close

  • Być wiernym Ojczyźnie mej, Rzeczypospolitej Polskiej

     

  • STANY ZJEDNOCZONE

  • Stany Zjednoczone

  •  

     Informacje o kraju


     

    1.1. Położenie geograficzne


    Stany Zjednoczone Ameryki są położone w Ameryce Północnej. Graniczą z Kanadą od północy i Meksykiem od południa. Od wschodu granicę kraju stanowi Ocean Atlantycki, a od zachodu Ocean Spokojny. Terytorium USA obejmuje także Alaskę, położoną w północno-zachodniej części kontynentu amerykańskiego oraz archipelag Wysp Hawajskich na Oceanie Spokojnym.


    Współrzędne geograficzne: 38 00 N, 97 00 W.


    1.2. Ludność

     

    Populacja: 328 milionów osób (stan: sierpień 2018). Trzeci (po Chinach i Indiach) kraj na świecie pod względem liczby ludności.

     

    Struktura wieku:

     

    (Dane za 2017 rok)

    0-14 lat: 8,9% chłopców i 8,6% dziewczynek

    15-64 lata: 32,8% mężczyzn i 33,5% kobiet

    65 lat i więcej: 7% mężczyzn i 8,7% kobiet

    Razem: mężczyźni 49,3%, kobiety 50,7%

    Średnia długość życia: 78,6 lat (mężczyźni: 76,1 / kobiety: 81,1)

     

    Grupy rasowe:

     

    Ludność biała: 75,4%; ludność czarna: 14%; Azjaci: 6,5%; Indianie i rdzenni mieszkańcy Alaski: 1,7%; Hawajczycy i mieszkańcy wysp Pacyfiku: 0,4%; inne rasy: 5,6% (szacunki na koniec 2016 r.).

    Mieszkańcy hiszpańskojęzyczni (Hispanic i Latino) stanowią ok. 17,8% populacji USA.

     

    Największe obszary metropolitalne:

     

    Nowy Jork – 20,3 mln mieszkańców, Los Angeles – 13,4 mln, Chicago – 9,5 mln, Dallas – 7,4 mln, Huston – 6,9 mln, Waszyngton – 6,2 mln, Miami – 6,2 mln, Filadelfia – 6,1 mln, Atlanta – 5,9 mln, Boston – 4,8 mln, San Francisco – 4,7 mln, Phoenix – 4,7 mln.


    1.3. Obszar

     

    Powierzchnia: 9.826.630 km2, w tym: 9.161.923 km2 powierzchni lądowej oraz 664.707 km2 powierzchni wodnej (obejmuje 50 stanów oraz Dystrykt Kolumbia). Trzeci (po Rosji i Kanadzie) kraj na świecie pod względem wielkości powierzchni.

    Granice lądowe:

    długość całkowita: 12.034 km granica z Kanadą: 8.893 km (w tym 2.477 km z Alaską), z Meksykiem: 3.326 km linia brzegowa: 19.924 km.

    Ukształtowanie powierzchni: równiny centralne, góry na zachodzie, wzgórza i niskie góry na wschodzie; zróżnicowane góry i szerokie doliny rzeczne na Alasce, krajobraz wulkaniczny na Hawajach.•

    Najniższy punkt: Dolina Śmierci 86 m p.p.m. (Death Valley w stanie Kalifornia i Nevada);

    Najwyższy punkt: Góra McKinley (Denali) 6.194 m n.p.m. (Alaska).

    Na obszarze Stanów Zjednoczonych występuje pięć stref czasowych.


    1.4. Stolica


    Waszyngton, Dystrykt Kolumbii (DC) pełni funkcję stolicy Stanów Zjednoczonych od 1791 r. Powstał na terenach przekazanych przez stan Maryland i stanowi osobny byt administracyjny, nie wchodząc w skład żadnego ze stanów. Według szacunków z lipca 2018 r. liczba mieszkańców Dystryktu Kolumbii szacowana była na 694 tys. osób, jednak cały obszar metropolitalny Waszyngtonu, obejmujący przylegające hrabstwa stanów Maryland i Wirginia zamieszkuje ponad 6 milionów osób, co czyni go szóstą co wielkości metropolią Stanów Zjednoczonych. Największą grupę mieszkańców stanowią Afro-Amerykanie (48,3%); udział ludności rasy białej wynosi 44,1% natomiast ludność pochodzenia azjatyckiego – 4,2%.


    1.5. Języki urzędowe


    Stany Zjednoczone nie mają oficjalnego języka urzędowego na poziomie federalnym, jednakże język angielski jest de facto językiem narodowym. Jego znajomość jest m.in. wymagana od imigrantów w procesie naturalizacji. Na poziomie stanowym język angielski jest językiem dominującym. Dwa stany wprowadziły inne, obok angielskiego, języki urzędowe: Hawaje (hawajski) i Luizjana (francuski). W Nowym Meksyku język hiszpański nie ma co prawda oficjalnego statusu, ale wystawiane są w nim wszystkie dokumenty. Języki używane: angielski (82,1%), hiszpański (10,7%), inne indoeuropejskie (3,8%), wysp Azji i Pacyfiku (2,7%), inne (0,7%).


    1.6. Warunki klimatyczne


    Klimat: ze względu na tak duży obszar kraju – bardzo zróżnicowany, od arktycznego na Alasce, po tropikalny na Hawajach i Florydzie. Północno-wschodnia część kraju, od Nowej Anglii po południk 100, kraju charakteryzuje się klimatem kontynentalnym wilgotnym, część południowo-wschodnia, południowa i centralna – klimatem subtropikalnym wilgotnym. Dalej na Zachód panuje klimat półsuchy na Wielkich Wyżynach na północ od Missisipi oraz suchy na południowym zachodzie. Naturalne zagrożenia: tsunami, wulkany, trzęsienia ziemi, huragany wzdłuż wybrzeża Atlantyku i w Zatoce Meksykańskiej, tornada na obszarach centralnych i południowo-wschodnich, lawiny błotne i pożary w Kalifornii, powodzie.


    1.7. Główne bogactwa naturalne


    Węgiel, miedź, ołów, molibden, fosforany, uran, złoto, rtęć, nikiel, potas, srebro, wolfram, cynk, ropa naftowa, gaz ziemny, drewno. Stany Zjednoczone są obecnie największym na świecie producentem ropy naftowej i gazu ziemnego oraz posiadają największe światowe zasoby węgla.


    1.8. System walutowy, kurs i wymiana

     

    Waluta: 1 dolar amerykański – 100 centów

    Kurs wymiany: 1 USD = 0,78 GBP; 0,86 EUR; 1,30 CAD; 111,2 JPY; 3,67 PLN (sierpień 2018 r.).


    1.9. Religia


    Protestanci: 46,6%; Kościół Rzymskokatolicki: 20,8%; Mormoni: 1,6%; inne religie chrześcijańskie: 0,4%; Judaizm: 1,9%; Buddyzm: 0,7%; Muzułmanie: 0,9%; inne religie: 1,5%; 16,1% nie należy do żadnej wspólnoty religijnej (ateiści stanowią 3,1%).


    1.10. Infrastruktura transportowa


    Lotniska: ponad 5000 z betonowym pasem startowym; największe lotniska (liczba pasażerów – w milionach): Atlanta (ok. 49), Los Angeles (ok.36), Chicago (ok. 36), Dallas/Fort Worth (ok. 31), Nowy Jork (ok. 27), Denver (ok. 26), Las Vegas (ok.20); Rurociągi: ropa – 240 tys. km, gaz – 2 miliony km; Linie kolejowe: 293,6 tys. km; Drogi: 6,6 miliona km (w tym 76,3 tys. km dróg szybkiego ruchu); Szlaki wodne: 41 tys. km (w tym 19,3 tys. km jako szlaki handlowe); Porty i terminale przeładunkowe: Baton Rouge, Corpus Christi, Duluth, Hampton Roads, Houston, Long Beach, Los Angeles, Nowy Jork, Philadelphia, Tampa, Texas City; Przejścia graniczne: Alexandra Bay, Blaine, Buffalo/Niagara Falls, Calais, Champlain, Derby Line, Detroit, Highgate Springs, Houlton, Jackman, Norton, Pembina, Port Huron, Sault Ste. Marie, Sumas oraz Sweetgrass (z Kanadą), Andrade, Brownsville, Calexico, Columbus, Del Rio, Douglas, Eagle Pass, El Paso, Fabens, Fort Hanckock, Hidalgo/Pharr, Laredo, Lukeville, Naco, Nogales, Otay Mesa, Presidlo, Progreso, Rio Grande, Roma, San Luis, San Ysidoro, Santa Teresa, Stanton, Tecate (z Meksykiem).


    1.11. Obowiązek wizowy


    Obywatele polscy są zobowiązani do posiadania wizy wydanej przez konsula Stanów Zjednoczonych (nie ma możliwości uzyskania wizy na granicy). Posiadanie wizy nie gwarantuje wjazdu do USA. Ostateczną decyzję podejmuje urzędnik kontroli granicznej (Bureau of Citizenship and Immigration Services). Obowiązek wizowy nie dotyczy posiadaczy prawa stałego pobytu w Stanach Zjednoczonych.


    1.12. Wykaz świąt państwowych

     

    • Nowy Rok - 1 stycznia
    • Urodziny Martina Luthera Kinga Jr. - trzeci poniedziałek stycznia
    • Inauguracja Prezydenta - 20 stycznia, co 4 lata (dot. tylko Dystryktu Kolumbia i przyległych powiatów w Marylandzie i Wirginii)
    • Urodziny G. Washingtona/Dzień Prezydenta - trzeci poniedziałek lutego
    • Dzień Pamięci (Memorial Day) - ostatni poniedziałek maja
    • Dzień Niepodległości - 4 lipca
    • Święto Pracy - pierwszy poniedziałek września
    • Dzień Kolumba (Columbus Day) - drugi poniedziałek października
    • Dzień Weterana - 11 listopada
    • Święto Dziękczynienia - czwarty czwartek listopada
    • Boże Narodzenie - 25 grudnia

     

    System administracyjny


     

    2.1. Ustrój polityczny

     

    Stany Zjednoczone są republiką federalną o systemie prezydenckim. Federację tworzy 50 autonomicznych stanów i Dystrykt Kolumbii, obejmujący stolicę państwa. Podstawy ustroju określa Konstytucja Stanów Zjednoczonych z 1787 r. (weszła w życie w 1789 r.) z 10 poprawkami (Bill of Rights), uchwalonymi w 1791 r., i 17 poprawkami przyjętymi w latach 1795–1992, które stanowią jej integralną część. Ustrój polityczny opiera się głównie na zasadach federalizmu i podziału władzy. Władza została podzielona między stany (przysługują im uprawnienia pierwotne) a federację (jej prawa zostały określone w konstytucji) oraz pomiędzy instytucje sprawujące władzę ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą (których uprawnienia i skład zostały prawnie rozdzielone).

     

    W Stanach Zjednoczonych istnieje w praktyce system dwupartyjny, który tworzą dwie główne partie: Partia Demokratyczna, istniejąca od lat 20. XIX w., i Partia Republikańska od 1854 r. Obie główne partie nie reprezentują zdecydowanie określonych ideologii politycznych (choć Partia Republikańska uznawana jest za bardziej konserwatywną, a Partia Demokratyczna – za progresywną), są pozbawione jednolitego programu i zinstytucjonalizowanych struktur. Swoje działania podporządkowują wymogom walki wyborczej i zapewnieniu sukcesu wyborczego swoim kandydatom. Za najważniejszą metodę wyłaniania kandydatów przez partie polityczne uznaje się prawybory.


    2.2. Władza ustawodawcza
     

     

    Kongres Stanów Zjednoczonych jest złożony z dwóch izb: Senatu oraz Izby Reprezentantów. Senat składa się ze 100 członków; każdy stan jest reprezentowany przez dwóch senatorów. Senatorzy są wybierani na kadencję sześcioletnią, przy czym skład Senatu jest odnawiany co dwa lata w 1/3 mandatów. Izba Reprezentantów składa się z 435 członków i są oni wybierani na dwa lata. Każdy stan musi mieć co najmniej jednego przedstawiciela. Podział mandatów w tej izbie jest uzależniony od populacji danego stanu (przykładowo tylko jednego reprezentanta mają Alaska, Delaware, Montana, Dakota Południowa, Vermont i Wyoming, natomiast Kalifornia ma 53 przedstawicieli, Teksas – 36, Nowy Jork i Floryda – po 27).

     

    Poza reprezentantami poszczególnych stanów w Izbie zasiada także sześciu przedstawicieli nie posiadających prawa głosu, będących reprezentantami stołecznego Dystryktu Kolumbia, Portoryko, Samoa Amerykańskiego, Guam, Wysp Dziewiczych i Marianów Północnych. Mimo braku prawa głosu, mogą oni jednak brać udział w pracach komisji oraz zgłaszać projekty legislacyjne.

     

    Po ostatnich wyborach parlamentarnych, które odbyły się równolegle z wyborami prezydenckimi 8 listopada 2016 r., w Senacie zasiada 52 przedstawicieli Partii Republikańskiej, 46 senatorów z Partii Demokratycznej i dwóch senatorów niezależnych (współpracujących z Demokratami). Podział mandatów w Izbie Reprezentantów wygląda następująco: Republikanie- 238 mandatów, Demokraci – 193 mandaty, 4 wakaty. Przewodniczącym Senatu od 20 stycznia 2017 r. jest wiceprezydent Michael R. Pence, funkcję Przewodniczącego (Speakera) Izby Reprezentantów pełni Paul D. Ryan.


    2.3. Władza wykonawcza

     

    Prezydent jest głową państwa, szefem administracji federalnej, naczelnym dowódcą sił zbrojnych, szefem rządu, a także liderem swojej partii. Prezydent jest wybierany na cztery lata (ponownie może być wybrany tylko raz) w wyborach powszechnych i formalnie pośrednich (w głosowaniu dwustopniowym) przez kolegium elektorów (538 elektorów), w którym każdy stan ma tylu członków, ilu przedstawicieli w Kongresie (co najmniej 3), a Dystrykt Kolumbii - 3. Kandydat, który zwyciężył w wyborach powszechnych w danym stanie, zdobywa wszystkie głosy elektorskie z tego stanu (wyjątek stanowią stany Nebraska i Maine); jeżeli żaden z kandydatów nie uzyska bezwzględnej większości głosów elektorskich (co najmniej 270), wyboru dokonuje Izba Reprezentantów Kongresu. Razem z prezydentem, wg tej samej procedury, jest wybierany wiceprezydent, którego jedynym konstytucyjnym uprawnieniem jest przewodniczenie Senatowi. Prezydent Donald J. Trump został zaprzysiężony na urząd 20 stycznia 2017 r. jako 45 prezydent USA. Wiceprezydentem jest Michael (Mike) R. Pence.

     

    Prezydent nie odpowiada politycznie przed Kongresem. Nie może być odwołany z urzędu w inny sposób niż drogą postawienia w stan oskarżenia przez Izbę Reprezentantów i orzeczenia winy przez Senat. W wypadku śmierci, usunięcia z urzędu, zrzeczenia się lub niezdolności do sprawowania władzy obowiązki prezydenta przejmuje wiceprezydent.

     

    Jako szef rządu, prezydent przewodzi władzy wykonawczej. Prezydent ma bardzo szerokie uprawnienia, m.in. jest naczelnym dowódcą sił zbrojnych, powołuje sekretarzy (odpowiednik ministrów) – członków gabinetu (rządu) za zgodą Senatu, mianuje sędziów Sądu Najwyższego i ambasadorów, zawiera umowy międzynarodowe, wraz z gabinetem sprawuje władzę wykonawczą. W jej strukturze, poza 15 departamentami (odpowiednik ministerstw), znajduje się Urząd Wykonawczy Prezydenta, niezależne agencje administracyjne, federalne agencje gospodarcze, rządowe agencje wewnętrzne oraz tzw. niezależne komisje regulujące.


    2.4. Struktura administracji gospodarczej

     

    Departament Handlu (U.S. Department of Commerce) jest odpowiedzialny za rozwój gospodarczy Stanów Zjednoczonych Ameryki. Misją departamentu jest promowanie tworzenia nowych miejsc pracy i podnoszenia standardów życia obywateli USA przez rozwój wzrostu gospodarczego, technologicznej konkurencyjności i utrzymywania stałego rozwoju. Do zakresu jego obowiązków należy też gromadzenie danych gospodarczych i demograficznych, wydawanie patentów i rejestracja marek handlowych oraz inicjatywa w kreowaniu standardów przemysłowych.

     

    Problematyką gospodarczą zajmują się również inne centralne jednostki administracji federalnej takie jak: Departament Energii, Departament Rolnictwa, Departament Transportu, Departament Skarbu, Departament Pracy, Urząd Przedstawiciela Handlowego Stanów Zjednoczonych (USTR) oraz w pewnym zakresie swoich kompetencji Departament Stanu i Departament Obrony. Sprawami gospodarczymi zajmują się również jednostki administracyjne podległe władzom stanowym i lokalnym.

     

    W gospodarce amerykańskiej duże znaczenie ma Zarząd Rezerwy Federalnej (Fed) pełniący w USA rolę banku centralnego i decydujący, w sposób niezależny od administracji federalnej, o polityce monetarnej.

     

    Na czele departamentów gospodarczych w administracji Prezydenta Donalda Trumpa stoją:

     

    • Steven T. Mnuchin – Departament Skarbu
    • Wilbur L. Ross – Departament Handlu
    • Sonny Perdue – Departament Rolnictwa
    • Alexander Acosta – Departament Pracy
    • Elaine L. Chao – Departament Transportu
    • James Richard (Rick) Perry – Departament Energii
    • Robert Lighthizer – Przedstawiciel Handlowy USA (USTR)


    2.5. Sądownictwo gospodarcze

     

    Wymiar sprawiedliwości sprawują sądy federalne i Sąd Najwyższy USA (9 sędziów, w tym przewodniczący), który jest naczelnym organem sądowniczym (bada zgodność ustaw z konstytucją). Kongres, na podstawie art. 3 Konstytucji, może powoływać inne, niższe sądy federalne. W dotychczasowej praktyce legislacyjnej, Kongres powołał 13 sądów apelacyjnych, 94 sądy rejonowe (podział państwa na rejony i okręgi apelacyjne nie pokrywa się z podziałem stanowym), sąd odszkodowawczy, sąd handlu międzynarodowego oraz sąd upadłościowy. Część spraw znajdujących się we właściwości sądów rejonowych może być prowadzona przez tzw. sędziów pokoju (urzędników stanu cywilnego). Zachowana jest zasada dwuinstancyjności. Sąd apelacyjny rozpatruje orzeczenia innych sądów federalnych (z wyjątkiem Sądu Najwyższego).

    Sąd handlu międzynarodowego może się zajmować wszelkimi sprawami związanymi z działaniem USA lub organów państwowych oraz ich urzędników w zakresie handlu międzynarodowego.

    W ramach sądownictwa stanowego funkcjonują dwa typy sądów (tzw. trial courts), tj. sądy jurysdykcji ogólnej (jeden sędzia, rozpatrują wszystkie sprawy cywilne oraz większość karnych) oraz sądy jurysdykcji ograniczonej (wyspecjalizowane sądy, zajmujące się wybranymi sprawami np. sądy dla młodocianych). Niektóre ze stanów posiadają także sądy apelacyjne.

     

    Gospodarka


     

     

    3.1. Ogólna charakterystyka sytuacji gospodarczej Stanów Zjednoczonych

     

    Pierwszy rok prezydentury Donalda Trumpa przypadł na panującą na światowych rynkach hossę. Dobre dane płynęły także z amerykańskiej gospodarki zachęcanej dodatkowo zapowiedziami reformy podatkowej. Priorytetowym zadaniem administracji prezydenta Trumpa w 2017 r. było przeprowadzenie zmian prawa podatkowego, które miało pozwolić na osiągnięcie stałego zrównoważonego wzrostu gospodarczego na poziomie 3-4% PKB, a także poprawy warunków życia zwykłych Amerykanów i stworzenia dla nich nowych miejsc pracy. Głównymi punktami reformy, która weszła w życie 21 grudnia 2017 r., było obniżenie podatków dla wielkich korporacji z 35% do 21% oraz dla małych i średnich przedsiębiorstw oraz innych podmiotów niekorporacyjnych z 39,6% do 25%. Reforma wprowadziła także obniżkę stawek podatków indywidualnych, podwojenie wysokości kwoty wolnej od opodatkowania oraz likwidację wielu ulg i zwolnień od podatków.

    Dynamika produktu krajowego brutto Stanów Zjednoczonych w czwartym kwartale 2017 r. wyniosła 2,9% w ujęciu rocznym, wobec 3,2% w trzecim kwartale. W całym 2017 r. gospodarka USA urosła o 2,3%, co było wynikiem lepszym niż 1,5% w 2016 r. Pierwsza połowa 2018 r. przyniosła utrzymanie wysokiej dynamiki wzrostu PKB – po wzroście w I kw. o 2,2% w drugim kwartale wzrost przyspieszył do 4,2%, co było najwyższym tempem rozwoju gospodarki amerykańskiej od blisko 4 lat.

     

     

     

    Wzrost w II kw. 2018 r. napędzała głównie konsumpcja i eksport. Wydatki konsumpcyjne gospodarstw domowych stanowiły 2,55 p.p. wzrostu, a eksport netto 1,17 p.p. Wydatki rządowe dołożyły 0,41 p.p. do wzrostu PKB.

    Stopa bezrobocia w 2017 r. systematycznie spadała od poziomu 4,8% w styczniu by osiągnąć w październiku 4,1% i utrzymać ten stan do marca 2018. II kwartał przyniósł dalszy spadek bezrobocia poniżej progu 4%, co stanowiło najlepszy wynik od  grudnia 2000 r. Liczba osób pozostających bez pracy zmniejszyła się w lipcu 2018 r. poniżej poziomu 6,3 mln osób.

     

     

     

    W lipcu 2018 r. wskaźnik wzrostu cen dóbr konsumpcyjnych w USA wyniósł w stosunku rocznym 2,9%, w porównaniu do wzrostu o 2,1% odnotowanego na koniec 2017 r. Był to najwyższy wskaźnik inflacji od lutego 2012 r. Głównie zdrożała energia, w szczególności paliwa samochodowe (o ponad 25%).

    Członkowie Federalnego Komitetu Otwartego Rynku USA trzykrotnie w 2017 r. i dwukrotnie w I połowie 2018 r. podejmowali decyzję o podwyższeniu federalnych stóp procentowych w USA, każdorazowo o 0,25 p.p. W sierpniu 2018 r. stopy procentowe w USA kształtowały się w przedziale 1,75 – 2%. Do końca 2018 r. planowane były jeszcze dwie podwyżki stóp, we wrześniu i grudniu.

    Mimo systematycznego wzrostu stów procentowych kurs dolara amerykańskiego wyraźnie się osłabił w ciągu 2017 r. z poziomu 1,05 USD za 1 EUR na koniec 2016 r. do 1,20 USD za 1 EUR w grudniu 2017 r. W marcu 2018 r. kurs spadł nawet do poziomu 1,24, by w kolejnych miesiącach ulec umocnieniu. Na koniec sierpnia kurs dolara kształtował się na poziomie 1,17 EUR/USD.

    Zgodnie z danymi przedstawionymi przez Kongresowe Biuro Budżetowe (CBO, Congressional Budget Office), deficyt budżetowy USA w roku finansowym 2017 (kończącym się we wrześniu) wyniósł 668 mld USD, co stanowiło 3,5% PKB i wzrost w stosunku do roku 2016 o 82 mld USD. Po 10 miesiącach roku finansowego 2018 deficyt wynosił 682 mld USD i był wyższy niż w analogicznym okresie roku poprzedniego o 116 mld USD. Amerykański dług publiczny systematycznie rośnie i na koniec 2017 r. wyniósł 107,8% PKB USA.

     

    3.2. Główne sektory gospodarki

     

    W Stanach Zjednoczonych sektor prywatny odpowiada za tworzenie 87,3% dochodu narodowego, z czego 68,9% powstaje w sektorach związanych ze świadczeniem usług, a jedynie 18,4% w szeroko pojętej sferze produkcyjnej (dane za 2017 r.). Pozostała część PKB (12,7%) tworzona jest przez sektor publiczny (szczebla federalnego, stanowego bądź lokalnego). Gospodarka amerykańska zdominowana jest przez sektor usług. Udział rolnictwa jest relatywnie niewielki (0,9%), tak samo jak i górnictwa (1,7%). Wiodącymi sektorami gospodarki amerykańskiej (według ich wkładu w tworzenie PKB) były w 2017 r.:

     

    • Finanse (usługi finansowe, ubezpieczeniowe, pośrednictwo w handlu nieruchomościami) - odpowiadały za tworzenie 20,9% PKB Stanów Zjednoczonych
    • Usługi biznesowe (prawne, informatyczne, administracyjne) - 12,1% PKB
    • Handel (hurtowy i detaliczny) – 11,8% PKB
    • Przemysł przetwórczy – 11,6% PKB
    • Edukacja, ochrona zdrowia i pomoc społeczna – 8,4% PKB
    • Sztuka, rozrywka, rekreacja, usługi hotelowe i gastronomiczne – 4% PKB

     

    3.4. Uczestnictwo w wielostronnych organizacjach porozumieniach o charakterze ekonomicznym

     

    Stany Zjednoczone są członkiem wielu międzynarodowych organizacji o charakterze gospodarczym, takich jak: Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD), Światowa Organizacja Handlu (WTO), Północnoamerykański Układ Wolnego Handlu (NAFTA), Organizacja Państw Amerykańskich (OAS) czy Organizacja Współpracy Gospodarczej Azji i Pacyfiku (APEC).

     

    Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD)

     

    Stany Zjednoczone są jednym z najbardziej aktywnych członków Organizacji Współpracy Ekonomicznej i Rozwoju (OECD), odgrywając zasadniczą rolę w kształtowaniu jej struktury i programu. USA opowiadają się za kontynuowaniem współpracy na forum OECD z krajami nieczłonkowskimi (outreach). Szczególnie istotna jest współpraca z czołowymi krajami rozwijającymi się: Brazylią, Chinami, Indiami, Indonezją i Republiką Południowej Afryki. Współpraca taka prowadzi do przyjmowania przez te kraje wysokich standardów obowiązujących w OECD. Szczególną wagę przywiązują do rozszerzenia stosowania przyjętych przez OECD zasad przeciwdziałania korupcji i praniu brudnych pieniędzy na kraje nieczłonkowskie.

     

    Stany Zjednoczone są największym płatnikiem OECD, pokrywając prawie 21% budżetu tej organizacji, wynoszącego w 2016 r. 370 mln EUR. Dlatego też kwestie budżetowe i poprawa efektywności działania OECD są traktowane priorytetowo przez USA.

     

    Światowa Organizacja Handlu (WTO)

     

    Stany Zjednoczone opowiadały się do tej pory za pomyślnym zakończeniem negocjacji w ramach Rundy Doha WTO (DDA), wskazując, iż spowoduje to wzrost strumienia handlu światowego, stworzy nowe możliwości rozwoju gospodarczego i przyczyni się do ograniczenia sfery ubóstwa w najbiedniejszych rejonach świata, a przez to doprowadzi do poprawy globalnego bezpieczeństwa. Dla USA podstawową kwestią w rokowaniach było uzyskanie większego dostępu do rynku towarów przemysłowych (NAMA) w tych krajach, które stosują wysoką ochronę celną (Indie, Brazylia, Chiny). Nowa administracja amerykańska ma sceptyczny stosunek do wielostronnych porozumień handlowych i preferuje rozwijanie relacji bilateralnych. Krytycznie odnosi się również do wybranych decyzji WTO, narzucających Stanom Zjednoczonym określone działania w polityce handlowej. W szczególności strona amerykańska krytykuje system rozstrzygania sporów w ramach WTO, blokują wybór członków paneli apelacyjnych.

     

    Północnoamerykański układ wolnego handlu (NAFTA)

     

    Umowa o wolnym handlu z Kanadą i Meksykiem jest najważniejszą umową, jaką do chwili obecnej Stany Zjednoczone zawarły z jakimkolwiek krajem czy grupą krajów. Umowa nie tylko wyeliminowała bariery w handlu (w tym prawie wszystkie cła), ale również doprowadziła do harmonizacji szeregu regulacji gospodarczych w zakresie np. prawa pracy czy ochrony środowiska. Z dniem 1 stycznia 2008 r. nastąpiła eliminacja ostatnich obowiązujących w handlu pomiędzy USA a Meksykiem stawek celnych m.in. na eksportowaną ze Stanów Zjednoczonych do Meksyku kukurydzę i fasolę oraz sprzedawane w USA meksykańskie szkło gospodarcze i cukier. Rok 2008 przyniósł też dalszą liberalizację w zakresie świadczenia usług transportowych pomiędzy krajami członkowskimi NAFTA, kończąc 14-letni okres, w którym kraje te systematycznie eliminowały bariery w handlu. W tym też okresie wzrósł drastycznie handel produktami rolnymi między krajami członkowskimi.

     

    Prezydent D. Trump krytycznie odnosi się do porozumienia NAFTA, twierdząc, że spowodowało ono m.in. likwidację miejsc pracy w amerykańskim przemyśle i ich przenoszenie do Meksyku, a także powiększanie się deficytu handlowego USA. W konsekwencji doprowadził do rozpoczęcia w  sierpniu 2017 r. rozmów w sprawie modyfikacji tej umowy. W efekcie negocjacji, najpierw pod koniec sierpnia 2018 r. nowe porozumienie o zasadach handlu osiągnęły USA i Meksyk, a miesiąc później do porozumienia dołączyła Kanada. Nowa umowa ma nosić nazwę Umowa Stany Zjednoczone- Meksyk – Kanada (w skrócie USMCA) i docelowo ma zastąpić NAFTA. USMCA ma zostać podpisana do końca listopada 2018 r. Umowa w dużym stopniu korzysta z zapisów TPP, wprowadza dodatkowe obostrzenia w dostępie do rynku USA (m.in. w przemyśle motoryzacyjnym), a jednocześnie rozszerza dostęp towarów amerykańskich (głównie produktów mlecznych i drobiu) do rynku kanadyjskiego.

     

    Organizacja Państw Amerykańskich (OAS)

     

    Stany Zjednoczone czynią wysiłki zmierzające do zacieśnienia współpracy gospodarczej z krajami Ameryki Łacińskiej, wykorzystując do tego celu m.in. forum Organizacji Państw Amerykańskich, zrzeszające wszystkie kraje obu Ameryk (z wyjątkiem Kuby oraz Hondurasu, który w czerwcu 2009 r. został zawieszony z powodu obalenia prezydenta, Manuel’a Zelaya). Mając na względzie fakt, iż szybkie powstanie Amerykańskiego Obszaru Wolnego Handlu (Free Trade Area of the Americas - FTAA) nie jest możliwe, Stany Zjednoczone praktykowano do tej pory zawieranie dwustronnych umów o wolnym handlu z poszczególnymi krajami regionu. Umowy takie podpisano z Kolumbią, Panamą i Peru, przy czym w przypadku tej ostatniej weszła ona w życie w lutym 2009 r. Administracja D. Trumpa kontynuować będzie rozwijanie współpracy gospodarczej z tymi krajami głównie w relacjach dwustronnych. 

     

    Organizacja Współpracy Gospodarczej Azji i Pacyfiku (APEC) i Transpacyficzne Partnerstwo (TPP)

     

    Dla Stanów Zjednoczonych kraje APEC są znaczącym partnerem handlowym. Państwa członkowskie APEC są ważnym kierunkiem amerykańskiego eksportu (w 2017 r. USA sprzedała w tym regionie towary za kwotę ponad 972 mld USD, co stanowiło prawie 63% całego amerykańskiego eksportu), ale jednocześnie generują znaczący deficyt handlowy (ponad 620 mld USD w 2017 r.). W ramach zacieśniania kontaktów gospodarczych z krajami APEC Stany Zjednoczone podpisały umowy o wolnym handlu z następującymi państwami tego ugrupowania: Australia, Chile, Kanada, Meksyk, Peru i Singapur. W 2010 r. USA rozpoczęły rozmowy w celu utworzenia do Transpacyficznego Partnerstwa Ekonomicznego (Trans-Pacific Strategic Economic Partnership, TPP), obejmującego 11 państw regionu. W negocjacjach oprócz USA uczestniczyły także Australia, Brunei, Chile, Japonia, Kanada, Malezja, Meksyk, Nowa Zelandia, Peru, Singapur i Wietnam. Umowę podpisano 5 października 2015 r. Stany Zjednoczone nie ratyfikowały jednak tego porozumienia, a 23 styczna 2017 r. Prezydent Donald Trump podpisał memorandum, dotyczące wycofania się USA z TPP.

     

    3.5. Relacje gospodarcze z UE

     

    Unia Europejska i Stany Zjednoczone tworzą największe bilateralne partnerstwo gospodarcze na świecie, które wytwarza łącznie ponad 30% globalnego PKB. USA i UE odgrywają kluczową rolę w handlu światowym, generując łącznie 33% globalnych obrotów handlowych. W 2017 r. wzajemne obroty w handlu towarami i usługami pomiędzy USA a UE[1] kształtowały się  na poziomie 1157,6 mld USD (amerykański eksport towarów i usług do UE wyniósł 528,2 mld USD, import 629,4 mld USD, a amerykański deficyt w handlu z UE osiągnął wartość 101,2 mld USD).  Z kolei w zakresie handlu samymi towarami obroty wyniosły 718,5 mld USD, z tego amerykański eksport 283,5 mld USD, a import z UE 434,9 mld USD. W rezultacie USA odnotowały deficyt w obrotach towarowych z Unią Europejską w wysokości 151,4 mld USD oraz nadwyżkę w handlu usługami w wysokości 50,2 mld USD.

     

    Kluczowy element transatlantyckiej współpracy gospodarczej stanowią wzajemne inwestycje zagraniczne. W 2017 r. skumulowana wartość amerykańskich bezpośrednich inwestycji w państwach członkowskich Unii Europejskiej wyniosła 3,24 biliona USD, co stanowiło prawie 54% łącznej kwoty zainwestowanej przez amerykańskie podmioty poza granicami USA. Najważniejsze kierunki amerykańskich inwestycji w UE to Niderlandy (936,7 mld USD), Wielka Brytania (747,6 mld USD), Luxemburg (676,4 mld USD), Irlandia (446,4 mld USD) i Niemcy (136,1 mld USD).  Z kolei skumulowana wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) z krajów Unii Europejskiej w USA osiągnęła na koniec 2017 r. wartość ponad 2,37 biliona USD, stanowiąc prawie 59% wartości BIZ w Stanach Zjednoczonych. Najwięcej europejskich inwestycji w USA pochodziło z Wielkiej Brytanii (614,9 mld USD), Niemiec (405,6 mld USD), Irlandii (328,7 mld USD), Francji (301,5 mld USD) oraz Niderlandów (169,2 mld USD)[2].

     

    Trwające od lipca 2013 r. między USA i UE negocjacje ws. Transatlantyckiego Partnerstwa Handlowo-Inwestycyjnego (Transatlantic Trade and Investment Partnership, TTIP), które miały doprowadzić do utworzenia pogłębionej strefy wolnego handlu, do końca 2016 r. nie zostały zakończone i nie były kontynuowane po objęciu władzy przez Prezydenta D. Trumpa.  W roku 2017 i w pierwszej połowie roku 2018 wzrastało napięcie w relacjach handlowych pomiędzy USA i UE, wynikające z polityki handlowej prowadzonej przez administrację amerykańską. Po zakończonych niepowodzeniem negocjacjach Stany Zjednoczone nałożyły na kraje Unii Europejskiej (podobnie jak na większość pozostałych państw świata) cła na import stali i aluminium, pod pretekstem zagrożenia dla bezpieczeństwa narodowego. Ponadto USA zagroziły wprowadzeniem ceł na europejskie samochody. Pod koniec lipca 2018 r. w trakcie spotkania Przewodniczącego Komisji Europejskiej J.C. Junckera z Prezydentem D. Trumpem w Waszyngtonie uzgodniono rozpoczęcie przygotowań do podjęcia negocjacji w sprawie umowy regulującej bezcłowy handel towarami przemysłowymi między UE i USA. Wstępne rozmowy w tej sprawie rozpoczęły się w sierpniu 2018 r.

     

    [1] Według danych amerykańskich.

    [2] Kraje pochodzenia kapitału – ostateczny faktyczny właściciel (ultimate beneficial owner)

     

    [1] Udział wydatków konsumpcyjnych w kreowaniu amerykańskiego PKB przekracza już poziom 70%.

     

     

    Dwustronna współpraca gospodarcza


     

     

    4.1. Gospodarcze umowy dwustronne

     

    • Traktat o stosunkach handlowych i gospodarczych między Rzecząpospolitą Polską i Stanami Zjednoczonymi Ameryki, sporządzony w Waszyngtonie, 21 marca 1990 r. (Dz.U. nr 97, poz. 467 z 15.09.1994 r. z późniejszymi zmianami).
    • Protokół dodatkowy między RP a Stanami Zjednoczonymi Ameryki do Traktatu o stosunkach handlowych i gospodarczych między RP i Stanami Zjednoczonymi Ameryki z 1990 r., podpisany w Brukseli, 12 stycznia 2004 r. (Dz.U. nr 3, poz. 14 z 7.01.2005 r.).
    • Umowa między Rządem RP a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki o współpracy naukowo-technicznej (MP nr 25, poz. 271 z 13.04.2007 r.).
    • Umowa o zabezpieczeniu społecznym między RP a Stanami Zjednoczonymi Ameryki (Dz. U. nr 46 z dn. 23 marca 2009 r. poz. 374 i 376.).

     

    4.2. Handel zagraniczny

     

    Wg danych Departamentu Handlu USA, eksport towarowy Stanów Zjednoczonych do Polski w 2017 r. wyniósł 4,53 mld USD, co stanowiło wzrost o 23,8 % w porównaniu z rokiem 2016 r. (3,66 mld USD). Z kolei import z Polski w tym samym okresie wzrósł o 19,3%, z poziomu 5,97 mld USD do 7,11 mld USD. W rezultacie łączne obroty towarowe pomiędzy USA i Polską osiągnęły wartość 11,6 mld USD i były o 21% wyższe niż przed rokiem (9,63 mld USD). Ujemne saldo Stanów Zjednoczonych w handlu towarowym z Polską wyniosło 2,58 mld USD i było o prawie 270 mln USD wyższe niż rok wcześniej. Polska przesunęła się z 44 na 41 miejsce w zestawieniu najważniejszych partnerów handlowych Stanów Zjednoczonych, a jej udział w łącznych obrotach handlu zagranicznego USA wyniósł w 2017 r. 0,3%. Dane za pierwsze 7 miesięcy 2018 r. wskazywały dalszy dynamiczny wzrost zarówno amerykańskiego eksportu do Polski (o 32,6%), jak i importu z Polski do USA (o 17,9%).

     

    Z kolei według polskich danych statystycznych, obroty towarowe pomiędzy Polską i Stanami Zjednoczonymi wyniosły w 2017 r. 12,7 mld USD i były wyższe niż w roku 2016 o 21,7%. Polski eksport towarowy do Stanów Zjednoczonych wzrósł w 2017 r. o 27,9% i osiągnął wartość 6,14 mld USD (wobec 4,81 mld USD w 2016 r.). Import towarów ze Stanów Zjednoczonych wyniósł w tym okresie 6,57 mld USD, co oznacza jego wzrost o 16,5% w porównaniu z rokiem 2016. W rezultacie ujemne saldo w handlu Polski ze Stanami Zjednoczonymi zmniejszyło się o prawie 400 mln USD i wyniosło 430 mln USD. Stany Zjednoczone są dziewiątym najważniejszym partnerem handlowym Polski, w tym trzecim wśród państw nie będących członkami Unii Europejskiej (po Chinach i Rosji). Eksport do USA plasuje się na 10 miejscu wśród najważniejszych kierunków dostaw polskich towarów za granicę i w 2017 r. miał 2,7% udziału w całym polskim eksporcie. Z kolei import ze Stanów Zjednoczonych stanowił w tym okresie 2,9% całości dostaw towarów do Polski, co sytuowało ten kraj na 8 miejscu wśród najważniejszych kierunków importu.

     

    Według danych GUS najważniejszą grupą towarów w polskim eksporcie do Stanów Zjednoczonych w 2017 r. były wyroby przemysłu elektromaszynowego (60,9% eksportu), w tym maszyny i urządzenia (42,6% udziału), pojazdy (10,8%) oraz przyrządy optyczne, pomiarowe, medyczne itp. (7,5%). Istotny udział w eksporcie miały także artykuły rolno-spożywcze (9,6%), wyroby różne (8,7%, przede wszystkim meble), wyroby przemysłu chemicznego (8%) oraz wyroby ceramiczne (4,6%).

     

     

     

     

    Czołową pozycją w polskim imporcie ze Stanów Zjednoczonych w 2017 r. były również wyroby przemysłu elektromaszynowego (57,7% łącznego importu), w tym maszyny i urządzenia (28,4%), pojazdy (20,2%) oraz przyrządy optyczne, pomiarowe, medyczne itp. (9,1%). Istotne znaczenie miały także dostawy wyrobów przemysłu chemicznego (21,1%), artykułów rolno-spożywczych (5,7%) oraz wyrobów metalurgicznych (5,3%).

     

     

     

    [1] Trade in goods – census.gov

     

    4.3. Inwestycje (wzajemne)

     

    Według danych Narodowego Banku Polskiego na koniec roku 2017 wartość bezpośrednich inwestycji zrealizowanych przez podmioty ze Stanów Zjednoczonych w Polsce wyniosła 5,7 mld USD. Stanowi to wzrost po dwóch kolejnych latach spadków amerykańskich inwestycji w Polsce (na koniec 2016 r. wynosiły one 4,7 mld USD, na koniec 2015 r.  –  5,4 mld USD, a na koniec 2014 r.  –  7,65 mld USD). Z kolei według danych publikowanych przez amerykańskie Bureau of Economic Analysis, amerykańskie inwestycje bezpośrednie w Polsce na koniec 2017 r. nieznacznie przekraczały wartość 12,6 mld USD. Duża część inwestycji amerykańskich w Polsce jest prowadzona również za pośrednictwem spółek zależnych i holdingów zarejestrowanych w Europie Zachodniej, przede wszystkim w Niderlandach, Luksemburgu i Niemczech. Szacuje się, że po uwzględnieniu inwestycji zrealizowanych za pośrednictwem spółek zarejestrowanych poza USA, wartość amerykańskich inwestycji w Polsce może przekraczać kwotę 20 mld USD.

     

    W 2016 r. w Stanach Zjednoczonych prowadziło działalność ok. 70 podmiotów z polskim kapitałem, które zatrudniały około 700 osób. Wartość polskich inwestycji bezpośrednich w Stanach Zjednoczonych wyniosła według danych NBP na koniec 2017 r. 812,6 mln USD (w porównaniu do 883,1 mln USD na koniec 2016 r.). Polscy inwestorzy reprezentują różne branże, począwszy od przemysłu wydobywczego (KGHM), poprzez produkcję mebli (Com.40), chemii budowlanej (Selena), kosmetyków (Inglot), czy okien (Drutex). W USA prowadzi działalność duża grupa małych firm i startupów z branży informatycznej i sektora nowych technologii, upatrujących szans na dalszy rozwój we współpracy z partnerami amerykańskimi. Najwięcej polskich firm obecnych jest w okolicach Nowego Jorku, Chicago i Bostonu, a także w Kalifornii (Dolina Krzemowa).

     

    4.4. Współpraca w dziedzinie energetyki

     

    Współpraca w dziedzinie energetyki pozostaje jednym z głównych filarów relacji polsko-amerykańskich. Podstawowym dokumentem potwierdzającym zaangażowanie się obu rządów w rozwijanie współpracy energetycznej jest, obowiązujące od 2011 r. Memorandum o współpracy w zakresie bezpieczeństwa energetycznego i klimatycznego (Memorandum of Understanding Between The Republic of Poland and the United States of America On Enhancing Cooperation in Energy and Climate Security) na bazie którego rozwijana jest współpraca naukowa, technologiczna oraz dotycząca aspektów politycznych związanych z bezpieczeństwem energetycznym oraz klimatem. Kwestie współpracy energetycznej stanowią również stały element Polsko-Amerykańskiego Dialogu Strategicznego.

     

    Do najważniejszych obszarów współpracy zaliczyć należy (1) współpracę w zakresie dywersyfikacji dostaw surowców energetycznych do Unii Europejskiej oraz bezpieczeństwo energetyczne Europy Środkowo-Wschodniej, (2) technologie czystego węgla oraz efektywność energetyczną; (3) prowadzenie wspólnych projektów w sektorze energetyki jądrowej, jak również rozwijanie nowych technologii jądrowych, takich jak reaktory modułowe (SMR), czy reaktory wysokotemperaturowe (HTGR).

     

    Nowym elementem współpracy jest sektor gazu LNG: Stany Zjednoczone, w wyniku rewolucji łupkowej oraz uruchomienia pierwszego terminalu skraplającego, stały się istotnym graczem na globalnym rynku gazu. Polska z kolei uruchomiła w czerwcu 2016 r. terminal regazyfikujący w Świnoujściu o mocy 5 mld m3. W czerwcu 2017 r. terminal w Świnoujściu przyjął pierwszy transport amerykańskiego LNG, a w listopadzie PGNiG SA podpisało pierwszy 5 letni kontrakt na dostawy LNG z USA. Z kolei w połowie 2018 r. PGNiG SA zawarło dwa duże kontrakty na dostawy łącznie 4 mln ton amerykańskiego LNG rocznie (po regazyfikacji około 5,5 mld m3 rocznie) począwszy od 2022 r., gdy wygasa kontrakt jamalski z Gazpromem.

     

    4.5. Współpraca regionalna

     

    Z uwagi na znaczne oddalenie geograficzne Polski i Stanów Zjednoczonych współpraca o charakterze regionalnym nie jest tak ożywiona jak w relacjach z partnerami europejskimi. Funkcjonuje kilkanaście umów pomiędzy polskimi i amerykańskimi miastami (np. Warszawa i Chicago) jednakże komponent gospodarczy w tych umowach jest niewielki. Podejmowane są próby nawiązania takiej współpracy pomiędzy kilkoma polskimi województwami (m.in. podkarpackie i małopolskie), a władzami obszarów zamieszkiwanych przez duże skupiska Polonii amerykańskiej (np. stan Illinois). W 2016 roku udało się podpisać umowę między województwem śląskim a stanem Nevada. W umowie zawarto postanowienia m.in. o współpracy w zakresie górnictwa, nauki i techniki, transportu, ochrony środowiska. Nawiązano również stosunki w zakresie współpracy małych i średnich przedsiębiorstw oraz rozszerzenia wzajemnych kontaktów.

     

    4.6. Współpraca samorządów gospodarczych

     

    Współpraca polskich i amerykańskich samorządów gospodarczych sprowadza się przede wszystkim do kontaktów z działającymi na terenie USA polonijnymi izbami gospodarczymi. Najbardziej aktywna w tej dziedzinie jest działająca w Chicago Polish – American Chamber of Commerce. W 2015 roku udało się nawiązać współpracę między Regionalną Izbą Gospodarczą w Katowicach a Polish American Chamber of Commerce of Florida and Americas.

     

    Dostęp do rynku


     

     

    5.1. Dostęp do rynku dla polskich towarów i usług (bariery)

     

    Stany Zjednoczone nie stosują ograniczeń dyskryminujących polski eksport do tego kraju. Sprzedaż polskich towarów na rynek amerykański odbywa się na takich samych warunkach, co eksport z pozostałych państw członkowskich UE. Istniejące wymogi np. przepisy sanitarne, standaryzacyjne czy związane z ochroną konsumenta dotyczą wszystkich eksporterów do USA. Pomimo to występuje tu w dalszym ciągu szereg instrumentów ochrony własnego rynku takich jak np. kontyngenty taryfowe czy licencje i pozwolenia importowe.

     

    Administracja D. Trumpa prowadzi bardziej restrykcyjną politykę handlową od poprzedników. W ramach prób przeciwdziałania nadmiernemu deficytowi handlowemu, władze amerykańskie wprowadzają nowe ograniczenia w imporcie towarów. Na początku 2018 r. wprowadzone zostały cła ochronne na import pralek automatycznych i paneli słonecznych, natomiast parę miesięcy później dodatkowe cła na import stali (25%) i aluminium (10%), pod pretekstem negatywnego wpływu importu tych metali na bezpieczeństwo narodowe Stanów Zjednoczonych. W przypadku państw EU cła na stal i aluminium obowiązują od 1 czerwca 2018 r. Analogiczne postępowania dotyczące wpływu nadmiernego importu na bezpieczeństwo narodowe USA toczą się aktualnie w odniesieniu do samochodów osobowych oraz uranu.

     

    Spośród objętych ograniczeniami produktów spożywczych, obecnie możliwy jest eksport z Polski do USA mięsa wieprzowego i produktów z mięsa wieprzowego (z regionów, w których nie występuje afrykański pomór świń – ASF), a także mleka i produktów mlecznych. W obu przypadkach dotyczy to zakładów, które uzyskały stosowne uprawnienia do eksporty na rynek amerykański. Nadal trwają uzgodnienia w spawie dopuszczenia na rynek amerykański mięsa drobiowego, wołowego, jaj i produktów jajecznych, a także jabłek i gruszek.

     

    W oparciu o ustawę Bio Terrorism Act zostało wprowadzonych szereg dodatkowych wymogów związanych z eksportem towarów na rynek USA. Polegają one m.in. na tym, iż każdy zagraniczny eksporter artykułów spożywczych, pasz i farmaceutyków musi być zarejestrowany w Food and Drug Administration oraz posiadać tzw. Agenta na stałe mieszkającego na terenie USA. Dodatkowym wymogiem jest też wcześniejsze zawiadamianie urzędów celnych o nadejściu towaru.

     

    Dodatkowe utrudnienia w handlu z USA wprowadza nowelizacja ustawy tzw. Lacey Act, która nakłada dodatkowe wymogi na importerów towarów pochodzenia drzewnego i roślinnego. Rozszerza ona zakaz importu towarów drzewnych o dodatkowe rośliny i produkty roślinne oraz wprowadza zakaz wwozu określonych roślin do USA bez deklaracji importowej. Nakłada obowiązek przedkładania przez importerów szczegółowych deklaracji dotyczących wwożonych towarów. Wprowadzone przepisy mogą mieć negatywne implikacje dla eksportu polskich produktów pochodzenia drzewnego do USA (szczególnie mebli).

     

    Restrykcjom podlegają także, w oparciu o postanowienia Buy American Act, zamówienia rządowe, do których dostęp dla zagranicznych firm jest bardzo ograniczony. Postanowienia tej ustawy nakładają obowiązek ponad 50% udziału amerykańskiego w każdej ofercie zagranicznej. W niektórych przypadkach np. dostaw dla armii, dostawcą może być jedynie firma z kraju, z którym USA mają podpisane odpowiednie porozumienie (Memorandum of Understanding (MoU)).

     

    Stany Zjednoczone utrzymują stosunkowo szeroki zakres ograniczeń dla inwestycji zagranicznych. W szczególności dotyczy to takich sektorów jak transport morski i lotniczy, rybołówstwo, energetyka i telekomunikacja. Oprócz tych sektorów, w różnych przepisach znajdują się postanowienia o preferencjach dla krajowych dostawców. Ograniczają one de facto możliwość udziału firm zagranicznych w przetargach organizowanych przez władze federalne i stanowe.

     

    Jako pewne utrudnienie w rozwoju stosunków gospodarczych pomiędzy Polską a USA można również uznać obowiązek uzyskiwania przez obywateli polskich wiz wjazdowych do USA.

     

    5.2. Dostęp do rynku pracy. Świadczenie usług i zatrudnienie obywateli RP

     

    W Stanach Zjednoczonych obowiązuje system pozwoleń na prace dla cudzoziemców. Ma on chronić amerykański rynek pracy przed napływem taniej siły roboczej z zagranicy oraz zapewniać większe bezpieczeństwo kraju. Zgodę na zatrudnienie cudzoziemców wydaje się zazwyczaj jedynie wówczas, gdy nie można znaleźć na wakujące stanowisko pracownika miejscowego. W takiej sytuacji pracodawca, składając wniosek do amerykańskiego Departamentu Pracy o wydanie stosownego zezwolenia, musi udowodnić, iż próby pozyskania pracowników miejscowych nie powiodły się. Musi również zapewnić, iż pracownik z zagranicy zostanie zatrudniony na co najmniej tych samych warunkach finansowych, co pracownik miejscowy. Po uzyskaniu zezwolenia na pracę pracownik może dopiero wówczas występować do amerykańskiego konsulatu o wydanie stosownej wizy pracowniczej (H-1B). W chwili obecnej w Stanach Zjednoczonych obowiązuje limit wydawanych imigracyjnych wiz pracowniczych w wysokości 65 tys. rocznie, z których większość wymaga uzyskania wcześniejszego pozwolenia na pracę. Z obowiązku takiego zwolnione są pewne kategorie pracowników jak np. wybitni naukowcy, artyści, sportowcy, biznesmeni (muszą przedstawić jednak ofertę pracodawcy dot. ich zatrudnienia), inwestorzy czy przedstawiciele niektórych zawodów (dziennikarze, duchowni).

     

    5.3. Nabywanie i wynajem nieruchomości

     

    Nabywanie i wynajem nieruchomości w Stanach Zjednoczonych regulowane jest przez prawo stanu, w którym znajduje się dana nieruchomość. Stosowanie regulacji szczebla federalnego jest niewielkie. Z reguły obowiązuje pisemna forma kontraktów w sposób szczegółowy precyzująca obowiązki stron. Przy wynajmie obowiązują często standardowe w danym powiecie (county) umowy, określające obowiązki stron i maksymalny zakres podwyżek czynszów. W większości przypadku brak jest przeszkód w nabywaniu i wynajmowaniu nieruchomości przez cudzoziemców. Pewne przeszkody mogą występować jedynie przy nabywaniu znacznych ilości ziemi przez zagraniczne korporacje (np. w stanie Wisconsin) lub też nabywaniu tych obiektów, które mają znaczenie dla bezpieczeństwa kraju (np. elementy infrastruktury energetycznej bądź transportowej). W niektórych stanach wymagane jest, aby zagraniczna firma zamierzająca nabyć nieruchomość była zarejestrowana na terenie USA.

     

    5.4. System zamówień publicznych

     

    System zamówień publicznych w USA jest uregulowany ustawą Federal Acquisition Regulations. Firmy zagraniczne, zainteresowane zamówieniami rządu amerykańskiego (szczebla federalnego bądź lokalnego), muszą jednak pamiętać o ograniczeniach, jakie nakładają na nie inne regulacje, w tym zwłaszcza ustawa Buy American Act z 1933 r. Zgodnie z postanowieniami tej ustawy agencje federalne USA nakłaniane są do nabywania towarów wyprodukowanych w kraju. Produkt taki musi być albo wyprodukowany w USA albo składać się, co najmniej w 50 procentach, z komponentów amerykańskich. W innym przypadku produkt określa się jako nie – amerykański (foreign-made).

     

    W przypadku zamówień na dostawy i usługi o wartości poniżej 175 tys. USD i roboty budowlane o wartości poniżej 7.134 tys. USD Buy American Act zastępuje Trade Agreements Act. Kongres wprowadził Trade Agreements Act w celu wypełnienia przez Stany Zjednoczone zobowiązań wynikających z Government Procurment Agreement (GPA) - umowy międzynarodowej GATT (WTO). Trade Agreements Act zobowiązuje agencje federalne do traktowania produktów pochodzący z krajów, które podpisały GPA na tej samej zasadzie, jak produkty amerykańskie. Jednocześnie ustawa zabrania nabywania produktów z krajów, które nie podpisały GPA. Polska jest stroną GPA od momentu wstąpienia do UE (Wspólnota Europejska jest stroną umowy od chwili jej wejścia w życie 1 stycznia 1996 r.).

     

    Do zamówień publicznych Departamentu Obrony, zgodnie z 48 Kodeksem Przepisów Federalnych, dostęp mają „kraje kwalifikowane” czyli takie, które podpisały z USA Memorandum of Understanding (dotyczy to tylko krajów członkowskich NATO). Polska nie jest „krajem kwalifikowanym”.

     

    5.5. Ochrona własności przemysłowej i intelektualnej

     

    Stany Zjednoczone mają rozbudowany system ochrony własności intelektualnej, przemysłowej oraz patentowej. Rezultatem wysokiego stopnia innowacyjności gospodarki amerykańskiej jest znaczna ilość nowych rozwiązań technologicznych podlegających ochronie patentowej. Firmy amerykańskie należą do wiodących na świecie w szeregu dziedzinach, co wymaga od władz amerykańskich specjalnej troski w zapewnieniu ochrony ich znaków towarowych przed próbami podrabiania czy niedozwolonego kopiowania. Corocznie w Stanach Zjednoczonych, w oparciu o postanowienia ustawy Trade Act of 1974, publikowany jest raport (Special 301 Report) nt. przestrzegania praw związanych z ochroną własności intelektualnej na świecie. Raport taki opracowuje się na podstawie danych i informacji uzyskiwanych od firm prywatnych, organizacji samorządu gospodarczego, rządów poszczególnych krajów, przedstawicieli Kongresu oraz administracji federalnej. Na tej podstawie sporządza się listy krajów, wobec których amerykańska administracja i biznes zgłaszają zastrzeżenia odnośnie przestrzegania praw ochrony intelektualnej (w podziale na kraje będące pod szczególna obserwacją „Priority Watch List” i kraje obserwowane „Watch List”).

     

    Rejestracją znaków towarowych i ochroną patentową w USA zajmuje się U.S. Patent and Trademark Office. Rocznie do tego urzędu wpływa ponad 600 tysięcy wniosków o ochronę patentową i blisko 600 tysięcy wniosków o ochronę znaków towarowych. Procedura rejestracji jest stosunkowo skomplikowana, w związku z czym zaleca się korzystanie z pomocy rzeczników patentowych (Patent Attorney). Z reguły od momentu rejestracji ważność ochrony patentowej trwa w Stanach Zjednoczonych 20 lat. Ochroną własności intelektualnej zajmuje się natomiast U.S. Copyright Office.

     

     

    Przydatne linki i kontakty


     

     

    6.1. Administracja gospodarcza USA

     

    Departament Handlu (U.S. Department of Commerce): www.commerce.gov

    Departament Energii (U.S. Department of Energy): www.energy.gov

    Departament Skarbu (U.S. Department of Treasury): www.treasury.gov

    Departament Pracy (U.S. Department of Labor): www.dol.gov

    Departament Rolnictwa (U.S. Department of Agriculture): www.usda.gov

    Departament Transportu (U.S. Department of Transportation): www.transportation.gov

    Departament Stanu (U.S. Department of State): www.state.gov

    Urząd Przedstawiciela Handlowego USA (U.S. Trade Representative): www.ustr.gov

    Biały Dom, Biuro Zarządzania i Budżetu (Office of Management and Budget): www.whitehouse.gov/omb/index.html

    Agencja Rozwoju Międzynarodowego (U.S. Agency for International Development): www.usaid.gov

    Agencja Handlu i Rozwoju (U.S. Trade and Development Agency): https://www.ustda.gov

    Agencja Ceł i Ochrony Granic (U.S. Customs and Border Protection): www.cbp.gov

     

    6.2. Samorządy gospodarcze

     

    Amerykańska Izba Handlowa (U.S. Chamber of Commerce): www.uschamber.com

    Amerykańskie Biuro Rolne (American Farm Bureau): www.fb.org/index.php

    Small Business Administration: www.sba.gov/

     

    6.3. Oficjalna prasa ekonomiczna

     

    The Economist: www.economist.com

    Wall Street Journal: www.wsj.com

    Business Week Magazine: www.BusinessWeek.com

    Forbes: www.forbes.com

    Fortune: money.cnn.com/magazines/fortune/

    Financial Times US: www.ft.com/home/us

    International Herald Tribune – Business: www.iht.com/pages/business/index.php

    The New York Times – Business: www.nytimes.com/pages/business/index.html

    USA Today – Money: www.usatoday.com/money/default.html

    The Washington Post – Business: www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/business/

     

    6.4. Oficjalne strony o charakterze ekonomicznym

     

    Informacje ekonomiczne America.gov: www.fpolicy.america.gov/fpolicy/econ/index.html

    Urząd Statystyczny (Bureau of the Census): www.census.gov

    Biuro Analiz Gospodarczych (Bureau of Economic Analysis): www.bea.gov

    Oficjalny rządowy link biznesowy: www.business.gov

    Export-Import Bank of the United States: www.exim.gov

    Zarząd Rezerwy Federalnej: www.federalreserve.gov

     

    Źródła: CIA World Factbook, US Census Bureau, Bureau of Economic Analysis, Federal Aviation Administration, U.S. Customs and Border Protection, FCO Country Profile, Fed Reserve System, www.uscourts.gov, NBP, A. Pułło, System konstytucyjny Stanów Zjednoczonych (Wyd. Sejmowe, Warszawa 1997), Konstytucja Stanów Zjednoczonych, Encyklopedia PWN, materiały i strony internetowe poszczególnych organów administracji federalnej.

    14 grudnia 2015 (ostatnia aktualizacja: 3 stycznia 2019)

    Drukuj Drukuj Podziel się treścią: