close

  • Polsce – służyć, Europę – tworzyć, Świat – rozumieć

     

  • NORWEGIA

  • Norwegia

  •  

     Informacje o kraju


     

                                                                                                                                

    1. Informacje ogólne

       

      1. Położenie geograficzne, obszar, ludność, stolica, języki urzędowe.

        Położenie geograficzne: Królestwo Norwegii jest  najbardziej na północ wysuniętym krajem Europy, zajmującym powierzchnię 323 779 km⊃2; (385 178 km⊃2; razem z archipelagiem Svalbard oraz wyspą Jan Mayen). Państwo posiada granicę lądową ze Szwecją, Finlandią i Rosją, liczącą blisko 30 tys. km linię brzegową oraz około 50 tys. przybrzeżnych wysp, z czego 2 tys. jest zamieszkanych. Charakterystycznym elementem norweskiego krajobrazu są fiordy, liczne rzeki i wodospady oraz lodowce.

        Ludność: Liczba ludności Norwegii wynosi 5,25 mln (dane z maja  2017 r.). Średnia gęstość zaludnienia wynosi 16 osób/km⊃2;.

        Stolica: Oslo, które zamieszkuje 670 tys. osób. Inne duże miasta: Bergen (280 tys.), Trondheim (190 tys.), Stavanger (133 tys.).   

        Imigranci i urodzone w Norwegii dzieci imigrantów stanowią 16,3% ludności (848 tys. osób wg danych ze stycznia 2017 r.). Stolicę kraju zamieszkuje 205 tys. imigrantów, co stanowi ok. 30% mieszkańców miasta. Liczba imigrantów do Norwegii z państw UE wynosi 340 tys. osób, z czego największą grupę stanowią obywatele Polski (97 tys.), Litwy (37 tys.) oraz Szwecji (36 tys.). Znaczny wzrost liczby imigrantów polskiego pochodzenia notuje się od momentu wejścia Polski do UE. Imigranci spoza Europy to przede wszystkim obywatele Pakistanu, Iraku, Somalii, Wietnamu, Filipin oraz Iranu.

        Językiem urzędowym jest norweski - język północnogermański blisko spokrewniony z językiem duńskim i szwedzkim. Obowiązują dwie odmiany języka norweskiego – wykształcony na podstawie wpływów języka duńskiego bokmål, którym posługuje się większość populacji oraz nynorsk, stworzony w XIX w. na podstawie dialektów norweskiej prowincji. W niektórych gminach regionów Troms i Finnmark pod względem statusu zrównany z językiem norweskim jest język lapoński. Powszechna jest znajomość języka angielskiego.

         

      2. Warunki klimatyczne.

        Pomimo północnego położenia, Norwegia ma łagodny klimat szczególnie na obszarach, które wystawione są na działanie Prądu Zatokowego. Najcieplejszymi miesiącami są czerwiec i lipiec, a najzimniejszymi styczeń i luty. Na północnych terenach kraju temperatury w miesiącach zimowych mogą dochodzić do – 40º C. Opady deszczu są częstym zjawiskiem, szczególnie na zachodzie kraju. Za kołem podbiegunowym występują zjawiska dnia i nocy polarnej. W Norwegii nie istnieją zagrożenia epidemiologiczne.

         

      3. Główne bogactwa naturalne.

        Norwegia posiada bogate złoża ropy naftowej oraz gazu ziemnego, a wydobycie tych surowców na Norweskim Szelfie Kontynentalnym odgrywa dominującą rolę w norweskiej gospodarce od lat 70-tych XX w. W 2016 r. wartość eksportu ropy i gazu wyniosła 350 mld NOK, co stanowiło 46% całego eksportu kraju. Szacowane na 150 tys. ton, trzecie na świecie po Australii i Indiach, norweskie zasoby radioaktywnego toru mogą w przyszłości odgrywać dużą rolę jako potencjalny surowiec energetyczny. Na terenie Norwegii występują wapienie i granity, kraj posiada również w niewielkich ilościach zasoby miedzi, niklu, tytanu, ołowiu, srebra, cynku, rud żelaza oraz węgla kamiennego. Niemal cała energia elektryczna zużywana w kraju pochodzi z licznych hydroelektrowni.

        Istotną rolę w norweskiej gospodarce odgrywa morze i rybołówstwo oraz hodowla ryb na farmach (akwakultura). Gleby użytkowe zajmują 21% powierzchni Norwegii (ziemia uprawna 3%, lasy gospodarcze i pastwiska 18%), większość żywności jest importowana.

         

      4. System walutowy, kurs i wymiana.

        Walutą Norwegii jest korona norweska (NOK). Banknoty mają nominały 50, 100, 200, 500, 1000 NOK, a monety 1, 5, 10 i 20 NOK. W dniu 29.05.2017  wynosił (dane za Norges Bank):

        1EUR = 9,40 NOK

        1USD = 8,41 NOK

        1PLN = 2,25 NOK

         

        Wymiana walut jest prowadzona w bankach, kantorach, hotelach i urzędach pocztowych. Większość banków jest czynna 8.15-15.30 od poniedziałku do piątku. Wymiany pieniędzy można również dokonywać w niektórych bankomatach (Minibank). Największą siecią kantorów wymiany walut w Norwegii jest FOREX. Bardzo powszechna jest płatność kartami płatniczymi.

         

      5. Religia

        W Norwegii działa kościół protestancki (ewangelicko–luterański, do 2012 r. było to  wyznanie oficjalne, w nowej redakcji konstytucji jest określany jako wspierany przez państwo). Do Kościoła norweskiego (Den norske kirke) należy około 80% populacji. Około 10% ludności jest członkami innych wspólnot wyznaniowych lub etycznych (Norweskie Towarzystwo Humanistyczne, Ruch Zielonoświątkowców, islam, Kościół Rzymsko–Katolicki, Wolny Kościół Luterański, Metodyści i inne), a 6,2% nie należy do żadnej wspólnoty. Polacy wyznania rzymsko–katolickiego w Oslo mogą brać udział w mszy świętej w języku polskim w katedrze św. Olafa (Akersveien 1), kościele św. Hallvarda (Enerhauggata 4) oraz w kościele św. Jana (Bredtvetveien 12).

         

        1.6 Infrastruktura transportowa

        W Norwegii bardzo dobrze rozwinięta jest komunikacja powietrzna – większe i średnie miasta posiadają porty lotnicze. W pobliżu Oslo znajdują się dwa lotniska: główne Oslo Gardermoen (50 km od miasta) oraz Sandefjord Torp (oddalone o 110 km). Regularne połączenia z polskimi miastami mają Oslo, Bergen, Stavanger, Kristiansand, Haugesund, Ålesund i Trondheim. W Norwegii istnieje wiele płatnych dróg, tuneli i mostów, za jednorazowy przejazd płaci się od 15 do 150 NOK. Niektóre mosty, drogi i przeprawy promowe mogą być zamknięte w okresie od września do maja. Obowiązuje używanie świateł mijania przez cały rok oraz pasów bezpieczeństwa na wszystkich siedzeniach pojazdu. Sieć kolejowa liczy blisko 4100 km torów, w 60% jest zelektryfikowana. W 2016 r. państwowy przewoźnik NSB przetransportował 74 mln pasażerów i ponad 33 mln ton towarów (z czego ponad połowa to przewóz rudy żelaza ze Szwecji do portu w Narviku). W 2015 r. w norweskich portach przeładowano 206 mln ton towarów, a największe przeładunki odnotowały porty w Bergen, Narvik, Kirkenes, Porsgrunn, Karmsund, Tønsberg,  Kristiansund i Oslo. Promy pasażerskie odpływają m.in. z Oslo i Kristiansand do Danii (Kopenhaga, Fredrikshavn, Hirtshals) i Niemiec (Kilonia). Z Bergen, Haugesund i Stavanger odpływają promy do Wielkiej Brytanii (Newcastle) i Danii (Hirtshals).

         

      6. Obowiązek wizowy

        Norwegia jest członkiem strefy Schengen, stąd nie wymaga wiz od obywateli polskich. Dokumentem upoważniającym obywateli RP do wjazdu do Norwegii jest paszport lub dowód osobisty. Przebywanie obywatela polskiego na terenie Królestwa Norwegii do 3 miesięcy nie wymaga rejestracji, jednak w przypadku podejmowania pracy należy stawić się w urzędzie podatkowym celem weryfikacji tożsamości przed otrzymaniem przez pracodawcę pierwszej karty podatkowej.

         

        1.8 Wykaz świąt państwowych

        1 stycznia – Nowy Rok,

        Niedziela Palmowa,

        Wielki Czwartek,

        Wielki Piątek,

        Niedziela Wielkanocna,

        Poniedziałek Wielkanocny,

        1 maja – Święto Pracy,

        17 maja – Narodowe Święto Konstytucji,

        Wniebowstąpienie,

        Zielone Świątki,

        drugi dzień Zielonych Świątek,

        25 grudnia – Boże Narodzenie,

        26 grudnia – drugi dzień Bożego Narodzenia.

     

     

     

    System administracyjny


     

    2. System administracyjny

     

    2.1. Ustrój polityczny

    Norwegia jest monarchią konstytucyjną. Głową państwa od 1991 r. jest król Harald V, urodzony w 1937 r., a jego następcą książę Haakon. Konstytucja Norwegii została uchwalona przez Zgromadzenie Konstytucyjne w Eidsvoll 17 maja 1814 roku i ze zmianami obowiązuje obecnie. Parlamentaryzm w Norwegii wprowadzono w 1884 roku. Władzę ustawodawczą sprawuje Storting (parlament), wykonawczą Król poprzez Radę Państwa (rząd), natomiast władzę sądowniczą niezawisłe sądy.

     

    2.2. Władza ustawodawcza

    Władzę ustawodawczą sprawuje wybierany co 4 lata norweski parlament - Storting. W skład Stortingu wchodzi 169 deputowanych reprezentujących obecnie 8 partii politycznych: Arbeiderpartiet (Partia Pracy, partia socjaldemokratyczna), Høyre (Partia Konserwatywna), Fremskrittspartiet (Partia Postępu), Kristelig Folkeparti (Chrześcijańska Partia Ludowa), Senterpartiet (Partia Centrum), Venstre (Partia Liberalna), Sosialistisk Venstreparti (Socjalistyczna Partia Lewicy), oraz Miljøpartiet De Grønne (Partia Zielonych). Prezydium parlamentu składa się z sześciu osób, a deputowani pracują w kilkunastu tematycznych komisjach stałych. Parlament uchwala prawo Norwegii, zatwierdza budżet państwa, kontroluje rząd i administrację państwową. Wybory do Stortingu odbywają się w 19 okręgach wyborczych, których granice odpowiadają granicom fylke (region), a liczba mandatów określana jest w zależności od liczby ludności zamieszkującej okręg. Mandaty rozdziela się zgodnie z systemem przedstawicielstwa proporcjonalnego. Co osiem lat ponownie dokonuje się obliczenia liczby mandatów przypadających danemu okręgowi.

     

    2.3. Władza wykonawcza

    Konstytucja określa, że monarcha sprawuje władzę wykonawczą w Królestwie Norwegii, choć w istocie pełni on głównie funkcje reprezentacyjne i symboliczne, jest naczelnym dowódcą sił zbrojnych. Stanowi ona również, że „Król wybiera Radę spośród norweskich obywateli upoważnionych do głosowania” (art.12), ale tradycja rządów parlamentarnych doprowadziła do tego, że Król jedynie zatwierdza skład wyłoniony przez większość parlamentarną. Członkowie rządu są jednocześnie deputowanymi do parlamentu. Premier kontrasygnuje wszystkie dekrety królewskie.

    W norweskiej praktyce politycznej częste są rządy mniejszościowe, które opierają się na współpracy w parlamencie z partiami popierającymi gabinet, lecz nie wchodzącymi w skład koalicji rządzącej. Taka sytuacja ma miejsce obecnie – po wyborach we wrześniu 2013 r. koalicję rządzącą tworzą Partia Konserwatywna i Partia Postępu, które otrzymały parlamentarne poparcie Chrześcijańskiej Partii Ludowej i Partii Liberalnej.

      

    2.4 Struktura administracji gospodarczej

    Administracja gospodarcza na szczeblu centralnym składa się z następujących ministerstw: Ministerstwo Finansów (Finansdepartamentet), Ministerstwo Handlu, Przemysłu i Rybołówstwa (Nærings- og fiskeridepartamentet), Ministerstwo Rolnictwa i Żywności (Landsbruks- og matdepartamentet), Ministerstwo Transportu i Komunikacji (Samferdselsdepartamentet), Ministerstwo Pracy i Spraw Społecznych (Arbeids- og sosialdepartamentet) oraz Ministerstwo Ropy Naftowej i Energii (Olje- og energidepartamentet).

    Struktura lokalnej administracji gospodarczej odpowiada podziałowi terytorialnemu państwa. W Norwegii ustanowiono podział kraju na 19 regionów (fylke), w obrębie których wydzielono 426 gmin (kommune). Założeniem lokalnej samorządności jest to, by gminy przejęły jak najwięcej zadań publicznych i wykonywały je samodzielnie. Rząd premier Erny Solberg zapowiedział reformę samorządu, polegającą na zmniejszeniu liczby gmin oraz regionów i poprawie ich funkcjonowania. Gminy tworzą wydziały, które zajmują się kwestiami gospodarczymi, ich nazwy są zróżnicowane w poszczególnych gminach, jednak posiadają one podobne kompetencje.

     

    2.5. Sądownictwo gospodarcze

    Najniższym szczeblem systemu sądowego jest rada arbitrażowa (forliksrådet), która rozpatruje jedynie sprawy cywilne. Jest to instytucja mediacyjna z ograniczoną władzą do orzekania wyroków. Głównym zadaniem jest ułatwienie stronom, poprzez mediacje lub wyrok, rozwiązania sprawy w prosty, szybki i tani sposób. Większość spraw wpływających do rady dotyczy niezgody w sprawach o długi, szczególnie związanych z zakupem towarów i usług. Rada arbitrażowa znajduje się w każdej gminie.

    W Norwegii sądem pierwszej instancji jest Tingsrett. Sprawy od których składa się odwołanie przekazuje się do sądu apelacyjnego – Lagmannsrett. Ostatnią instancją jest Sąd Najwyższy - Høyesterett. Rozpatrywanie spraw gospodarczych powierza się wymienionym sądom. W ich ramach nie ma specjalnych jednostek organizacyjnych (sądów gospodarczych).

    Ponadto w Oslo znajduje się również sąd pierwszej instancji – Oslo byfogdembete – który zajmuje się rozpatrywaniem spraw związanych m.in. z bankructwem, długami, kwestiami spadkowymi.

    Pozasądowe rozstrzyganie sporów w Norwegii odbywa się na podstawie ustawy o arbitrażu z 14 maja 2004 r.  Instytut Arbitrażu i Rozstrzygania Sporów przy Izbie Gospodarczej w Oslo jest organem, który zajmuje się krajowymi i  międzynarodowymi sporami gospodarczymi, handlowymi, z zakresu żeglugi oraz przemysłu off-shore/on-shore. 

     

     

    Gospodarka


     

    3. Gospodarka

     

    3.1 Charakterystyka sytuacji gospodarczej

    Norwegia jest wysokorozwiniętym, uprzemysłowionym krajem o otwartej gospodarce zorientowanej na eksport. Będąc jednym z najbogatszych państw świata, zajmuje czołowe pozycje w rankingach pod względem stopy życiowej, średniej długości życia, ogólnego stanu zdrowia społeczeństwa i warunków mieszkaniowych.

    Gospodarka Norwegii nie została silnie dotknięta kryzysem finansowym, który nastąpił w Europie po 2008 r. Na obecnej sytuacji gospodarczej kraju odbija się jednak spadek ceny ropy, która z poziomu ponad 100 USD/baryłkę w I poł. 2014 r. obniżyła się nawet do 30 USD na pocz. 2016 r. i ustabilizowała w wysokości ok. 50 USD/bar. w 2017 r., a także obniżka cen gazu. Sprzedaż ropy naftowej i gazu stanowi bowiem blisko połowę wartości eksportu kraju. Znacząco zmniejszyły się inwestycje w sektorze naftowym, zarówno w Norwegii, jak i globalnie, co poskutkowało utratą pracy dla ok. 40 tys. osób zatrudnionych w przedsiębiorstwach zajmujących się poszukiwaniami i wydobyciem węglowodorów, jak również w licznych firmach dostarczających sprzęt i usługi dla koncernów naftowych, zlokalizowanych głównie na zachodzie kraju, w okręgach Rogaland i Hordaland. W tym kontekście należy zauważyć, że wydobycie ropy naftowej na Norweskim Szelfie Kontynentalnym systematycznie spada, rośnie zaś rola gazu ziemnego, który jest przesyłany podmorskimi rurociągami do Europy Zachodniej. W 2016 r. wartość eksportu ropy wyniosła 188 mld NOK (spadek o 6% w porównaniu do 2015 r.), a gazu – 160 mld NOK (spadek o 27% r/r).

    Wraz ze spadkiem cen surowców i dochodów Norwegii z ich sprzedaży, nastąpiło osłabienie waluty, które sprzyja eksportowi innych towarów, w tym branży ryb i owoców morza. Jest to tym istotniejsze, że w ostatnich latach malała konkurencyjność norweskiej gospodarki, ze względu na wysokie koszty i brak wzrostu wydajności.

    Stały wzrost płac w ostatnich latach oraz okres niskich stóp procentowych przyczynił się do zwiększenia popytu na nieruchomości, co doprowadziło do gwałtownego wzrostu cen na rynku mieszkaniowym oraz wywołało podniesienie poziomu zadłużenia gospodarstw domowych, które obecnie średnio dwukrotnie przekracza wartość uzyskiwanych dochodów rocznych. Dla zahamowania tego trendu, w czerwcu 2015 r. rząd przyjął regulacje podtrzymujące konieczność posiadania 15% wkładu własnego dla uzyskania kredytu na zakup nieruchomości oraz ustanawiające dodatkowe zabezpieczenia. Na problemy związane z rynkiem mieszkaniowym zwróciła uwagę m.in. misja MFW, która dokonała oceny stanu norweskiej gospodarki w maju 2017 r.

     

    Wzrost gospodarczy

    W 2016 r. PKB Norwegii osiągnął wielkość 3 110 mld NOK (ok. 365 mld USD w parytecie siły nabywczej, tj. 69 tys. USD/os.).

    W 2016 r. PKB wzrósł zaledwie o 1%, rząd zakłada wzrost o 1,5% w 2017 r. Bardzo ważna dla budżetu jest kwestia ceny ropy naftowej – w 2016 r. wyniosła ona średnio 380 NOK/bar., na lata 2017-18 prognozuje się cenę ok. 440 NOK/bar. Wciąż niskie są inwestycje w sektorze naftowym, które w rekordowym 2014 r. osiągnęły 216 mld NOK, natomiast w 2016 r. wyniosły 160 mld NOK i oczekiwany jest ich dalszy, choć słabszy spadek w latach 2017-18.

     

    Zatrudnienie i płace

    Zgodnie z badaniami Labour Force Survey (LFS) zasoby pracy w Norwegii w I kw. 2017 r. wyniosły 2,75 mln osób, tj. 70% populacji w wieku 15-74 lat. Zatrudnionych było 2,63 mln mieszkańców kraju, a bez pracy pozostawało 125 tys. osób – stopa bezrobocia wyniosła 4,5% Wyraźnie spadł napływ do Norwegii imigrantów zarobkowych z państw UE (i wzrosła liczba powracających), gdyż to oni są często jako pierwsi zwalniani z pracy lub nie otrzymują nowych kontraktów w sytuacji trudności w przedsiębiorstwach. Istotnym problemem dla rynku pracy i systemu świadczeń społecznych stał się napływ w drugiej połowie 2015 r. ponad 30 tys. uchodźców z Syrii, Iraku i Afganistanu.

    Średni roczny wzrost płac w Norwegii w 2016 r. wyniósł 1,7%, znacznie mniej niż w poprzednich latach (nawet 3,9% w 2013 r.). Średnie miesięczne zarobki brutto w 2016 r. wynosiły 43300 NOK dla osób zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy.

     

    Polityka monetarna, inflacja

    Prowadzenie polityki monetarnej w Norwegii, na tle spowolnienia gospodarczego oraz niskich stóp procentowych wśród partnerów handlowych, stanowi wyzwanie dla norweskich władz. Od połowy 2014 r. wyraźne jest również osłabienie wartości korony norweskiej, które nastąpiło w reakcji na spadające ceny ropy naftowej. W odpowiedzi na spadek wartości waluty, w okresie od grudnia 2014 do marca 2016 r. bank centralny dokonał serii cięć głównej stop procentowej z 1,5% do 0,5%.

    Celem operacyjnym polityki pieniężnej jest utrzymanie rocznej inflacji CPI na poziomie nie przekraczającym 2,5%, i choć w 2016 r. sięgnęła ona 3,6%, to wg Ministerstwa Finansów w 2017 r. spadnie do 1,9%.

     

    Państwowy Fundusz Emerytalny Global

    Zyski państwa z sektora naftowego trafiają do Państwowego Funduszu Emerytalnego Global (Statens pensjonsfond utland) i w celu uniknięcia zbyt dużej zależności gospodarki kraju od wahań cen surowców energetycznych, są lokowane poza granicami kraju w akcje, obligacje i nieruchomości. W ostatnich latach spadają wpływy do Funduszu ze sprzedaży ropy i gazu, a rośnie rola zysku z obrotu akcjami, dywidend, obligacji i inwestycji w nieruchomości. Fundusz, będący jednym z największych sovereign wealth funds na świecie, jest zarządzany przez wchodzący w skład banku centralnego Norges Bank Investment Management (NBIM), który inwestuje głównie w Ameryce Płn. i Europie (odpowiednio 42% i 36% środków). Wartość rynkowa Funduszu wg stanu na 29.05.2017 r. wynosiła 8000 mld NOK (850 mld EUR), a portfolio kształtowało się następująco: 64,6% akcje, 32,9% obligacje i 2,5% nieruchomości. Zgodnie z istniejącymi od 2001 r. wytycznymi polityki fiskalnej, do budżetu państwa może trafić maks. 4% wartości Funduszu (a od 2018 r. – 3%), w 2016 r. budżet został zasilony kwotą 208 mld NOK, co stanowi 2,8% wartości Funduszu i pokrywa niemal 1/6 wydatków państwa.

    Handel zagraniczny

    Obroty w handlu towarami Norwegii z zagranicą wyniosły w 2016 r. 1361 mld NOK, z czego eksport stanowił 751 mld NOK (spadek o 10%), import 610 mld NOK (spadek o 1%), co oznacza, że nadal utrzymuje się pozytywne saldo, ale nadwyżka w ostatnich latach wyraźnie maleje: z 378 mld NOK w 2013 r. do 142 mld NOK w 2016 r. Niemal połowę wartości norweskiego eksportu towarów stanowiły surowce naturalne: ropa naftowa (188 mld NOK, spadek o 4,8% w porównaniu do 2015 r.) oraz gaz ziemny (161 mld NOK, spadek o 27% r/r). Odnotowane spadki wynikały z niższej ceny, ponieważ ilości eksportowanych surowców (59 mln ton ropy, 115 mld m⊃3; gazu)  utrzymały się na podobnym poziomie, co w 2015 r. Pomimo pozytywnego impulsu wynikającego z dość słabej waluty, o 4% spadł także eksport innych niż naftowa gałęzi gospodarki, który wyniósł 387 mld NOK.

    Największym partnerem handlowym Norwegii jest Unia Europejska, do której trafia ok. 80% norweskiego eksportu i z której pochodzi blisko 2/3 importu. Głównymi odbiorcami towarów w 2016 r. były: Wielka Brytania (155 mld NOK), Niemcy (107 mld), Niderlandy (80 mld), Francja (50 mld), Szwecja (48 mld), Belgia (33 mld), USA (31 mld) i Dania (30 mld NOK). W imporcie do Norwegii największy udział mają: Niemcy (73 mld NOK), Szwecja (72,5 mld NOK), Chiny (67 mld), USA (39 mld), Dania (34 mld NOK) i Wielka Brytania (31 mld NOK).

    Handel zagraniczny według regionów. Dane Centralnego Biura Statystycznego, 2016 r.

     

    Eksport

    Import

     

    udział %

    wielkość w mld NOK

    udział %

    wielkość w mld NOK

    UE

    78,3

          588

    62,2

    379

    państwa europejskie poza UE

    2,3

    17

    4,6

    28

    Azja

    9,6

    72

    20,8

    127

    Ameryka Płn. i Płd.

    7,2

    54

    11,0

    67

    Afryka

    2,3

    17

    1,3

    7,7

     

     

    3.2. Tabela głównych wskaźników makroekonomicznych.

     

     

                          

    WYSZCZEGÓLNIENIE/ROK

    2016

    miliardy NOK

    2016/2015

    zmiana w %

    Konsumpcja prywatna

    1407

    1,6

    Konsumpcja publiczna

    761

    2,3

    Inwestycje brutto:

    747

    0,5

    -w tym sektor ropy i gazu

    159

    -14,7

    Export ogółem (włączając usługi)

    1052

    -1,2

    -w tym ropa naftowa i gaz

    371

    3,8

    Import ogółem (włączając uslugi):

    1013

    0,3

    Produkt krajowy brutto:

    3112

    1,0

    -w tym tzw. gospodarka lądowa

    2715

    0,8

    Wzrost zatrudnienia (%)

    0,2

     

    Stopa bezrobocia (%)

    4,7

     

    Wzrost płac (%)

    1,7

     

    Inflacja (%)

    3,6

     

    Cena baryłki ropy (w NOK)

    379

     

                       Źródło: SSB.no, budżet państwa na 2017 r., dane w cenach bieżących

     

    3.3 Główne sektory gospodarki

    Pomimo odczuwanych po 2014 r. trudności, sektor wydobycia ropy naftowej i gazu pozostaje najważniejszą gałęzią gospodarki norweskiej, jego udział w wytwarzaniu PKB wynosi 12%, odpowiada za 13% dochodów państwa oraz 36% wartości eksportu (uwzględniając także eksport usług). Bardzo istotną rolę odgrywa wysokorozwinięta branża usług dla koncernów naftowych – norweskie firmy dostarczają technologii na całym świecie, specjalizując się w działalności off-shore (w rekordowym 2013 r. eksport sprzętu i usług przez te firmy wyniósł 206 mld NOK, głównie do Brazylii, Wlk. Brytanii i Korei Płd.). Właśnie ta branża została najsilniej dotknięta skutkami spadku cen surowców energetycznych. W przemyśle wydobywczym oraz branży usług dla tego sektora pracuje ok. 250 tys. osób, a od 2014 r. do początku 2017 r. zatrudnienie straciło tam ok. 40 tys. osób.

    Do głównych gałęzi sektora wytwórczego zaliczyć należy: produkcję maszyn przemysłowych i rolniczych, budowę statków i platform wiertniczych, produkcję papieru, wyrobów z metalu, chemikaliów, sprzętu elektrycznego i elektronicznego. Wymienione branże są silnie zorientowane na eksport, przy czym przemysł metalowy (szczególnie produkcja aluminium), chemiczny (nawozy sztuczne) i papierowy opiera swoją produkcję o lokalnie występujące surowce oraz relatywnie tanią energię produkowaną w hydroelektrowniach. Udział produkcji przemysłowej, produkcji energii elektrycznej i budownictwa w PKB kraju wynosi 14%, w tych sektorach pracuje 17% zatrudnionych.

    Na sektor usługowy, wypracowujący większość PKB, składa się głównie opieka zdrowotna, handel hurtowy i detaliczny, budownictwo, administracja publiczna, edukacja, transport, hotelarstwo i gastronomia, sektor finansowy.

    Udział rolnictwa, leśnictwa i rybołówstwa w PKB wynosi 1,3%, działy te zapewniają pracę dla 2,2% zatrudnionych. Szczególnie istotne są akwakultura (hodowla łososia i pstrąga) oraz rybołówstwo (połowy dorsza, makreli, śledzia, czarniaka i innych gatunków) – wartość ryb i owoców morza, wyeksportowanych w 2016 r. wyniosła 91,6 mld NOK, tj. zwiększyła się o 22% w porównaniu do 2015 r.  Od czasu wprowadzenia embarga na import norweskich ryb do Rosji w 2014 r., największym ich importerem została Polska (9,7 mld NOK), ze względu na to, że w polskich zakładach ryby są przetwarzane i w większości wysyłane do krajów trzecich.

     

    3.4 Uczestnictwo w wielostronnych organizacjach i porozumieniach o charakterze ekonomicznym

    Norwegia jest częścią Europejskiego Obszaru Gospodarczego (European Economic Area - EEA), co oznacza włączenie w funkcjonowanie jednolitego rynku wewnętrznego Unii Europejskiej, przy jednoczesnym utrzymaniu barier celnych w niektórych sektorach. Jest ponadto członkiem Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA), Międzynarodowego  Funduszu Walutowego (IMF), Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD), Banku Światowego, Światowej Organizacji Handlu (WTO), Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju (EBRD), Banku Rozwoju Rady Europy (CEB), Nordic Investment Bank (NIB), Nordic Development Fund oraz innych organizacji ekonomicznych.

     

    3.5 Relacje gospodarcze z UE

    Stosunki Norwegii z UE stanowią centralny element polityki zagranicznej państwa, ich fundamentem jest Porozumienie o utworzeniu Europejskiego Obszaru Gospodarczego z 1992 r. Szczególne relacje z UE podkreśla obecny rząd Partii Konserwatywnej i Partii Postępu – utworzone zostało w nim stanowisko ministra ds. EOG i stosunków z UE, akcentowana jest potrzeba ściślejszej współpracy i włączania się Norwegii do procesów tworzenia europejskich strategii i polityk na możliwie najwcześniejszych etapach, by uwzględniały one norweskie interesy. Dla UE Norwegia jest piątym partnerem handlowym, do którego w 2016 r. wyeksportowano towary o wartości 48 mld EUR i z którego pochodził import o wartości 63 mld EUR. Wysokie są też obroty w handlu usługami – ich eksport z UE wyniósł 28 mld EUR, a import z Norwegii 16 mld EUR. Szczególnie ważne są dla Unii dostawy surowców energetycznych – w 2016 r. z Norwegii pochodziło 23% konsumowanego gazu (podczas gdy z Rosji 31%) i 12% importowanej ropy naftowej. Strona norweska jest również zainteresowana w eksportowaniu do UE energii elektrycznej, produkowanej w elektrowniach wodnych (obok już istniejących połączeń do Szwecji i Danii, trwają prace nad poprowadzeniem podwodnych kabli energetycznych do Wlk. Brytanii i Niemiec), prowadzi także bliski i aktywny dialog z UE w kwestiach arktycznych (m.in. w kontekście dostępu i wykorzystania surowców energetycznych). Norwegia importuje przede wszystkim maszyny i pojazdy oraz żywność, zaś w jej eksporcie do Unii, oprócz ropy, gazu, produktów przemysłu metalurgicznego i chemicznego, ważną pozycję zajmują ryby (blisko 6,7 mld EUR).

    W lipcu 2015 r. zakończyły się norwesko-unijne negocjacje dot. środków przekazywanych w ramach Mechanizmu Finansowego EOG i Norweskiego Mechanizmu Finansowego (w związku z zakończeniem okresu finansowania 2009-2014) na rzecz wyrównywania poziomu życia w państwach unijnych, objętych polityką spójności. W okresie 2014-2021 Norwegia przeznaczy na ten cel 2,8 mld EUR, co oznacza 11% wzrost w porównaniu do poprzedniego okresu finansowania, który w praktyce jest równoważny inflacji, jaka miała miejsce w UE. Środki te przeznaczone zostaną m.in. na rozwój technologii przyjaznych środowisku. Równolegle do nich prowadzone były rozmowy nt. kwot połowowych i dostępu norweskich ryb i owoców morza do rynku unijnego. W rezultacie rozszerzono dostęp na unijny rynek filetów rybnych, mrożonych makreli oraz śledzi świeżych i przetworzonych, co zwiększa możliwości przetwórstwa ryb w Norwegii.  

    Wyzwaniem w relacjach gospodarczych Norwegii z UE są dziedziny wyłączone z Porozumienia o EOG, tj. Art.19 i Protokół 3, dotyczące  produktów rolnych oraz przetworzonych artykułów rolnych. Liberalizacja rynku rolnego ze strony Norwegii postępuje bardzo powoli. Rynek ten jest chroniony wysokimi taryfami celnymi oraz znaczącym poziomem subsydiowania własnej produkcji, co Norwegia tłumaczy podwyżkami taryf celnych i kontekstem obowiązujących zasad WTO. Znaczącym echem odbiła się np. kwestia wprowadzenia ceł na niektóre rodzaje sera i mięsa od 2013 r. Po wygranych w 2013 r. wyborach partie prawicowe zapowiedziały zmniejszenie ochrony producentów rolnych, jednak jak dotąd polityka wobec importu żywności nie zmieniła się znacząco.

    Norwegia popiera inicjatywę strategii Europa 2020, opracowanej z myślą o zapewnieniu zrównoważonego wzrostu gospodarczego, przeciwdziałaniu sytuacjom kryzysowym oraz tworzeniu miejsc pracy, którą docelowo w znacznym zakresie będzie musiała implementować do porządku krajowego jako część zobowiązań rynku wewnętrznego. Najważniejsze elementy i działania kierunkowe strategii wg Oslo to: znalezienie właściwej korelacji pomiędzy gospodarką wolnorynkową, efektywną konkurencją i systemem zabezpieczeń społecznych,  działania na rzecz usunięcia skutków kryzysu finansowego i gospodarczego w ramach EOG z równoczesnym, skutecznym zabezpieczeniem dalszego zrównoważonego rozwoju, promowanie tworzenia mocnych podwalin dla dialogu społecznego, przyjazne warunki na rynku pracy, poszanowanie dla standardów bezpieczeństwa, rozwój technologii przyjaznych dla środowiska naturalnego, promowanie aktywizacji zawodowej kobiet, a także racjonalnego rozdziału życia zawodowego i rodzinnego, perspektywa dalszego uczestnictwa w programach unijnych dot. kształcenia, badań i innowacji – w tym zakresie norweskie instytucje uczestniczą w programie Horizon 2020. Norwegia jest też zainteresowana we wprowadzeniu zasad wspólnego rynku cyfrowego.

     

     

     

    Dwustronna współpraca gospodarcza


     

     

    4. Dwustronna współpraca gospodarcza

     

    4.1. Gospodarcze umowy dwustronne

    Od wejścia Polski do UE 1 maja 2004 r. współpraca gospodarcza z Norwegią realizowana jest na podstawie Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG) wraz z poprawkami wprowadzonymi do niego po rozszerzeniu EOG o 10 nowo przystępujących państw (Protokół do EOG w sprawie rozszerzenia wszedł w życie 6 grudnia 2005 r.) oraz na podstawie podpisanej 14 maja 1973 r. umowy o wolnym handlu między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Królestwem Norwegii.  

    Nadal pozostają w mocy bilateralne umowy zawarte między Polską a Norwegią, których przedmiotu nie obejmuje kompetencja Wspólnot. Są to:

    • Umowa z 5 czerwca 1990 r. o popieraniu i wzajemnej ochronie inwestycji.
    • Konwencja między Rzeczpospolitą Polską a Królestwem Norwegii w sprawie unikania podwójnego  opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu oraz  Protokół do tej Konwencji, podpisane w Warszawie dnia 9 września 2009 r. (Dz.U.134 poz.899 z dnia 23.07.2010 r.)
    • Protokół zmieniający tę Konwencję, podpisany 5 lipca 2012 r., dotyczący sposobu opodatkowania wynagrodzeń z tytułu pracy na pokładach statków morskich eksploatowanych w transporcie międzynarodowym.

     

    W zamian za możliwość uczestnictwa w jednolitym rynku, Norwegia, Islandia i Liechtenstein wspomagają mniej zamożne państwa UE poprzez Mechanizm Finansowy EOG (MF EOG) i Norweski Mechanizm Finansowy (NMF). W ich ramach w latach 2004-2009 Polska otrzymała ponad 528 mln EUR, z których sfinansowano ponad 400 projektów z zakresu ochrony środowiska, dziedzictwa kulturalnego, ochrony zdrowia, badań naukowych, rozwoju społeczeństwa obywatelskiego. W perspektywie finansowej na lata 2009-2014 dla Polski przeznaczono 578 mln EUR (534 mln EUR po uwzględnieniu kosztów zarządzania). Projekty będą realizowane do 2017 r. W kolejnym okresie działania Mechanizmów Finansowych na lata 2014-2021 Polska otrzyma 809 mln EUR. 

     

    4.2. Handel zagraniczny

    Polska jest ważnym partnerem handlowym Norwegii – wg Centralnego Biura Statystycznego w 2016 r. uplasowała się na 10. miejscu w eksporcie norweskich towarów (wartość 17,4 mld NOK, 2,3% całego eksportu) i na 8. miejscu w imporcie (21,4 mld NOK, 3,5% całego importu).

    Z kolei wśród partnerów handlowych Polski, Norwegia zajęła 20. miejsce zarówno w eksporcie jak i w imporcie. Wg danych GUS w 2016 r. wartość polskiego eksportu do Norwegii wyniosła 2235 mln EUR (spadek o 9% w porównaniu do 2015 r.), zaś importu 1892 mln EUR (spadek o 14% r/r), co oznacza nadwyżkę dla Polski w wysokości 343 mln EUR. W I kw. 2017 r. w statystyce nastąpiło ożywienie zarówno po stronie eksportu do Norwegii (wzrost o 30% r/r), jak i importu (wzrost o 46% r/r).

    W handlu między Polską a Norwegią bardzo istotną rolę odgrywa sektor stoczniowy, gdzie pojedyncze transakcje o bardzo dużej wartości wpływają na zauważalne wahania wymiany w poszczególnych latach. Ze względu na spadek inwestycji w norweskim sektorze naftowym po 2014 r. i pogorszenie sytuacji firm dostarczających technologie dla tego sektora, wyraźnie zmalała także liczba zamówień na nowe jednostki i prowadzenie remontów w polskich stoczniach. Poza sektorem stoczniowym wyraźnie widać, że w imporcie z Norwegii główną rolę odgrywają surowce: ryby (po wprowadzeniu w 2014 r. przez Rosję embarga na import żywności z państw zachodnich, Polska stała się największym importerem norweskich ryb, o wartości 895 mln EUR w 2016 r.), nieobrobione aluminium i stopy żelaza, paliwa i produkcja przemysłu chemicznego. Z kolei eksport z Polski to poza produktami branży stoczniowej także materiały dla sektora budowlanego, urządzenia i maszyny, autobusy i ciężarówki.

     

    Dominujące pozycje w polskim eksporcie do Norwegii w 2016 r. stanowiły:

    • statki i łodzie pasażerskie, promy, statki towarowe, statki rybackie i statki-przetwórnie, jachty (24%),
    • konstrukcje metalowe i części konstrukcji, podnośniki i dźwigi, stolarka okienna i drzwiowa i inne wyroby dla budownictwa (16%),
    • samochody ciężarowe, autobusy, inne pojazdy i części samochodowe (11,5%),
    • urządzenia mechanicznie i elektryczne (10%),
    • meble (5%).

     

    Dominujące pozycje w polskim imporcie z  Norwegii w 2014 r. stanowiły:

    • ryby świeże, schłodzone, zamrożone i filety rybne (47%),
    • aluminium, żelazostopy i wyroby metalowe (23%),
    • statki i łodzie pasażerskie, promy, statki towarowe, statki rybackie i statki-przetwórnie, inne jednostki pływające (11%),
    • oleje ropy naftowej, paliwa i nawozy (7%).

     

    4.3. Inwestycje

    Wg danych NBP łączna wartość kapitału zainwestowanego przez firmy norweskie w Polsce wyniosła na koniec 2015 r. 1038 mln EUR. Wg danych Głównego Urzędu Statystycznego na koniec 2015 r. funkcjonowało w Polsce 374 spółek z udziałem norweskiego kapitału. Wartość inwestycji tych firm wyniosła 984 mln PLN, co stanowiło 0,48% udziałów kapitału zagranicznego ogółem.

    Norweskie inwestycje w Polsce koncentrują się w budownictwie i usługach. Wśród największych inwestorów norweskich znajdują się: Aluko AS (producent szkła), Elopak (produkcja wyrobów gumowych i plastikowych), Euro Terminal AS (transport),  Firmus AS (nieruchomości), Gjovik Maskinering Og Montasje Utland A/S (motoryzacja), Istrail AS (transport), Jakob Hatteland bygg AS (wyroby elektryczne), Klaveness Skofabrikk (wyroby skórzane), Kongsberg Automotive (części zamienne do samochodów), Nevion (transport), „NO-PO” AS (art. spożywcze), Norgips (producent płyt gipsowo-kartonowych), Orkla Food (art. spożywcze), Qubus Hotel System (sieć hoteli), Wenaasgruppen AS (hotele i restauracje), Yara International ASA (sprzedaż hurtowa i detaliczna nawozów), bank DNB. Ponadto w spółki notowane na Warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych zainwestował norweski Państwowy Fundusz Emerytalny Global, wartość środków Funduszu w Polsce na koniec 2016 r. wynosiła 5,8 mld NOK w akcjach i udziałach, jest on także jednym z największych posiadaczy polskich obligacji skarbowych i bankowych o wartości 22,2 mld NOK.

    Największymi polskimi inwestorami w Norwegii są: LOTOS Exploration & Production Norge AS oraz PGNiG Upstream International, które posiadają udziały w licencjach wydobywczych ropy i gazu na Norweskim Szelfie Kontynentalnym, aktywnie uczestniczą w kolejnych rundach licencyjnych i dokonują akwizycji udziałów, a także Solaris Bus&Coach S.A. (autobusy), Torpol S.A. poprzez spółkę Torpol Norge (wykonawca robót torowo-trakcyjnych).

     

    4.4 Współpraca regionalna

    Polsko-norweska współpraca regionalna odbywa się w ramach programu Norweskiego Mechanizmu  Finansowego. Jest to w chwili obecnej dominujące narzędzie podejmowania kooperacji o tym charakterze. Współpraca regionalna między Polską a Norwegią ma również miejsce w ramach powołanej w 1993 r. w norweskim Stavanger organizacji Baltic Sea States Subregional Co-operation, skupiającej około 170 regionów z 10 państw Morza Bałtyckiego. Trzy polskie województwa: zachodniopomorskie, pomorskie i warmińsko-mazurskie są członkami tej organizacji. Współpraca regionów skoncentrowana jest wokół zagadnień polityki morskiej, transportu i infrastruktury, Wymiaru Północnego oraz polityki spójności.

    W ostatnich latach zarówno skala, jak i zakres dwustronnej współpracy regionalnej uległa wyraźnemu zwiększeniu. Znaczna liczba norweskich regionów wypracowała robocze kontakty z władzami polskich województw: region Telemark współpracuje z województwem lubelskim, Akershus z województwem pomorskim, Østfold z województwem podlaskim, region Oslo z Miastem Stołecznym Warszawa.

     

    Współpraca polsko-norweska organizowana jest również na drodze lokalnych inicjatyw samorządowych. Przykładem jest nawiązana w ramach Związku Miast Bałtyckich umowa o współpracy na zasadach miast siostrzanych pomiędzy Gdynią a norweskim Kristiansand (podpisana 21.09.1991) oraz współpraca władz Gdańska z Trondheim. Zakres współpracy obejmuje wzajemne inicjatywy w dziedzinie ochrony środowiska, ochrony zdrowia, kultury, sportu i turystyki, popierania współpracy pomiędzy działającymi w obu miastach izbami przemysłowo-handlowymi. Umowy te wyrażają także zainteresowanie obu stron promocją inwestycji, jak również dotyczą wymiany informacji na temat życia obu miast.

    Na szczeblu samorządów jest także prowadzona współpraca miast zaprzyjaźnionych, np. pomiędzy Malborkiem a gminą Larvik, które złożyły wspólny projekt w ramach dofinansowania z Funduszu Wymiany Kulturalnej. Rozwijane są także kontakty pomiędzy miastem Narvik a Nowym Sączem, których inicjatorem była aktywna grupa polonijna zamieszkała w Narviku. W 2010 r. zapoczątkowano dialog pomiędzy miastami Słupsk i Fredrikstad oraz Nakło i Arendal, a w 2012 r. między Krakowem i Trondheim. Przykładami współpracy partnerskiej są również relacje Warszawy i Oslo, Warszawy i Bergen, Suwałk i Notodden, Krasnegostawu i Gjovik, Krosna i gminy Fjell oraz Węglińca i gminy Hå. Aktywna jest współpraca Związku Miast Polskich z norweskim Związkiem Władz Lokalnych i Regionalnych, jednym z jej efektów jest opublikowany w listopadzie 2014 r. raport o zatrudnieniu w sektorze samorządowym w Polsce, analizujący możliwości wykorzystania doświadczeń norweskich.

     

    4.5. Współpraca samorządów gospodarczych

     

    W 2011 r. z inicjatywy Wydziału Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Oslo, powołana została Norwesko-Polska Izba Handlowa: http://www.npcc.no/

    Przedsiębiorstwa norweskie w Polsce zrzeszone są w Norweskim Forum Biznesu, które jest narodową sekcją w ramach Skandynawsko-Polskiej Izby Handlowej: http://www.spcc.pl/

     

    Dostęp do rynku


     

    5.1. Dostęp do rynku dla polskich towarów i usług

     

    W odniesieniu do handlu artykułami przemysłowymi – Polska stając się członkiem Unii Europejskiej zachowała taki sam reżim w stosunkach handlowych z Norwegią, jaki obowiązywał przed akcesją, czyli pełną liberalizację wzajemnego handlu. Zasady, które zostały określone w   ramach Umowy o wolnym handlu Polska - EFTA, odzwierciedlały warunki umów o wolnym handlu, jakie UE zawarła z państwami EFTA (w przypadku Norwegii na wzór Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym), tzn. bezcłowy wzajemny dostęp do rynków.

     

    W  odniesieniu do handlu artykułami rolnymi - Polska przyjęła warunki handlu artykułami rolnymi przetworzonymi określone w Protokole 2 i Protokole 3 Umowy o EOG (brak pełnej liberalizacji handlu w tym obszarze). Został utworzony bezcłowy kontyngent dla UE obejmujący częściowo koncesje, jakie strona polska otrzymała jednostronnie od Norwegii. Dotyczy to handlu artykułami rolnymi nieprzetworzonymi.

     

    Brak liberalizacji w odniesieniu do handlu artykułami rybnymi. Wzajemny handel UE-Norwegia został rozszerzony o kontyngent wynegocjowany w ramach rozszerzenia EOG. Dodatkowy kontyngent przyznany jest wszystkim członkom UE.

     

    5.2. Dostęp do rynku pracy. Świadczenie usług i zatrudnianie obywateli RP

     

    Norwegia jest popularnym celem emigracji zarobkowej Polaków. Według danych SSB na dzień 01.01.2014 r. Norwegię zamieszkiwało ok. 84 000 imigrantów z Polski (a wraz z urodzonymi w Norwegii dziećmi – ok. 91 000). Część Polaków nie rejestruje swojego pobytu i pracy, stąd rzeczywistą liczbę obywateli polskich w Norwegii można szacować na ok. 120 tysięcy. Liczba ta jest zmienna, głównie ze względu na przyjazdy na krótkie okresy oraz częstą rotację (zwłaszcza w firmach budowlanych), wzrasta ona w sezonie prac w rolnictwie i budownictwie.

    Atrakcyjność Norwegii jako miejsca pobytu i pracy, w tym wdrożone przez administrację rozwiązania, zachęcają do ruchów migracyjnych z Polski. Potwierdza to m.in. fakt zniesienia z dniem 1.05.2009 r. przepisów przejściowych w dostępie do norweskiego rynku pracy oraz wprowadzony 1.10.2009 r. i objęty daleko idącą liberalizacją system certyfikatów rejestracji pobytu dla obywateli państw UE/EOG oraz członków ich rodzin. System ten przekłada się na odmienny system rejestrowania polskich migrantów zarobkowych od stycznia 2010 r., w formule świadectw rejestracyjnych, jeśli pobyt przekracza 3 miesiące i wiąże się z zarobkowaniem. Pobyt do 3 miesięcy nie wymaga rejestracji przez Policję, jednak w przypadku podejmowania pracy należy stawić się w urzędzie podatkowym celem weryfikacji tożsamości przed otrzymaniem przez pracodawcę pierwszej karty podatkowej.

    Płace w Norwegii są jednymi z najwyższych na świecie. Dotyczy to w mniejszym stopniu robotników niewykwalifikowanych; większe dysproporcje uzyskiwanych dochodów stwierdzić można w przypadku pracowników posiadających szczególne uprawnienia i kwalifikacje zawodowe. Średnie miesięczne zarobki brutto w 2013 r. wynosiły 42 500 NOK dla osób zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy. Odnotowuje się wzrost liczby  Polaków z wyższym wykształceniem, o wysokich kwalifikacjach, decydujących się na podjęcie konkurencyjnego finansowo zatrudnienia (np. lekarze, farmaceuci, informatycy, inżynierowie). Nadal jednak występują przypadki dumpingu socjalnego, zwłaszcza w branżach zawodowych pozbawionych porozumień grupowych określających taryfikatory płacy minimalnej (np. branża  sprzątania). Administracja norweska podejmuje wysiłki w kwestii objęcia wszystkich sektorów taryfikatorami płacowymi (określenie płacy minimalnej, przeciwdziałanie zatrudnianiu w szarej strefie). Zauważalna jest inicjatywa samych Polaków, którzy coraz częściej stają się członkami związków zawodowych. W opinii pracodawców i związków zawodowych większość Polaków jest umotywowana, zdyscyplinowana i prezentuje wysoki etos pracy.

    Osoby chcące prowadzić w Norwegii działalność gospodarczą lub świadczące usługi muszą  zarejestrować się w Centralnym  Rejestrze  Koordynacyjnym  dla  Podmiotów Prawnych (prowadzony przez Brønnøysundregistrene http://www.brreg.no/english/registration.html ). Rejestracja w jest bezpłatna, a po jej dokonaniu zostaje przydzielony 9-cyfrowy numer organizacyjny, którego należy używać we wszystkich dokumentach firmowych oraz w kontaktach z władzami. Bez numeru organizacyjnego nie można  np. otworzyć konta firmowego w banku ani zatrudniać pracowników. Niektóre rodzaje działalności wymagają, aby osoba odpowiedzialna za firmę uzyskała zgodę wydaną przez kompetentne władze norweskie. Dotyczy to instruktorów nauki     jazdy, lekarzy, fizjoterapeutów, audytorów, księgowych, prawników, maklerów giełdowych, maklerów obligacji, pośredników nieruchomości. Chcąc prowadzić biuro podróży należy uzyskać gwarancje bankowe i ubezpieczeniowe pokrywające ewentualne, zaległe zobowiązania. Prowadzenie firmy cateringowej, kawiarni, restauracji wymaga uzyskania  zgody  od urzędu gminy, w której znajduje się lokal. Wcześniej należy uzyskać atest dla lokalu od Norweskiej Agencji ds. Bezpieczeństwa Żywności (Mattilsynet). Dodatkowo wymagane są specjalne pozwolenia od urzędu gminy na sprzedaż  lub serwowanie alkoholu. Licencje wymagane są również na działalność transportową: taksówki, transport medyczny (ambulansem), autobusy lub inne środki transportu publicznego. Firmy, w tym osoby  samozatrudnione, z szeroko pojętej  branży budowlanej są zobowiązane wystąpić do Norweskiej Inspekcji Pracy (Arbeidstilsynet) o specjalne identyfikatory.

     

    5.3. Nabywanie i wynajem nieruchomości

     

    Rynek obrotu nieruchomościami w Norwegii charakteryzuje się wysokim standardem usług. Większość nieruchomości jest sprzedawana za  pośrednictwem autoryzowanych agencji, które zapewniają kompleksową obsługę kupującego w trakcie całego procesu  zakupu, bez konieczności angażowania dodatkowego prawnika. Agencje nieruchomości ponoszą również odpowiedzialność za rozliczenia finansowe z tytułu nabycia nieruchomości oraz zarejestrowanie aktu własności  nieruchomości w centralnym rejestrze państwowym tzw. tinglysning. Dodatkowo informacja o nabyciu nieruchomości jest  umieszczana  w  rejestrze  GAB  (Ground  parcel,  Addresses,  Buildings), prowadzonym przez Kartverket (Norweski Urząd Kartografii). Prowizja agencji nieruchomości zależy od wartości przedmiotu zakupu. W  przypadku  wartości  nieruchomości  do  kwoty 50 mln NOK prowizja zwyczajowo kształtuje się na poziomie 1-2,5 % ceny zakupu. Ponadto nabywający musi zapłacić podatek VAT wynoszący 25% ustalonej prowizji agenta. W  przypadku  nabywania  droższych  nieruchomości, prowizja pobierana przez agencję jest zwykle mniejsza. Nabywca nieruchomości w Norwegii musi posiadać tutejszy numer identyfikacyjny (tymczasowy 'D-nummer' lub stały Fødselsnummer) lub numer organizacyjny w przypadku firmy. Numery personalne można uzyskać w Rejestrze Ludności (Folkeregisteret) w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość, po okazaniu wymaganych dokumentów potwierdzających tożsamość.

    W przypadku nabywania ziemi rolnej lub dużej nieruchomości na cele komercyjne konieczne jest uzyskanie odpłatnej licencji. Warunki otrzymania koncesji są takie same dla Norwegów jak i obywateli/firm zarejestrowanych na terenie UE, wniosek o uzyskanie koncesji składa się do urzędu gminy. Formularz można znaleźć na stronie https://www.slf.dep.no/no/eiendom-og-skog/eiendom/konsesjon/skjema .

    Niepodlegający w praktyce żadnym  ograniczeniom formalnym wynajem mieszkań/domów  wolnostojących w Norwegii jest bardzo drogi  –  cena  miesięcznego wynajmu zależy od lokalizacji oraz standardu wyposażenia lokalu. Najczęściej wynajmuje się mieszkania z podstawowym  wyposażeniem kuchni i łazienki, bez mebli lub wyłącznie z wbudowanymi elementami jak np. szafy. Wykaz oferowanych nieruchomości można uzyskać na stronie www.finn.no

     

    5.4. System zamówień publicznych

     

    Norweski system zamówień publicznych opiera się na międzynarodowych regulacjach zawartych w Porozumieniu w sprawie zamówień rządowych (GPA) Światowej Organizacji Handlu, umowie ze  Wspólnotami Europejskimi tworzącej Europejski Obszar Gospodarczy oraz  w umowach o strefach wolnego handlu zawieranych w ramach EFTA. System ten jest otwarty dla dostawców produktów i usług oraz wykonawców kontraktów  na roboty z innych państw (brak dyskryminacji i poszanowanie zasady równego traktowania niezależnie od wartości finansowej kontraktów). Szczegółowe zasady i tryb udzielania  zamówień  publicznych reguluje Ustawa o Zamówieniach Publicznych Nr 69 z 16 lipca 1999 r. z późniejszymi zmianami  wraz z aktami wykonawczymi tj. Rozporządzeniem o Zamówieniach Publicznych Nr 402 z 1 kwietnia 2006 r. oraz Rozporządzeniem o Procedurach Zamówień Publicznych w Przedsięwzięciach Użyteczności  Publicznej Nr 403 z 1 kwietnia 2006 r. http://lovdata.no/dokument/NL/lov/1999-07-16-69

    Ustawę  stosuje się do udzielania zamówień publicznych przez jednostki administracji centralnej, regionalnej i gminnej, jednostki podlegające nadzorowi publicznemu, przedsiębiorstwa  państwowe  zaspokajające potrzeby o charakterze powszechnym oraz przedsiębiorstwa prywatne, którym udzielono koncesji dla działania w określonych sektorach użyteczności publicznej. Resortem odpowiedzialnym w kwestiach systemu rządowych zamówień publicznych jest Ministerstwo ds. Samorządu Terytorialnego i Modernizacji.

    Jednostką odpowiedzialną za zarządzanie elektronicznym systemem zamówień jest Dyrekcja ds. Zarządzania Publicznego i e-administracji (Direktoratet for forvaltning og IKT www.difi.no). Wszystkie przetargi, w których oczekiwana wartość kontraktu przekracza 500 000 NOK muszą być publikowane na stronie www.doffin.no . Jednocześnie, jeśli wartość kontaktu przekracza 1 650 000 NOK na dostawę towaru lub usług lub 41 000 000 NOK  na prace budowlane, oferty przetargowe muszą być publikowane w Systemie Informacyjnym Europejskich Zamówień Publicznych- http://ted.europa.eu/TED/main/HomePage.do

    Przetargi o wartości kontraktu poniżej tych progów, są zazwyczaj ogłaszane na portalach internetowych poszczególnych instytucji. Trzy główne tryby udzielania zamówień publicznych w Norwegii to: przetarg nieograniczony (åpen anbudskonkurranse), przetarg ograniczony (begrenset anbudskokurranse), przetarg z negocjacjami (konkurranse med forhandlingen). Wszyscy uczestnicy danego przetargu są informowani o jego wyniku, a protesty można zgłaszać w ciągu 10-14 dni. Podmioty trzecie muszą zazwyczaj oddzielnie wystąpić o wyniki przetargu. Jeśli protest nie został uwzględniony przez instytucję ogłaszająca przetarg, sprawę można wnieść do Rady ds. Skarg ws. Zamówień Publicznych (KOFA – www.kofa.no ).

     

    5.5. Ochrona własności przemysłowej i intelektualnej

     

    Za ochronę praw własności intelektualnej i przemysłowej w Norwegii odpowiada Urząd ds. Własności  Przemysłowej (www.patentstyret.no ) jako jednostka nadzorowana przez Ministerstwo Handlu, Przemysłu i Rybołówstwa. Urząd przyjmuje i bada zgłoszenia dotyczące wynalazków, znaków  towarowych i wzorów przemysłowych, orzeka w sprawach  udzielania praw ochronnych z ich rejestracji  oraz nadzoruje prowadzenie stosownych rejestrów. Odbywa się to na podstawie trzech głównych aktów  prawnych tj. znowelizowanej  Ustawy  Prawo  patentowe  Nr  80  z  29.06.2007,  znowelizowanej  Ustawy o Znakach Towarowych Nr 15 z 1.05.2003 r. oraz Ustawy o Wzorach Przemysłowych Nr 15 z 14.03.2003r. Uznanie przez Patentstyret wynalazku, znaku towarowego czy wzoru przemysłowego oznacza jego ochronę wyłącznie na terytorium Norwegii. Uruchomienie procedur rejestracyjnych przez Patentstyret wymaga, aby osoba/firma aplikująca nieposiadająca  miejsca  stałego zamieszkania/siedziby na    terytorium Norwegii   działała przez swojego reprezentanta lub przedstawicielstwo handlowe.

     

    5.6. Informacja o aktach prawnych

        Aktywność  inwestorów  zagranicznych

    Regulacją prawną ustanawiającą zasady rejestracji działalności gospodarczej w Norwegii jest Business Enterprise Act - http://www.brreg.no/english/acts/foretaksregisterlov.html ). Dokument precyzuje m.in. zasady rejestracji oraz wymienia formy działalności gospodarczej podlegające rejestracji. Działalność spółek prawa handlowego podlega wytycznym zawartym w:

      ustawie regulującej zasady działalności spółek prywatnych z ograniczoną odpowiedzialnością (AS) – Aksjeloven, http://www.lovdata.no/all/nl-19970613-044.html

      ustawie regulującej zasady działalności spółek publicznych z ograniczoną odpowiedzialnością (ASA) – Allmennaksjeloven,  http://www.lovdata.no/all/nl-19970613-045.html

    Przy podejmowaniu działalności gospodarczej  na  terytorium Norwegii warto korzystać z informacji udostępnianych na stronach:

    www.brreg.no   Centrum Rejestru Brønnøysund (Brønnøysundregistrene)

    Agencja  administracji rządowej odpowiedzialna za szereg krajowych systemów kontroli i rejestracji dla biznesu i przemysłu. Na stronie internetowej można odnaleźć szczegółowe wymogi na temat wstępnej  rejestracji działalności gospodarczej umożliwiającej otworzenie rachunku bankowego  przedsiębiorstwa oraz zatrudnienie pracowników, pozyskać formularze zgłoszeniowe dotyczące rejestracji firmy oraz zapoznać się z systemem tzw. opłat rejestracyjnych.

    https://www.altinn.no/en

    Portal internetowy uruchomiony w 2003 roku przez Norweski Urząd Podatkowy, Norweski Urząd Statystyczny oraz Centrum Rejestru Brønnøysund. Użytkownicy Altinn mają możliwość wypełniania formularzy zgłoszeniowych oraz dokonania rozliczenia podatkowego bezpośrednio w portalu. Mogą korzystać również z własnych systemów informatycznych do transferu danych (m.in. w zakresie wynagrodzeń, księgowości). Portal zawiera informacje na temat rodzajów działalności gospodarczej, założenia firmy i jej rejestracji.

     

       Kwestie podatkowe

    Norweski Urząd Podatkowy (Skatteetaten):  http://www.skatteetaten.no,  www.taxnorway.no

    Informacje w języku polskim: http://www.skatteetaten.no/pl/International-Polska/

     

    Przydatne linki i kontakty


     

    6. Przydatne kontakty i linki

     

    6.1. Administracja gospodarcza

     

    Ministerstwo Finansów

    Adres: Finansdepartamentet, Akersgata 40,

    Postboks 8008 Dep, 0030 Oslo

    Tel: +47 22 24 90 90, Faks: +47 22 24 95 10

    E-mail: postmottak@fin.dep.no  http://www.regjeringen.no/nb/dep/fin.html?id=216  

     

    Ministerstwo Przemysłu, Handlu i Rybołówstwa

    Adres: Nærings- og fiskeridepartementet, Kongens gate 8

    Postboks 8090 Dep, 0032 Oslo

    Tel.: +47 22 24 90 90,

    E-mail postmottak@nfd.dep.no   http://www.regjeringen.no/nb/dep/nfd.html?id=709   

     

    Ministerstwo Rolnictwa i Żywności

    Adres: Landbruks- og matdepartementet, Teatergata 9 (R6)

    Postboks 8007 Dep. 0030 Oslo l 

    Tel.: +47 22 24 92 50 Faks: +47 22 24 95 59

    E-post: postmottak@lmd.dep.no    http://www.regjeringen.no/nb/dep/lmd.html?id=627  

     

    Ministerstwo Ropy Naftowej i Energii

    Adres: Olje- og energidepartementet, Akersgata 59

    Postboks 8148 Dep, 0033 Oslo

    Tel.: +47 22 24 90 90 Faks: +47 22 24 95 65

    E-mail: postmottak@oed.dep.no , http://www.regjeringen.no/nb/dep/oed.html?id=750

     

    Urząd podatkowy (Skatteetaten)

    http://www.skatteetaten.no/en/Person/   

    informacja w języku polskim: http://www.skatteetaten.no/pl/International-Polska/

    oddział w Oslo:

    Adres do korespondencji : Skatt øst Oslo Postboks 9200 Grønland 0134 Oslo

    Adres do wizyt osobistych: Schweigaards gate 17 0191 Oslo

    Tel.: +47 80080000, Faks: +47 22170860

     

    Urząd Celny (Tollvesenet)

    Adres: Schweigaards gate 15, 0191 Oslo Postboks 8122 Dep. 0032 Oslo

    Tel.: +47 22 86 03 00,

    E-mail: tad@toll.no , http://www.toll.no/en/corporate/

     

    6.2. Samorządy gospodarcze

     

    Izba Handlowa w Oslo

    Adres: Oslo Chamber of Commerce, Henrik Ibsensgate 100  0255 Oslo

    Tel: +47 22 12 94 00  Faks: + 47 22 12 94 01

    E-mail:  mail@chamber.no    http://chamber.no/

     

    Norwesko-Polska Izba Handlowa

    Adres: Norwegian-Polish Chamber of Commerce,

    Postboks Strandveien 50, 1366 Lysaker

    Tel: +47 950 83 269

    e-mail: ewa.burdon@npcc.no      http://www.npcc.no/

     

    Konfederacja Przedsiębiorców Norweskich (Næringslivets Hovedorganisasjon)

    Adres: NHO  P.O Box 5250 Majorstuen, 0303 Oslo

    Næringslivets Hus
    Middelthuns gate 27
    Majorstuen

    Tel: +47 23 08 80 00, Fax: +47 230 88 001

    e-mail: firmapost@nho.no       https://www.nho.no/

     

    Federacja Przedsiębiorców Virke

    Adres: Virke, PB 2900 Solli, 0230 Oslo

    Henrik Ibsensgate 90, Oslo

    Tel: +47 22 54 17 00

    e-mail: info@virke.no        https://www.virke.no/

     

    6.3. Prasa ekonomiczna

    Dagens Næringsliv http://www.dn.no

    Portal E24: http://e24.no/

    Økonomi - dodatek do gazety Aftenposten http://www.aftenposten.no/okonomi/

     

    6.4. Oficjalne strony o charakterze ekonomicznym

    Portal o polityce europejskiej rządu: https://www.regjeringen.no/en/topics/european-policy/id1151/

    Bank centralny: http://www.norges-bank.no/en/

    Centralne Biuro Statystyczne: http://www.ssb.no/

     

    6.5. Wydział Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Oslo

    Adres: Uranienborg terrasse 11   Oslo 0351

    tel.: PL (48) 22 219 72 74; NO (47) 22 60 24 48

    e-mail: oslo@trade.gov.pl    https://norway.trade.gov.pl/pl

     

     

    25 listopada 2013 (ostatnia aktualizacja: 23 czerwca 2017)

    Drukuj Drukuj Podziel się treścią: