close

  • Polsce – służyć, Europę – tworzyć, Świat – rozumieć

     

  • SZWAJCARIA

  • Szwajcaria

    •  

       Informacje o kraju


       

       

       

      1. Informacje ogólne

       

      1.1. Położenie geograficzne, obszar, ludność, języki urzędowe.

      Położenie geograficzne:

      Konfederacja Szwajcarska (oficjalna nazwa Szwajcarii) leży w Europie Środkowej, jest krajem górzysto–wyżynnym, blisko 60% jej powierzchni zajmują Alpy. Graniczy z Włochami (734 km), Francją (572 km), Niemcami (346 km), Austrią (165 km) i Liechtensteinem (41 km). Największym miastem w Szwajcarii jest Zurych. Kolejne miasta pod względem wielkości:  Genewa, Bazylea, Berno i Lozanna.

       

      Ludność:

      Szwajcaria liczy 8,1 miliona mieszkańców.

      Tabela: 1

      Potencjał demograficzny KS

      Rok

      tys.os.

      1950

      4717

      1960

      5360

      1970

      6193

      1980

      6335

      1990

      6751

      2000

      7204

      2010

      7870

      2011

      7956

      2012

      8043

      2013

      8139

      Źródło: Federalny Urząd d. Migracji

       

      Utrzymuje się wysoki napływ emigrantów do Konfederacji Szwajcarskiej (KS), zarówno z państw UE (głównie Niemcy) oraz z państw dotkniętych niestabilnością polityczną (m.in. Afryka Subsaharyjska, kraje Maghrebu). W 2013 r. w Szwajcarii zamieszkiwało 1937 tys. cudzoziemców (23,3%). 

       

      Stopa przyrostu naturalnego w Szwajcarii w 2012 r. wynosiła +0,22%, tymczasem – dla porównania, w krajach sąsiedzkich Niemczech i Włoszech była ujemna.

       

      Gęstość zaludnienia w Szwajcarii wynosi 198 osób na 1 km2 (2013).

       

      Obszar:

      Konfederacja Szwajcarska zajmuje powierzchnię 41.284 km2.

       

      Stolica:

      Stolica kraju – Berno liczy ponad 138 tys. mieszkańców (390 tys. w granicach aglomeracji miejskiej) - dane z maja 2014 r. 

       

      Języki urzędowe:

      W Szwajcarii obowiązują cztery języki urzędowe: niemiecki, francuski, włoski i retoromański. Spośród tych języków najbardziej rozpowszechnionym jest niemiecki: 63,7 %, następne w kolejności to: francuski (20,4%), włoski (6,5%) i retoromański[1] (0,5%). Pozostałe to inne języki, którymi posługują się imigranci (8,9%). W instytucjach publicznych, np. na dworcach, w hotelach a także w wielu urzędach, można swobodnie komunikować się za pomocą j. angielskiego. Znajomość tego języka jest w KS coraz bardziej powszechna, jest on bowiem nauczany na różnych poziomach praktycznie we wszystkich typach szkół i służy często do komunikacji mieszkańców części niemieckojęzycznej z mieszkańcami części francuskojęzycznej. W części "niemieckojęzycznej" ludność porozumiewa się miejscowym dialektem j. niemieckiego.

       

      1.2. Warunki klimatyczne.

      W części północnej dominuje klimat umiarkowany, o charakterze górskim, w części południowej umiarkowany o cechach śródziemnomorskich.

       

      1.3. Główne bogactwa naturalne.

      Szwajcaria posiada bardzo nieliczne złoża surowców mineralnych: Wydobywa się głównie surowce do produkcji materiałów budowlanych (wapienie, margle) i sól kamienną. Z surowców energetycznych najważniejsze znaczenie mają zasoby wody.

       

      1.4. System walutowy, kurs i wymiana.

      Jednostką monetarną jest frank szwajcarski (1 CHF ok. 3,50 PLN), dzielący się na 100 rapów (centymów). W obiegu są banknoty o nominałach: 10, 20, 50, 100, 200 i 1000 CHF oraz monety 5, 10, 20, 50 rapów i 1, 2 i 5 CHF. W strefie przygranicznej powszechnie akceptowane jest euro. Bank Centralny KS poprzez stosowane od września 2011 r. interwencje na rynku walutowym nie pozwala na osłabienie kursu CHF do EUR poniżej 1,20. Waluta szwajcarska traktowana jest wciąż jako „bezpieczna przystań” w czasach niestabilności monetarnej na świecie. Kurs USD w stosunku do CHF spadł poniżej parytetu i wynosi ok. 1,05 USD za 1 CHF. Na terenie Szwajcarii istnieje możliwość zakupu towarów za euro. We wspólnej walucie europejskiej możliwe jest robienie zakupów w większych magazynach handlowych i praktycznie we wszystkich hotelach i restauracjach oraz wnoszenie części opłat (np. za parkowanie, za paliwo oraz inne produkty na stacjach benzynowych), jednakże stosowany jest tam niekorzystny przelicznik walutowy. Zakładanie kont przez osoby fizyczne oraz firmy nie stanowi na ogół problemu, aczkolwiek żąda się informacji o pochodzeniu pieniędzy. Niektóre banki mogą jednak odmówić założenia konta nie podając powodów. W przypadku kont firmowych wymagane jest przedłożenie dokumentów firmy (np. wyciągu z rejestru) oraz potwierdzenie legalności pochodzenia wpłacanych pieniędzy. 

       

       

      1.5. Religia.

      Wśród ludności Szwajcarii 42 % stanowią katolicy, a 35 % protestanci[2].

       

      1.6. Wykaz świąt państwowych.

      Następujące dni, będące świętami religijnymi lub państwowymi, są dniami wolnymi od

      pracy:

      a) 1 stycznia (Nowy Rok), 2 stycznia (Berchtoldstag)

      b) Wielki Piątek i Poniedziałek Wielkanocny (święta ruchome),

      c) Święto Wniebowstąpienia (święto ruchome)

      d) Poniedziałek Zesłania Ducha Świętego,

      d) 1 sierpnia (Święto Narodowe),

      e) 25 i 26 grudnia - Boże Narodzenie.

       

      Zarówno poszczególne kantony, jak też część gmin w kantonach ustalają dodatkowe dni

      świąteczne, będące równocześnie dniami wolnymi od pracy (np. 6 stycznia).

       

      1.7. Godziny pracy.

      Większość sklepów czynna jest od poniedziałku do piątku, w godzinach: 8.00–12.00 i 13.30– 18.30/19.00 oraz w soboty, w godzinach: 8.00–17.00. Natomiast banki oraz urzędy otwarte są codziennie od poniedziałku do piątku, w godzinach: 8.00–12.00 i 14.00–17.00.

       

      1.8. Transport.

      Transport miejski, zwłaszcza w dużych aglomeracjach, jest bardzo dobrze rozwinięty. Dotyczy to przede wszystkim sieci tramwajów i autobusów. Bilety nabywa się w automatach

      na przystankach, zaś cena biletów zależy od tzw. strefy, do której się udajemy. Popularne są też bilety okresowe: jedno- czy kilkudniowe oraz dłuższe. Sieć kolejowa jest również bardzo rozbudowana. Z transportu kolejowego korzysta bardzo duża liczba osób, zaś jego funkcjonalność sprawia, że stał się on prawdziwą alternatywą wobec jazdy samochodem.

       

      Oprócz biletów jednorazowych (nie należących, do tanich: np. Zurych - Berno, 2. kl.: 47 CHF), dostępne są również różnego rodzaju bilety okresowe, studenckie i inne. Transport lotniczy związany jest, generalnie, z trzema wielkimi lotniskami: w Zurychu, Genewie i Bazylei/Miluzie (połączenia z Polską z Zurychu i Genewy). Istnieje szereg mniejszych lotnisk, mających również połączenia z zagranicą (np. Bern-Belp czy Lugano).

        

      1.9. Obowiązek wizowy.

      Szwajcaria znajduje się w strefie Schengen od 12 grudnia 2008 w ruchu lądowym i od 29 marca 2009  w ruchu lotniczym. Obywatele polscy mogą wjeżdżać do Szwajcarii na podstawie dokumentu tożsamości (nie ma kontroli paszportowej) oraz przebywać na jej terenie do trzech miesięcy w roku. Po złożeniu wniosku pobyt ten można przedłużyć o kolejne trzy miesiące. Od 1 maja 2011 nie ma kontyngentów pozwoleń na pracę do 1 roku, natomiast od 1 maja 2012 wprowadzono ponownie kontyngenty na pracę powyżej roku.

       

      [1] Język retoromański, należący do grupy języków romańskich jest podtrzymywany w użytkowaniu przez imigrację obywateli Portugalii do kantonu Graubunden (Gryzonia). Dzieci portugalskich imigrantów posyłane są do szkół w tym kantonie, w których językiem wykładowym jest reto-romański, spokrewniony m.in. z językiem portugalskim (a także rumuńskim).

      [2] Dane na podstawie Statistisches Jahrbuch der Schweiz 2011, Verlag NZZ, Zurich 2011, s. 54, wg. spisu z 2000

       

       

      System administracyjny


       

       

      2.1. Ustrój polityczny.

      Konfederacja Szwajcarska jest republiką związkową złożoną z 26 kantonów ( 20 kantonów i 6 półkantonów), które posiadają własne rządy i parlamenty. Fundamentalnymi zasadami systemu państwowego Szwajcarii są federalizm i demokracja bezpośrednia, z których wynikają szerokie uprawnienia kantonów i gmin oraz dominująca rola narodu jako suwerena.

       

      Społeczeństwo szwajcarskie posiada możliwość wywierania bezpośredniego wpływu na politykę rządu zarówno drogą uczestnictwa w wyborach parlamentarnych, jak i poprzez korzystanie z tzw. praw ludowych. Do praw tych należy instytucja inicjatywy ludowej oraz referendum (inicjatorzy referendum muszą zebrać 100 tys. podpisów pod inicjatywą). W rezultacie, tempo podejmowania decyzji jest w Szwajcarii mocno uzależnione od nastrojów społecznych, w mniejszym zaś stopniu od poglądów elit politycznych. Funkcje organów państwowych pełnią w Szwajcarii: Zgromadzenie Federalne, Rada Federalna pod przewodnictwem Prezydenta Federalnego oraz Trybunał Federalny.

       

      Od 1959 rządy w Szwajcarii tworzone były według tzw. „formuły magicznej”. Polegała ona na delegowaniu do rządu przez cztery najsilniejsze partie: SVP, SP, FDP i CVP swoich przedstawicieli. Szefem rządu oraz głową państwa w jednej osobie jest Prezydent Federalny – od 1 stycznia do 31 grudnia 2013 pełniący również obowiązki Ministra Obrony Pan Ueli Maurer (Szwajcarska Partia Ludowa SVP). Wyboru Prezydenta dokonują połączone izby Zgromadzenia Federalnego w systemie jednorocznych rotacji z grona 7 członków rządu. W związku z tym każdego roku szef jednego z resortów piastuje jednocześnie stanowisko Prezydenta Federalnego. Prezydent kieruje pracami rządu, jako primus inter pares.

       

      2.2. Władza ustawodawcza.

      Władzę ustawodawczą sprawuje Zgromadzenie Federalne, czyli dwuizbowy, wybierany na czteroletnią kadencję parlament, w skład którego wchodzi Rada Kantonów i Rada Narodowa. Rada Kantonów (Ständerat) liczy 46 członków, delegowanych po dwóch z każdego kantonu i po jednym z każdego półkantonu. Rada Narodowa (Nationalrat) składa się

      z 200 członków wybieranych przez obywateli według zasady proporcjonalności. Przewodniczący izb wybierani są w systemie jednorocznych rotacji.

       

      2.3. Władza wykonawcza.

      Władza wykonawcza należy do Rady Federalnej (Bundesrat), czyli siedmioosobowego rządu, wybieranego przez Zgromadzenie Federalne na czteroletnią kadencję. Przy wyborze na fotel ministra pod uwagę brane są nie tylko kwalifikacje polityka, ale również płeć, język i region, który reprezentuje. Jeśli minister nie zapowie odpowiednio wcześniej rezygnacji ze stanowiska, powoływany jest zgodnie z tradycją ponownie na członka rządu. Podziału tek ministerialnych członkowie Rady Federalnej dokonują we własnym gronie. Utworzony w ten                              

      sposób rząd działa kolegialnie i podejmuje decyzje na zasadzie konsensu. Partie polityczne, które desygnują przedstawicieli do rządu nie zawierają porozumienia koalicyjnego i zachowują dużą autonomię w zakresie formułowania swojego stanowiska. Podstawowy instrument działalności Rady Federalnej stanowi zespół ogólnie nakreślonych przedsięwzięć legislacyjnych, przedstawiany na początku kadencji.

       

      Urzędy centralne/resorty (ministerstwa):

      · Ministerstwo Spraw Zagranicznych (Eidgenossisches Departement für auswärtige Angelegenheiten) – www.eda.admin.ch ,

      · Ministerstwo Spraw Wewnętrznych (Eidgenossisches Departament des Intern) – www.edi.admin.ch ,

      · Ministerstwo Sprawiedliwości i Policji (Eidgenossisches Justiz- und Polizeidepartement ) – www.ejpd.admin.ch ,

      · Ministerstwo Bezpieczeństwa, Obrony Cywilnej i Sportu (Eidgenossisches Departement für Verteidigung, Bevölkerungsschutz und Sport ) – www.vbs.admin.ch ,

      · Ministerstwo Finansów (Eidgenossisches Finanzdepartement) – www.efd.admin.ch ,

      · Ministerstwo Gospodarki (Eidgenossisches Volkswirtschaftsdepartement) - www.evd.admin.ch ,

      · Ministerstwo Ochrony Środowiska, Transportu, Energii i Komunikacji (Eidgenossisches Departement für Umwelt, Verkehr, Energie und Kommunikation) – www.uvek.admin.ch .

       

      2.4. Struktura administracji gospodarczej.

      Struktura administracji gospodarczej składa się z 3 szczebli: gminnego, kantonalnego i centralnego. W skład tego ostatniego, wchodzą następujące instytucje:

      Związkowy Departament ds. Finansów (Ministerstwo Finansów), składający się z takich urzędów jak :

      · Urząd ds. Finansów (Eidg. Finanzverwaltung, EFV),

      · Urząd ds. Osobowych (Eidg. Personalamt, EPA),

      · Urząd ds. Podatków (Eidg. Steuerverwaltung, ESTV),

      · Urząd ds. Poboru Ceł (Eidg. Zollverwaltung, EZV),

      · Urząd, ds. Napojów Alkoholowych (Eidg. Alkoholverwaltung, EAV),

      · Urząd ds. Informatyki i Telekomunikacji (Bundesamt für Informatik Und Telekommunikation, BIT),

      · Urząd ds. Pywatnych Ubezpieczeń (Bundesamt für Privatversicherungen, BPV),

      · Urząd ds. Kontroli Finansów (Eidg. Finanzkontrolle, EFK),

      · Komisja ds. Banków (Egid. Bankenkommission, EBK).

      Związkowy Departament ds. Gospodarki (Ministerstwo Gospodarki), składający się z takich urzędów jak :

      · Państwowy Sekretariat ds. Gospodarki (Staatssekretariat fur Wirtschaft, SECO),

      · Urząd ds. Rolnictwa (Bundesamt für Landwirtschaft, BLW),

      · Urząd ds. Kształcenia Zawodowego i Technologii (Bundesamt für Berufsbildung und

      Technologie, BBT),

      · Urząd ds. Weterynaryjnych (Bundesamt für Veterinärwesen, BVET),

      · Biuro ds. Integracji (Integrationsbüro, EDA/EVD),

      · Urząd ds. Gospodarczego Zaopatrzenia Wsi (Bundesamt für wirtschaftliche Landesversorgung, BWL),

      · Urząd ds. Mieszkaniowych (Bundesamt für Wohnungswesen, BWO),

      · Biuro ds. Konsumenckich (Büro für Konsumentenfragen, BFK),

      · Służba cywilna (Zivildienst, ZIVI),

      · Nadzór nad Cenami (Preisüberwachung, PUE),

      · Komisja ds. Konkurencji (Wettbewerbskommission, WEKO),

      · Związkowy Instytut ds. Kształcenia Zawodowego (Eidgenossisches Hochschulinstitut  für Berufsbildung, EHB).

      Związkowy Departament ds. Ochrony Środowiska, Transportu, Energii i Komunikacji (Ministerstwo Środowiska, Transportu, Energii i Komunikacji), składający się z takich urzędów jak:

      · Urząd ds. Energetyki (Bundesamt für Energie, BFE),

      · Urząd ds. Komunikacji (Bundesamt für Kommunikation, BAKOM),

      · Urząd ds. Rozwoju Przestrzennego (Bundesamt für Raumentwicklung, ARE),

      · Urząd ds. Dróg (Bundesamt für Strassen, ASTRA),

      · Urząd ds. Ochrony Środowiska (Bundesamt fur Umwelt, BAFU),

      · Urząd ds. Komunikacji (Bundesamt für Verkehr, BAV),

      · Urząd ds. Lotnictwa Cywilnego (Bundesamt für Zivilluftfahrt, BAZL).

       

      2.5. Sądownictwo gospodarcze.

      System sądownictwa gospodarczego składa się z dwóch instancji:

      - Sądów Kantonalnych, które są odpowiedzialne za nadzór nad przestrzeganiem gospodarczego prawa kantonalnego,

      - Sądów Związkowych, które są odpowiedzialne za nadzór nad przestrzeganiem związkowego prawa gospodarczego, prawa karnego, ubezpieczeniowego i administracyjnego. Dzielą się one na:

      • Szwajcarski Sąd Związkowy ( Schweizerisches Bundesgericht) - www.bger.ch
      • Związkowy Sąd Ubezpieczeniowy (Eidgenossisches Versicherungsgericht) - www.bger.ch/index/insurance.htm
      • Związkowy Sąd Karny (Bundesstrafgericht) – www.bstger.ch
      • Związkowy Sąd Administracyjny (Bundesverwaltungsgericht) -www.bundesverwaltungsgericht.ch .

       

      Gospodarka


       

       

      3.1. Cele i wyniki polityki ekonomicznej.

      Główne wskaźniki makroekonomiczne CH w latach 2009-2014

       

       

      Wyszczególnienie

      2009

      2010

      2011

      2012

      2013*

      2014*

      PKB na 1 mieszkańca (w CHF)

      68 753

      69 434

      66 947a

      66 248a

      67 109a

      68 518a

      PKB (w mld CHF)

      535,3

      546,2

      530,2a

      532,9a

      539,8a

      551,1a

      PKB (dynamika w %)

      -2,0

      2,6

      1,9

      0,8

      1,9

      2,3

      Deficyt budżetowy (% PKB)

      0,8

      0,2

      1,0

      0,0

      0,0

      1,0

      Dług publiczny (% PKB)

      39,2

      38,3

      39,5

      39,5

      39,0

      39,5

      Inflacja (w %)

      -0,5

      0,7

      -0,5

      0,0

      0,1

      0,2

      Bezrobocie (w %)

      3,7

      3,9

      3,1

      3,3

      3,3

      3,3

      Eksport (w mld CHF)

      166,1

      204,3

      225,4a

      235,5a

      +2,6%

      +4,8%

      Import (w mld CHF)

      147,0

      186,7

      205,3a

      211,5a

      +3,0%

      +4,3%

       

      Źródło: Szwajcarski Urząd Statystyczny, SECO, IMF, a – dane w USD, *wskaźniki makroekonomiczne 2013-14 – prognoza

       

       

      Gospodarka szwajcarska należy do najbardziej konkurencyjnych gospodarek świata. W 2013 spodziewany jest ok. 1,9 procentowy wzrost PKB dzięki silnej konsumpcji wewnętrznej. Również sektor eksportu wyrobów przemysłu precyzyjnego przeżywa pomyślny rozwój. Popyt z UE, Chin, Indii i państw Zatoki Perskiej na luksusowe wyroby szwajcarskie utrzymuje produkcję w tej gałęzi gospodarki na wysokim poziomie.

       

      W III kwartale 2013 r. nastąpiła dalsza wyraźna poprawa sytuacji makroekonomicznej Szwajcarii. Utrzymywał się wysoki popyt na rynku wewnętrznym, nastąpił wzrost konsumpcji o 0,7% w stosunku do II kwartału, wzrósł eksport. Wg zaprezentowanych we wrześniu 2013 r. prognoz Sekretariatu Stanu ds. Gospodarczych (SECO) i Instytutu Badań Koniunktury Politechniki Zurychskiej (KOF), wzrost gospodarczy w 2013 r. wyniesie 1,8-1,9% (wcześniejsze prognozy przewidywały wzrost o 1,4%) i 2,1-2,3% w 2014 r. Stopa bezrobocia wyniosła na koniec września 3,0% i była o 0,3% niższa niż na koniec II kwartału.

       

      Pod koniec sierpnia Narodowy Bank Szwajcarii opublikował ostateczne dane bilansu gospodarki za rok 2012. Dodatnie saldo wyniosło 66 mld CHF (11% PKB). Zostało wygenerowane głównie przez handel zagraniczny i usługi (41 mld) oraz dochody kapitałowe (21,6 mld).

       

      Pozbawiona realistycznych przesłanek obrona tajemnicy bankowej osłabiła pozycję Szwajcarii na arenie międzynarodowej i doprowadziła do absencji przedstawicieli rządu federalnego w pracach G-20. Presja G-20, UE, OECD i USA, zwiększająca się izolacja Szwajcarii na arenie międzynarodowej oraz wpisanie na „szarą listę” państw niestosujących norm OECD w zakresie wymiany informacji finansowych spowodowały, że w marcu 2009 r. rząd federalny podjął decyzję o rezygnacji z tajemnicy bankowej i przyjęciu norm OECD w zakresie współpracy fiskalnej. Szwajcaria przejęła na siebie zobowiązania art. 26 Umowy OECD o Międzynarodowej Pomocy Prawnej ws. Podatkowych i zadeklarowała gotowość do wymiany informacji bankowej z państwami, z którymi podpisała stosowne protokoły lub oddzielne umowy (także z Polską w dniu 20 kwietnia 2010). Szwajcaria została wykreślona z szarej listy OECD we wrześniu 2009 r. po podpisaniu wymaganej, dwunastej umowy bilateralnej o wymianie informacji podatkowych.

      W 2011 Szwajcaria podpisała umowy o opodatkowaniu oszczędności obcokrajowców w szwajcarskich bankach z Niemcami i W. Brytanią, a w 2012 z Austrią. Umowa z Austrią została ratyfikowana przez parlamenty obu państw,
      a umowa z Niemcami czeka na ratyfikacje w RFN. Rząd federalny w Berlinie ma problemy z ratyfikacją umowy w niemieckiej Izbie Związkowej. Opór występuje ze strony władz landowych (głównie tych, rządzonych przez SPD), które osiągają większe niż z umowy korzyści ze skupywania wykradzionych w CH danych bankowych. Np. władze podatkowe niemieckiego kraju związkowego Nadrenia-Palatynat sfinalizowały w kwietniu 2013 r.  zakup szwajcarskich danych bankowych, płacąc niezidentyfikowanemu pracownikowi banku Neue Aargauer Bank (spółka córka Credit Suisse) 4 mln euro. Na płycie CD zawierającej 40 tys. danych osobowych znajdują się informacje o niezapłaconych podatkach w Niemczech o wartości 0,5 mld euro.

       

      Relacje finansowe z USA uległy poprawie od czasu ich kryzysu w 2009. W czerwcu 2010 parlament zatwierdził umowę państwową z USA dot. ujawnienia informacji bankowych USB. Stworzyło to szansę na normalizację, napiętych, stosunków dwustronnych USA-CH. Umowa stanowi kompromis między faktycznym zapotrzebowaniem amerykańskiego fiskusa, a realnymi możliwościami naruszenia zasady tajemnicy bankowej przez stronę szwajcarską.

      Pod koniec września 2013 r.  obie izby parlamentu zatwierdziły umowę FATCA (Foreign Account Tax Compliance Act jest podstawowym narzędziem prawnym urzędu podatkowego IRS (Internal Revenue Service) – agencji rządowej USA zajmującej się ściąganiem podatków. Agencja ta podlega Departamentowi Skarbu. Celem FATCA jest zapobieganie transferom pieniędzy podatników amerykańskich do „rajów podatkowych”). Berno i Waszyngton poinformowały następnie, że umowa będzie mogła obowiązywać najwcześniej od 1 lipca 2014 roku (pierwotnie zakładano, że będzie to 1 stycznia 2014). W konsekwencji umowy 14 szwajcarskich instytucji finansowych będzie musiało zapłacić grzywny w łącznej wysokości kilku mld USD. Największe szwajcarskie banki UBS i Credit Suisse wyraziły gotowość do szybkiego uregulowania spraw podatkowych z administracją USA. CS zapowiedział nawet, że zamierza zawrzeć porozumienie ws. przekazania danych finansowych obywateli USA do końca br. Mniejsze banki wyraziły obawy, że wysokie grzywny mogą je doprowadzić do bardzo trudnej sytuacji finansowej. Banki, które odmówią współpracy, będą miały zakaz prowadzenia działalności na terytorium USA a ich aktywa zostaną zamrożone.

       

      Ograniczenie zarobków kadry kierowniczej szwajcarskich spółek akcyjnych

      Zdecydowana większość Szwajcarów opowiedziała się w referendum (3 marca br.) za wpisaniem do konstytucji ograniczeń w wynagrodzeniach kadry menedżerskiej. Inicjatywę społeczną "Przeciwko oskubywaniu" poparło 67,9 proc. głosujących. Przyjęta w referendum propozycja przewiduje, że to akcjonariusze decydują o wysokości pensji dla kadry kierowniczej notowanych na giełdzie spółek. Nadzwyczajne bonusy w rodzaju odpraw lub gratyfikacji z okazji rozpoczęcia pracy, sięgające często milionów euro, mają być zakazane. Osobom naruszającym te przepisy mają grozić kary do trzech lat pozbawienia wolności oraz wysokie grzywny. Centrala zrzeszająca organizacje szwajcarskiego przemysłu Economiesuisse, która prowadziła kosztującą wiele milionów euro kampanię przeciwko nowym przepisom, przyznała się do porażki. Nowe przepisy zaczną obowiązywać najwcześniej w II połowie 2014 roku. Rząd i parlament muszą teraz opracować i uchwalić odpowiednią ustawę, która może zwierać modyfikacje względem zaakceptowanego w referendum projektu.  

       

      3.2. Sytuacja na rynku pracy.

      Sytuacja na rynku pracy w KS jest na tle innych państw Europy Zachodniej bardzo korzystna. Nawet w czasie kryzysu gospodarczego stopa bezrobocia nie przekraczała 5%. Wg OECD w 2009 wynosiła 4,3%, w 2010  4,4%, w 2011 4,0%. Na 2012 OECD spodziewa się stopy bezrobocia na poziomie 3,9%, a na 2013 - 3,7%.

       

       

      Przyczyn dobrej sytuacji na rynku pracy w Szwajcarii jest kilka. Główna to specyficzny system kształcenia, preferujący wykształcenie zawodowe, z dużym udziałem firm i przedsiębiorstw zatrudniających młode osoby po szkołach zawodowych. Ponadto niskiemu bezrobociu sprzyja wysoka dynamika gospodarcza. Wzrost PKB generuje nowe miejsca pracy w sektorach gospodarki, które są powiązane z systemem kształcenia zawodowego. Kolejnym czynnikiem sprzyjającym pełnemu zatrudnieniu w Szwajcarii jest stabilność szwajcarskiego systemu walutowo-finansowego w sytuacji niepewności związanej z kryzysem ekonomicznym na świecie. Silna waluta krajowa i zdrowy stan finansów publicznych przyczyniły się do tworzenia nowych miejsc pracy w sektorze finansów, przemyśle opartym na wiedzy oraz w budownictwie (niskie koszty pożyczek hipotecznych).

       

      3.3. Polityka monetarna. Równowaga budżetowa.

      Bardzo dobra sytuacja budżetowa i utrzymująca się niepewność ws. przyszłości euro jest dodatkowym sygnałem dla inwestorów, traktujących franka szwajcarskiego, jako pewną lokatę do czasu uregulowania problemów w strefie euro.

       

      Inflacja w Szwajcarii utrzymuje się na bardzo niskim poziomie. Od 2009 miała miejsce naturalna w czasie kryzysu gospodarczego tendencja obniżania się inflacji. Szwajcarski Bank Centralny (SNB) oczekuje inflacji na poziomie: ujemnym (0,0%) na 2013.

       

      Rząd stosuje konsekwentnie zdyscyplinowaną politykę wydatków budżetowych. Podatki w Szwajcarii należą do najniższych w państwach OECD. W 2011 uzyskano nadwyżkę budżetową w wysokości 5,08 mld USD. Zadłużenie publiczne wykazuje tendencję spadkową od końca lat 1990. Obecnie oscyluje ok. 40% PKB. W konstytucji szwajcarskiej znajduje się zapis limitujący wielkość zadłużenia publicznego do 55% PKB.

       

      Sytuacja budżetowa poszczególnych kantonów i gmin jest bardzo dobra. Jedynie 10 na 26 kantonów wykazywało deficyty budżetowe na rok 2012. Najlepszą sytuację budżetową wykazywał w 2012 kanton Zurych (nadwyżka 0,6 mld  CHF).

                                      

      3.4. Wymiana handlowa.

      Szwajcaria należy do otwartych gospodarek świata. Obroty handlowe z zagranica stanowią 76% PKB. Głównymi partnerami handlowymi są wysoko-uprzemysłowione rozwinięte państwa, na które przypada 76,5% szwajcarskiego eksportu i 86,6% importu. UE odgrywa szczególnie ważną rolę (59,7% eksportu i 78% importu). Główni partnerzy handlowi KS (dane administracji celnej KS za styczeń- maj 2012) to Niemcy (20,2% eksportu i 31,2% importu), Włochy (7,4% i 10,5%), USA (11,1% i 5,1%), Francja (7,0% i 8,9%), W. Brytania (4,5% i 3,5%), Chiny (3,7% i 5,5%), Austria (2,8% i 4,3%), Niderlandy (2,5% i 3,6%), Hiszpania (2,7% i 2,9%), Japonia (3,1% i 2,0%). Na pozostałe kraje przypada 35% eksportu i 22,5% importu.

       

      Do pozytywnych elementów szwajcarskiej gospodarki eksperci zaliczają specjalizację w tych dziedzinach eksportu, które są mało wrażliwe na wahania koniunktury i ryzyko kursowe (wysokie technologie, farmaceutyka, przemysł mechaniki precyzyjnej).  Struktura towarowa charakteryzuje się specjalizacją w nowoczesnych dziedzinach gospodarki.

       

      Udział chemikaliów i produktów przemysłu maszynowego przekracza 56% w eksporcie i 38% w imporcie. Produkty rolno-spożywcze stanowią 7,1% importu i 2,8% eksportu (1.1.2010).  

       

      Ważnym elementem strategii gospodarczej Szwajcarii jest dywersyfikacja eksportu. Szwajcaria, pozostająca poza Europejskim Obszarem Gospodarczym, reguluje swoje stosunki gospodarcze, w tym handlowe z Unią Europejską poprzez umowy bilateralne. Swym głównym instrumentem traktatowym w dziedzinie wymiany handlowej zarówno z Unią, jak i z krajami poza-unijnymi uczyniła umowy o wolnym handlu. Zawiera je bądź samodzielnie, bądź też pod auspicjami EFTA.

       

      Ważne znaczenie dla Szwajcarii odgrywają Indie. Problemem w relacjach z Indiami jest spór między koncernem Novartis, a rządem Indii ws. wprowadzenia na rynek indyjski tzw. generyków.  

       

      Szwajcaria poświęca wiele uwagi rozwojowi stosunków gospodarczych z pozostałymi państwami BRICS – Brazylią, Rosją i RPA. Inwestycje bezpośrednie Szwajcarii w Brazylii, Chinach, Rosji, Indiach oraz RPA wyniosły w 2011 odpowiednio 20 mld CHF, 7 mld CHF, 6 mld CHF, 4 mld CHF oraz 3,5 mld CHF. Wizytom w tych krajach, obok najwyższych przedstawicieli rządu federalnego, najczęściej na szczeblu ministra gospodarki i prezydenta, towarzyszy zazwyczaj liczne grono ekspertów i businessmenów.

       

      W zakresie umów o wolnym handlu, zarówno w ramach EFTA, jak i bilateralnych stan umów przedstawia się następująco (patrz wykres 6):

      · umowy o wolnym handlu, które weszły w życie – Kanada, Meksyk, Kolumbia, Peru, Chile, kraje EFTA, kraje UE w tym Wyspy Owcze, Ukraina, Turcja, Chorwacja, Serbia, Bośnia-Hercegowina, Macedonia, Albania, Kosowo, Izrael, Terytorium Palestyńskie, Jordania, Liban, Maroko, Tunezja, Egipt, Rada Współpracy Państw Arabskich Zatoki Perskiej, Związek Celny Afryki Płd., Korea Płd., Japonia.

      - wynegocjowane - Chiny

      · w trakcie negocjacji – Gwatemala, Panama, Algieria, Indie, Indonezja, Tajlandia, Kazachstan, Rosja, Białoruś.

      · w fazie rozeznania możliwości – Brazylia, Argentyna, Paragwaj, Urugwaj, Mongolia, Malezja.

       

      Finalizacja umowy o wolnym handlu z Chinami/platforma obrotu renminbi. Ministrowie gospodarki Szwajcarii i Chin podpisali w lipcu 2013 r. w Pekinie umowę o wolnym handlu, która formalnie zacznie obowiązywać od połowy 2014 r. Równocześnie rząd szwajcarski powołał grupę roboczą, która ma wypracować ramy działania planowanego rynku do obrotu renminbi. Pekin zaproponował, aby światowy handel chińską walutą odbywał się za pośrednictwem zurychskiego rynku finansowego (formalną propozycję ustanowienia platformy clearingowej w Zurych złożył premier Chin podczas majowej wizyty w Szwajcarii). Powstanie platformy może spowodować wzrost zainteresowania Szwajcarią wśród inwestorów chińskich, szczególnie z branży finansowej i surowcowej.

       

      3.5. Pomoc rozwojowa.

      Szwajcaria przeznacza na pomoc rozwojową 0,5 % Dochodu Narodowego Brutto (GNI). W latach 2011-2012 na ten cel przeznaczone zostało 640 mln CHF. Za pomocą rozwojową Szwajcarii kryją się argumenty natury humanitarno – etycznej – apelujące do solidarności zamożnej Szwajcarii z krajami rozwijającymi się lub dotkniętymi klęskami żywiołowymi oraz argumenty natury ekonomicznej – wskazujące na eksportowy charakter gospodarki szwajcarskiej, w której interesie leży polityczna i ekonomiczna stabilność innych państw – potencjalnych odbiorców szwajcarskich produktów.

       

      Geograficzny kierunek pomocy rozwojowej to państwa Afryki Subsaharyjskiej (m.in. Mozambik), Afryki Płn., Azji Południowej.

       

      Pomoc rozwojowa Szwajcarii jest głównie w rękach dwóch resortów: Ministerstwa Spraw Zagranicznych i Ministerstwa Gospodarki. Pierwsze, za pośrednictwem Szwajcarskiej Agencji Rozwoju i Współpracy (Swiss Agency for Development and Cooperation – SDC, niem. DEZA), jest odpowiedzialne za bilateralną i multilateralną współpracę, pomoc humanitarną oraz współpracę z Europą Wschodnią i Wspólnotą Niepodległych Państw (WNP). W swej centrali SDC zatrudnia 600 osób i 1000 w terenie. Jej szefem od 1 maja 2009 jest ambasador R. Dahinden, dyrektor generalny.

       

      Drugi resort, działając poprzez Państwowy Sekretariat Spraw Gospodarczych (State Secretariat for Economic Affairs - SECO), realizuje cele szwajcarskiej polityki ekonomicznej i handlowej w odniesieniu do państw rozwijających się i będących w fazie transformacji. SECO współpracuje z Bankiem Światowymi i regionalnymi bankami rozwoju. Pomocą rozwojową w SECO zajmuje się 70 osób.

       

      3.6. Stosunki Szwajcarii z UE.

      Unia Europejska pozostaje dla Szwajcarii centralnym punktem odniesienia. To ugrupowanie integracyjne jest najważniejszym partnerem Berna, bowiem szwajcarski dobrobyt i szeroko pojęte bezpieczeństwo zależą w pierwszym rzędzie od rozwoju sytuacji w łonie UE i jej relacji ze światem zewnętrznym. Najważniejsze decyzje dla przyszłości kontynentu europejskiego zapadają w ramach Unii. W przyszłych stosunkach z UE rząd federalny Szwajcarii chce dalej kroczyć drogą umów bilateralnych, która – w jego ocenie - do tej pory w pełni się sprawdziła.                                  

       

      Szwajcaria przygotowuje się do kolejnego etapu rokowań z UE, zgodnie ze strategią zaprezentowaną w czerwcu 2013 r. przez ministra SZ CH, D. Burkhaltera. W sierpniu 2013 rząd CH przyjął projekt mandatu negocjacyjnego w sprawach instytucjonalnych i przesłał do konsultacji z kantonami, komisjami spraw zagranicznych obu izb parlamentu oraz partnerami społecznymi. Zakończenie konsultacji i ostateczne sformułowanie mandatu dla rokowań zaplanowano na koniec tego roku, rozpoczęcie negocjacji z UE na początek 2014 r. W rządowym kalendarzu założono, że porozumienie z UE mogłoby zostać przyjęte podczas „szczytu” UE – CH w drugim kwartale 2014 r.

       

      Prezentacja strategii rozwoju stosunków z UE, szczegółów projektu mandatu negocjacyjnego i scenariusza rokowań wywołała w CH krytyczną debatę publiczną. W reakcji rząd CH, w tym zwłaszcza MSZ, nasilił promocję swojej koncepcji stosunków z UE. Ponownie objaśnił ją min. Burkhalter w programowym wystąpieniu w Lozannie z okazji Dnia Gospodarki w sierpniu 2013. Szef MSZ CH podkreślił wagę pogłębienia relacji z UE dla gospodarki CH. Przedstawił pogląd, że stan prawny wynikający z dotychczasowych porozumień z UE nie wystarczy dla zapewnienia niezbędnej dla gospodarki CH skali dostępu do rynku wewnętrznego UE. Stwierdził, że konieczne jest porozumienie instytucjonalne i kontynuacja tzw. drogi bilateralnej w stosunkach z UE. Przyjęcie rozwiązań instytucjonalnych winno nastąpić jednak w takim zakresie, by nie naruszało suwerenności CH, podkreślił D. Burkhalter.

       

      Celem rządu CH jest zawarcie z UE pakietu porozumień sektorowych na wzór porozumień Bilateralia I (1999 r.) i Bilateralia II (2004 r.). Miałyby dotyczyć kluczowych dziedzin, m.in. energetyki, sfery programów badawczych czy finansów, bez których gospodarka CH, w tym sektor finansowy, nie będą miały równych szans na rynku UE. Rząd CH, świadom, że jednym z warunków rozszerzenia bazy umów z UE jest postęp w kwestiach instytucjonalnych, zasygnalizował gotowość do ustępstw w tej dziedzinie, w tym do akceptacji Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (ETS) jako instancji dokonującej wykładni prawa UE w przypadkach spornych. Tutejszy MSZ przekonywał, że rząd jest zdecydowany nadal implementować prawo unijne ale oczekuje od UE zrozumienia dla wewnętrznych uwarunkowań politycznych i społecznych oraz wymogów szwajcarskiego modelu demokracji.

       

      3.7. Współpraca na forum wielostronnych organizacji gospodarczych.

      Szwajcaria bierze czynny udział w negocjacjach Rundy Rozwojowej WTO z Doha. Stanowisko Berna – generalnie – wpisuje się w strategię państw rozwiniętych. W obszarze spraw rolnych jest ono równocześnie funkcją strategicznych celów realizowanej od lat reformy rolnictwa w ramach Swiss Agricultural Policy: 2002, 2007 i 2011. Chodzi tu o trzy zasadnicze kwestie: pomoc wewnętrzną (redukcja w ramach Amber Box, bez zmian Green Box), konkurencyjność eksportową (eliminacja subsydiów eksportowych) i dostęp do rynku (redukcje taryfowe). Istotne znaczenie negocjatorzy szwajcarscy przykładają do kwestii oznaczeń geograficznych.

       

      Berno obserwuje dyskusję w łonie MFW dot. reform instytucjonalnych tej organizacji z zaniepokojeniem. Utrata kierowniczej roli w Helvetistanie byłaby ciosem dla międzynarodowej pozycji Szwajcarii, jako liczącego się w świecie ośrodka finansowo-bankowego. Zasilając kwotą 24 mld USD rezerwy MFW (2012) Berno traktuje, jako „inwestycję” w utrzymanie swej eksponowanej roli w tej organizacji. Szwajcaria bardzo pozytywnie ocenia współprace z Polską w „grupie szwajcarskiej”.

       

      W kwietniu 2012 Polska i Szwajcaria podpisały porozumienie (Memorandum of Understanding) w sprawie nowych zasad współpracy i podziale przewodnictwa w konstytuancie szwajcarsko-polskiej w MFW i Grupie Banku Światowego. Od 2014 Polska sprawować będzie rotacyjnie, co 2 lata przewodnictwo w grupie. Zgodnie z Memorandum Polska obejmie dwuletnie przewodnictwo od 1 stycznia 2016.

       

      3.8. Współpraca naukowo-techniczna.

      Przodująca w skali międzynarodowej pozycja Szwajcarii w zakresie konkurencyjności gospodarczej jest funkcją wysokiego stopnia innowacyjności jej firm. Szwajcaria plasuje się w czołówce krajów, które posiadają największą ilość patentów w dziedzinie nanotechnologii. Rosnący rynek światowy, obliczany jest obecnie na 3 biliony USD. Szwajcaria przoduje również w innych dziedzinach (np. fotoogniw), które wpisują się w obecne trendy rozwoju cywilizacyjnego świata – ochrony środowiska, energii odnawialnej, zdrowej żywności etc.

       

      Elity intelektualne Szwajcarii stale poszukują sposobów na zdynamizowanie postępu cywilizacyjno-materialnego kraju. Przykładowo, eksperci firmy konsultingowej Deloitte proponują dokonać zasadniczego przełomu w myśleniu nt. dźwigni rozwoju gospodarczego. Katalog pomysłów, obejmujący 18 inicjatyw, oparty jest na sprawdzonym w Finlandii modelu gospodarki narodowej, który wykorzystuje w maksymalnie szerokim zakresie wiedzę (knowledge based economy). Punktem wyjścia mają być przede wszystkim inwestycje w umiejętności ludzkie (human capital), które są zasadniczym motorem rozwoju nauki i nowych technologii. W rezultacie tych działań zakłada się, iż już do 2015 PKB Szwajcarii mógłby wzrosnąć o 80 mld CHF, czyli ok. 10 tys. CHF per capita. Przodującą uczelnią w dziedzinie zastosowania najnowocześniejszych technologii w sektorach militarnym i cywilnym jest Politechnika Zuryska ETH. Uczelnia ta przoduje w dziedzinie prac nad zdalnie sterowanymi obiektami latającymi, tzw. dronami.

       

      Mając świadomość stojących wyzwań i pewnych słabości w zakresie rodzimej nauki i techniki, w kontekście zarówno jakości, jak i ilości, absolwentów niektórych dyscyplin naukowo-badawczych w Szwajcarii proponuje się zwiększyć rekrutację najlepszych merytorycznie fachowców z zagranicy. Z Polski firma Selvita (biotechnologie) zainteresowana jest współpracą z partnerami szwajcarskimi.

       

      Dwustronna współpraca gospodarcza


       

       

      4.1. Gospodarcze umowy dwustronne.

       

      Z dniem 1 maja 2004 roku (akcesja Polski do UE) część dotychczasowych umów stanowiących podstawę wymiany handlowej Polski i Szwajcarii straciła ważność. Zostały one zastąpione m.in. przez: Umowę o wolnym handlu między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Konfederacją Szwajcarską z 1972   (Official Journal L 300, 31/12/1972, p.189-280), oraz siedmioma sektorowymi umowami UE - Szwajcaria z 1999 (tzw. Bilateralia I) w sprawie: transportu lotniczego, transportu towarów i osób koleją, handlu produktami rolnymi, wzajemnego uznawania w dziedzinie oceny zgodności, zamówień publicznych, współpracy naukowo-technicznej oraz swobodnego przepływu osób (Official Journal L114, 10/04/2002, p. 1-480). Zostały one przejęte automatycznie z wyjątkiem umowy o swobodnym przepływie osób, która weszła w życie z dniem 1 kwietnia 2006 i przewidując okresy przejściowe dla obywateli nowych krajów Unii Europejskiej. Umowy drugiego pakietu (Bilateralia II) z wyjątkiem udziału Szwajcarii w konwencji Schengen/Dublin weszły w życie w różnych terminach. Reasumując, Polska przejęła 16 bilateralnych umów gospodarczych UE- Szwajcaria, które dotyczą następujących dziedzin:

      · transport drogowy,

      · transport lotniczy,

      · produkty rolnicze,

      · zamówienia publiczne,

      · techniczne przeszkody w handlu,

      · badania naukowe,

      · swobodny przepływ osób,

      · opodatkowanie odsetek depozytów zagranicznych,

      · zwalczanie oszustw transgranicznych,

      · udział Szwajcarii w konwencjach Schengen/Dublin,

      · handel przetworzonymi art. rolnymi,

      · współpraca w ochronie środowiska,

      · współpraca w obszarze statystyki,

      · przysposobienie zawodowe i młodzież,

      · współpraca w zakresie mediów,

      · emerytury dla pracowników unijnych.

       

      Nie straciły ważności te umowy polsko-szwajcarskie, których nie obejmuje kompetencja

      wspólnotowa, a w szczególności:

      · umowa w sprawie konwersji zadłużenia na ochronę środowiska z 1993,

      · umowa o wymianie stażystów z 1993,

      · umowa o wzajemnym popieraniu i ochronie inwestycji z 1989,

      · konwencja o unikaniu podwójnego opodatkowania z 1991.

       

      4.2. Wymiana handlowa, inwestycje bezpośrednie i szwajcarski instrument finansowy.

      Wymiana handlowa pomiędzy Polską i Szwajcarią jest funkcją ogólnego rozwoju koniunktury w Europie i ma świecie. Wzrost obrotów handlowych miedzy Polska i Szwajcaria był kilkukrotnie większy niż wzrost zanotowany wobec innych partnerów handlowych Szwajcarii.

       

      Polsko-szwajcarska wymiana handlowa w mln EUR

       

      mln Euro

      2009

       

      2010

      2011

      2012

      styczeń-maj

      2013*

      I-V. 2013

      I-V. 2012

      Obroty

      1 815,5

      2 106,6

      2.385,3

      2.454,6

      1.039,2

      101,1

      Eksport

      816,4

      1 001,4

      1.188,8

      1.256,7

      539,7

      106,7

      Import

      999,1

      1 105,2

      1.196,5

      1.197,9

      499,5

      95,7

      Saldo

      -182,7

      -103,8

      -7,7

      +58,8

      +40,2

      *

       

      *wstępne dane GUS

       

      W I połowie 2013 roku  polski eksport do Szwajcarii wyniósł ok. 655 mln euro, podczas gdy szwajcarski eksport do Polski ok. 800 mln euro. W porównaniu do I połowy 2012 roku polski eksport do Szwajcarii wzrósł o 3,3%,a szwajcarski eksport do Polski zmalał o 0,7%. Polskie saldo obrotów wyniosło -145 mln euro, podczas gdy w 2012 roku -172 mln euro. Należy odnotować poprawiające się wyniki polskiego eksportu i spadek deficytu w obrotach dwustronnych. Znaczący wzrost polskiego eksportu w ostatnich latach był m.in. rezultatem inwestycji szwajcarskich w Polsce ukierunkowanych na eksport do CH, a także zwiększenia sprzedaży pojazdów, wagonów, wyrobów metalowych i urządzeń audiowizualnych. W polskim imporcie ze Szwajcarii dominują farmaceutyki i wyroby chemiczne, maszyny, aparaty i elektronika, metale i wyroby metalowe oraz instrumenty precyzyjne, zegarki i biżuteria.

       

      Szwajcaria zajmuje 23. miejsce jako partner handlowy Polski W handlu między Polską a Szwajcarią utrzymuje się trend zmniejszania różnicy wartości między eksportem a importem. Jest to w dużej części wynikiem silnego kursu CHF oraz bardziej zdywersyfikowanej struktury towarowej polskiego niż szwajcarskiego eksportu.

       

      Szwajcaria należy do największych inwestorów w naszym kraju. Według danych NBP skumulowana wartość inwestycji szwajcarskich na koniec 2011 r. osiągnęła 4 mld EUR (12 miejsce na liście krajów inwestorów zagranicznych). Do największych szwajcarskich inwestorów w Polsce należą: Compagnie Financière Michelin (opony samochodowe, de facto firma francuska zarejestrowana ze względów podatkowych na terenie Szwajcarii), Krono-Holding AG (płyty wiórowe, przetwórstwo), Nestle S.A. (przetwórstwo spożywcze, napoje), Winterthur (ubezpieczenia), Kraft Jacobs Suchard AG (artykuły spożywcze), Sud Wolle AG (przędzalnia włókien wełnianych), Hiestand Holding AG (piekarnictwo) i Novartis AG (dystrybucja, chemia i lekarstwa). Spółka Stadler Rail AG prowadzi w Siedlcach zakład montażowy, w którym aktualnie produkuje pociągi (wagony) kolejowe na eksport, po zrealizowaniu kontraktu na dostawę dla Kolei Mazowieckich i Śląskich.

       

      Polskie inwestycje bezpośrednie w Szwajcarii osiągnęły na koniec grudnia 2011 r. wartość 1,9 mld EUR, co plasowało Szwajcarię na 5 miejscu. Większość inwestycji polskich w Szwajcarii ma charakter kapitałowy związany z operacjami na rynku finansowym. Liczącymi się inwestorami polskimi w Szwajcarii są firmy Bioton S.A., Abplanalp Engineering AG i ADB Group.

       

      Szwajcarski instrument finansowy. W dniu 19 maja 2004 r. podczas Szczytu Szwajcaria – Unia Europejska, strona szwajcarska zadeklarowała gotowość ustanowienia programu pomocowego mającego na celu zmniejszenie różnic społeczno-gospodarczych w rozszerzonej Unii Europejskiej. Na mocy umów zawartych 20 grudnia 2007 r. w Bernie, ponad 1 mld CHF trafiło do dziesięciu nowych państw członkowskich. Dla Polski, w ramach Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy przewidziano niemal połowę środków (ok. 489 mln CHF). Fundusze Szwajcarskie wspierają instytucje sektora publicznego i prywatnego oraz organizacji pozarządowych. Co najmniej 40% środków zostało rozdysponowanych w czterech województwach ściany południowo-wschodniej: lubelskim, małopolskim, podkarpackim i świętokrzyskim. Okres kontraktacji środków zakończył się 14 czerwca 2012 r., natomiast okres wydatkowania potrwa do 14 czerwca 2017 r.

       

      Dostęp do rynku


       

       

      5.1. Dostęp do rynku dla polskich towarów i usług.

      Szwajcaria posiada szczególne przepisy regulujące ochronę różnych dziedzin jak np.: zdrowia ludzi, zwierząt i roślin, konsumentów, środowiska czy hałasu. Koncentrują się one na produkcie (jego właściwości, opakowanie, oznakowanie - np. bezpieczeństwo pożarowe materiału budowlanego), procedurze (produkcja, transport, składowanie - np. przepisy higieniczne przy przetwórstwie mleka), jak również na ocenie zgodności (sprawdzenia, inspekcje, certyfikacje) albo dopuszczenia produktów (np. dopuszczenie do sprzedaży leków).

       

      Całość tego zagadnienia ujęta została w ponad 30 ustawach, ponad 160 rozporządzeniach oraz tzw. technicznych regulacjach niektórych kantonów. Poruszanie się zatem wśród tych przepisów oraz wynikających z nich obowiązków uzyskiwania pozwoleń nie jest sprawą prostą podobnie jak opis, który zawierałby ich wykaz oraz warunki stosowania.

       

      Stopień regulacji szwajcarskiego rynku znacząco różni się w niektórych dziedzinach od unormowań w krajach unijnych. Dotyczy to zwłaszcza obszarów niebędących przedmiotem zharmonizowania w ramach umów z Unią Europejską (podstawowe unormowania traktatowe to umowa o wolnym handlu EWG – EFTA z 19972 roku i dwa pakiety bilateralnych umów sektorowych Szwajcaria –UE). Zapewne w najbliższych latach nastąpi zbliżenie przepisów w tym zakresie do obowiązujących w naszym ugrupowaniu integracyjnym.

       

      Po 1 maja 2004 warunki handlu między Polską a Szwajcarią nie uległy zasadniczej zmianie. Stawki celne spadły jedynie dla kilku pozycji towarowych stanowiących ok.1,5 proc. polskiego importu ze Szwajcarii (m.in. produkty czekoladowe i zawierające kakao, produkty do karmienia zwierząt). Wzrostem stawek objęte zostały towary, których import stanowił ok.1,7 proc. przywozu ze Szwajcarii do Polski ogółem (m.in. masło, filety z mintaja, syropy cukrowe). Dla pozostałych towarów (ok. 97 proc. importu ogółem) stawki celne nie uległy zmianie. Z punktu widzenia polskich przedsiębiorstw eksportujących wyroby i urządzenia techniczne istotne jest, że Szwajcaria uznając unijne certyfikaty również nie stwarza barier do eksportu ww. produktów na swój rynek (o ile oczywiście spełniają warunki sprzedaży na rynku unijnym) - reguła ta dotyczy w zasadzie ogółu produktów przetworzonych.

       

      Szczególnym regulacjom podlegają artykuły rolne, zwłaszcza mięso (oraz jego przetwory), jak również warzywa i owoce. Nasi przedsiębiorcy zainteresowani eksportem tych towarów napotykają na poważne bariery, praktycznie uniemożliwiające wywóz do Szwajcarii ich produktów. Istniejące mechanizmy ochronne (należą do nich kontyngenty i cła) w tej dziedzinie stanowią istotną barierę dla zagranicznej konkurencji wobec miejscowych artykułów.

       

      5.2. Dostęp do rynku pracy.

      Rząd postanowił w kwietniu 2013 r., wbrew interesom organizacji gospodarczych, ponownie wprowadzić kontyngenty na pozwolenia długoterminowe (od 1 do 5 lat) dla obywateli państw UE8 (w tym Polski) i UE 17. Zgodnie z umową CH-UE, jest to ostatni rok, w którym Berno mogło skorzystać z opcji jednostronnego uruchomienia mechanizmu kontyngentów. Decyzja o wprowadzenia limitów wobec obywateli PCz UE była podyktowana obawami przed stanowczą reakcją UE, która wielokrotnie przestrzegała Berno przed niesymetrycznym traktowaniem poszczególnych PCz.

       

      5.3. Nabywanie i wynajem nieruchomości.

      Na zakup nieruchomości w Szwajcarii wymagane jest uzyskanie stosownego pozwolenia wydawanego przez władze kantonalne. Bez pozwolenia można kupić nieruchomości, które miałyby służyć do stałego prowadzenia działalności gospodarczej, albo być głównym miejscem legalnego i rzeczywistego zamieszkania cudzoziemca, który wcześniej uzyskał zgodę na pobyt w Szwajcarii.

       

      Przez zakup nieruchomości rozumie się m.in. nabywanie własności, działki, prawa do mieszkania albo użytkowania gruntu; udział w spółce majątkowej bez osobowości prawnej, której głównym celem jest kupno nieruchomości; kupno własności albo użytkowania udziałów funduszu inwestycyjnego nieruchomości, którego udziałami nie handluje się regularnie na rynku itd. Istotnym z punktu widzenia przepisów jest to - czy nieruchomość pragnie nabyć osoba zamieszkała za granicą (Szwajcarii) czy też cudzoziemiec już tu legalnie mieszkający. W przypadku stałego zamieszkania za granicą nabycie możliwe jest po uzyskaniu pozwolenia.

       

      Zamieszkali w Szwajcarii obywatele Unii Europejskiej, posiadający zgodę na pobyt typu B, mają prawo kupić mieszkanie (także dom) lub działkę budowlaną (jeśli w ciągu roku rozpoczną budowę domu) wyłącznie w miejscu swego pobytu. Mieszkanie może być dowolnej wielkości, zaś powierzchnia działki taka, by nie wskazywała, że choćby jej część mogłaby być traktowana jako lokata kapitału (z reguły do 3 tys. m. kw.). Nieruchomości tych

      nie można wynajmować, ani też podnajmować ich części.

       

      Mieszkający za granicą lub w Szwajcarii cudzoziemcy (nielegitymujący się upoważniającymi ich do zakupu dokumentami stałego zamieszkania w tym kraju) mają również bardzo ograniczoną możliwość nabywania domów letniskowych, mieszkań w hotelach apartamentowych itp. nieruchomości. Corocznie na szczeblu centralnym ustalany jest kontyngent pozwoleń, który dzielony jest na poszczególne kantony. Maksymalna, ustalona w ustawie, wielkość tego kontyngentu wynosi rocznie 1.500 jednostek; po raz pierwszy taką właśnie wielkość przydzielono kantonom w 2007. Liczba podań składanych przez cudzoziemców na tego rodzaju nieruchomości wielokrotnie przekracza ustalone limity, zwłaszcza w atrakcyjnych miejscach.

       

      Podmiotami decydującymi o wyrażeniu zgody na kupno nieruchomości są odpowiednie organy poszczególnych urzędów kantonalnych (np. wydziały: gospodarcze, budowlane, policji i bezpieczeństwa, ksiąg wieczystych itd.). Wiele do powiedzenia mają też poszczególne gminy, których opinie nie mogą być odrzucane.

       

      Od kilku lat dyskutuje się o liberalizacji przepisów dotyczących zakupu nieruchomości przez cudzoziemców zamieszkałych za granicą. Powstał nawet w tej sprawie projekt rządowy idący w tym właśnie kierunku. Tymczasem jednak nadal obowiązuje "ustawa z dnia 16 grudnia 1983 w sprawie nabywania nieruchomości przez cudzoziemców zamieszkałych za granicą „BewG" (SR 211.412.41) oraz rozporządzenie w tej sprawie z dn. 1 października 1984 (SR

      211.412.411).

       

      Wynajem nieruchomości zarówno osobom legalnie przebywającym, jak i firmom (lub ich miejscowym oddziałom) nie stanowi problemu. Należy jednak zwrócić uwagę na to, że nie jest możliwe wynajęcie każdej nieruchomości oraz, że często wymagana jest wpłata zabezpieczenia w postaci kaucji.

       

      5.4. System zamówień publicznych.

      Podstawowymi aktami prawnymi regulującymi zamówienia publiczne w Szwajcarii są: · ustawa z dnia 16 grudnia 1994 o zamówieniach publicznych (SR 172.056.1) · rozporządzenie z 11 grudnia 1995  o zamówieniach publicznych (SR 172.056.11).

       

      Obowiązujące w ramach WTO regulacje w zakresie zamówień publicznych określają obowiązek rozpisania międzynarodowego zamówienia na dostawę towarów i usług (w tym budowlanych) przez jednostki sektora publicznego, o ile osiągnie ona określoną wartość.

       

      Reguły WTO obowiązywały w Szwajcarii początkowo do zamówień na szczeblu narodowym oraz kantonalnym i dotyczyły wyłącznie przedsiębiorstw sektorów: zaopatrzenie w wodę, transport miejski i zaopatrzenie w energię. Umowa Szwajcarii z Unią Europejską o zamówieniach publicznych (podpisana 21 czerwca 1999  w ramach pierwszego pakietu umów bilateralnych, przyjęta w referendum 21 maja 2000 weszła w życie 1 czerwca 2002) rozszerzyła zakres reguł WTO na zamówienia towarów i usług w następujących dziedzinach:

      · zamówienia gmin: np. miast w zakresie transportu publicznego (tramwaje, autobusy),

      infrastruktury (szpitale, ulice, mosty itp.) albo usługi architektoniczne (muzea) itp.,

      · zamówienia w sektorach: transport kolejowy i energia (zaopatrzenie w gaz i energię

      cieplną),

      · zamówienia koncesjonowanych prywatnych przedsiębiorstw z sektorów: woda,

      elektryczność, bliski transport oraz lotniska.

       

      Zgodnie z przyjętymi zasadami rozstrzyganie o zamówieniu opiera się na trzech zasadach: na równym traktowaniu wszystkich oferentów (niedyskryminacja), na przejrzystości postępowania oraz prawie do wniesienia odwołania w ramach procedury zamówienia. Przedsiębiorstwa sektora publicznego oraz część koncesjonowanych przedsiębiorstw prywatnych są zobowiązane do stosowania reguł WTO przy zamówieniach publicznych jeśli ich wartość osiągnie odpowiednio: dla federalnych zamówień na towary i usługi - 248 950 CHF, kantonalnych - 766 000 CHF oraz dla firm państwowych z sektorów woda, energia i transport - 383 000 CHF. Umowa Szwajcarii z UE przewiduje np. rozpisanie przez gminę przetargu, jeśli jego wartość przekroczy 383 tys. CHF.

       

      Informacje o wszystkich przetargach federalnych, jak również niektórych kantonalnych oraz informacji o części przetargów rozpisanych przez kantony i przedsiębiorstwa państwowe publikowane są w dzienniku "Schweizerisches Handelsamtsblatt". Można też je wyszukać na stronie internetowej www.shab.ch. Informacje o przetargach organizowanych przez kantony, gminy oraz firmy państwowe publikowane są w dziennikach tych jednostek, jak również na stronie internetowej www.simap.ch.

       

      W ogłoszeniach dominują przetargi dotyczące szeroko rozumianych usług budowlanych. Ponieważ możliwość świadczenia tego rodzaju prac przez polskie firmy uzależniona była do 1 maja 2011 od uzyskania pozwoleń na pracę (w ramach rocznych kontyngentów dla obywateli nowych krajów UE), podmioty te praktycznie nie uczestniczyły w składaniu swych ofert. Po 1 maja 2011 może to ulec zmianie.

       

      Przy analizie ogłoszeń o przetargach należy zwrócić m.in. uwagę na wymogi związane z zapewnieniem gwarancji napraw dostarczonych towarów (np. występują żądania posiadania na terenie Szwajcarii stacji serwisowych), bądź też samej formy składanych ofert.

       

      5.5. Ochrona własności przemysłowej i intelektualnej.

      KS  przywiązuje szczególną wagę do ochrony własności intelektualnej. Podstawowymi aktami regulującymi to zagadnienie są: ustawa z 25 czerwca 1954 o patentach wynalazczych (SR 232.14) oraz rozporządzenie z 19 października 1977 o patentach wynalazczych (SR 232.141). Szwajcarskie prawo odnoszące się do dóbr niematerialnych dotyczy ochrony praw własności przemysłowej oraz ochrony praw autorskich. Obejmuje ono:

      · patenty,

      · marki (chronione znaki, dzięki którym przedsiębiorstwo wyróżnia swoje wyroby i

      usługi od towarów i usług innych firm),

      · wzory użytkowe i przemysłowe (dwu- albo trzywymiarowe),

      · topografia układu scalonego,

      · prawo autorskie i pokrewne (copyright),

      · pochodzenie (informacje wskazujące pośrednio lub bezpośrednio o pochodzeniu

      towarów i usług),

      · prawo konkurencji.

       

      Z prawem dotyczącym dóbr niematerialnych związane jest nieodłącznie prawo rejestracji, dające jego właścicielowi prawo do wyłączenia stron trzecich z gospodarczego użytkowania. Pojęcie to obejmuje w szczególności: produkcję, zastosowanie, obrót, import i eksport. Zasada terytorialności mówi, że prawa rejestrowe mają ważność w kraju rejestracji, ale informacje o ochronie praw (np. rozwiązań technicznych wynalazku) publikowane są na całym świecie. Prawa rejestrowe są ograniczone czasowo; w Szwajcarii tylko ochrona marki może być dowolnie przedłużana. Są one udzielane bez gwarancji, co oznacza, że osoby trzecie mogą je kwestionować przed sądem.

       

      Patentem jest udzielony przez władzę (urząd) tytuł ochronny na wynalazek, który jest ważny zarówno na terenie Szwajcarii, jak i Liechtensteinu. Ochrona własności w tym przedmiocie udzielona w jednym kraju obowiązuje, na zasadzie wzajemności, także w drugim. Wnioski dot. patentów zgłaszane są w Szwajcarii do Instytutu Własności Intelektualnej, będącego jednostką rządową. Ochrona może trwać maksymalnie 20 lat.

       

      Wyjątek: uzupełniający certyfikat ochronny (ESZ) dla lekarstw oraz środków ochrony roślin. W tym przypadku wymagane jest urzędowe zezwolenie przed handlowym użyciem opatentowanego wynalazku wydawane przez Swissmedic, Federalny Urząd Weterynarii lub Federalny Urząd Rolnictwa. Ponieważ postępowanie w tym przedmiocie może trwać do 10 lat, może w tym okresie wygasnąć 20-letni okres ochronny patentu. Uzupełniający certyfikat

      ochronny może przedłużyć ten okres o maksymalnie dalsze 5 lat. Obok wymienionej ustawy o patentach w prawie szwajcarskim istnieje szereg ustaw oraz towarzyszących im rozporządzeń wykonawczych chroniących dobra niematerialne. Z najważniejszych należy wymienić ustawy:

      · z dn. 28.08.1992 z o ochronie marek i danych pochodzenia (SR 232.11),

      · z dn. 5.10.2001 o ochronie design (SR 231.2),

      · z dn. 9.10.1992 o ochronie topografii układu scalonego (S R231.2),

      · z dn. 9.10.1992 o prawach autorskich i pokrewnych prawach ochronnych (SR

      231.1).

       

      Szwajcaria jest członkiem Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO - http://www.wipo.int/portal/index.html.en), która jest zaliczana do systemu organizacji wyspecjalizowanych ONZ oraz członkiem Europejskiej Organizacji Patentowej (EPO - http://www.epo.org ).

       

      5.6. Informacja o aktach prawnych.

      5.6.1. Aktywność inwestorów zagranicznych.

      Niezbędnych informacji dla potencjalnych zagranicznych inwestorów, pragnących rozwinąć działalność gospodarczą na terenie Szwajcarii należy szukać w Zrzeszeniu Przemysłu szwajcarskiego Ecomomiesuisse (www.economiesuisse.ch), Ministerstwie Gospodarki (www.seco.admin.ch) oraz na stronie rządowej www.admin.ch.

       

      5.6.2. Kwestie podatkowe.

      Podatki w Szwajcarii nakładane są przez rząd federalny, kantony, gminy.

      1.     Podatki nakładane przez rząd federalny.

      Najważniejszym podatkiem, który interesuje firmy zagraniczne to podatek od zysku - CIT. Jego stawka należy do najniższych w świecie wysoko rozwiniętym – 8,5%. Należy przy tym pamiętać, że oprócz CIT płaconego władzom federalnym podatek od zysku płaci sie władzom kantonalnym (p.2). Jeżeli “osoba prawna” ma prawną formę fundacji, związku, organizacji wyznaniowej ma zredukowana stawkę CIT – 4,25%. Oprócz podatku CIT firmy zagraniczne, zatrudniające personel często z USA i innych państw spoza Szwajcarii zainteresowane są stawkami podatku dochodowego (PIT). Podatki PIT ściągane przez szwajcarski rząd federalny należą do relatywnie niskich. PIT obejmuje dochody uzyskane z działalności zarobkowej w ciągu roku przez osoby fizyczne zamieszkujące w Szwajcarii na stałe. Podatki od osób fizycznych obejmują także: dochody w postaci emerytury/renty, dochody poboczne np. w postaci napiwków, dochody z wynajmu nieruchomości oraz wygrane z loterii. Wysokość PIT w skali federalnej wynosi 11,5% i jest ustalana w skali progresywnej. Podatek od nieruchomości w skali federalnej nie istnieje.

       

      Z podatków pośrednich ściąganych przez władze federalne największe znaczenie ma podatek od wartości dodanej (VAT). Również i jego stawka należy do najniższych wśród państw OECD – 8%.  Jego zredukowana stawka 2,5% obowiązuje w następujących kategoriach:

      -       żywność,

      -       produkty rolne: wołowina, drób, ryby, zboże,

      -       kwiaty cięte,

      -       farmaceutyki,

      -       książki.

       

      Również zredukowana stawka – 3,8% obowiązuje w hotelarstwie (typu bed and breakfast) i w usługach sanatoryjnych. Omawiając VAT należy pamiętać, że ceny towarów i usług w Szwajcarii są relatywnie bardzo wysokie (wśród państw OECD oprócz Norwegii należą do najwyższych), tak więc niski VAT łagodzi dolegliwości konsumentów.

       

      2.     Podatki ściągane przez kantony.

      Do sum podatków płaconych przez firmy zagraniczne w Szwajcarii władzom federalnym trzeba doliczyć sumy płacone władzom kantonalnym. Kantony mają swobodę ustalania podatków i konkurują stawkami CIT (a także PIT) o pozyskanie inwestorów. VAT  należy jedynie do kompetencji rządu federalnego i jest jednolity w całym kraju. Ani kantony, ani gminy nie otrzymują wpływów z tytułu VAT.

       

      Oznaczenia kantonów

      ZH – Zurych, LU – Lucerna, UR – Uri, SZ – Schwyz, OW – Obwalden, NW – Nidwalden, GL – Glarus, SH – Schaffhausen, AR – Appenzell Ausserrhoden, AI – Appenzel Innerrhoden, SG – St Gallen, GR – Graubunden, TG – Thurgau, TI – Ticino, VD – Vaud, GE – Genewa, JU – Jura, BE – Berno, ZG – Zug, FR – Fribourg, SO – Solothurn, BS – Basel Stadt, BL – Basel Landschaft, AG – Aargau, VS – Wallis, NE - Neuchatel

       

      Podatki CIT ściągane przez katony różnią się między sobą od 2,25% w kantonie Schwyz do 10% w kantonie Genewa i 22% w kantonie Basel Stadt. Do kantonów, które tradycyjnie przyciągają do siebie siedziby zagranicznych koncernów należą niemieckojęzyczne kantony w centralnej Szwajcarii: Schwyz (2,25%), Zug (4%), Uri (4,7%). Niskie stawki wykazują także przygraniczne kantony:

      -       granica niemiecko-szwajcarska: St. Gallen (3,75%), Schaffhausen (5%), Thurgau (4%),

      -       granica francusko-szwajcarska: Jura (4%),

      -       granica austriacko-szwajcarska: Gryzonia (5,5%).

       

      Niektóre kantony stosują zamiast proporcjonalnego, mieszany system, gdzie różne stawki obowiązują od różnych sum. Np.: w kantonie Berno istnieje 1,55% od 1/5 zysku przedsiębiorstwa do 10 tys. CHF, 3,1% od ponad 50 tys. zysku i 4,6% od reszty zysku. Przykład Berna wskazuje, jak ważne jest stworzenie wrażenia niskiej stawki CIT, pomimo, że faktycznie w większości sum stawka obowiązująca to 4,6%.

       

      W przypadku podatków PIT stawki podatkowe – kantonalne (pierwszy próg dla najniżej zarabiających) kształtują się w przedziale: 1,8% (Obwalden) do 26% (Basel-Stadt). Większość kantonów wykazuje pierwszy próg stawki poniżej 10%, przy czym zauważalna jest tendencja, że im bardziej dany kanton jest nastawiony na przyciąganie inwestorów zagranicznych tym mniejsze ma stawki (Zug – 8%, Schwyz 3,65%, Jura 6,566%). W przypadku 2 kantonów stawki są liniowe (Uri – 7,2%, Obwalden -1,8%). Z pewnością dla menedżerów i pracowników państw, które mają umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania ma znaczenie fakt, że w kantonie, gdzie firma ma siedzibę PIT jest znacznie mniejszy niż w kraju pochodzenia danej osoby fizycznej.

       

      Oznaczenia kantonów

      ZH – Zurych, LU – Lucerna, UR – Uri, SZ – Schwyz, OW – Obwalden, NW – Nidwalden, GL – Glarus, SH – Schaffhausen, AR – Appenzell Ausserrhoden, AI – Appenzel Innerrhoden, SG – St Gallen, GR – Graubunden, TG – Thurgau, TI – Ticino, VD – Vaud, GE – Genewa, JU – Jura, BE – Berno, ZG – Zug, FR – Fribourg, SO – Solothurn, BS – Basel Stadt, BL – Basel Landschaft, AG – Aargau, VS – Wallis, NE - Neuchatel

       

      3.     Podatki ściągane przez gminy

      Podatki ściągane przez gminy są trzecim elementem opodatkowania CIT i PIT. W obu przypadkach  stawki te są niskie i oscylują w granicach wartości dla kantonów. W przypadku, gdy inwestorzy zainteresują sie daną gminą nie można wykluczyć specjalnych stawek (nawet do 0%) w przypadku CIT – wynegocjowanych z gminą przez inwestora.

       

      Dokładnych informacji na temat podatków w Konfederacji Szwajcarskiej udziela Ministerstwo Finansów – Wydział ds. Administracji Podatkowej (EFV), http://www.efv.admin.ch/d/efv/

       

      Przydatne linki i kontakty


       

       

      6.1. Administracja gospodarcza.

      -      Ministerstwo Finansów (Eidgenossisches Finanzdepartement) – www.efd.admin.ch

      - Ministerstwo Gospodarki (Eidgenossisches Volkswirtschaftsdepartement) –  ww.evd.admin.ch

      -  Ministerstwo Środowiska, Transportu, Energii i Komunikacji (Eidgenossisches Departement für Umwelt, Verkehr, Energie und Kommunikation   – www.uvek.admin.ch

      -       OSEC (Agencja Promocji Handlu Zagranicznego)   -  http://www.osec.ch

       

      6.2. Samorządy gospodarcze.

      w gminach:      www.ch.ch/verzeichnis/index.html

      w kantonach:   www.ch.ch/verzeichnis/index.html

       

      6.3. Oficjalna prasa ekonomiczna.

      - ,,Schweizerisches Handelsamtsblatt’’          - www.shab.ch

      - ,,Die Volkswirtschaft’’                                 - www.dievolkswirtschaft.ch

      - ,Handelszeitung’’                                         - www.handelszeitung.ch

      - „Finanz und Wirtschaft“                              - www.fuw.ch

      - „Tagesanzeiger’’                                           - www.tagesanzeiger.ch

      - Szwajcarska Agencja Prasowa                      - www.sda.ch/d/link/client/

       

      6.4. Oficjalne strony o charakterze ekonomicznym.

      www.swissworld.org

      www.business.ch

      www.wirtschaft.ch

      www.wionline.ch

       

      6.5. Oficjalne strony targów międzynarodowych.

      www.beaexpo.ch

      www.messenschweiz.ch

      www.messe.ch 

      6.6.

      Polsko-Szwajcarska Izba Gospodarcza  -  www.swisschamber.pl

      13 listopada 2013 (ostatnia aktualizacja: 10 grudnia 2014)

      Drukuj Drukuj Podziel się treścią: