sprawnie funkcjonującego - w którym coraz więcej inwestuje się: w obserwację międzynarodowych rynków, w otoczenie polityczne, system zabezpieczeń społecznych, w rozwój gospodarczy kraju, w edukację i w innowacje.

      Wyzwania przyszłości

      Mimo niewątpliwych sukcesów polityki gospodarczej rządu federalnego liczący się w Niemczech ekonomiści widzą wiele zagrożeń dla utrzymania obecnej pozycji gospodarki niemieckiej w skali gospodarki globalnej. Klasa polityczna w Niemczech stoi przed wieloma wyzwaniami o charakterze długookresowym. Np. zdaniem prof. Sinna – dyrektora ifo - jednego z wiodących instytutów badań ekonomicznych - problemem priorytetowym jest problem niżu demograficznego, gdyż Niemcy wykazują najniższy odsetek narodzin w skali globu. Przekłada się to na gospodarkę prywatną, sektor publiczny, jak i systemy socjalne. Zmniejsza się liczba kadry wysoko wykwalifikowanej pracującej w pełnym wymiarze godzin. Niemiecki system edukacji wymaga unowocześnienia i dostosowania do aktualnych potrzeb gospodarki. Obniżył się prestiż zawodu nauczyciela. Roczna liczba osób, które przedwcześnie przerwały edukację wynosi 70 000, spada liczba absolwentów szkół wyższych. Dla porównania - w Indiach rocznie opuszcza uniwersytety 12-krotnie więcej inżynierów niż w Niemczech. Wzrost liczby imigrantów przyczynia się bardziej do redukcji poziomu dobrobytu niż do jego wzrostu. Przyczyną jest słabe wykształcenie imigrantów i duża liczba bezrobotnych w obrębie tej grupy. Imigranci rzadko podejmują własną działalność gospodarczą, a jeśli awansują, to raczej w charakterze wyjątku w elitach intelektualnych lub ukierunkowanych technicznie.

      Uwarunkowany historycznie federalizm sprawia, że wpływy z podatków nie są właściwie rozdzielane. Dodatkowo - system podatkowy jest niewydajny i brakuje w nim przejrzystości. System opodatkowania przedsiębiorstw jest wadliwy, bardziej opodatkowany jest kapitał własny niż obcy.

      W przyszłościowe sektory gospodarcze i technologiczne, szkolnictwo i badania, transport i środowisko skarb państwa inwestuje mniej niż 20%. Zmiany demograficzne obciążają system socjalny. System opieki społecznej staje się coraz bardziej nieefektywny i towarzyszy mu stały wzrost kosztów.

      Innym znaczącym problemem gospodarczym jest rola państwa w społeczeństwie. Zdaniem wielu komentatorów życia gospodarczego - jest ona przesadnie duża.

      3.2. Tabela wskaźników makroekonomicznych RFN w latach 2007 – 2012

       

      Wyszczególnienie

      2007

      2008

      2009

      2010

      2011

      2012

      PKB wartość globalna (w mld euro)

      2 442,9

      2489,4

      2397

      2499

      2592

      2644

      PKB wartość na 1 mieszkańca

      (w euro)

      29 464

      30323

      29962

      30569

      30300

      31100

      Dynamika PKB w %       

      2,5

      1,2

      -4,7

      3,6

      3,0

      0,7

      Stopa inflacji (indeks cen konsumpcyjnych CPI) w %

      2,3

      1,1

      0,4

      1,1

      2,3

      2,0

      Stopa bezrobocia w % 

      9,0

      7,8

      8,1

      7,7

      6,6

      6,7

      Wartość obrotów handlu zagranicznego ( w mld euro)

      1 735,1

      1 813,5

      1482,1

      1765,7

      1962

      2006

      Wartość eksportu (w mld euro)

      965,2

      994,9

      808,1

      959,5

      1060

      1097

      Wartość importu (w mld euro)

      769,9

      818,6

      674

      806,2

      902

      909

      Relacja deficytu/nadwyżki na rachunku obrotów bieżących bilansu płatniczego do wartości globalnej PKB w %

      7,6

      7,1

      5,6

      5,7

      6,1

      7,1

      Wartość rocznego napływu zagranicznych inwestycji bezpośrednich (w mld euro)

      + 58,6

      + 5,5

      +17,4

      +35,4

      +29,1

      X

      Wartość rocznego odpływu zagranicznych inwestycji bezpośrednich (w mld euro)

      - 124,7

      -49,7

      -54,3

      -82,5

      -39,1

      X

      Skumulowana wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich w RFN (inward) (w mld euro) od 1989 r.

      646,8

      657,1

      668,8

      715,3

      741,4

      X

      Skumulowana wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich RFN za granicą (outward) (w mld euro) od 1989 r.

      847,1

      855

      918,4

      1003

      1100

      X

      Źródło: Destatis, Bundesbank, Federalny Urząd Pracy, Eurostat, 2009-2013.


      3.3. Główne sektory gospodarki (o największym znaczeniu/udziale w PKB)

      Największy udział w tworzeniu wartości dodanej brutto ogółem miał nadal sektor produkcji przemysłowej (26% – bez sektora budownictwa), z czego na przemysł przetwórczy przypadło 22,4%.Drugie miejsce pod względem udziału w tworzeniu wartości dodanej brutto ogółem zajmował sektor usług publicznych, wychowania i zdrowia (18%), dalej uplasował się handel, transport i usługi hotelarskie (16%), kolejne miejsca zajmowały: sektor nieruchomości i mieszkalnictwa (11,3%), usług dla przedsiębiorstw (10,7%), budownictwo (4,5%), finanse i ubezpieczenia (4%). Ta struktura tworzenia PKB odpowiada prawie dokładnie strukturze tworzenia PKB w roku 2008, a więc sprzed kryzysu.

      Charakterystyczna cechą przy tworzeniu niemieckiego PKB był wyraźny podział gospodarki na sektor usług, którego wartość dodana brutto rosła i sektor produkcji przemysłowej i branży budowlanej, których wartość dodana brutto spadła odpowiednio o 0,8% i 1,7% w stosunku do roku poprzedniego. Najszybciej rozwijał się sektor informacji i komunikacji (+3,4% w porównaniu do roku poprzedniego), usług dla przedsiębiorstw (+2,7%), usług finansowych i ubezpieczeniowych (+1,7%), nieruchomości i mieszkalnictwa  (+1,7%), rolnictwo, leśnictwo i rybołówstwo (+1,5%), sektor usług publicznych, wychowanie i zdrowie (+0,8%), handel, transport i usługi hotelarskie (+0,7%).

      Istnieje teza, że struktura niemieckiej gospodarki wynika z ukształtowanego międzynarodowego podziału pracy i nie istnieje możliwość korzystnej zmiany struktury wytwarzania PKB w RFN w krótkim okresie. W okresie ożywienia gospodarka o strukturze gospodarki RFN realizuje ponadprzeciętne zyski, natomiast w okresie kryzysu, ponadprzeciętne - straty. Przebieg ostatniego kryzysu pokazał, że stosunkowo najmniej zdezindustrializowana gospodarka niemiecka (w porównaniu do innych gospodarek postindustrialnych) – również dzięki odpowiedniej polityce gospodarczej rządu - potrafi szybko wrócić na ścieżkę wzrostu.

      3.4. Uczestnictwo w wielostronnych organizacjach i porozumieniach o charakterze ekonomicznym

      RFN jest członkiem-założycielem dzisiejszej Unii Europejskiej (której protoplastą była Europejska Wspólnota Gospodarcza, działająca od 1958 r.), a w jej ramach Unii Gospodarczo-Walutowej, popularnie nazywanej strefą euro (od posiadania wspólnej waluty, euro) oraz aktywnym członkiem najważniejszych międzynarodowych organizacji ekonomicznych zarówno o charakterze ogólnym, jak i wyspecjalizowanym. Jest członkiem -założycielem Europejskiego Banku Centralnego (ECB), który od 1999 r. jest bankiem centralnym zarządzającym wspólną walutą 17 krajów członkowskich.

      Rząd RFN jest członkiem - założycielem Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD), ekonomicznego think-tanku 30 najbardziej uprzemysłowionych krajów świata, która skupia rządy krajów o systemie demokratycznym i gospodarce rynkowej. Jej celem jest wspieranie zrównoważonego, długotrwałego wzrostu gospodarczego i zatrudnienia, wspieranie działań zmierzających do podnoszenia standardów życia, działanie na rzecz utrzymywania stabilności finansowej, wspieranie rozwoju gospodarczego innych krajów i przyczynianie się do wzrostu handlu światowego. OECD dzieli się także doświadczeniem z zakresu narzędzi polityki gospodarczej z ponad 100 krajami na całym świecie. Prowadzi m.in. analizy sytuacji gospodarczej krajów członkowskich i bieżącej sytuacji gospodarczej na świecie, a wyniki tych analiz publikuje     w raportach cieszących się uznaniem podmiotów podejmujących decyzje gospodarcze. RFN jest członkiem – założycielem Światowej Organizacji Handlu (WTO), której głównym zadaniem jest liberalizacja międzynarodowego handlu towarami i usługami, propagowanie polityki inwestycyjnej wspierającej handel, rozstrzyganie sporów dotyczących wymiany handlowej, przestrzegania praw własności intelektualnej. Działalność WTO skierowana jest na rzecz producentów towarów i usług, eksporterów i importerów. RFN jest także członkiem Światowej Organizacji Ceł (WCO).

      W sektorze finansowym RFN jest członkiem najważniejszych organizacji międzynarodowych takich jak:

      • Bank Światowy (od 1952 r.) oraz jego agencje wyspecjalizowane:
      • Międzynarodowe Stowarzyszenie Rozwoju (IDA) (od 1960 r.),
      • Agencja Międzynarodowych Gwarancji Inwestycyjnych (MIGA) (od 1988 r.),
      • Międzynarodowa Korporacja Finansowa (IFC) (od 1956 r.),
      • International Centre for Settlement of Investment Disputes (ICSID) (od 1969 r.),
      • Międzynarodowy Fundusz Walutowy (od sierpnia 1952 r.),
      • Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBRD) (od 1991 r.),
      • Europejski Bank Inwestycyjny (EIB),
      • Bank Rozrachunków Międzynarodowych (BIS),
      • Komitet Bazylejski do Spraw Nadzoru Bankowego (BCBS),
      • Międzynarodowe Stowarzyszenie Nadzoru nad Funduszami Ubezpieczeniowymi (IAIS),
      • Międzynarodowa Organizacja Komisji Papierów Wartościowych (IOSCO),
      • Grupa Specjalna d.s. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (FATF),
      • Międzynarodowa Organizacja Administracji Podatkowych (IOTA).

      Ponadto RFN jest członkiem Europejskiej Konferencji Ministrów Transportu (EMCT) i Rady Państw Morza Bałtyckiego.

      3.5. Aktywność rządu RFN na arenie UE i G20 

      Od wybuchu kryzysu w roku 2008 rząd RFN jest wyjątkowo aktywnie zaangażowany w opracowanie narzędzi uregulowania wyjścia z kryzysu na rynkach finansowych i zapobiegających kryzysom w sferze realnej gospodarki i podejmuje w tym zakresie aktywne działania na forum UE (w tym w szczególności w grupie państw posiadających wspólną walutę – euro) i spotkaniach członków grupy G20.

      Dla rządu RFN sprawą zasadniczej wagi stało się, aby zasady społecznej gospodarki rynkowej zostały przyjęte w całym świecie, bo kryzys pokazał, że nie chodzi tylko o wprowadzenie nowych regulacji, ale o określenie, jaka jest rola państwa we współczesnej  gospodarce. Rząd RFN niezmiennie od początku kryzysu prezentuje stanowisko, że zadaniem państwa jest być strażnikiem porządku społecznego a instytucje państwa powinny gwarantować istnienie niezakłóconej wolnej konkurencji dla podmiotów gospodarczych. W związku z rosnącym znaczeniem poprawności, przejrzystości i integralności biznesu międzynarodowego i finansów, jak i etyki biznesowej, rząd RFN prezentuje pogląd, że potrzebne są powszechnie obowiązujące standardy w tej dziedzinie.

      Od początku kryzysu globalnego rząd niemiecki stał  na stanowisku, że powrót gospodarek na ścieżkę wzrostu wymaga zmiany paradygmatu dotyczącego kierowania gospodarką – a mianowicie uznania faktu wzajemnej zależności gospodarek w skali globalnej i ścisłej współpracy rządów i instytucji w skali globalnej. Ostatni kryzys uświadomił zarówno rządowi, jak i społeczeństwu niemieckiemu, jak bardzo dobrobyt, bezpieczeństwo i rozwój  Niemiec powiązane jest z dobrobytem, bezpieczeństwem i przyszłością ich partnerów w Europie, szczególnie wobec faktu posiadania wspólnej waluty z 17 innymi krajami członkowskimi UE. Rząd federalny prezentuje stanowisko, że stabilna, wspólna waluta jest sprawą wszystkich członków strefy euro i niezmiennie prezentuje pogląd, że dla stabilności euro i dla kształtowania przyszłości rozwoju gospodarczego solidna polityka finansowa we wszystkich krajach członkowskich UE jest zadaniem najważniejszym. Z całą stanowczością opowiadał się i nadal opowiada za restrykcyjnym przestrzeganiem zasad Paktu Stabilności i Wzrostu w przyszłości a także za zaostrzeniem jego przestrzegania.

      Dążył skutecznie do tego, aby przeanalizować głębsze przyczyny kryzysu stabilności euro: błędne decyzje w przeszłości, brakującą długookresowość polityki finansowej, zużywanie zasobów, konkurencyjność gospodarek. Zdecydowanie wypowiadał się przeciwko uwspólnotowieniu długów i emisji euroobligacji, argumentując, że działają one antymotywacyjne wobec konieczności przeprowadzania reform strukturalnych, których potrzebują kraje UE aby poprawić międzynarodową konkurencyjność gospodarek.

      Strona niemiecka poparła postulaty reformy Paktu Stabilności i Wzrostu w kierunku wprowadzenia automatycznych sankcji za przekroczenie progów deficytu budżetowego i propozycje tzw. semestru europejskiego, czyli przedkładania Komisji Europejskiej projektów budżetów narodowych do wstępnej akceptacji, opowiedziała się także za szybszą redukcją zadłużenia publicznego. Przedstawiciele rządu RFN, z kanclerz Merkel włącznie, aktywnie działali na rzecz przyjęcia umów międzynarodowych zmuszających rządy do prowadzenia zrównoważonej polityki finansowej, aktywnie działał przy tworzeniu zasad zarówno tzw. Sześciopaku, jak i Paktu Fiskalnego, organizując liczne dwustronne spotkania na szczycie z prezydentem Francji, premierem Włoch, Zjednoczonego Królestwa i innymi ważnymi politykami i przekonując do konieczności konsolidacji budżetów i prowadzenia zrównoważonej polityki finansowej. Rząd niemiecki aktywnie uczestniczył w procesie rozwiązywania problemu zadłużenia gospodarki greckiej i ponosi najwyższe koszty związane z restrukturyzacją zadłużenia greckiego.

      Rząd niemiecki jest także aktywnym uczestnikiem procesu tworzenia Europejskiego Mechanizmu Stabilizacyjnego, działając jednak nie w kierunku zwiększania jego wolumenu, lecz w kierunku zwiększania dyscypliny finansowej państw członków strefy euro, prezentując stanowisko, że zwiększanie dyscypliny finansowej będzie zmniejszało zapotrzebowanie na środki z EMS.

      Rząd niemiecki aktywnie uczestniczy w tworzeniu zasad powoływanej do życia w strefie euro unii bankowej – bazując  na zasadzie „solidarność w zamian za odpowiedzialność” rząd niemiecki optował za tym, aby za problemy banków odpowiadali najpierw jego właściciele, następnie - wierzyciele, depozytariusze depozytów o wartości przekraczającej ustawowe gwarancje, następnie podatnicy państwa, w którym znajduje się dany bank, czyli budżet.  Dopiero, gdy środki tych wszystkich podmiotów okażą się niewystarczające do uratowania kondycji banku, dany bank mógłby starać sie o bezpośrednie dokapitalizowanie z funduszu ESM.

      Na kolejnych szczytach G20 rząd niemiecki konsekwentnie i zdecydowanie występował z postulatami uregulowania funkcjonowania rynków finansowych oraz produktów i podmiotów na nich działających, popierał wnioski zawarte w raporcie opublikowanym przez tzw. „Grupę Trzydziestu”, kierowaną przez P. Volkersa, i domagał się, aby te wnioski zostały wdrożone przez wszystkich uczestników rynków finansowych. Ostatnia akcja rządu niemieckiego na forum G8 dotyczy walki z oszustwami podatkowymi i ukrywaniem podatków oraz automatycznej wymiany informacji podatkowych przez organa skarbowe.

      Mając na uwadze globalny charakter działalności gospodarczej we współczesnym świecie, rząd RFN aktywnie uczestniczy w działaniach na rzecz wprowadzenia nowego ładu ekonomicznego w skali globalnej. Ten nowy ład miałaby określać „Karta zrównoważonego rozwoju gospodarczego”,  której opracowaniem zajmuje się OECD.

      3.6. Niemiecka transformacja energetyczna – Energiewende

      Obecne władze federalne podjęły w 2010 decyzję w sprawie przedłużenia okresów funkcjonowania najnowocześniejszych z niemieckich elektrowni atomowych do 2035. Została ona jednak skorygowana w wyniku żywiołowych reakcji niemieckiego społeczeństwa na katastrofę w Fukushimie. W wyniku tego w maju 2011 gabinet Merkel podjął decyzję w sprawie wygaszenia 8 z 17 niemieckich elektrowni i stopniowego wygaszania kolejnych aż do ostatecznej rezygnacji z energetyki atomowej do 2022. Pomimo kontrowersyjnych skutków gospodarczych, władze federalne konsekwentnie realizują swoje postanowienia w sprawie odchodzenia od energetyki nuklearnej.

      Mimo, że od decyzji dotyczącej wprowadzenia Energiewende minęły już dwa lata, dopiero teraz jednak zaczyna się poważna debata nt gospodarczych kosztów tego politycznego projektu, która przybiera na intensywności  w kontekście tegorocznych wyborów parlamentarnych.

      Jak dotąd wszystkie niemieckie ugrupowania polityczne głosiły zgodnie konieczność ponoszenia finansowych świadczeń na rzecz ekologicznej transformacji kraju. Spotykało się to z przychylnym przyjęciem ze strony niemieckiego społeczeństwa, które z natury przychylne jest wszelkim ekologicznym inicjatywom. Teraz jednak odbiorcy końcowi prądu zaczynają sobie uświadamiać, że to oni ponosić będą główny ciężar przemian. Dotyczy to zwłaszcza osób uboższych, których m.in. nie stać na nowoczesny, energooszczędny sprzęt AGD, a tym bardziej na dotowane przydomowe instalacje solarne.

      Działania władz federalnych na rzecz finansowania sektora OZE stały się ostatnio obiektem zainteresowania Komisji Europejskiej. Na początku czerwca br. Dyrekcja Generalna KE ds. Konkurencji rozpoczęła formalną procedurę skierowaną przeciwko Niemcom w związku ze stosowaniem przez to państwo szerokich zwolnień dla przemysłu energochłonnego z części opłat za energię z odnawialnych źródeł, które w opinii KE są sprzeczne z zasadami konkurencji na wspólnym europejskim rynku. KE rozważa nakaz wycofania stosowania tego typu zwolnień a nawet zwrotu środków odpowiadających wysokości zwolnień z opłat.

      Innym problemem Berlina jest niedostatek sieci przesyłowych prądu. W grudniu 2012 władze federalne przyjęły założenia ramowe dla szybszej ich rozbudowy. W ich ramach przyjęto plany budowy trzech dużych magistrali energetycznych o łącznej długości 2800 km. Ich głównym celem ma być transport prądu z farm wiatrowych usytuowanych u północnych wybrzeży RFN na południe kraju. Ponadto modernizowana ma być również istniejąca sieć przesyłowa. Celem zaplanowanej modernizacji jest lepsze dostosowanie jej do coraz większego udziału OZE w produkcji prądu (inteligentne sieci przesyłowe).

      3.7. Polityka klimatyczna

      Pomimo wyłączenia części (8 z 17) niemieckich elektrowni atomowych (w ramach Energiewende),  w 2011 emisja CO2 w Niemczech uległa dalszemu zmniejszeniu o 2,9% w odniesieniu do roku poprzedniego (brak jeszcze danych za 2012). Redukcje miały głównie miejsce w sektorze ciepłowniczym. W odniesieniu do powyższych wyników Berlin podkreśla, że ambitny cel redukcyjny RFN (40% do 2020 – rok bazowy 1990) staje się tym bardziej aktualny, wymaga jednak dalszych dodatkowych działań.

      W opinii władz federalnych, kolejne postępy na drodze redukcji emisji pomimo wygaszenia części reaktorów, stanowią zaprzeczenie dla obaw zgłaszanych przez sceptyków Energiewende, w opinii których rezygnacja z energetyki atomowej pociągnie za sobą automatycznie zaprzepaszczenie ambitnych celów redukcyjnych. Coraz częściej wskazuje się jednak na rosnący w 2012 udział węgla przy produkcji energii elektrycznej w Niemczech, związany ze spadkiem cen na certyfikaty uprawniające do emisji CO2 (co spowodowało, że wytwarzanie energii z węgla stało się bardziej opłacalne) i wynikającą z tego możliwość zwiększenia emisji.

      W tym kontekście federalny resort środowiska (BMU) wskazuje na celowość modyfikacji Europejskiego Systemu Handlu Emisjami (ETS), poprzez wycofanie z obiegu części certyfikatów (backloading). W jego bowiem opinii, aktualny spadek cen certyfikatów uniemożliwia wdrażanie przyjaznych środowisku inwestycji. Przeciwny takiemu rozwiązaniu jest jednak federalny resort gospodarki (BMWi).

       

       

      Dwustronna współpraca gospodarcza


       

      4. DWUSTRONNA WSPÓŁPRACA GOSPODARCZA

      4.1. Gospodarcze umowy dwustronne

      Ramy polsko-niemieckiej dwustronnej współpracy gospodarczej stworzone zostały przede wszystkim przez Traktat o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy podpisany w dniu 17 czerwca 1991 r. (Dz. U. 1992 nr 14 poz. 54).

       Szereg kwestii regulują też bilateralne umowy międzyrządowe. Są to m. in.:

       

      • umowa w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku (Dz. U. z 2005 r. nr 12 poz. 90),
      • umowa w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji z 1991 r.; Protokół uzupełniający do umowy z 2003 r. (Dz. U. z 1991 r. nr 27 poz.116; Dz. U. z 2006 r. nr 13 poz. 84).

      4.2. Obroty handlowe

      Niemcy są najważniejszym partnerem handlowym Polski. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, wartość eksportu w 2012 r. wyniosła 35,7 mld EUR (dynamika na poziomie 0,0% w porównaniu do 2011 r.) a wartość importu 32,1 mld EUR (spadek o 5,8%)[1]. Dzięki temu Polska czwarty rok z rzędu zanotowała dodatnie saldo w obrotach z Niemcami, które w 2012 r. wyniosło 3,6 mld EUR. Udział RFN w polskim eksporcie wyniósł 25,1% a w imporcie 21,1%%. Dla Niemiec Polska jest 10. partnerem handlowym po stronie niemieckiego eksportu, przed Federacją Rosyjską i Czechami. Po stronie importu zajmujemy pozycję 11., tuż za Czechami.

      Według wstępnych danych GUS (czerwiec 2013) nominowana w euro dynamika eksportu do Niemiec zaczyna rosnąć osiągając w kwietniu poziom +5,0%, natomiast importu nadal jest ujemna (-4,6%). Utrzymuje się nadal tendencja dodatniego dla Polski salda na poziomie przekraczającym 2 mld euro.

       

      Wymiana handlowa Polski z Niemcami w latach 2006 – 2012

       

                                                                                                    w mln EUR

       

       

      2006

      2007

       

      2008

       

       

      2009

       

      2010

      2011

       

      2012

      Eksport

      23.869,7

      26.370,1

      29.124,1

       25.685,7

      31.427,0

      35.393,6

      35.650,3

      Import

      24.201,7

      29.023,1

      32.755.2

       24.053,2

      29.362,4

      33.528,1

      32.057,5

      Obroty

      48.071,2

      55.393,2

      61.879,3

       49.738,9

      60.789,4

      68.921,7

      67.707,8

      Saldo

      -332,0

      -2.653,0

      -3.631,1

       +1.632,4

      +2.064,5

      +1.865,5

      +3.592,8

       

       

       

       

       

       

       

       

       

       

       

       

      Źródło: Główny Urząd Statystyczny.

       

      W polskim eksporcie przeważały urządzenia mechaniczne i elektryczne, wyroby nieszlachetne i wyroby z metali nieszlachetnych oraz pojazdy i części do nich. Po stronie importu dodatkowo ważną pozycję stanowiły produkty przemysłu chemicznego oraz tworzywa sztuczne i wyroby z nich. 

      W relacjach handlowych pomiędzy Polską a Niemcami po naszej akcesji do UE obserwujemy stały wzrost obrotów (wyjątek stanowi rok 2009, kiedy ich wolumen uległ widocznemu zmniejszeniu - głównie na skutek recesji gospodarczej w Niemczech). Nastąpiła też poprawa struktury eksportu w kierunku wyższego udziału towarów wysoko przetworzonych.

      Warto zwrócić uwagę, że w polskiej ofercie eksportowej na rynek niemiecki nadal brak jest produktów o silnej marce, choć niektóre polskie przedsiębiorstwa podejmują starania dla wprowadzenia własnych towarów i sprzedawania ich w firmowych sklepach. Jednakże dla niektórych z nich doświadczenia z uruchamianiem sieci własnej sprzedaży okazały się nieudane i zdecydowały się, bądź rozważają wycofanie się z rynku (np. Bytom, Ryłko, Meble Kler). Na niemieckim rynku nadal obecna jest za to m. in. marka odzieżowa Simple oraz sklep z artykułami dla dzieci Smyk (choć w tym przypadku władze firmy zdecydowały się na zakup niemieckiej sieci sklepów Spiele Max i są odtąd obecni na rynku pod tą właśnie nazwą). Pojawiła się również firma Wittchen z salonem sprzedaży w Berlinie,

      4.3. Inwestycje bezpośrednie

       

      • niemieckie inwestycje bezpośrednie w Polsce

      Według danych Niemieckiego Banku Federalnego w 2011 r. w Polsce działały 1205 przedsiębiorstwa z udziałem kapitału niemieckiego, które zatrudniały 301 tys. osób, i których obrót wyniósł 62,2 mld EUR. Szacunkowy skumulowany stan niemieckich inwestycji bezpośrednich w Polsce wynosił 19,3 mld EUR. W zakresie inwestycji bezpośrednich obserwuje się kontynuację wysokiego poziomu zainteresowania kapitału niemieckiego Polską. W 2012r. niemieckie firmy zainwestowały w Polsce 3,5 mld € (dane Bundesbanku) wobec 3 mld w roku 2011.

      Największa część niemieckich inwestycji przypada na działalność nowych firm (greenfield investments), a jedynie niewielką część stanowią przejęcia, czy inwestycje związane z prywatyzacją przedsiębiorstw państwowych. Podmioty niemieckie inwestują coraz więcej w zaawansowane technologicznie rodzaje produkcji i usług oraz rozbudowują w Polsce swą działalność naukowo-badawczą i rozwojową. Największe projekty inwestycyjne realizowane są głównie w branży motoryzacyjnej (Volkswagen, Opel), finansowej (Deutsche Bank, Commerzbank), ubezpieczeniowej (Allianz, Talanx), energetycznej (RWE), maszynowej, chemicznej (Bayersdorf, Bayer), budownictwa (Hochtief) i handlu (grupa Metro).

       

      • polskie inwestycje bezpośrednie w RFN

      Skumulowana wartość polskich BIZ w Niemczech według Niemieckiego Banku Federalnego w 2011 r. wyniosła 579 mln EUR. Według danych niemieckiego banku centralnego, w RFN w 2011 r. działały 42 przedsiębiorstwa z udziałem polskiego kapitału. Zatrudniały one 6 tys. pracowników, a ich obrót wyniósł 5,7 mld EUR.

       

       

      Do największych polskich inwestorów w RFN zaliczają się:

       

      • PKN Orlen S.A. – zakup sieci stacji benzynowych – wartość inwestycji: 350 mln EUR (2003/ 2011),
        • Comarch S.A.:
        • utworzenie centrum kompetencyjnego w Dreźnie – 9 mln EUR,
      • przejęcie firmy SoftM Software und Beratung GmbH – 11,2 mln EUR (2008),
      • Sanplast Sp. z o.o. – Hoesch Design – 20 mln EUR (2005),
        • CIECH S.A. – zakup Sodawerk Staßfurt GmbH – 120 mln EUR (2007),
        • Ergis Eurofilms S.A. – przejęcie firm MKF-Folien GmbH und Schimanski GmbH – 27,4 mln EUR (2007),
        • Odratrans S.A. – przejęcie firmy Deutsche Binnenredeerei – 20 mln EUR (2007),
        • Asseco Germany AG – przejęcie firm:
          • A+P AG – 11,5 mln EUR (2007)
          • Matrix24 AG – 26,2 mln EUR (2008),
      • update4u Software AG – 4,8 mln EUR (2008),

      KOPEX S.A. – Hansen Sicherheitstechnik AG – 26,3 mln EUR (2007),

       

      • Decora S.A. – EWIFOAM E. Wicklein GmbH – 4,4 mln EUR (2007),
      • ZA Tarnów S.A. – przejęcie firmy Unylon Polymers GmbH – 4 mln EUR (2010),
      • Boryszew S.A. – YMOS GmbH, YMOS Ubrig GmbH und YMOS Prenzlau GmbH – 9,8 mln EUR (2012).

      4.4. Współpraca regionalna

      Podstawę dwustronnej współpracy regionalnej i przygranicznej wyznacza Europejska Konwencja Ramowa o Współpracy Transgranicznej pomiędzy Wspólnotami i Władzami Terytorialnymi przyjęta w Madrycie w maju 1980 r. oraz Traktat między RP a RFN o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy z 17 czerwca 1991 r. Na mocy tego drugiego powołano Polsko - Niemiecką Komisję Międzyrządową ds. Współpracy Regionalnej i Przygranicznej. W jej ramach działają cztery komitety: ds. współpracy przygranicznej, współpracy międzyregionalnej, edukacji i gospodarki przestrzennej, które obradują regularnie, naprzemiennie w obu krajach.

      Tradycyjnie partnerzy niemieccy zainteresowani są współpracą głównie z naszymi województwami północnymi i zachodnimi, ale posiadają też porozumienia partnerskie z innymi regionami, np. województwem mazowieckim i małopolskim. Intensywnie rozwija się współpraca województwa lubuskiego z Brandenburgią. Województwo mazowieckie ma podpisaną z Brandenburgią wspólną deklarację o współpracy (2.10.2002 r.). Rok wcześniej (7 grudnia 2001 r.) podobną deklarację podpisał z Brandenburgią Urząd Marszałkowski w Szczecinie. Aktywnie od lat rozwija się współpraca realizowana przez województwa zachodniopomorskie, lubuskie oraz dolnośląskie i landy Meklemburgii-Pomorza Przedniego, Brandenburgii, Saksonii oraz Berlina.

      Współpraca samorządów Województwa Dolnośląskiego z partnerami w Saksonii przebiega bardzo intensywnie, zwłaszcza w zakresie realizacji projektów transgranicznych, takich jak połączenia komunikacyjne, zagospodarowanie przestrzenne, ochrona środowiska czy turystyka.

      Szczególna rola przypada transgranicznej współpracy w ochronie środowiska. Efektem tej współpracy było na przykład osiągnięcie istotnej poprawy w redukcji zanieczyszczeń w tzw. „czarnym trójkącie” na styku granic Polski, Czech i Niemiec poprzez ustanowienie transgranicznych obszarów chronionych, takich jak tzw. Międzynarodowy Park Doliny Dolnej Odry czy wspólne oczyszczalnie ścieków (Gubin, Świnoujście). Ochroną środowiska w wymiarze transgranicznym zajmuje się zarówno Polsko-Niemiecka Rada Ochrony Środowiska, jak również Polsko-Niemiecka Komisja ds. Współpracy na Wodach Granicznych.

      Z informacji MSW wynika, że polskie województwa realizują podpisane z niemieckimi krajami związkowymi deklaracje i porozumienia o współpracy. Istnieje także szereg różnych form kooperacji na poziomie samorządów lokalnych (miast, powiatów i gmin). Łącznie według danych Rady Gmin i Regionów Europy istnieje 571 partnerstw pomiędzy polskimi i niemieckimi miastami. Związek Miast Polskich ma stałe kontakty ze swoim odpowiednikiem w Niemczech, tj. Deutscher Städtetag. Regularnie odbywa się konferencja miast partnerskich. Ostatnie posiedzenie Polsko-Niemieckiej Grupy Roboczej odbyło się 14-15 czerwca 2013 r. w Pile przy okazji obchodów jubileuszu 500-lecie tego miasta.

      Związek Powiatów Polskich zawarł w listopadzie 2000 r. porozumienie o współpracy ze Związkiem Powiatów Niemieckich (Deutscher Landkreistag). Zgodnie z porozumieniem, współpraca gospodarcza obejmuje m. in.: pośrednictwo pomiędzy podmiotami gospodarczymi, tworzenie izb przemysłowo-handlowych, współpracę w dziedzinie energetyki, rozbudowie i budowie stacji benzynowych, moteli, restauracji itp.

      4.5. Współpraca samorządów gospodarczych

      Współpraca transgraniczna realizowana jest nie tylko przez władze wojewódzkie i landowe, ale również na poziomie samorządów lokalnych, w ramach czterech euroregionów: polsko-niemiecko-czeskiego „Nysa”, polsko-niemieckiego „Szprewa-Nysa Bóbr”, „Pro Europa Viadrina” oraz polsko-niemiecko-szwedzkiego „Pomerania”.

      W latach 1994 – 2003 obszary przygraniczne otrzymały środki w ramach programu PHARE CBC i INTERREG (średnio po 40 mln EUR rocznie dla każdej ze stron). Po akcesji Polski do UE obszary te zostały objęte wsparciem w ramach Inicjatywy Wspólnotowej INTERREG III.

      W latach 2004-2006 zapoczątkowana została współpraca samorządów z województwa dolnośląskiego z partnerami saksońskimi w ramach programu „Interreg Polska-Saksonia”.

      Wspólne projekty realizują także po stronie niemieckiej Izby Przemysłowo-Handlowe w Dreźnie (oddział w Görlitz), Lipsku i Chemnitz oraz izby rzemiosła w Chociebużu i Frankfurcie nad Odrą, a po stronie polskiej izby rzemiosła, izby gospodarcze, Pracodawcy RP oraz agencje rozwoju regionalnego. W przeważającej części są to projekty dotyczące kooperacji branżowych, wymiany i kształcenia zawodowego, ujednolicenia rynków pracy, poprawy infrastruktury oraz transferu technologii.

      W Szczecinie działa polsko-niemiecki Dom Gospodarki (Haus der Wirtschaft). Inicjatorami jego powstania była Izba Przemysłowo-Handlowa w Neubrandenburgu oraz władze miasta Szczecina. Służy on rozwijaniu polsko-niemieckich kontaktów gospodarczych. Najwięcej zapytań kierowanych do Domu Gospodarki dotyczy warunków podejmowania działalności gospodarczej i zagadnień z zakresu polityki podatkowej w obu krajach. Przez pierwsze lata od jego powstania firmy z Meklemburgii-Pomorza Przedniego koncentrowały swoją działalność na regionie szczecińskim. W ostatnich latach zaczęły także podejmować kontakty z partnerami z regionu Koszalina. Dom Gospodarki organizuje rocznie kilkadziesiąt wydarzeń o charakterze promocyjnym (w tym seminaria dla przedsiębiorców oraz comiesięczne kręgi gospodarcze).



      [1] Dane polskie różnią się w tym zakresie dość znacznie od danych niemieckich. Według niemieckiego urzędu statystycznego (destatis), polski eksport w 2012 r. wyniósł 33,5 mld €, natomiast import 42,2 mld €, co dało ujemne saldo dla Polski na poziomie ponad 8,7 mld €.

       

       

      Dostęp do rynku


       

      5. DOSTĘP DO RYNKU

      5.1. Dostęp do rynku dla polskich towarów i usług (bariery)

      Brak jest formalnych ograniczeń w dostępie polskich towarów na rynek RFN. Regulacja dostępu opiera się w zasadniczej części na wspólnotowych swobodach: przepływu towarów i kapitału. Nie stosuje się ceł eksportowych i importowych oraz ograniczeń ilościowych.

      5.2. Dostęp do rynku pracy. Świadczenie usług i zatrudnienie obywateli RP

      1 maja 2011 r. dla pracowników z Polski i 7 innych państw członkowskich Unii Europejskiej przestały w Niemczech obowiązywać okresy przejściowe ograniczające jedną z podstawowych swobód europejskiego rynku wewnętrznego, jaką jest prawo do swobodnego przepływu osób. Tym samym, obywatele polscy uzyskali możliwość podejmowania pracy na terenie RFN, bez uprzedniego ubiegania się o otrzymanie stosownego pozwolenia. W przypadkach delegowania pracowników do pracy w Niemczech przez polskich pracodawców czy funkcjonowania agencji pracy tymczasowej istotne jest jednak zapoznanie się z regulacjami obowiązującymi na terenie RFN, gdyż mogą one różnić się od przepisów polskich. Szczegółowe informacje na temat funkcjonowania zasad swobodnego przemieszczania się pracowników oraz przepisów niemieckiego prawa pracy znajdują się w opracowaniach Wydziału Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Berlinie pod następującymi linkami:

      http://berlin.trade.gov.pl/pl/rfnprzewodnik/article/detail,4736,Zatrudnienie_Polakow_w_Niemczech.html

      http://berlin.trade.gov.pl/pl/rfnprzewodnik/article/detail,6734,Prawo_pracy_w_Niemczech.html

      Warto zapoznać się także z zestawem informacji zawartych w broszurze Federalnego Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, dostępnej w języku polskim pod adresem:

      http://berlin.trade.gov.pl/pl/rfnprzewodnik/article/detail,5437,Zatrudnienie_i_delegowanie_do_pracy_obywateli_Unii_Europejskiej.html

      Według ostatnich danych Federalnego Urzędu Statystycznego, na koniec 2011 r. w Niemczech mieszkało 468.481 osób, legitymujących się obywatelstwem polskim. Stanowiliśmy trzecią pod względem liczebności grupę obcokrajowców w Niemczech – po obywatelach Turcji i Włoch. Tradycyjnie najwięcej Polaków mieszkało w Północnej Nadrenii-Westfalii (ponad 130 tys.), Bawarii (blisko 60 tys.) i Hesji (powyżej 50 tys. osób).

      Według danych Federalnego Urzędu Migracji i Uchodźców, który prowadzi Centralny Rejestr Obcokrajowców oparty na informacjach z urzędów meldunkowych, w 2011 r. do Niemiec przyjechało 106.003 obywateli polskich, a wyjechało 45.425. W związku z tym saldo migracji z Polski do RFN wyniosło 60.578 i było o ponad 300% wyższe niż w 2010 r. Był to najwyższy wzrost wśród wszystkich państw. Oznacza to, że co piąty obcokrajowiec, który zameldował się w Niemczech w 2011 r. był Polakiem. Również w wartościach bezwzględnych Polacy stanowili najliczniejszą grupę, która przybyła do Niemiec w 2011 r. Wstępne, szacunkowe dane za 2012 r. (nie uwzględniające przypadków opóźnionego meldunku oraz pomijające pobyty krótkie, trwające do 3 miesięcy) wskazują na dalsze (ok. 20%) zwiększenie się liczby Polaków, w stosunku do 2011 r.

      Oddzielną statystykę dotyczącą obecności Polaków na niemieckim rynku pracy prowadzi Federalna Agencja Pracy, która gromadzi informacje z urzędów pracy. Według danych na koniec 2011 r. pracę w Niemczech wykonywało 174,03 tys. polskich obywateli. W porównaniu do stanu z kwietnia 2011 r. (a więc ostatniego miesiąca przed pełnym otwarciem rynku pracy), ich liczba zwiększyła się o 10% (16 tys. osób). Blisko ¾ osób była objęta obowiązkowymi składkami na ubezpieczenia społeczne. Pozostała część wykonywała drobne prace (tzw. Mini-Jobs). Pełne dane za 2012 r. nie są jeszcze dostępne, podobnie jak nie dysponujemy informacjami na temat sektorów gospodarki i konkretnych zawodów jakie wykonują Polacy w Niemczech. Wyraźnie zauważalny jest spadek zatrudnienia w miesiącach zimowych, z czego należy wnioskować, że spora część naszych obywateli podejmuje zatrudnienie sezonowe, w branży budowlanej i rolnictwie.

      Według statystyki Centralnego Związku Niemieckiego Rzemiosła w 2012 r. w Niemczech zarejestrowane były 31832 firmy rzemieślnicze, które były prowadzone na własny rachunek przez obywateli polskich. W porównaniu do 2011 r. nastąpił wzrost o 4%.

      Liczba Polaków, którzy podjęli pracę w Niemczech od 1 maja 2011 r. znacząco odbiega od szacunków prezentowanych przed otwarciem rynku. Wynika to głównie ze zmniejszania się różnic w wysokości pensji w obu krajach, wyczerpania się potencjału migracyjnego w pierwszych latach po akcesji do UE (główne kierunki: Wielka Brytania i Irlandia), niedostatecznej znajomości języka niemieckiego i nadal niskiego stopnia akceptacji przez Niemców pracowników z nowych państw członkowskich.

      5.3. Nabywanie i wynajem nieruchomości

      W RFN nie ma przepisów ograniczających zakup nieruchomości przez obcokrajowców. W regulacjach prawnych obowiązuje zasada swobody obrotu nieruchomościami. Istniejące ograniczenia związane m. in. z poprawą struktury rolnej, prawem kopalin czy obrotem ziemią na terenie nowych krajów związkowych dotyczą wszystkich podmiotów, bez względu na ich siedzibę czy obywatelstwo. Swoboda obrotu dotyczy również nabywania akcji zamówień udziałów w spółkach będących właścicielami nieruchomości.

      Przy nabyciu nieruchomości powstaje obowiązek zapłaty tzw. Grunderwerbsteuer (podatek od nabywania nieruchomości). Określanie jego stawek pozostaje w gestii krajów związkowych. Ich wysokość kształtuje się obecnie w przedziale 3,5-5,5%.

      5.4. System zamówień publicznych

      Zamówienia publiczne są obszarem, w którym kompetencje są podzielone pomiędzy federację i kraje związkowe. Co do zasady pozostaje on we właściwości krajów związkowych, ale władze federalne zachowują prawo do samodzielnego kształtowania przepisów w tej materii (tzw. konkurrierende Gesetzgebung). W myśl tej zasady, jeśli władze federalne skorzystają ze swoich uprawnień, kraje związkowe, w razie zaistnienia takiej konieczności, mogą ponownie zmienić dotychczasowe postanowienia aktem prawnym rangi ustawy.

      Ogólne ramy prawne wyznacza ustawa z 27 czerwca 1957 r. o przeciwdziałaniu ograniczeniom zasad wolnej konkurencji (Gesetz gegen Wettbewerbsbeschränkungen – GWB), w jej czwartej części zatytułowanej „Zamówienia publiczne”, a także wydane na jej mocy rozporządzenie w sprawie zamówień publicznych (Vergabeverordnung - VgV). Dodatkowo w systemie prawnym funkcjonuje wiele aktów regulujących kwestie zamówień publicznych w poszczególnych obszarach. Są to np. Vergabe- und Vertragsordnung für Bauleistungen (VOB, prawo zamówień publicznych na roboty budowlane) lub Vergabe- und Vertragsordnung für Leistungen (VOL, prawo zamówień publicznych na dostawy i usługi).

      Szczegółowe informacje dotyczące prawa zamówień publicznych w Niemczech zawarte są w rozdziale 5 publikacji Wydziału Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Berlinie pod adresem: http://www.berlin.trade.gov.pl/pl/rfnprzewodnik/article/detail,1280,Rynek_Niemiecki.html

      5.5. Ochrona własności przemysłowej i intelektualnej

      Niemieckie prawo własności przemysłowej i intelektualnej jest zharmonizowane z prawem Unii Europejskiej. Europejski system ochrony własności przemysłowej zakłada, że niezależnie od krajowych systemów ochrony, funkcjonuje system unijny, a zgłaszający ma prawo wyboru systemu. Niemcy są ponadto członkiem Światowej Organizacji Własności Intelektualnej i przestrzegają międzynarodowych porozumień w tym obszarze.

      Prawo własności intelektualnej i przemysłowej w RFN jest chronione na płaszczyźnie krajowej, europejskiej i międzynarodowej. Niemiecki system ochrony własności intelektualnej regulują przepisy znowelizowanej ustawy z dnia 6 czerwca 2008 r.

      Podstawową zasadą w prawie własności intelektualnej jest zasada kumulatywnej ochrony wzorów. Jej realizacja przybiera w Unii Europejskiej różne formy. Prawodawca niemiecki wprowadził częściową kumulację ochrony. Polega ona na tym, że jedynie wzory już zarejestrowane mogą jednocześnie stanowić przedmiot prawa autorskiego, jeśli spełniają ponadto określone przesłanki.

      W prawie niemieckim surowe wymagania co do oryginalności stoją nieraz na przeszkodzie przyznaniu wzorom przemysłowym podwójnej ochrony.

       

      Przydatne linki i kontakty



       

      6. PRZYDATNE KONTAKTY I LINKI

       

      6.1. Administracja gospodarcza

       

      Federalne Ministerstwo Gospodarki i Technologii (Bundesministerium für Wirtschaft und Technologie – BMWi)

      Scharnhorststraße 34-37, 10115 Berlin

      Tel.: +49 30 18 615 0

      Fax: +49 30 18 615 7010

      www.bmwi.de

       

      Federalne Ministerstwo Finansów (Bundesministerium der Finanzen – BMF)

      Wilhelmstr. 97, 10117 Berlin

      Tel.: +49 30 18 6820

      Fax: +49 30 18682 3260

      www.bundesfinanzministerium.de

       

      Federalne Ministerstwo Pracy i Spraw Socjalnych (Bundesministerium für Arbeit und Soziales – BMAS)

      Wilhelmstraße 49, 10117 Berlin

      Tel.:+49  30 18 5270

      www.bmas.bund.de

       

      Federalne Ministerstwo Wyżywienia, Rolnictwa i Ochrony Konsumentów (Bundesministerium für Ernährung, Landwirtschaft und Verbraucherschutz,– BMELV)

      Wilhelmstraße 54, 10117 Berlin

      Tel.: 030/20 06 - 0

      Fax: 030/20 06 - 42 62

      www.bmelv.de

       

      Federalne Ministerstwo Transportu, Budownictwa i Rozwoju Miast

      (Bundesministerium für Verkehr, Bau und Stadtentwicklung)

      Invalidenstraße 44, 10115 Berlin

      Tel.: +49 30 18 3000

      Fax: +49 30 18 300 1920

      www.bmvbs.de

       

      Niemiecki Bank Centralny (Deutsche Bundesbank)

      Wilhelm-Epstein-Straße 14, 60431 Frankfurt am Main

      Tel.: +49 69 9566 – 0

      Fax: +49 69 9566 – 3077

      www.bundesbank.de

       

       

      6.2. Samorządy gospodarcze

       

      Niemiecka Izba Przemysłowo-Handlowa (Deutscher Industrie- und Handelskammertag – DIHK)

      Breite Strasse 29, 10178 Berlin

      Tel.: 49 30 20 30 80

      Fax: 49 30 20 30 81 000

      www.dihk.de

       

       

      Izba Rzemieślnicza (Handwerkskammer)

      Blücherstraße 68, 10961 Berlin

      Tel.: 49 30 25903-01

      Fax: 49 30 25903-235

      www.hwk-berlin.de

       

       

      6.3. Prasa ekonomiczna

       

       

      6.4. Oficjalne strony o charakterze ekonomicznym

       

      • Niemiecki Instytut Badań nad Gospodarką (Deutsches Institut für Wirtschaftsforschung) www.diw.de,
      • Federalny Związek Niemieckiego Przemysłu (Bundesverband der Deutschen Industrie - BDI) www.bdi-online.de,
      • Federalne Stowarzyszenie Niemieckich Pracodawców (Bundesvereinigung der Deutschen Arbeitgeberverbände – BDA) http://www.bda-online.de.
      • Federalny Urząd Statystyczny (Statistisches Bundesamt Deutschland) www.destatis.de,
      • Instytut Badań Rynku Pracy i Zawodów (Institut für Arbeitsmarkt- und Berufsforschung) www.iab.de,
      • Instytut Badań Gospodarczych (Institut für Wirtschaftsforschung e.V. München - ifo) www.cesifo-group.de/ifoHome.html
      • Instytut Gospodarki Światowej (Institut für Weltwirtschaft an der Universität Kiel -IfW) www.ifw-kiel.de.

       

      6.5. Poradnia dla polskich pracowników w Niemczech (kontakt w języku polskim)

       

       

      1 lipca 2013 (ostatnia aktualizacja: 1 lipca 2013)

      Drukuj Drukuj Podziel się treścią: