close

  • Być wiernym Ojczyźnie mej, Rzeczypospolitej Polskiej

     

  • RUMUNIA

  • Rumunia

    •  

       Informacje o kraju


       

      1. Informacje ogólne

       

      1.1. Położenie geograficzne, ludność, obszar, stolica, języki urzędowe, religia

       

      Położenie geograficzne i obszar

      Rumunia jest krajem położonym w południowo-wschodniej Europie, u nasady Półwyspu Bałkańskiego, stąd często kwalifikowana jest jako kraj przynależący do Bałkanów. Rozciąga się na terytorium 237,5 tys. km2 pomiędzy 20°15´44´´ a 29°41´24´´ dł. geogr. wschodniej i 43°37´07´´ a 48°15´06´´ szer. geogr. północnej. Rozpiętość Rumunii w kierunku południkowym wynosi 510 km, a w kierunku równoleżnikowym - 725 km. Takie położenie Rumunii skutkuje stosowaniem jednej strefy czasowej w całym kraju - czas letni to UTC +3, a czas zimowy to UTC +2 (czas lokalny jest zawsze godzinę późniejszy niż w Polsce).

      Rumunia jest krajem karpackim, naddunajskim, z dostępem do Morza Czarnego.  Ukształtowanie terenu jest urozmaicone, głównym jego elementem jest łańcuch górski - 3/4 powierzchni Karpat znajduje się na terytorium Rumunii. Grzbiet Karpat tworzy wyraźny łuk wygięty w kierunku południowo-wschodnim, przecinając cały kraj z północy na południowy zachód. To Karpaty decydują o podziale Rumunii na podstawowe krainy historyczno-geograficzne: Mołdawię (pn.-wsch.), Wołoszczyznę (pd.-zach.) i Siedmiogród /Transylwanię (cent. i pn.), wyróżnia się także Banat (pn.-zach.) i Dobrudżę (ujście Dunaju, pd.-wsch.).

      Rumunia zajmuje obszar 238,4 tys. km2 i graniczy z pięcioma krajami: od południa z Bułgarią (631,3 km), od południowego zachodu z Serbią (546,4 km), od zachodu z Węgrami (448,0 km), zaś od północy i wschodu z Ukrainą (649,4 km) i Mołdawią (681,3 km). Granice rumuńskie o łącznej długości 3152,9 km są w dużej części naturalne - na południu granicę w większości stanowi Dunaj, na północy częściowo Karpaty, na wschodzie rzeka Prut, a 193,5 km granicy południowo-wschodniej to wybrzeże Morza Czarnego.

       

      Stolica i podział administracyjny

      Stolicą Rumunii jest Bukareszt, w którym żyje ok. 1,9 mln mieszkańców (ok. 9,7% populacji całego kraju). Ogólnie ok. 55% obywateli kraju żyje w miastach, a do największych ośrodków miejskich po stolicy zaliczają się Kluż-Napoka, Timisoara, Iasi oraz Konstanca. Pozostałe 45% populacji zamieszkuje obszary wiejskie.

      W kontekście podziału administracyjnego kraju Bukareszt jest jedynym ‘miastem wydzielonym’ (rum. municipiu) wśród 41 okręgów (rum. județe), na które podzielona jest Rumunia. W statystykach na poziomie UE dane podawane są często na poziomie ‘regionów rozwoju’ (rum. regiuni de dezvoltare ale României), z których każdy składa się z kilku okręgów. Wyróżnia się 8 regionów rozwoju w Rumunii: Bukareszt-Ilfov, Centralny, Południowy, Południowo-Wschodni, Południowo-Zachodni, Północno-Wschodni, Północno-Zachodni i Zachodni.

       

      Język urzędowy

      Językiem urzędowym jest rumuński. Jest to język romański, ukształtowany na podstawach łaciny i języka Geto-Daków, zamieszkujących te tereny w chwili podboju przez Rzymian. W niektórych rejonach Rumunii węgierski stanowi drugi język urzędowy.

      Co ciekawe, Rumuni znani są ze swoich umiejętności w zakresie języków obcych. Dane UE z 2015 r. pokazują, że 99% uczniów na poziomie ponadgimnazjalnym uczy się 2 lub więcej języków obcych, a według innych źródeł aż 8 mln osób w Rumunii mówi po angielsku, 4,7 mln - po francusku i między 1,5 a 2,5 mln po niemiecku, włosku lub hiszpańsku.

       

      Ludność

      Wyniki spisu powszechnego z 2011 r. wykazały, że populacja spadła w przeciągu dekady z blisko 22 mln osób w 2002 r. do 20,1 mln w 2011 r. Według innych źródeł ta tendencja spadkowa się utrzymuje - szacunki za rok 2018 mówią o nieco poniżej 19,6 mln osób zamieszkujących Rumunię.

      Społeczeństwo rumuńskie można nazwać relatywnie młodym - połowa populacji ma nie więcej niż 41 lat, a osoby w wieku do 25 lat stanowią 27,1% ludności. Jest to także społeczeństwo, w którym wśród osób w wieku 0-64 lat na 100 kobiet przypada 106 mężczyzn, ale wśród osób starszych (powyżej 64 lat) proporcja ta spada gwałtownie do 68 mężczyzn na 100 kobiet. Związane jest to z faktem, iż średnia długość życia Rumunek jest znacznie dłuższa w porównaniu do Rumunów - odpowiednio 77,9 lat i 70,8 lat.

      Za jedną z głównych przyczyn ogólnego spadku ludności uznaje się emigrację zarobkową. Szacunki dotyczące emigracji rumuńskiej pokazują, że Rumunia jest jednym z 20 krajów o największej liczbie emigrantów na świecie. W latach 2000-2015 rozmiar diaspory rumuńskiej na świecie zwiększał się średnio o 7,3% rocznie, a liczba Rumunów żyjących w 2015 r. poza ojczyzną została oszacowana na ok. 3,4 mln. Największe skupiska Rumunów poza krajem znajdują się we Włoszech i Hiszpanii, ale popularnym wśród emigrantów kierunkiem stała się także Wielka Brytania, gdzie w 2017 r. mieszkało ponad 400 tys. osób posiadających rumuńskie obywatelstwo - grupa ta stała się drugą po Polakach największą mniejszością narodową w Zjednoczonym Królestwie.

      W przypadku ludności żyjącej w Rumunii, etniczni Rumuni stanowią 84,1% populacji. Największą mniejszością narodową są Węgrzy (5,4% ludności), którzy zamieszkują przede wszystkim tereny poprzednio należące do Węgier (Siedmiogród). Do głównych mniejszości narodowych zaliczają się również Romowie, Ukraińcy, Niemcy, Turcy, Rosjanie-Lipowanie oraz Tatarzy. Spis powszechny z 2011 r. wykazał także, że w Rumunii żyje ponad 2,5 tys. Polaków - Polonia jest oficjalnie uznaną mniejszością narodową i jest reprezentowana w parlamencie rumuńskim przez jednego przedstawiciela.

       

      Religia

      Tradycyjnie dominującym wyznaniem ludności rumuńskiej jest religia prawosławna (rumuński kościół autokefaliczny - metropolia w Bukareszcie). Według spisu ludności z 2011 r. utożsamia się z nią 81% ludności. Na drugim miejscu jest protestantyzm (6,2%), a na trzecim wyznanie rzymsko-katolickie (4,3% - w większości Niemcy, część Węgrów - głównie Seklerzy - oraz Polonia). Kościół ewangelicko-reformowany (kalwiński) jest mocno osadzony w tradycji historycznej ludności węgierskiej i obecny w Siedmiogrodzie. Również z przesłanek historycznych wynika, że pewna część rumuńskiej ludności Siedmiogrodu należy do odradzającego się obecnie kościoła greko-katolickiego (unickiego). Muzułmanami są mieszkający w Dobrudży Turcy i Tatarzy – największy meczet znajduje się w Konstancy.

       

      1.2. Warunki klimatyczne

      Rumunia ma umiarkowany klimat kontynentalny, o czterech zróżnicowanych porach roku. Tak zwany „efekt cieplarniany” coraz bardziej wpływa na niwelowanie różnic klimatycznych na terenach pomiędzy Karpatami i Dunajem i ograniczenie pór roku do dwóch – lata i zimy. Lata bywają gorące, ze średnimi temperaturami 24 - 26°C; temperatura może dochodzić do 40°C. Zimy są krótsze i łagodniejsze niż w Polsce, bywają śnieżne, a w rejonach górskich temperatura spada poniżej - 20°C.

      Coraz częściej Rumunia nawiedzana jest przez anomalie pogodowe: powodzie po gwałtownych opadach, susze (szczególnie na południu i wschodzie kraju), fale mrozów (w centrum nawet do – 30°C). Opady są najobfitsze w maju i w czerwcu; średnia krajowa to 640 mm rocznie. W Karpatach średnia ta wynosi 1400 mm, na równinach – 500 mm, w Muntenii, Dobrudży i w południowej części Wyżyny Mołdawskiej – 400 mm. Najmniej opadów odnotowuje się w rejonie delty Dunaju (unikalny na skalę europejską ekosystem) – zaledwie 380 mm rocznie.

       

      1.3. Główne bogactwa naturalne

      W Rumunii występują liczne zasoby naturalne. Jednym z najważniejszych jest ropa naftowa, której udokumentowane zasoby w 2016 r. oszacowano na 38 mln ton, a możliwe zasoby na kolejnych 19 mln ton, podczas gdy roczne wydobycie w ostatnich latach oscylowało na poziomie ok. 4 mln ton. Według danych zawartych w Strategii Energetycznej Rumunii na lata 2016-2020 rumuńskie złoża ropy wyczerpią się za niecałe 20 lat.

      Zasoby gazu ziemnego w Rumunii oszacowano na ok. 100 mld m3, podczas gdy roczne wydobycie wynosi ok. 11 mld m3. Zasoby gazu ziemnego na Morzu Czarnym, na terenach gdzie wykonano już odwierty, wynoszą ok. 200 mld m3, co przy maksymalnych wskaźnikach wydobycia pozwoli osiągać wartość 9-10 mld m3 gazu rocznie (z czego 6 mld m3 wydobywane przez Petrom) przez kolejnych 20 lat i  w tym czasie przyniesie państwu dochód rzędu ok. 2,8 mld euro.

      Niezależność energetyczna kraju jest jednym ze strategicznych celów rumuńskich rządów. Duże nadzieje wiązane są z eksploatacją zasobów węglowodorowych z Morza Czarnego. Jeśli wszystkie zaplanowane projekty na Morzu Czarnym zostaną zrealizowane, w 2025 r. łączna produkcja gazu w Rumunii będzie wynosić ok. 20 mld m3 rocznie. 4 czerwca 2018 r. Transgaz, krajowy operator sieci gazowej w Rumunii, rozpoczął budowę gazociągu BRUA na terenie kraju. BRUA jest częścią transgranicznego projektu/korytarza gazowego Phase I obejmującego Bułgarię, Rumunię, Węgry i Austrię.

      Rumunia posiada także zasoby uranu, które są wykorzystywane w dwóch działających blokach elektrowni atomowej Cernavodă produkującej ok. 20% energii elektrycznej w kraju.

      Do innych ważnych zasobów naturalnych w Rumunii należą węgiel brunatny (potwierdzone złoża - 280 mln ton), węgiel kamienny (złoża eksploatacyjne - ok. 590 mln ton), jak również mangan, żelazo, miedź, sól kamienna, cynk, ołów oraz złoto. Głównym obszarem ich występowania jest Wyżyna Siedmiogrodzka i region Karpat.

      W różnych częściach rumuńskich Karpat eksploatowanych jest wiele kopalni (odkrywkowych, odwiertów, rzadziej głębinowych). W Karpatach Wschodnich, w górach Marmaroskich (okolice Baia Borşa) eksploatowane są rudy miedzi, cynku i ołowiu, a na południowo-wschodnich stokach gór Rodniańskich, w Rodna Veche - piryt. W górach Guţii  (okolice Baia Sprie) wydobywa się rudy cynku, ołowiu, a także pewne ilości złota. W dolinie Bystrzycy (okolice Iacobeni i Vatra Dornei) oraz w pobliskich Kelimenach wydobywa się rudy manganu (kopalnia odkrywkowa na stokach szczytu Pietrosul). Niedaleko Bălan w Górach Hăsmaş wydobywa się rudy miedzi. W Subkarpatach Mołdawskich w rejonie doliny Trotus oraz koło Bacău wydobywa się sól kamienną oraz węgiel brunatny (Comăneşti). Na północ od Ploieşti, u wylotu doliny Prahova eksploatowane są złoża ropy naftowej. Głównym zagłębiem górniczym Karpat Południowych jest rejon górnej części doliny rzeki Jiu (okolice Petroşani, Vulcan i Lupeni), gdzie wydobywa się węgiel kamienny.

      W dolinie Cerna na południe od Hunedoara w górach Poiana Ruscă eksploatuje się złoża rud cynku, ołowiu i pirytu, a bardziej na zachód - żelaza. Kolejnym zagłębiem górniczym, na zachodnim skraju Karpat Południowych są góry Banackie. Wydobywa się tu rudy żelaza (Ocna de Fier i rejon Gór Aninei). Góry Zachodnie, a zwłaszcza ich część południowo-wschodnia są bogate w rudy cynku i ołowiu, rtęci, a także złota (Zlatna i Gura Barza). W północnej ich części oraz na Wyżynie Samoszu eksploatuje się boksyty. Podstawowym surowcem wydobywanym na obszarze Wyżyny Siedmiogrodzkiej jest gaz ziemny. Jego główne pokłady znajdują się w okolicy Mediaş i Saroş. Należy też wspomnieć o eksploatacji źródeł mineralnych – uznawanych za najlepsze w Europie, których w Karpatach rumuńskich jest znaczna ilość (najwięcej we wschodnim Siedmiogrodzie, w rejonie Gór Harghita).

      W myśl decyzji Rady Unii Europejskiej z 2010 r. rząd rumuński wspiera finansowo zamykanie nierentownych kopalni węgla kamiennego - decyzje o zamknięciu w sumie 5 kopalni zostały podjęte przez Rumunię w latach 2012 i 2016. Plany te są wspierane przez Komisję Europejską i systematycznie wdrażane przez rząd rumuński.

       

      1.4. System walutowy, kurs i wymiana

      Walutą rumuńską jest lej (RON). Rumunia ma płynny kurs walutowy, bank centralny interweniuje na rynku walutowym – nie podając do publicznej wiadomości dat i skali interwencji. W 2017 r. średni kurs wymiany EUR/RON wyniósł 4,5681. Wymiany walut można dokonać w bankach i kantorach. Kantory walutowe zazwyczaj nie stosują prowizji od transakcji.

       

      Kurs wymiany

      2011

      2012

      2013

      2014

      2015

      2016

      2017

      2018 - I kwartał

      USD/RON

      (średnio)

      3,0486

      3,4682

      3,3279

      3,3492

      4,0057

      4,0592

      4,0525

      3,7860

      EUR/RON

      (średnio)

      4,2379

      4,4560

      4,4190

      4,4446

      4,4450

      4,4908

      4,5681

      4,6553

      PLN/RON (średnio)

      1,0308

      1,0657

      1,0529

      1,0621

      1,0626

      1,0293

      1,0731

      1,1138

       

       

      1.5. Infrastruktura transportowa

       

      Transport kolejowy

      Sieć kolejowa o łącznej długości ponad 22 tys. km, w tym prawie 4 tys. linii zelektryfikowanych, plasuje Rumunię wśród 20 krajów o najdłuższej (zelektryfikowanej) sieci kolejowej na świecie. Co ciekawe, jeszcze w połowie lat 70-tych zelektryfikowane były tylko odcinki z Bukaresztu przez Ploieşti do Braszowa oraz w okolicach Timiszoary. Obecnie część odcinków sieci kolejowych podlega modernizacji, a niektóre z projektów modernizacyjnych cieszą się wsparciem finansowym Komisji Europejskiej.

       

      Transport drogowy

      Rumuńska sieć transportowa obejmuje ponad 85 tys. km dróg, w tym ponad 52 tys. km to drogi asfaltowe, a nieco ponad 33 tys. km to drogi bite i szutrowe. W 2017 r.  do użytku oddano 24 km nowych autostrad, na skutek czego Rumunia dysponuje obecnie autostradami o łącznej długości nieco ponad 750 km.

      Do tej pory w ramach projektu autostrady A1, łączącej Bukareszt z graniczną miejscowością Nădlac, przez Piteşti, Sibiu, Deva, Timiszoarę i Arad (576 km) zrealizowano odcinki o łącznej długości ok. 417 km: Bukareszt - Piteşti, Selimbar - Sura Mică (obwodnica Sibiu) - Sălişte, Silistea - Cunţa, Cunţa - Deva (Soimuş), Traian Vuia - Balinţ (obwodnica Lugoj), Timiszoara - Arad, Arad - Pecica, Pecica - Nadlac. Ukończono także budowę autostrady A2 z Bukaresztu do Konstancy o długości 203 km.

      Obecnie realizowany jest również projekt Autostrady A3, łączącej Bukareszt z graniczną miejscowością Borş przez Braszów i Oradeę (584 km). Dotychczas ukończono tej autostrady odcinki o łącznej długości ok. 116 km: Bukareszt - Ploieşti (56 km) i Gilău - Câmpia Turzii (52 km), Gilău - Nadaselu (8 km).

      W 2013 r. ukończono część autostrady A4 – odcinek pomiędzy miejscowościami Ovidiu i Agigea (obwodnica Konstancy) o długości 22 km. W tym samym roku oddano również do użytku 11-kilometrowy odcinek autostrady A6, która ma połączyć miejscowość Lugoj (gdzie zaczyna się Autostrada A1) z miejscowością Calafat (gdzie został zbudowany most do bułgarskiego Widynia) przez Krajową, Drobeta Turnu Severin. W 2015 r. rozpoczęto budowę autostrady A11 łączącej Arad z Oradeą (dotychczas zrealizowano 3,5 km odcinek łączący autostradę A1 z drogą narodową DN7, która prowadzi do przejścia granicznego Nădlac).

      W Rumunii jest także kilka odcinków dwupasmowych dróg szybkiego ruchu (np. z Bukaresztu do Ploieşti oraz fragment szosy w stronę Giurgiu, dojazdowe odcinki do Klużu, Sibiu i Braszowa).

       

      Transport wodny śródlądowy

      Ten rodzaj transportu opiera się przede wszystkim na żegludze na całym odcinku Dunaju na obszarze Rumunii - inne rzeki, choć duże, są bystre i kamieniste, w związku z czym nadają się w praktyce tylko do spławu drewna. Najważniejszymi portami naddunajskimi są Turnu Severin, Giurgiu oraz Brăila i Galaţi. Głównym portem morskim jest Konstanca.

       

      Transport lotniczy

      Lotniska mogące obsługiwać ruch międzynarodowy znajdują się w: Bukareszcie (Otopeni, Băneasa), Timiszoarze, Klużu, Konstancy, Krajowej, Aradzie, Sibiu, Bacău, Jassach, Oradei, Târgu Mureş. Ruch krajowy obsługują: Suczawa, Baia Mare, Satu Mare, Tulcea (istotna dla komunikacji z trudno dostępnym rejonem delty Dunaju). W krajowej komunikacji lotniczej dominują państwowe linie TAROM, należące do sojuszu SkyTeam, jednakże zarówno wśród pasażerów podróżujących z/do Rumunii, jak i wewnątrz kraju, coraz popularniejsze są takie linie lotnicze jak Blue Air, WizzAir, Ryanair czy oferujące loty czarterowe Carpatair.

       

       

       

      Główne lądowe przejścia graniczne

       

      Kraj graniczący z Rumunią

      Przejścia graniczne

      Węgry

      • Arad CURTICI (pociągi)
      • Arad NǍDLAC (samochody)
      • Bihor SALONTA (pociągi, samochody)
      • Bihor BORŞ (samochody)
      • Timiş CENAD (samochody)

      Serbia

      • Caraş Severin NAIDAS (samochody)
      • Mehedinţi PORTILE DE FIER II (samochody)
      • Timiş MORAVIŢA (pociągi, samochody)
      • Timiş JIMBOLIA (pociągi, samochody)

      Bułgaria

      • Giurgiu GIURGIU (pociągi, samochody)
      • Konstanca NEGRU VODA (pociągi, samochody)
      • Konstanca VAMA VECHE (samochody)
      • Teleorman ZIMNICEA (pociągi, samochody)
      • Calafat VIDIN (pociągi, samochody)

      Ukraina

      • Botoşani STANCA (samochody)
      • Maramureş SIGHET (pociągi, samochody)
      • Maramureş CAMPULUNG la Tisa (pociągi)
      • Satu Mare HALMEU (pociągi, samochody)
      • Satu Mare CAREI (pociągi)
      • Suczawa DORNEŞTI (pociągi, samochody)
      • Suczawa SIRET (samochody)

      Mołdawia

      • Jassy SCULENI (samochody)
      • Vaslui ALBITA (samochody)

       

       

      1.6. Obowiązek wizowy

       

      Obywateli polskich obowiązek wizowy nie dotyczy.

       

      1.7. Wykaz świąt państwowych

       

      • 1-2 stycznia – Nowy Rok (Anul Nou)
      • 24 stycznia – Zjednoczenie Księstwa Mołdawii i Wołoszczyzny (Unirea Principatelor Române)
      • Wielkanoc Prawosławna (Paştele) – święto ruchome (2018: 8-9 kwietnia, 2019: 28-29 kwietnia)
      • 1 maja – Święto Pracy (Ziua Muncii)
      • 1 czerwcaDzień Dziecka (Ziua Copilului)
      • Święto Wniebowstąpienia (Rusaliile) – święto ruchome (2018: 20-21 maja, 2019: 9-10 czerwca)
      • 15 sierpniaŚwięto Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (Adormirea Maicii Domnului)
      • 30 listopada – Święto św. Andrzeja, patrona Rumunii (Sfântul Andrei)
      • 1 grudnia – Rocznica Wielkiego Zjednoczenia Rumunii (Ziua Naţională, Ziua Marii Uniri) – Święto Narodowe Rumunii
      • 25-26 grudnia – Boże Narodzenie (Crăciunul)

       

      System administracyjny


       

      2. System administracyjny

       

      2.1. Ustrój polityczny

      Wg konstytucji z 1991 r. Rumunia jest republiką o ustroju parlamentarno-gabinetowym, ważną rolę odgrywa ośrodek prezydencki. Głową państwa jest prezydent, wybierany w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i tajnych na pięcioletnią kadencję. Prezydent reprezentuje państwo (np. biorąc udział w posiedzeniach Rady Europejskiej) i stoi na straży niepodległości, jedności i integralności terytorialnej kraju, konstytucji i prawidłowego funkcjonowania władz publicznych. Od grudnia 2014 r. funkcję tę sprawuje Klaus Iohannis, wywodzący się z Partii Narodowo-Liberalnej, pochodzący z mniejszości niemieckiej. Iohannis zadeklarował chęć ponownego ubiegania się o stanowisko głowy państwa w najbliższych wyborach prezydenckich jesienią 2019 r.

       

      2.2. Władza ustawodawcza

      Parlament jest dwuizbowy: w Izbie Deputowanych (Camera Deputaţilor; przewodniczący - Liviu Dragnea, Partia Socjaldemokratyczna PSD) zasiada obecnie 329 deputowanych, w Senacie - 136 senatorów (Senatul; przewodniczący - Călin Popescu Tăriceanu, Sojusz Liberałów i Demokratów ALDE). Liczba ta nie jest stała. Obie izby wybierane są co 4 lata w wyborach tajnych, równych, bezpośrednich i proporcjonalnych. Liberalna ordynacja wyborcza gwarantuje w parlamencie miejsca przedstawicielom mniejszości narodowych (w sumie 18 mandatów, w tym jeden mandat dla przedstawiciela mniejszości polskiej). Jedynie mniejszość węgierska wystawia kandydatów w zwykłym trybie wyborczym i w każdych dotychczasowych wyborach pokonywała pięcioprocentowy próg wyborczy. Ostatnie wybory parlamentarne odbyły się w grudniu 2016 r.

       

      2.3. Władza wykonawcza

      Głównymi siłami politycznymi w Rumunii pozostaje 6 ugrupowań politycznych: lewicowa Partia Socjaldemokratyczna (PSD), centroprawicowa Partia Narodowo – Liberalna (PNL), Unia Ocalenia Rumunii (USR), Demokratyczna Unia Węgrów z Rumunii (UDMR), Sojusz Liberałów i Demokratów (ALDE) oraz Partia Ruchu Ludowego (PMP).

      Po wyborach parlamentarnych z 2016 r. koalicja PSD oraz ALDE utworzyła rząd w styczniu 2017 r. z premierem Sorinem Grindeanu na czele. Jednak próby nowego rządu w kierunku wprowadzenia modyfikacji kodeksu karnego, dzięki którym nastąpiłaby dekryminalizacja niektórych spraw związanych z korupcją, doprowadziły do głośnych protestów w społeczeństwie rumuńskim. W efekcie, po wotum nieufności parlamentu, rząd Grindeanu został zdymisjonowany po jedynie pół roku u władzy. W czerwcu 2017 r.  stanowisko premiera objął dotychczasowy minister gospodarki Mihai Tudose, który jednak, również po pół roku, w wyniku walk o władzę wewnątrz PSD utracił poparcie koalicji rządzącej. Na skutek tego podał się do dymisji, a w styczniu 2018 r. premierem została mianowana Viorica Dăncilă z PSD. Od tego czasu premier Dăncilă razem z 26 ministrami wchodzącymi w skład rządu sprawuje władzę wykonawczą w Rumunii.

       

       

      2.4. Struktura administracji gospodarczej

      Za kwestie gospodarcze odpowiadają dwa resorty: Ministerstwo Gospodarki (odpowiedzialne za politykę przemysłową, politykę konkurencji, transport energii, przemysł zbrojeniowy, nieenergetyczne surowce mineralne oraz kwestie europejskie) oraz Ministerstwo Środowiska Biznesowego, Handlu i Przedsiębiorczości, które odpowiada za handel, środowisko biznesowe, mikro-, małe i średnie przedsiębiorstwa, agencję wspierania inwestycji zagranicznych InvestRomania oraz program rozwoju start-upów Startup Romania. Pod nadzorem tego ministerstwa funkcjonuje także Departament ds. Handlu Zagranicznego, który odpowiada za promowanie eksportu oraz wspieranie stosunków gospodarczych z krajami, z którymi Rumunia utrzymuje stosunki dyplomatyczne.

      W obrębie sektora energetycznego działa Ministerstwo Energii, jak również Narodowa Agencja ds. Zasobów Mineralnych (Agenţia Naţională pentru Resurse Minerale), Agencja Nuklearna i ds. Odpadów Radioaktywnych (Agenţia Nucleară şi pentru Deşeuri Radioactive) oraz Narodowa Agencja ds. Regulacji w Dziedzinie Energetyki (Agenţia Naţională de Reglementare în Domeniul Energiei). W strukturze administracji gospodarczej mieści się także Ministerstwo Finansów Publicznych, odpowiedzialne za politykę fiskalną i budżetową państwa oraz skorelowanie ich z innymi politykami społeczno-gospodarczymi. Podporządkowane mu są: Narodowa Agencja Administracji Podatkowej (Agenţia Naţională de Administrare Fiscală), Narodowa Komisja Prognoz (Comisia Naţională de Prognoză) oraz Agencja ds. Zamówień Publicznych (Agenţia Naţională pentru Achizţii Publice).

      Pod nadzorem Narodowej Agencji Administracji Podatkowej (ANAF) funkcjonuje Departament ds. przeciw Oszustwom Podatkowym (Direcția Generală Antifraudă Fiscală) oraz Generalna Dyrekcja Celna (Direcţia generală a vămilor). Za gromadzenie danych statystycznych oraz przygotowywanie prognoz gospodarczych odpowiedzialne są odpowiednio: Krajowy Instytut Statystyki (Institutul Naţional de Statistică) i Krajowa Komisja ds. Prognozy (Comisia Naţională de Prognoză).

      Pod nadzorem Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi działa Agencja ds. Płatności i Interwencji w Rolnictwie (Agenţia de Plăţi şi Intervenţie pentru Agricultură - APIA) - odpowiedzialna za dystrybucję środków z Europejskiego Funduszu Gwarancji Rolnych, Agencja ds. Płatności na rzecz Rozwoju Wsi i Rybołówstwa (Agenţia de Plăti pentru Dezvoltare Rurală şi Pescuit - APDRP) i Agencja ds. Własności Ziemskiej Państwa (Agenţia Domeniilor Statului - odpowiedzialna za prywatyzację w sektorze rolnym. Za ochronę danych osobowych odpowiedzialny jest Narodowy Urząd Nadzoru nad Przetwarzaniem Danych Osobowych (Autoritatea Naţională de Supraveghere a Prelucrării Datelor cu Caracter Personal).

       

      2.5. Sądownictwo gospodarcze

      Na sądownictwo rumuńskie składają się następujące instytucje: Wysoki Trybunał Kasacyjny i Sprawiedliwości  (Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie), sądy apelacyjne (15), sądy okręgowe (42) i sądy rejonowe (176). W ramach Wysokiego Trybunału działają cztery izby, w tym Izba Administracyjna i Podatkowa. W ramach sądów apelacyjnych wyodrębniono sekcje odpowiedzialne za sprawy administracyjne i podatkowe. Mimo że na ogół to sądy okręgowe rozpoznają sprawy dotyczące sporów administracyjnych i podatkowych jako sądy pierwszej instancji, na podstawie przepisów szczególnych rolę tę mogą pełnić także sądy apelacyjne.

       

       

      Gospodarka


       

      3. Gospodarka

       

      3.1. Ogólna charakterystyka sytuacji gospodarczej

       

      3.1.1. Dane statystyczne

       

      Produkt krajowy brutto i główne sektory gospodarki

      W 2017 r. nominalny PKB Rumunii (w cenach bieżących) wyniósł 206,9 mld USD, a PKB per capita (w cenach bieżących) osiągnął poziom 10 563 USD. Te same wartości mierzone przy użyciu parytetu siły nabywczej równe były odpowiednio 474 mld oraz 23 991 dolarów międzynarodowych. Według danych statystycznych za 2017 r. w tworzeniu PKB Rumunii sektory usług i przemysłu generowały odpowiednio ok. 64% i ok. 33% PKB, a na sektor rolnictwa przypadła pozostała część PKB.

      Rumunia pozostaje liderem tempa wzrostu gospodarczego w Europie. Według danych Komisji Europejskiej realny PKB Rumunii wzrósł o 6,7% w 2017 r. (w porównaniu do wzrostu na poziomie 4,9% w roku poprzednim). Głównym motorem wzrostu realnego PKB w 2017 r. była konsumpcja gospodarstw domowych (przy jednoczesnej obniżce podatków oraz wzrost płac w sektorze publicznym i prywatnym), natomiast inwestycje publiczne spadały drugi rok z rzędu. Według danych Krajowego Instytutu Statystyki (INS) w porównaniu z rokiem poprzednim w 2017 r. PKB Rumunii wzrósł o 7% do poziomu 856 351,8 mln RON (w cenach bieżących). Dane INS pozwalają także na identyfikację sektorów, które w ostatnim roku w najwyższym stopniu przyczyniły się do wzrostu gospodarczego oraz które stanowiły główne gałęzie gospodarki rumuńskiej (patrz: Tabela 1).

       

      Sektor

      Udział w nominalnej wartości PKB w 2017 r. (w %)

      Udział w stopie wzrostu PKB w 2017 r. (w pp.)

      Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo

      4,4

      0,7

      Górnictwo i wydobywanie; przetwórstwo przemysłowe; wytwarzanie i zaopatrywanie

      w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych; dostawę wody, gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związaną z rekultywacją

      24,2

      1,9

      Budownictwo

      5,9

      0,0

      Handel hurtowy i detaliczny, naprawa pojazdów samochodowych; transport i gospodarka magazynowa; działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi

      18,7

      1,6

      Informacja i komunikacja

      5,1

      0,6

      Działalność finansowa i ubezpieczeniowa

      2,8

      0,0

      Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości

      7,7

      0,3

      Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna (M) oraz działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca

      6,9

      0,7

      Administracja publiczna i obrona narodowa, obowiązkowe zabezpieczenia społeczne; edukacja; ochrona zdrowia i pomoc społeczna

      11,4

      0,3

      Działalność związana z kulturą, rozrywką

      i rekreacją; naprawa produktów użytku domowego i inne usługi

      3,2

      0,2

      Wartość dodana brutto

      90,3

      6,3

      Podatki netto od produktów

      9,7

      0,7

      Suma (PKB)

      100,0

      7,0

       

      Tabela 1. Udział sektorów gospodarki w nominalnej wartości PKB w 2017 r. (w %) i w stopie wzrostu PKB w 2017 r. (w pp.)

       

      KE szacuje, że choć gospodarka rumuńska nadal będzie rosnąć, to tempo wzrostu spadnie do poziomu 4,5% w 2018 r. i 4% w 2019 r. Według prognoz Banku Światowego gospodarka Rumunii osiągnie wzrost PKB rzędu 4,5% w 2018 r., natomiast Międzynarodowy Fundusz Walutowy prognozuje wzrost gospodarczy na poziomie 5%. Według szacunków rumuńskiej Krajowej Komisji ds. Prognozy, w perspektywie średniookresowej (2018-2021), w 2018 r. Rumunia osiągnie wzrost PKB rzędu 6,1%.

      Według danych Krajowego Instytutu Statystycznego (INS) wzrost gospodarczy w I kwartale 2018 r. wyniósł 4,2% w porównaniu do analogicznego okresu w 2017 r. (w ujęciu skorygowanym o czynniki sezonowe). Motorem wzrostu PKB pozostała konsumpcja gospodarstw domowych.

       

      Budżet, dług publiczny, rezerwy walutowe

      Według danych Eurostatu deficyt budżetowy w odniesieniu do PKB w 2017 r. spadł nieznacznie w stosunku do roku poprzedniego - z poziomu 3,0% do 2,9%. Mimo to utrzymuje się na poziomie wyższym niż w poprzednich latach - w okresie 2013-2015 deficyt budżetowy stanowił odpowiednio 2,1%, 1,3% i 0,8% PKB.

      Na dzień 31.12.2017 r. dług publiczny równy był 42,9% PKB Rumunii, co oznacza spadek o 1,7 pp. w porównaniu z 31.12.2016 r. Na koniec marca 2018 r. proporcja ta spadła do 39,4%.

      Rezerwy walutowe Narodowego Banku Rumunii na koniec 2017 r. wynosiły 37,1 mld EUR, a na koniec I kwartału 2018 r. - 38,3 mld EUR.

       

      Inflacja, stopy procentowe

      Sukcesywne obniżki podatku VAT przyczyniły się do realnego spadku poziomu cen kolejno w 2015 i 2016 r. (w czerwcu 2015 r. obniżka VAT na artykuły rolno-spożywcze z 24% do 9%; obniżka podstawowej stawki VAT z 24% do 20% w styczniu 2016 r. oraz z 20% do 19% w styczniu 2017 r.). Jednak wzrost cen energii oraz wzrost płac w gospodarce rumuńskiej są motorem rosnącej stopy inflacji, która zaczęła osiągać najwyższe wartości od 2014 r.

      Według danych INS w 2016 r. odnotowano deflację rzędu 1,5%, ale już w 2017 r. stopa inflacji wyniosła 1,3%, a w marcu 2018 r. - 5,0%. Narodowy Bank Rumunii (BNR) regularnie koryguje swoje szacunki dotyczące inflacji przewidywanej na lata 2018 i 2019 - w maju 2018 r. przewidywana roczna stopa inflacji została podniesiona z 3,5% do 3,6% dla 2018 r., podczas gdy w 2019 r. ma ona wynieść 3,0%.

       

      Bezrobocie

      Rumunia nadal odnotowuje najniższe bezrobocie od kryzysu gospodarczego w 2008 r. Poziom bezrobocia spadł do 4,9% w roku 2017 r. Według danych INS w I kwartale 2018 r. stopa bezrobocia wyniosła 4,7%, a w kwietniu 2018 r. - 4,6 %. W Bukareszcie i regionie około-stołecznym Ilfov bezrobocie jest bardzo niskie (poniżej 1,5%). Dla firm oznacza to coraz większe problemy ze znalezieniem siły roboczej, co w dłuższej perspektywie może przyczynić się do spowolnienia rozwoju przedsiębiorstw i w następstwie do ograniczenia inwestycji prywatnych.

       

      Poziom płac

      Zgodnie z najnowszymi danymi INS, w kwietniu 2018 r. średnie nominalne wynagrodzenie brutto w gospodarce wzrosło do 4 512 RON, podczas gdy na koniec 2017 r. wynosiło ono 3 662 RON. W ujęciu rocznym średnie nominalne wynagrodzenie brutto wzrosło o 14,7%, zaś w porównaniu do marca 2018 r. o 0,5%. Średnie nominalne wynagrodzenie netto w kwietniu 2018 r. wyniosło 2 713 RON (wzrost o 0,3% w stosunku do marca 2018 r.). Najwyższe nominalne zarobki netto odnotowano w sektorze ICT, w tym usługach informatycznych (6 437 RON), natomiast najniższe w gastronomii i hotelarstwie (1 563 RON).

      W ostatnich latach miały miejsce regularne podwyżki płac. Od 15 grudnia 2016 r. o 15% wzrosły pensje pracowników w służbie zdrowia, od 1 stycznia 2017 r. o tyle samo wzrosły pensje pracowników w sektorze edukacji publicznej. 1 stycznia 2018 r. płaca minimalna brutto zostało ponownie podniesiona - z 1 450 RON do 1 900 RON. Od 1 marca 2017 r. wysokość minimalnej emerytury wzrosła do 520 RON, a rząd rumuński planuje ponowne jej podniesienie do poziomu 640 RON w połowie 2018 r.

       

      Inwestycje zagraniczne

      Wartość skumulowanych BIZ wg stanu na 31 grudnia 2016 r. wynosiła 70 113 mln EUR. Czynnikami zachęcającymi do inwestycji zagranicznych w Rumunii są przede wszystkim niskie podatki: obecnie stawka CIT i PIT wynosi 16%, zaś stawkę podatkową dla mikroprzedsiębiorstw obniżono z poziomu 2 % do 1% (przy obrotach do 1 mln EUR). Rozkład geograficzny BIZ wskazuje na jednoznaczną dominację Bukaresztu – do stolicy i otaczającej ją województwa Ilfov skierowano 59,9% wszystkich BIZ.

      Głównymi inwestorami w Rumunii są: Holandia (z udziałem 24,3% w wartości skumulowanych BIZ wg stanu na koniec 2016 r.), Niemcy (13,2%), Austria (11,9%), Francja (6,9%), Cypr (6,5%), Włochy (6,3%), Luksemburg (4,3%), Szwajcaria (3,6%), Grecja (2,8%), Belgia (2,7%), Hiszpania (2,4%). Polska w statystykach BNR znajdowała się w 2016 r. na 17. miejscu wśród największych inwestorów zagranicznych w Rumunii z inwestycjami o wartości 511 mln EUR i udziałem 0,7% w skumulowanych BIZ.

      W strukturze sektorowej skumulowanych inwestycji wg stanu na 31.12.2016 r. największy udział mają: przemysł (44,2%), budownictwo i transakcje na rynku nieruchomości (14,0%), handel (12,8%), sektor finansowo-ubezpieczeniowy (12,6%) oraz dostawa elektryczności, gazu i wody (9,6%).

      Inwestycje w przemysł przetwórczy stanowiły 32,0% całości BIZ, na przemysł wydobywczy przypadło 2,6% skumulowanych BIZ. W ramach przetwórstwa przemysłowego rozkład gałęzi, do których napłynęły BIZ wyglądał następująco:  środki transportu - 6,7%, paliwa, produkty chemiczne, guma i plastik - 6,4%, metalurgia - 4,1%, przetwórstwo produktów spożywczych, napojów i tytoniu - 3,4%, komputery i inne produkty elektroniczne, optyczne i elektryczne - 2,5%, maszyny i urządzenia - 2,3%, drewno i meble - 2,0%, cement szkło i ceramika - 2,0%, wyroby skórzane i tekstylia - 1,5%.

       

      Handel zagraniczny

      W 2017 r. rumuński eksport towarowy osiągnął wartość 62 641,9 mln EUR (wzrost o 9,1% w porównaniu do 2016 r.), natomiast import wyniósł 75 598,4 mln EUR (wzrost o 12,2%). Deficyt obrotów towarowych w handlu zagranicznym wyniósł w 2017 r. 12 956,5 mln EUR (i był wyższy o 2 984,3 mln EUR niż w 2016 r.).

      Łączny udział 10 największych odbiorców rumuńskich towarów w 2017 r. stanowił 65,4%. Głównymi odbiorcami rumuńskich towarów były Niemcy (22,9% eksportu Rumunii), Włochy (11,2%), Francja (6,8%), Węgry (4,7%), Wielka Brytania (4,1%), Bułgaria (3,4%), Turcja (3,3%), Polska (3,1%) i Hiszpania (3%). Eksport do 27 państw członkowskich UE wzrósł o 10,2% w porównaniu z rokiem poprzednim i stanowił 75,8% całego eksportu rumuńskiego.

      Łączny udział 10 największych dostawców towarów zagranicznych do Rumunii w 2017 r. stanowił 67,8%. Do głównych eksporterów towarów importowanych przez Rumunię należały: Niemcy (20,0% importu Rumunii), Włochy (10,0%), Węgry (7,5%), Polska (5,4%),  Francja (5,3%), Chiny (5,0%), Holandia (4,0%), Turcja (4,0%), Austria (3,3%) i Rosja (3,3%). Import z 27 państw członkowskich UE wzrósł o 10,3% w porównaniu z rokiem poprzednim i stanowił 75,8% całego eksportu rumuńskiego.

      Według danych INS w I kwartale 2018 r. rumuński eksport osiągnął wartość 16 987,3 mln EUR (wzrost o 9,8% w stosunku do I kwartału 2017 r.), zaś import wyniósł 19 703,2 mln EUR (wzrost o 10,8% w stosunku do I kw. 2017 r.). Wzrósł też deficyt handlowy – w I kwartale 2018 r. osiągnął wartość 2 715,9 mln EUR (wzrost o 416,5 mln EUR w stosunku do I kw. 2017 r.). Łączny udział krajów UE w rumuńskim handlu w I kwartale 2018 r. stanowił 75,4%. Głównymi odbiorcami rumuńskich towarów były Niemcy (23,3%) i Włochy (11,4%). Pozostałymi odbiorcami były: Francja (7,4%), Węgry (4,5%), Wielka Brytania (4,5%), Turcja (3,5%), Hiszpania (3,3%), Bułgaria (3,3%), Polska (3,2%), i Czechy (3%). Głównymi dostawcami towarów do Rumunii w I kwartale 2018 r. były Niemcy i Włochy, z udziałem odpowiednio 20,4% i 9,3%. Na liście największych eksporterów towarów do Rumunii znalazły się także: Węgry (6,8%), Francja (5,8%), Polska (5,6%), Chiny (5,3%), Turcja (4,1%), Holandia (3,9%), Rosja (3,4%) i Austria (3,3%).

       

      3.1.2. Polityka gospodarcza rządu

      Zmiany wprowadzone przez rząd(y) rumuński(e) w 2017 r. oraz w pierwszej połowie 2018 r. obejmowały działanie takie jak m.in.:

      • obniżka standardowej stawki VAT (od 1.01.2017 r. stawka VAT na większość produktów została zmniejszona z 20% na 19%),
      • wprowadzenie systemu dzielonej płatności VAT (od 1.10.2017 r. dla chętnych firm, od 1.01.2018 r. dla konkretnych kategorii płatników wymienionych w przepisach),
      • obniżka podatku dochodowego (od 1.01.2018 r. podatek dochodowy od osób fizycznych obniżono z 16% do 10%, a dochody poniżej 2 000 RON są zwolnione z tego podatku),
      • podwyżka płac w sektorze publicznym (od 1.01.2018 r. wszystkie płace w sektorze publicznym zostały podniesione, ze szczególną uwagą poświęconą płacom personelu w sektorze medycznym i edukacji, co poskutkowało ogólnym wzrostem płac w sektorze publicznym o 25%, a do 2022 r. wzrost ten ma osiągnąć poziom 56%),
      • wprowadzenie podatku obrotowego dla firm (od 1.01.2018 r. został wprowadzony podatek obrotowy dla małych i średnich przedsiębiorstw; przedsiębiorstwa o obrotach rocznych poniżej 1 mln EUR mają płacić 1% podatku od obrotów zamiast 16%-ego podatku od zysków);
      • podniesienie płacy minimalnej (od 1.01.2018 r. do poziomu 1 900 RON),
      • wprowadzenie podatku solidarnościowego (od 1.01.2018 r. pracodawcy mają płacić nowy podatek o wysokości 2% całkowitych kosztów wynagrodzeń dla pracowników).

         

        Nadal nierozwiązanym problemem Rumunii pozostaje nieefektywne wydatkowanie środków publicznych o charakterze inwestycyjnym (pomimo relatywnie wysokich nakładów budżetowych), stosunkowo niskie wykorzystanie unijnych funduszy strukturalnych, względnie niska ściągalność podatków, jak również rozmiar szarej strefy w gospodarce rumuńskiej. Według danych KE z lutego 2017 r. rozmiar pracy nierejestrowanej jest wysoki i stanowi około 15-20% PKB Rumunii, co ma też wpływ na dochody z podatków. Zgodnie z danymi KE z marca 2018 r. rozmiar tego zjawiska utrzymuje się na podobnym poziomie. Szacuje się także, że 7% pracowników otrzymuje tzw. „wynagrodzenia w kopercie” (tj. zadeklarowane wynagrodzenie jest niższe, a reszta podana jest w kopercie bez zapłacenia podatków).

        Według OECD rozmiar rumuńskiej szarej strefy w 2010 r. wyniósł 21,5% PKB. INS oszacował (stosując metodologię OECD), że niezarejestrowana siła robocza jest największym składnikiem nieformalnej gospodarki w Rumunii. Zgodnie z danymi i kalkulacjami NIS rozmiar nieformalnej gospodarki wzrósł do 22,1% PKB w 2014 r., po czym zmniejszył się o 0,2 pp. rok później. W czerwcu 2017 r. na podstawie danych INS oszacowano, że w 2016 r. nieoficjalna gospodarka rumuńska stanowiła 22,4% PKB, czyli ok. 38 mld EUR. Największy udział (22,1%) stanowiła tzw. „niewidoczna gospodarka”, do której zalicza się pracę na czarno, oszustwa związane z VAT i sektor nieformalny (niezarejestrowanych przedsiębiorców indywidualnych). Pozostałe 0,3% stanowiły nielegalne działania, tj. handel narkotykami, prostytucja oraz przemyt alkoholu i tytoniu. Według najnowszych danych NIS poziom szarej strefy zmniejszył się nieznacznie do 22,1% PKB w pierwszym kwartale 2017 r.

         

         

      3.2. Tabela głównych wskaźników makroekonomicznych

       

       

      2013

      2014

      2015

      2016

      2017

      2018 - I kwartał

      PKB nominalne (w cenach bieżących, mln EUR)

      144 253

      150 357

      160 313

      169 771

      187 868

      37 958

      PKB per capita (w cenach bieżących, EUR)

      7 200

      7 500

      8 100

      8 600

      9 600

      1 900

      PKB (PSN, mld dolarów międzynarodowe)

      396

      410

      427

      453

      474

       

      PKB per capita (PSN, dolary międzynarodowe)

      19 859

      20 609

      21 566

      23 027

      23 991

       

      Tempo wzrostu PKB

      3,5%

      3,0%

      3,6%

      4,9%

      6,7%

      4,2%

      Relacja deficytu budżetowego do PKB (na koniec okresu)

      2,1%

      1,3%

      0,8%

      3,0%

      2,9%

       

      Relacja całkowitego długu publicznego do PKB (na koniec okresu)

      42,5%

      44,3%

      44,4%

      44,6%

      42,9%

      39,4%

      Stopa inflacji (na koniec okresu)

      4,0%

      1,1%

      -0,6%

      -1,5%

      1,3%

      5,0% (III 2018)

      Stopa bezrobocia

       - według ILO

       - rejestrowana, na koniec okresu

      7,1%

      7,1%

      6,8%

      6,8%

      6,8%

      6,6%

      5,9%

      5,5%

      4,9%

      4,7%

       

      4,7%

      Wartość obrotów handlu zagranicznego (mld EUR)

      104 826

      110 962

      117 562

      124 727

      138 240

      36 690

      Wartość eksportu (mln EUR)

      49 562

      52 458

      54 597

      57 385

      62 642

      16 987

      Wartość importu (mln EUR)

      55 264

      58 504

      62 965

       67 342

      75 598

      19 703

      Relacja deficytu na rachunku obrotów bieżących bilansu płatniczego do PKB

      1,1%

      0,7%

      1,2%

      2,1%

      3,4%

       

      Wartość rocznego napływu zagranicznych inwestycji bezpośrednich (mln USD)

       3 601

       3 211

      3 839

       4 997

       5 160

       

      Wartość rocznego odpływu zagranicznych inwestycji bezpośrednich (mln USD)

      -281

      -373

      562

      5

      10

       

      Skumulowana wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich w Rumunii (mln USD)

       84 596

      73 087

      70 148

      73 906

      88 199

       

      Skumulowana wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich Rumunii za granicą (mln USD)

       1 465

      321

      811

      767

      883

       

       

       

      3.3. Uczestnictwo w wielostronnych organizacjach i porozumieniach o charakterze ekonomicznym

      Rumunia jest członkiem licznych organizacji międzynarodowych, w tym m.in. Unii Europejskiej, Organizacji Narodów Zjednoczonych, Międzynarodowego Funduszu Walutowego, Banku Światowego, Światowej Organizacji Handlu oraz Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego.

      W pierwszej połowie 2019 r. Rumunia będzie sprawowała prezydencję w Radzie Unii Europejskiej, co pokryje się z ważnym i skomplikowanym dla UE okresem obejmującym przede wszystkim Brexit (marzec 2019 r.), negocjacje na temat wieloletnich ram finansowych na lata 2021-2027, szczyt w Sybinie (9 maja 2019 r.) oraz wybory do Parlamentu Europejskiego. W trakcie prezydencji Rumunia będzie odpowiedzialna za: planowanie oraz prowadzenie spotkań Rady i jej grup roboczych w różnorakich formatach, reprezentowanie Rady w jej relacjach z innymi instytucjami unijnymi oraz reprezentowanie Unii Europejskiej w jej kontaktach z partnerami zewnętrznymi w razie takiej potrzeby.

      Wniosek Rumunii o przystąpienie do Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (Organization for Economic Co-operation and Development - OECD) jest obecnie rozpatrywany przez OECD. W kwietniu 2018 r. Rumunia została uczestnikiem (ale nie członkiem) Komitetu Pomocy Rozwojowej OECD (Development Assistance Committee - DAC), co oznacza, że będzie mogła uczestniczyć w dyskusjach i pracy DAC dotyczących kluczowych kwestii związanych z pomocą rozwojową i humanitarną. Co więcej, w związku z zabieganiem o przyjęcie do OECD Rumunia przykłada wielką wagę do aktywności w OBWE. Uznaje i wspiera rolę OBWE przez całościowe podejście do bezpieczeństwa; mandat  kompleksowy do rozwiązywania konfliktów; prawidłowe funkcjonowanie mechanizmów i instytucji autonomicznych i misje w terenie. Rumunia konsekwentnie wzmacnia profil OBWE i aktywnie promuje cel pełnego wdrożenia zasad i zobowiązań we wszystkich trzech wymiarach i popiera wysiłki na rzecz rozwiązania konfliktów.

      Rumunia jest jednym z 12 państw, które są częścią Inicjatywy Trójmorza (Three Seas Initiative). Głównym przedmiotem zainteresowania jest rozwój infrastruktury i zwiększanie bezpieczeństwa, w tym bezpieczeństwa energetycznego, w regionie Europy Środkowej i Wschodniej. Do kluczowych projektów infrastrukturalnych związanych ze współpracą krajów regionu w tym formacie zalicza się m.in. Via Carpatia (nazywana też Autostradą Północ-Południe), czyli szlak międzynarodowy, który ma przebiegać od Litwy przez Polskę, Słowację, Węgry, Rumunię (prowadząc do Konstancy nad Morzem Czarnym), Bułgarię i Grecję. Kolejny szczyt Inicjatywy Trójmorza zaplanowano na wrzesień 2018 r. w Bukareszcie.

      Rumunia jest członkiem Organizacja Współpracy Gospodarczej Państw Morza Czarnego (Black Sea Economic Cooperation - BSEC), założonej w 1992 r. przez 11 państw (Albania, Armenia, Azerbejdżan, Bułgaria, Gruzja, Grecja, Mołdawia, Rumunia, Rosja, Turcja i Ukraina). Celem współpracy jest stopniowa integracja regionu z europejską i światową gospodarką. Zasadniczym celem Rumunii jest stymulacja rozwoju relacji pomiędzy państwami członkowskimi poprzez wzmocnienie współpracy i dialogu w kluczowych, politycznych sprawach. Rumunia, jako członek UE, dąży także do tworzenia pragmatycznych relacji pomiędzy BSEC i Unią. Podczas 38. spotkania Rady Ministrów Spraw Zagranicznych państw BSEC w czerwcu 2018 r. mianowano Rumunię koordynatorem współpracy krajów Organizacji w obszarze zdrowia i leków na lata 2018-2020 oraz w obszarze turystyki na lata 2020-2022. Do tej pory Rumunia pełniła podobną funkcję w obszarach takich jak reformy instytucjonalne i dobre rządy, transport, przestępczość transgraniczna, czy też pomoc w sytuacjach kryzysowych.

      Wspólnie z Polską Rumunia zainicjowała w 2014 r. Bukareszteńską Dziewiątkę (B9), której uczestnikami są również Bułgaria, Węgry, Czechy, Słowacja, Estonia, Litwa i Łotwa. B9 ma służyć jako platforma do pogłębiania dialogu i współpracy tych państw w ramach ich członkostwa w NATO w celu podkreślenia zaangażowania w działania Organizacji, wymiany opinii na temat wyzwań i zagrożeń dla strefy NATO oraz kooperacji nad potencjalnymi rozwiązaniami. Ostatnie spotkanie prezydentów państw B9 odbyło się w czerwcu 2018 r. w Warszawie.

      Rumunia, obok Austrii, była współinicjatorem powołania Strategii UE na rzecz regionu naddunajskiego (EUSDR) w 2010 r., zmierzającej do zacieśnienia współpracy państw, przez które przebiega Dunaj i jego dorzecza. Na październik 2018 r. zaplanowano 7. Doroczne Forum EUSDR, które odbędzie się w Sofii (Bułgaria). Głównym tematem Forum ma być rozwój turystyki w regionie jako warunek wzrostu gospodarczego i spójności terytorialnego, a także problemy związane z synergią i spójnością makroregionalnych strategii na rzecz osiągania wspólnych celów UE oraz przyszłością tych działań po roku 2020.

       

      3.4. Relacje gospodarcze z UE

       

      Handel i inwestycje

      W 2017 r. eksport do państw Unii Europejskiej wzrósł o 10,2% w 2017 r., stanowiąc 75,8% całkowitego eksportu Rumunii. Import z państw Unii Europejskiej w tym samym okresie wzrósł o 10,3% w porównaniu z 2016 r., osiągając udział rzędu 75,8% w rumuńskim imporcie ogółem.

      W I kwartale 2018 r. eksport do państw Unii Europejskiej wzrósł o 10,6% w porównaniu do analogicznego okresu w 2017 r., stanowiąc 76,6% całkowitego eksportu Rumunii. Import z państw Unii Europejskiej wzrósł o 9,9% w porównaniu z I kwartałem 2017 r., osiągając udział rzędu 75,4% w rumuńskim imporcie ogółem.

      Kraje UE są również najważniejszym źródłem inwestycji – z UE pochodzi ok. 90% bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Rumunii.

       

      Fundusze europejskie

      Na forum UE Rumunia aktywnie zabiegała o uwzględnienie interesów nowych krajów członkowskich w negocjacjach dot. unijnego budżetu na lata 2014-2020, polityki spójności, kształtu Wspólnej Polityki Rolnej i działań prowzrostowych. Efektywna stopa absorpcji funduszy z UE w Rumunii w latach 2007-2013 wyniosła 90,4% - Rumunia uplasowała się na ostatnim miejscu we Wspólnocie pod tym względem. Średni poziom absorpcji w całej UE w tamtym okresie wyniósł 95%.

      Kluczowe znaczenie dla rumuńskiej gospodarki w najbliższych latach będzie miało zwiększenie tej relatywnie niskiej stopy absorpcji środków unijnych w celu generowania wzrostu w najważniejszych gałęziach gospodarki i w efekcie zwiększania inwestycji infrastrukturalnych oraz możliwości eksportowych. Do końca 2017 r. Rumunia zaabsorbowała 10,03% środków wydzielonych dla niej z budżetu UE na lata 2014-2020, a w lutym 2018 r. efektywna stopa absorpcji zwiększyła się do 10,07%.

      Po objęciu stanowiska premiera, Viorica Dăncilă w lutym 2018 r. ponownie wydzieliła osobne Ministerstwo Funduszy Europejskich (Ministry of European Funds) zajmujące się środkami strukturalnymi i inwestycyjnymi z budżetu UE na lata 2014-2020.

       

      Strefa Schengen

      Rumunia otrzymała zaproszenie do strefy Schengen w 2007 r., gdy wstąpiła do UE, ale do tej pory nadal nie stała się częścią strefy. W listopadzie 2017 r. Komisja Europejska poinformowała, że decyzja o przyjęciu Rumunii i Bułgarii do strefy Schengen została odłożona na 2018 r. Oba kraje otrzymały też kolejne instrukcje dotyczące zmian niezbędnych do zostania członkami Schengen. W maju 2018 r. Parlament Europejski ponownie zaapelował do Rady Unii Europejskiej o przyznanie zarówno Rumunii, jak i Bułgarii członkostwa w Schengen.

       

      Strefa euro

      Według Raportu o Konwergencji (Convergence Report) wydanego przez Komisję Europejską w maju 2018 r. Rumunia nie spełnia warunków niezbędnych do przyjęcia euro. Jedynym spełnionym kryterium konwergencji jest to dotyczące długotrwałej równowagi finansów publicznych, ale niespełnione pozostają kryteria dotyczące stabilnych cen, stabilnego kursu walutowego, stabilnych długoterminowych stóp procentowych oraz dostosowania wybranych przepisów prawnych. W marcu 2018 r. rząd rumuński ogłosił, że utworzy krajową komisję, której zadaniem będzie stworzenie planu przystąpienia Rumunii do strefy euro w 2024 r. Pod przewodnictwem premier Dăncili oraz przewodniczącego Akademii Rumuńskiej komisja ma zająć się przygotowaniem harmonogramu przyjęcia wspólnej waluty oraz podjęciem kroków niezbędnych do przygotowania gospodarki i społeczeństwa rumuńskiego do tej zmiany.

       

      Dwustronna współpraca gospodarcza


       

      4. Dwustronna współpraca gospodarcza

       

      4.1. Gospodarcze umowy dwustronne

      Polsko-rumuńskie stosunki gospodarcze uregulowane są w zasadniczej części ramami prawnymi obowiązującymi w UE, w tym również Traktatem Akcesyjnym o przystąpieniu Rumunii i Bułgarii z 25 kwietnia 2005 roku. Ponadto obowiązują nadal następujące umowy dwustronne o charakterze gospodarczym:

      • Umowa w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku z 23 czerwca 1994 roku,
      • Umowa w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji z 23 czerwca 1994 roku,
      • Umowa o międzynarodowych przewozach drogowych z 29 stycznia 1968 roku,
      • Umowa o współpracy w dziedzinie turystyki z 13 grudnia 1994 roku,
      • Umowa o cywilnym transporcie lotniczym z 19 maja 1999 roku.

         

        W dniu 7 października 2009 r. Prezydenci Polski i Rumunii podpisali Wspólną Deklarację dotyczącą polsko-rumuńskiego partnerstwa strategicznego. Podczas wizyty Prezydenta RP w Bukareszcie 26 października 2010 r. podpisano międzyrządowy Plan Działania, stanowiący uszczegółowienie obszarów współpracy objętych partnerstwem strategicznym. Kolejny tego rodzaju dokument podpisali ministrowie spraw zagranicznych obu krajów w grudniu 2015 r. W dniu 15 lipca 2009 r. ministrowie gospodarki Polski i Rumunii podpisali deklarację o współpracy obu resortów. 25 maja 2018 r. odbyły się polsko-rumuńskie konsultacje międzyrządowe, podczas których poza kwestiami współpracy w wymiarze politycznym oraz na polu obronności, premierzy obu państw dyskutowali także o kooperacji gospodarczej, handlu i wzajemnych inwestycjach.

         

      4.2. Handel zagraniczny

                  Według danych za 2017 r. wzajemne obroty handlowe osiągnęły wartość 6 077,1 mln EUR (eksport z Polski 4 115,2 mln EUR, import z Rumunii 1 961,9 mln EUR, saldo dodatnie dla Polski 2 153,3 mln EUR). W 2017 r., polski eksport towarowy do Rumunii wzrósł o 18,9% w porównaniu do 2016 r. i osiągnął 5,4-procentowy udział w łącznej wartości towarów sprowadzonych do Rumunii. Polska zajęła czwarte miejsce na liście największych dostawców towarów na rynek rumuński. W 2017 r. Polska zajęła ósme miejsce wśród największych odbiorców rumuńskich towarów. Eksport towarów z Rumunii do Polski wzrósł o 18,2%, osiągając 3,1% udziału w rumuńskim eksporcie ogółem.

      W I kwartale 2018 r. polsko-rumuńska wymiana handlowa wyniosła 1 638,7 mln EUR. Polski eksport na rynek rumuński wyniósł 1096,1 mln EUR (wzrost o 16,1% w stosunku do analogicznego okresu w 2017 r.), a polski import z Rumunii osiągnął wartość 542,6 mln EUR (wzrost o 11,9 % w stosunku do analogicznego okresu w 2017 r.). W tym okresie w wymianie handlowej z Rumunią, Polska zanotowała dodatnie saldo w wysokości 553,5 mln EUR. Eksport towarowy do Polski równy był 3,2% wartości całkowitego eksportu Rumunii, a import towarów z Polski do Rumunii - 5,6% wartości całkowitego importu rumuńskiego.

       

      Wykres 1. Obroty handlu towarowego z Rumunią w latach 2013 – 2017 (w mln EUR, dane Krajowego Instytutu Statystyki Rumunii)

       

      W imporcie towarów z Rumunii największą łączną wartość w 2017 r. miały następujące sekcje towarowe: 

      • maszyny i urządzenia mechaniczne, sprzęt elektryczny (438,3 mln EUR)
      • metale nieszlachetne i wyroby metalurgiczne (253,5 mln EUR)
      • środki transportu naziemnego (420,3 mln EUR)
      • materiały i wyroby włókiennicze (101,6 mln EUR)
      • tworzywa sztuczne, kauczuk i produkty z nich (234,9 mln)
      • wyroby przemysłu chemicznego i przemysłów pokrewnych (135,1 mln EUR)

         

        W 2017 r. najbardziej wartościowe sekcje towarowe w polskim eksporcie do Rumunii to:

      • maszyny i urządzenia mechaniczne, sprzęt elektryczny (696,1 mln EUR)
      • metale nieszlachetne i wyroby metalurgiczne (421,3 mln EUR)
      • przetworzone artykuły żywnościowe, napoje i tytoń (389,0 mln EUR)
      • tworzywa sztuczne, kauczuk i produkty z nich (325,5 mln EUR)
      • środki transportu naziemnego (324,5 mln EUR)
      • materiały i wyroby włókiennicze (321,6 mln EUR)
      • wyroby przemysłu chemicznego i przemysłów pokrewnych (293,3 mln EUR)
      • artykuły przemysłowe różne (272,7 mln EUR)
      • produkty mineralne (244,5 mln EUR)
      • żywe zwierzęta i produkty pochodzenia zwierzęcego (202,8 mln EUR)

         

      4.3. Inwestycje

      Rumunia jest jednym z ważniejszych kierunków ekspansji inwestycyjnej polskich przedsiębiorstw i cieszy się zainteresowaniem  polskich inwestorów. Na koniec 2017 r. Rumunii zarejestrowanych było ponad 1 012 polskich firm, a na koniec maja 2018 r. liczba ta wzrosła do 1 059.

      Według danych Narodowego Banku Rumunii za rok 2016, z udziałem 0,7% w skumulowanych bezpośrednich inwestycjach zagranicznych w Rumunii Polska była 16. największym inwestorem zagranicznym w tym kraju. Według danych NBP o polskich inwestycjach zagranicznych łączna wartość kapitału przeznaczonego przez inwestorów polskich na BIZ w Rumunii w 2016 r. wyniosła 114,3 mln EUR, a skumulowana wartość polskich BIZ w Rumunii na koniec tego roku równa była 558,0 mln EUR.

      Jednym z największych polskich inwestorów w Rumunii jest firma Maspex. Dotychczasowe inwestycje Grupy Maspex w Rumunii pozwoliły na zatrudnienie ok. 1500 osób na rynku lokalnym. Firma ma pozycję lidera na rynku rumuńskim w segmencie soków owocowych, nektarów i napojów. Jest także wiodącym producentem produktów instant w Rumunii (kawa cappuccino, kakao, zabielacze w proszku do kawy, herbaty rozpuszczalne), a także wody, makaronów i słonych przekąsek. W 2016 r. firma przejęła wiodącego rumuńskiego producenta butelkowanej wody mineralnej Rio Bucovina i sfinalizowała transakcję, obejmującą m.in. zakup trzech zakładów produkcyjnych w miejscowościach: Vatra Dornei, Timișoara i Giurgiu. W roku 2016 Maspex Romania uzyskała zysk netto o wartości 35 mln RON, co stanowiło wzrost o 30% w porównaniu do wartości osiągniętych w roku 2015.

      Równie istotnym polskim inwestorem w Rumunii jest Grupa Ciech, właściciel zakładów Ciech Soda Romania (CSR; wcześniej: Uzinele Sodice Govora S.A.). W CSR - spółce o kapitalizacji rynkowej w wysokości 550 mln RON - grupa Ciech posiada ponad 98% udziałów. CSR to zakład zlokalizowany w południowej Rumunii - ta rumuńska fabryka sody była pierwszą spółką zagraniczną przejętą przez Ciech w 2006 r. Obecnie jest to jeden z ważniejszych zakładów w Rumunii, będący jednocześnie największym pracodawcą w swoim regionie. Ciech Soda Romania zatrudnia około 600 osób i produkuje sodę kalcynowaną, szkło wodne, szkliwo sodowe oraz wyroby sodopochodne. Produkcja CSR w 2016 r. osiągnęła wysokie wyniki, a 85% produkcji przeznaczone jest na eksport do państw Europy Wschodniej, Azji i Bliskiego Wschodu. Według oświadczeń Grupy Ciech, do 2016 r. firma zainwestowała w Rumunii już ok. 220 mln EUR.

      Wśród największych polskich inwestycji w Rumunii należy również wymienić inwestycje takich firm jak: Getin Holding (Idea Bank i Idea Leasing Romania), Orlen Asfalt (największy dostawca asfaltu do Rumunii, posiadający terminal kolejowy w woj. Prahova), Can Pack (zakład w Bukareszcie produkuje ok. miliarda puszek napojowych/rocznie – połowę eksportuje; wartość inwestycji – ok. 30 mln EUR), Asseco (jeden z europejskich liderów branży software/IT – właściciel spółki Asseco Romania), Porta (producent drzwi drewnianych – zakład produkcyjny w mieście Arad), Barlinek (producent deski podłogowej i wyrobów z drewna – z siedzibą w Onesti/woj. Bacau), Cersanit (produkcja urządzeń sanitarnych w mieście Roman), PRUSZYŃSKI Viking (blachy elewacyjne i dachowe – fabryka w woj. Prahova), Konsalnet (usługi cash processing), Kruk, Kredyt Inkaso (sektor faktoringu), Selena Romania SRL (producent i dostawca chemii budowlanej), grupa Atlas (produkcja tynków i farb elewacyjnych – pod marką Cesal - w Fundulei i Oradei). Do polskich funduszy private equity należy m.in. sieć ponad 300 sklepów Profi (Enterprise Investors) oraz spółka Energobit z Klużu (Innova Capital). Obok dużych inwestorów polskich w Rumunii obecne są także firmy mniejsze, najczęściej nastawione na sprzedaż swoich towarów produkowanych lub sprowadzanych z Polski.

       

      4.4. Współpraca regionalna

      Współpraca regionalna prowadzona jest autonomicznie przez władze lokalne. Ambasada RP w Bukareszcie wspiera kontakt pomiędzy władzami lokalnymi różnych szczebli a organizacjami zrzeszającymi władze samorządowe takimi jak Rumuńskie Stowarzyszenie Miast (Asociaţia Municipiilor din România) i Związek Miast Polskich.

       

      4.5. Współpraca samorządów gospodarczych

      Kluczową organizacją reprezentującą środowisko biznesowe w Rumunii jest Izba Przemysłowo-Handlowa Rumunii, które zrzesza 42 terytorialne rumuńskie izby przemysłowo-handlowe, bilateralne izby przemysłowo-handlowe oraz stowarzyszenia biznesowe. Jej zadaniem jest wspieranie swoich członków w kontaktach z władzami oraz organizacjami międzynarodowymi. Izba organizuje misje gospodarcze, szkolenia, seminaria i debaty, poszukuje możliwości rozwoju biznesu oraz udostępnia informacje ze swoich baz danych. Jest członkiem Stowarzyszenia Europejskich Izb Handlowych (Association of European Chambers of Commerce) oraz Międzynarodowej Izby Handlu (International Chamber of Commerce) i Stowarzyszenia Bałkańskich Izb Handlowych (Association of Balkans Chambers of Commerce).

      Od czerwca 2016 r. funkcjonuje także Polsko-Rumuńska Bilateralna Izba Handlowo-Przemysłowa, której głównym celem jest wzmacnianie polsko-rumuńskich stosunków gospodarczych poprzez ułatwianie firmom z obu państw współpracy gospodarczej, dostarczanie swoim członkom opracowań biznesowych, jak również wspieranie zrzeszonych przedsiębiorstw. Izba ma obecnie biura w Warszawie, Bukareszcie i Klużu-Napoce, gdzie są one częścią lokalnych i regionalnych sieci oraz współpracują z władzami lokalnymi i krajowymi.

       

       

      Dostęp do rynku


       

      5. Dostęp do rynku

       

      5.1. Dostęp do rynku dla polskich towarów i usług

      Wraz z wejściem Rumunii do UE w 2007 r. zniesiono ograniczenia i bariery celne w dostępie do rynku dla polskich i unijnych towarów, zliberalizowano dostęp do rynku usług – w dwustronnych relacjach obowiązują unijne zasady wspólnego rynku: swobodny przepływ towarów, usług, osób i kapitału. Co więcej, członkostwo w UE otworzyło firmom zarejestrowanym w Rumunii możliwość dostępu do funduszy wspólnotowych przeznaczonych na poprawę konkurencyjności.

      Dodatkowe szczegółowe informacje nt. rynku rumuńskiego znajdują się w Przewodniku po rynku Polskiej Agencji Inwestycji i Handlu S.A., która w 2018 r. poprzez utworzenie Zagranicznego Biura Handlowego (ZBH) PAiH w Bukareszcie przejęła zadania związane ze wsparciem polskich przedsiębiorstw oraz promocją polskiej gospodarki w Rumunii: https://romania.trade.gov.pl/pl/rumunia/przewodnik-po-rynku. Obecnie ZBH jest rozwijane, a aktualnych informacji warto szukać na stronie PAiH poświęconej rynkowi rumuńskiemu.

      Jedną z obiektywnych przeszkód dla rozwoju dwustronnej współpracy gospodarczej  i realizacji strategii eksportowych przez polskie przedsiębiorstwa może okazać się niedostateczna infrastruktura transportowa. Przy rosnącej wymianie handlowej i istniejącej sieci dróg i przejść granicznych, na trasach z Polski do Rumunii transport samochodowy w krótkim czasie może osiągnąć maksimum wydajności. Transport towarów drogą lotniczą i morską między Polską i Rumunią praktycznie nie istnieje, nierozwiązana pozostaje także sprawa transportu kolejowego, który mógłby przejąć część masy towarowej. Transport wodny przez większość zainteresowanych uznawany jest za długotrwały i uciążliwy (co szczególnie utrudnia dostawy szybko psujących się towarów żywnościowych).

      Istniejące projekty rozwoju sieci transportowej nie są skierowane bezpośrednio w kierunku Polski. Włączony do sieci europejskiej korytarz drogowy IV, łączący Rumunię przez Węgry, Czechy z Niemcami tylko w ograniczonym stopniu przyczyni się do poprawy połączenia drogowego z Polską. Szansą na poprawę w tej sferze jest polska inicjatywa Via Carpatia, do której przystąpiła także Rumunia.

      Polskie firmy transportowe skarżą się na utrudnienia ze strony rumuńskich służb drogowych i podatkowych oraz problemy przy odprawie TIR-ów na przejściach granicznych. Dotyczy to jednak wszystkich przewoźników, niezależnie od kraju pochodzenia i bywa wynikiem niedostatecznej wiedzy kierowców o obowiązujących przepisach (waga i wymiary pojazdów, zezwolenia na transport, etc.).

      Szczegółowe informacje nt. aktualnych wymogów oraz informacji przydatnych dla kierowców (m.in. zasady wykonywania transportu międzynarodowego, maksymalne wymiary i obciążenia pojazdów, wymagane dokumenty podczas świadczenia usług transportowych na terenie Rumunii) znajdują się w sekcji Informacje drogowe na stronie PAiH: https://romania.trade.gov.pl/pl/rumunia/informacje-drogowe.

       

      5.2. Dostęp do rynku pracy. Świadczenie usług i zatrudnienie obywateli RP[1]

      Wraz z wejściem Rumunii do UE Polacy uzyskali pełny dostęp do poruszania się po terytorium Rumunii i jednocześnie znacznie uproszczono zasady zatrudniania obywateli polskich w tym kraju. Obywatel polski może przez okres 3 miesięcy przebywać na terytorium Rumunii bez wypełniania jakichkolwiek formalności administracyjnych. Przy planowaniu dłuższego pobytu obywatel polski zobowiązany jest, jeszcze przed upływem 3 miesięcy od dnia przybycia do Rumunii, do zarejestrowania swojego pobytu w oddziale terenowym Urzędu ds. Imigrantów (Oficiul Român pentru Imigrări), który posiada oddziały w każdym mieście wojewódzkim. Warunkiem pomyślnej rejestracji jest spełnienie jednego z poniższych warunków:

      • prowadzenie lub udział w prowadzeniu działalności gospodarczej (np. umowa o pracę zawarta z firmą rumuńską, oddelegowanie do pracy w Rumunii przez firmę polską, zarządzanie spółką w Rumunii, prowadzenie działalności w ramach wolnego zawodu lub świadczenie usług o podobnym charakterze, wolontariat, działalność humanitarna lub religijna),
      • udowodnienie posiadania środków wystarczających do utrzymania siebie i swojej rodziny w Rumunii – zasadniczo dolnym limitem jest poziom płacy minimalnej i świadczenia obowiązkowe na rzecz ubezpieczeń społecznych,
      • kształcenie się w Rumunii w instytucjach systemu edukacji pod warunkiem posiadania środków wystarczających do utrzymania siebie i swojej rodziny w Rumunii.

         

        O rejestrację mogą się także ubiegać członkowie rodzin osób, które spełniają jeden z powyższych warunków. W czasie rejestracji konieczne jest przedstawienie odpowiednich dokumentów, np.:

      • oddelegowanie pracownika – kopia dowodu osobistego lub paszportu (oryginał do okazania), dokument poświadczający oddelegowanie do pracy w Rumunii (przetłumaczony przez tłumacza przysięgłego), zaświadczenie strony rumuńskiej, na rzecz której świadczona jest praca w ramach delegacji, zawierające okres trwania delegacji i miejsce wykonywania pracy,
      • praca w firmie rumuńskiej – kopia dowodu osobistego lub paszportu i umowy o pracę (oryginały do wglądu) zaparafowanej przez Urząd Pracy,
      • zarządzanie spółką - kopia dowodu osobistego lub paszportu (oryginał do wglądu), zaświadczenie z Rejestru Handlowego o wypełnianiu obowiązków zarządcy.

         

        W odniesieniu do podejmowania pracy obywatele polscy traktowani są obecnie na zasadach identycznych jak obywatele Rumunii. Oznacza to, że mogą oni podejmować każdy legalny rodzaj pracy. Należy jednak pamiętać, że wedle prawa rumuńskiego wszystkie umowy o pracę muszą być najpóźniej do dnia podjęcia pracy zgłoszone i zarejestrowane w lokalnym Urzędzie Pracy.

        Pracownicy oddelegowani czasowo z Polski do pracy w Rumunii muszą zgłosić ten fakt w terenowym inspektoracie pracy. Standardowo dane kontaktowe takiego urzędu powinny zostać przekazane firmie polskiej przez rumuńskiego lub zagranicznego odbiorcę świadczonych usług. Zawiadomienie powinno być dostarczone do inspektoratu pracy najpóźniej w dniu poprzedzającym rozpoczęcie pracy. Informacje o wszelkich zmianach dot. delegowanych pracowników muszą również być przekazane do lokalnego inspektoratu. Kary za niedostarczenie takiego formularza wynoszą od 4500 lei do 9000 lei. W razie kontroli konieczne może się okazać przedstawienie kopii kontraktu z inwestorem na świadczenie usług związanych z oddelegowaniem pracowników.

         

      5.3. Nabywanie i wynajem  nieruchomości[2]

       

      Grunty rolne

      Od 1 stycznia 2012 r.  obywatele UE mogą bez przeszkód dokonywać zakupu ziemi w Rumunii na cele inwestycyjne. W sierpniu 2017 r. rozpoczęła się bezpłatna, finansowana przez państwo, rejestracja ziemi rolnej na terenie całej Rumunii.

      Kwestię nabywania gruntów rolnych reguluje Ustawa nr 17 z 2014 r. dotycząca środków regulujących sprzedaż i kupno ziem rolnych (weszła w życie 11 kwietnia 2014 r.). Zgodnie z tą ustawą ziemię rolną w Rumunii mogą kupić: obywatele Rumunii, obywatele państw UE, obywatele państw należących do Europejskiego Obszaru Gospodarczego (Norwegia, Liechtenstein i Islandia) oraz obywatele Szwajcarii, bezpaństwowcy z miejscem stałego zamieszkania w Rumunii, w państwach UE, w państwach EOG lub w Szwajcarii, osoby prawne rumuńskiego obywatelstwa, osoby prawne z państwa UE, z państw EOG lub Szwajcarii.

      W procesie zakupu ziemi rolnych w Rumunii jest respektowane prawo pierwokupu. Pierwszeństwo mają: współwłaściciele, dzierżawcy, właściciele terenów sąsiadujących i państwo rumuńskie. W celu sprzedaży ziemi sprzedawca zgłasza zamiar w urzędzie miejskim w miejscowości, w której jest usytuowany teren, wnioskując o opublikowanie oferty sprzedaży i poinformowanie ewentualnych osób z prawem pierwokupu.

      Ogłoszenie o sprzedaży musi zawierać informacje dotyczące terenu – cenę, usytuowanie, kategorię użytkowania i klasę jakości, dokumenty katastralne, a także dane dotyczące sprzedawcy – imię i nazwisko, kompletny adres oraz kopię dokumentu własności. W ciągu jednego dnia roboczego od daty zarejestrowania wniosku urząd jest zobowiązany wystawić ofertę sprzedaży w swojej siedzibie lub/i w zależności od przypadku, zamieścić na 30 dni na swojej stronie internetowej. Następnie urząd miejski ma obowiązek przekazać do Urzędu ds. Zarządzania i Uregulowania Rynku Gruntów Rolnych oraz do odpowiednich struktur terytorialnych teczkę zawierającą listę osób z prawem pierwokupu, z odpowiednimi kopiami wniosków o zakup, w ciągu trzech dni roboczych od dnia zarejestrowania wniosku. Ogłoszenie o sprzedaży gruntu przez 15 dni widoczne jest na stronach internetowych urzędu. Jeżeli w ciągu 30 dni żadna z osób z prawem pierwokupu nie zgłosi intencji zakupu terenu, wydawana jest zgoda na zawarcie transakcji. Sprzedawca musi pisemnie powiadomić urząd miejski, że przyjął taką decyzję. Należy zaznaczyć, że cena transakcji nie może być niższa, niż cena zawarta w pierwotnym ogłoszeniu o sprzedaży, w przeciwnym przypadku transakcja będzie anulowana.

       

      Ze względu na wysoki udział czarnoziemu (tzw. “czarnego złota”), żyznej gleby pozwalającej na różnego rodzaju uprawy, w strukturze glebowej Rumunii kraj ten jest popularnym kierunkiem zagranicznych inwestorów w sektorze rolniczym. Sprzyja temu fakt, iż średnia cena za hektar ziemi w Rumunii w ostatnich latach wahała się między 2000 a 5000 EUR, co w porównaniu z krajami Europy Zachodniej jest ceną relatywnie niską. Warto odnotować jednak, że w ciągu ostatnich 10-15 lat koszt zakupu ziemi szybko wzrastał i przewiduje się, iż ten trend utrzyma się w ciągu najbliższej dekady.

      Dane Krajowego Instytutu Statystyki (INS) pokazały, że w latach 2002-2010 ponad 150 000 małym farm w Rumunii uległo likwidacji, podczas gdy w tym samym okresie udział dużych farm w rolnictwie rumuńskim wzrósł o 3%. Do największych inwestorów kupujących znaczne obszary ziemskie w Rumunii należą m.in. firmy włoskie (Genagricola, Padova Agricultura, Riso Scotti) oraz austriackie (Bardeau, Schweighofer).

       

      Wynajem i sprzedaż nieruchomości

      W Rumunii agencje pośrednictwa zwyczajowo pobierają, jako opłatę za usługę, zarówno od właściciela jak i od wynajmującego mieszkanie, po 50% jednomiesięcznego czynszu. W przypadku sprzedaży nieruchomości stawka dla agencji może sięgnąć 2-3% wartości nieruchomości. Obszerna lista firm pośrednictwa handlu nieruchomościami dostępna jest na stronie https://www.imobiliare.ro/agentii.

       

      5.4. System zamówień publicznych[3]

      Zamówienia publiczne w Rumunii nadzorowane są przez Krajową Agencję ds. Zamówień Publicznych (Agenția Națională pentru Achiziții Publice - ANAP). Podlegająca Ministerstwu Finansów Publicznych, ANAP jest instytucją odpowiedzialną za realizację polityki w zakresie zamówień publicznych, w tym m.in. za: opracowanie aktów prawnych, prowadzenie monitoringu, analiz i nadzoru nad postępowaniami o zamówienie publiczne, reprezentowanie Rumunii na forach instytucji unijnych w zakresie działań związanych z zamówieniami publicznymi, inicjowanie działalności szkoleniowej w tym obszarze, jak również prowadzenie działalności doradczej dla zamawiających. Agencja dba o to, by system zamówień publicznych w Rumunii spełniał standardy UE i w jej ramach był dostępny również dla podmiotów zagranicznych, w tym polskich.

      Głównym aktem prawnym regulującym system zamówień publicznych w Rumunii jest Nadzwyczajne Rozporządzenie Rządu (Government Emergency Ordinance) nr 34/2006 w zakresie udzielania zamówień publicznych, koncesji na roboty budowlane oraz koncesji na usługi. Wszystkie ogłoszenia o przetargach są publikowane w portalu Elektronicznych Zamówień Publicznych eLicitatie (http://www.e-licitatie.ro), który prezentuje oferty i zamówienia administracji i podmiotów publicznych. Do udziału w licytacjach niezbędna jest rejestracja w portalu. Zamówienia po publikacji na stronach eLicitatie zamieszczane są także w rumuńskim Monitorze Oficjalnym, www.monitoruloficial.ro.

      Za rozpatrywanie skarg w zakresie zamówień publicznych w Rumunii odpowiada Krajowa Rada ds. Rozpatrywania Skarg (Consiliul Naţional de Soluţionare a Contestaţiilor – CNSC). Instytucjonalnie Rada podlega rządowi, ale jest niezależna w swoich decyzjach. Posiada uprawnienia w zakresie rozpatrywania skarg wniesionych w trakcie procedury przetargowej (przed podpisaniem umowy) przez wyspecjalizowane zespoły. Dodatkowe informacje o Krajowej Radzie ds. Rozpatrywania Skarg, jak i o systemie odwoławczym Rumunii, można znaleźć na stronie: http://www.cnsc.ro/index.php/en.

      W zakresie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego po zawarciu kontraktu skargi rozpatrywane są przez sądy okręgowe, a odwołania przez Regionalny Sąd Apelacyjny lub – w przypadku zamówień w dziedzinie infrastruktury – Bukareszteński Sąd Apelacyjny.

       

      5.5. Ochrona własności przemysłowej i intelektualnej

      Agendą rządową odpowiedzialną za ochronę własności przemysłowej i intelektualnej jest Państwowe Biuro ds. Wynalazków i Znaków Towarowych (Oficiul de Stat pentru Invenţii şi Mărci). W kompetencji Biura leży opracowywanie krajowych przepisów prawnych w zakresie ochrony własności przemysłowej oraz strategii działań w tej dziedzinie.

      Rumunia jest członkiem Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (World Intellectual Property Organization - WIPO) i podpisała umowę o współpracy z Europejską Organizacją Patentową (European Patent Organization) ws. uznawania w Rumunii patentów europejskich.

      Prawo w zakresie ochrony własności przemysłowej jest zgodne z wymogami międzynarodowymi w tej dziedzinie. Składają się na nie m.in. następujące przepisy prawne: ustawa patentowa (nr 64/1991), ustawa o wzornictwie przemysłowym (nr 129/1992), ustawa o topografii produktów półprzewodnikowych (nr 16/1995), ustawa dot. znaków towarowych i wskaźników geograficznych (nr 84/1998) oraz ustawa o przejściowej ochronie patentów na wynalazki (nr 93/1998).

       

       

       

      Przydatne linki i kontakty


       

       

      6. Przydatne kontakty i linki

      (dla ułatwienia nawiązania kontaktu nazwy i adresy podano także w języku angielskim)

       

      6.1. Administracja gospodarcza

       

      Ministerstwo Gospodarki (Ministry of Economy)

      http://www.economie.gov.ro/

      Adres: Calea Victoriei 152, sektor 1, 010096 Bukareszt

      Tel: +40 21 202 54 26

      E-mail: birou.presa@economie.gov.ro

       

      Ministerstwo Środowiska Biznesowego, Handlu i Przedsiębiorczości (Ministry for Business Environment, Commerce and Entrepreneurship)

      http://www.imm.gov.ro/en/

      Adres: Calea Victoriei 152, sektor 1, 010096 Bukareszt

      Tel: +40 21 40 10 568

      E-mail: registratura@imm.gov.ro

       

      Ministerstwo Finansów Publicznych (Ministry of Public Finance)

      http://www.mfinante.ro/pagina.html?pagina=acasa

      Adres: Bulevardul Libertății 16, sektor 5, 050706 Bukareszt

      Tel: +40 21 226 10 00, +40 21 319 97 59

      Fax: +40 21 312 25 09

      E-mail: publicinfo@mfinante.gov.ro

       

      Ministerstwo Energii (Ministry of Energy)

      http://energie.gov.ro/

      Adres: Splaiul Independenței 202E, sektor 6, 060023 Bukareszt

      Tel: +40 21 407 99 21

      E-mail: comunicare@energie.gov.ro

       

      Ministerstwo Rozwoju Regionalnego i Administracji Publicznej (Ministry of Regional Development and Public Administration)

      http://www.mdrap.gov.ro/

      Adres: Bulevardul Libertății 16, sektor 5, 050706 Bukareszt

      Tel: +40 372 111 409

      E-mail: info@mdrap.ro

       

      Ministerstwo Badań i Innowacji (Ministry of Research and Innovation)

      http://www.research.gov.ro/

      Adres: Strada Mendeleev 21-25, sektor 1, 010362 Bukareszt

      Tel: +40 21 312 66 17

      E-mail: contact@research.gov.ro

       

      Bank Narodowy Rumunii (National Bank of Romania)

      http://www.bnro.ro/Home.aspx

      Adres: Strada Lipscani 25, sektor 3, 030031 Bukareszt

      Tel: +40 21 313 04 10, +40 21 315 27 50

      E-mail: Info@bnro.ro

       

      Narodowa Agencja ds. Administracji Skarbowej (National Agency for Fiscal Administration – ANAF)

      https://www.anaf.ro/

      Adres: Strada Apolodor 17, sektor 5, 050741 Bukareszt

      Tel: +40 21 387 10 00, +40 21 310 68 20, +40 21 387 11 10

      Fax: +40 21 319 96 41

      E-mail: relatiipublice@anaf.ro, cabinet.presedinte@anaf.ro

       

      Narodowa Agencja ds. Zasobów Mineralnych (National Agency for Mineral Resources – NAMR)

      http://www.namr.ro/home-page/

      Adres: Bulevardul Dacia 59, sektor 1, 010407 Bukareszt

      Tel: 021 317 00 18; 021 317 00 94; 021 317 00 95

      E-mail: namr@namr.ro

       

      Urząd Regulacji Energetyki Rumunii (Romanian Energy Regulatory Authority – ANRE)

      http://www.anre.ro/en/

      Adres: Strada Constantin Nacu 3, sektor 2, 020995 Bukareszt

      Tel: 021 327 81 74, 021 327 81 00

      Fax: 021 312 43 65

      E-mail: anre@anre.ro

       

      Urząd ds. Administracji Aktywów Państwowych (Authority for State Assets – AAAS)

      http://www.aaas.gov.ro/index.php?lang=en&id=7208

      Adres: Strada Căpitan Alexandru Șerbănescu 50, 014294 Bukareszt

      Tel: 0040 21 303 64 63, 0040 21 303 66 03

      Fax: 0040 21 303 66 80

      Email: infopublic@aaas.gov.ro

       

      Departament Ministerstwa Gospodarki ds. Prywatyzacji i Administracji Własności Państwowych (Department for the Privatisation and Administration of State Participations in the Ministry of Economy)

      http://dpaps.gov.ro/home

      Adres: Calea Victoriei 152, sektor 1, 010096 Bukareszt

      Tel: +40 21 202 54 88

      Fax: +40 21 202 53 72

      E-mail: dpaps.office@economie.gov.ro

       

      Państwowe Biuro ds. Wynalazków i Znaków Towarowych (State Office for Inventions and Trademarks – OSIM)

      http://www.osim.ro/index3.html

      Adres: Strada Ion Ghica 5, sektor 3, 030044 Bukareszt

      Tel: +40 21 306 08 00, +40 21 306 08 01 (końcówka od -01 do -29)

      Fax: +40 21 312 38 19

      E-mail: office@osim.ro

       

      Dyrekcja Generalna ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (Fiscal Antifraud Directorate General)

      http://www.antifrauda.ro/

      Adres: Piaţa Presei Libere 1, corp C3 et. 3-4, sektor 1, Bukareszt

      Tel: 021 327 06 29

      Fax: 021 327 06 01

      E-mail: antifrauda.generala@anaf.ro

       

      Krajowa Komisja ds. Prognozy (National Commission for Prognosis)

      http://www.cnp.ro/en

      Adres: Strada Cristian Popișteanu 2-4, sektor 1, 010024 Bukareszt

      Tel: 021 317 00 48, 021 317 00 61, 021 317 00 63

      Fax: 021 310 02 06, 021 317 00 42

      E-mail: prognoza@cnp.ro

       

      Krajowy Instytut Statystyki (National Institute of Statistics)

      http://www.insse.ro/cms/en

      Adres: Bulevardul Libertății 16, sektor 5, 030167 Bukareszt

      Tel: +40 21 318 18 24, +40 21 318 18 42

      Fax: +40 21 312 48 75, +40 21 318 18 51, +40 21 318 18 73

      E-mail: romstat@insse.ro

       

      Krajowy Organ Nadzorujący Przetwarzanie Danych Osobowych (National Supervisory Authority for Personal Data Processing)

      http://www.dataprotection.ro/

      Adres: Bulevardul General Gheorghe Magheru 28-30, sektor 1, 010336 Bukareszt

      Tel: +40 318 059 211

      Fax: +40 318 059 602

      E-mail: presa@dataprotection.ro, anspdcp@dataprotection.ro

       

      Zagraniczne Biuro Handlowe (ZBH) Polskiej Agencji Inwestycji i Handlu w Bukareszcie

      https://romania.trade.gov.pl/pl/ 

      Tel: +40 21 310 04 70, +40 720 198 612

      Fax: +40  21 310 04 90

      E-mail: bukareszt@paih.gov.pl

       

      Wydział Polityczno-Ekonomiczny (stanowisko ds. ekonomicznych), Ambasada RP w Bukareszcie

      http://www.bukareszt.msz.gov.pl/

      Adres: Aleaa Alexandru 23, sektor 1, 011821 Bukareszt

      Tel: +40 21 30 82 284 (-82)

      Fax: + 40 21 30 82 251

      E-mail: bukareszt.wpe@msz.gov.pl; michalina.radecka-kowalska@msz.gov.plcrina.barladianu@msz.gov.pl

       

       

      6.2. Samorządy gospodarcze

       

      Izba Przemysłowo-Handlowa Rumunii (Chamber of Commerce and Industry of Romania)

      https://ccir.ro/en/

      Adres: Bulevardul Octavian Goga 2, sektor 3, 030982 Bukareszt

      Tel: 021.319.00.93

      E-mail: ccir@ccir.ro

       

      InvestRomania – organizacja Ministerstwa Środowiska Biznesowego, Handlu i Przedsiębiorczości

      http://investromania.gov.ro/web/

      Adres: Calea Victoriei 152, sektor 1, 010096 Bukareszt

       

      Paula Pîrvănescu, Sekretarz Stanu – InvestRomania

      Tel: +40 21 202 53 04

      E-mail: office@investromania.gov.ro

       

      Departament Zagranicznych Inwestycji Bezpośrednich (Foreign Direct Investment Department)

      E-mail: investromania@investromania.gov.ro

       

      InfoCons – Organizacja Ochrony Konsumenta (InfoCons -  Organisation for Consumer Protection)

      https://www.consumers-protection.org/

      Adres: Bulevardul Mărășești 127-129, sektor 4, 040253 Bukareszt

      Tel: +40 11 319 32 66

      Fax: +40 31 101 25 15

      E-mail: contact@protectia-consumatorilor.ro

       

      Polsko-Rumuńska Bilateralna Izba Handlowo-Przemysłowa (Polish-Romanian Bilateral Chamber of Commerce and Industry)

      http://www.prbcc.pl

      Tel: +40 741 079 704 (biuro rumuńskie)

      E-mail: office@prbcc.pl

       

      Izba Handlu i Przemysłu w Cluj-Napoca (Cluj Chamber of Commerce and Industry)

      Adres: Strada Horea 3, 400174 Cluj-Napoca

      Tel: +40 364 730 980

      E-mail: office@ccicj.ro

       

       

      6.3. Prasa ekonomiczna

       

      EN – j. angielski; RO – j. rumuński

         

                                                     

       

       

       

       

      19 lipca 2013 (ostatnia aktualizacja: 13 lipca 2018)

      Drukuj Drukuj Podziel się treścią: